Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘protagon.gr’

Σκόρπια για την 25η Μαρτίου

Posted by sarant στο 25 Μαρτίου, 2011

Ετοίμαζα κάτι για την 25η Μαρτίου να το ανεβάσω χτες, αλλά για τεχνικούς λόγους, όπως λέμε, δεν μπόρεσα να το τελειώσω. Παίρνει σειρά για άλλοτε, ίσως του χρόνου. Οπότε, μαζεύω δυο τρία θεματάκια, που όλα τους αναφέρονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στο ιδρυτικό γεγονός της νεότερης Ελλάδας, το 1821.

* Στο ταξί τις προάλλες, φυσικά το ράδιο έπαιζε Σκάι, και πέφτει διαφήμιση για κάποια εκπομπή,  ανακεφαλαίωση του πολύκροτου ντοκιμαντέρ για το 21 ή επισκόπηση ή κάτι τέτοιο, δεν πρόσεξα, οπότε ο ταξιτζής: Δεν ντρέπονται, βγάλανε πούστη τον Κολοκοτρώνη και το συζητάνε τώρα; Τον ρώτησα και προέκυψε ότι δεν είχε δει κανένα από τα ντοκιμαντέρ, αλλά πίστευε πράγματι ότι η σειρά του Σκάι είχε ασχοληθεί με το αν ο Κολοκοτρώνης ήταν γκέι.

* Άρθρο Καμπουράκη στο protagon.gr με τίτλο «Τα Tod’s του Ανδρούτσου» (έμαθα και μια καινούργια λέξη). Ξεκινάει: Εμείς οι  Έλληνες δεν ξέρουμε την ιστορία μας. Δεν επιθυμούμε επίσης να τη μάθουμε. Και στο τέλος του άρθρου το αποδεικνύει, μια και αναφέρεται στον «φονιά Μπούρα» που δολοφόνησε τον Οδυσσέα Ανδρούτσο. Ωστόσο, κάνει μερικές σωστές παρατηρήσεις για όσους αρνούνται να διαβάσουν ιστορία αλλά εξεγείρονται όταν κάποιος αμφισβητήσει τους εθνικούς μύθους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 354 Σχόλια »

Τζαμπατζήδες και τζάμπα μάγκες

Posted by sarant στο 10 Φεβρουαρίου, 2011

Επειδή πήγα γυμνάσιο στον Πειραιά, μακριά από το σπίτι μου, κάθε μέρα έπαιρνα λεωφορείο· δεν θυμάμαι αν η τιμή του εισιτηρίου έμεινε σταθερή και τα έξι χρόνια (αμφιβάλλω), πάντως αυτό που έχει χαραχτεί στη μνήμη μου είναι πως το ολόκληρο εισιτήριο έκανε δυόμιση δραχμές και το «μισό», το μαθητικό που πληρώναμε εμείς, κατά παράβαση των κανόνων της αριθμητικής έκανε μιάμιση –οι δεκάρες, βλέπετε, είχαν αρχίσει να παίρνουν την άγουσα προς το χρονοντούλαπο της ιστορίας.

Είχα έναν γνωστό, ένα χρόνο μεγαλύτερο, τον Τάσο τον Δ…, που έπαιρνε το ίδιο λεωφορείο, περίπου την ίδια ώρα, αν και πήγαινε σε άλλο σχολείο· τον συναντούσα σχεδόν καθημερνά στο λεωφορείο. Αυτός ο Τάσος, πέντε χρόνια που συνταξιδεύαμε, μία φορά δεν τον θυμάμαι να πλήρωσε εισιτήριο (υπόψη ότι τότε τα λεωφορεία είχαν εισπράκτορες και ότι δεν υπήρχαν κάρτες απεριορίστων διαδρομών). Είχε το ταλέντο να ξεφεύγει από το βλέμμα του εισπράκτορα· βέβαια, περίπου μια φορά το χρόνο που έμπαινε ελεγκτής, ο Τάσος αναγκαζόταν να κατέβει στη μέση της διαδρομής, πάντως ποτέ δεν έγινε τσακωτός. Δεν θυμάμαι αν τον έλεγα «τζαμπατζή».

Λίγα χρόνια αργότερα, στις τελευταίες πια τάξεις του (εξαταξίου) γυμνασίου, έγινα κι εγώ τζαμπατζής όταν με την παρέα μου πηγαίναμε για μπάνιο στην πλαζ του Μπάτη, στο Παλιό Φάληρο, που τότε είχε ακόμα είσοδο και μάζευε αρκετό κόσμο. Μπαίναμε από τα βραχάκια· φύλακας υπήρχε αλλά ίσως δεν έδειχνε τόσο ζήλο. Μία φορά μας έκανε τσακωτούς, μια μέρα του Σεπτέμβρη της τελευταίας χρονιάς που είχαμε εκείνη την παρέα. Θαρρώ πληρώσαμε το εισιτήριο και υποσχεθήκαμε να μην το ξανακάνουμε· και επειδή την επόμενη μέρα αρχίζαν τα σχολεία, την υπόσχεσή μας την τηρήσαμε. Εφόρου ζωής μάλιστα, αφού τώρα πια η συγκεκριμένη πλαζ έχει καταργηθεί και μπαίνει κανείς ελεύθερα. Αν θυμάμαι καλά, ο φύλακας δεν μας είχε αποκαλέσει τζαμπατζήδες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναμνήσεις, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 228 Σχόλια »

Η σιλικόνη του Βηματοδότη και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 13 Οκτώβριος, 2010

Αρκετό καιρό έχω να σερβίρω μεζεδάκια, ορίστε λοιπόν μερικά που μάζεψα απ’ όσα γράφτηκαν τις τελευταίες μέρες σε εφημερίδες και Διαδίκτυο.

Το πρώτο, που το έβαλα και στον τίτλο, το εντόπισε ο φίλτατος Σκύλος της Βάλια Κάλντα στα σχόλια άλλης άσχετης συζήτησης. Μια από τις θεωρούμενες εγκυρότερες παραπολιτικές στήλες σε μια από τις θεωρούμενες σοβαρότερες εφημερίδες, ο Βηματοδότης δηλαδή, έγραψε χτες για το ταξίδι της Υπουργού Παιδείας στη Σίλικον Βάλεϊ, στην Καλιφόρνια: Συγκεκριμένα, μου λένε ότι ένας από τους στόχους του ταξιδιού είναι να πείσει η Αννα 55 Ελληνες που διαπρέπουν στην Κοιλάδα της Σιλικόνης να συνεχίσουν την καριέρα τους στην Ελλάδα!
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 298 Σχόλια »

Οι εικόνες και τα ψέματα

Posted by sarant στο 5 Οκτώβριος, 2010

Το θέμα που πήγε να  δημιουργηθεί με τη δήθεν «αποκαθήλωση» των θρησκευτικών εικόνων από το Θεαγένειο νοσοκομείο Θεσσαλονίκης δεν απασχόλησε καν την επικαιρότητα αφού, αν πιστέψω τα όσα διάβασα, οι εικόνες που αφαιρέθηκαν από τους διαδρόμους τοποθετήθηκαν σε άλλους χώρους, ακόμα και στο γραφείο του διευθυντή του νοσοκομείου, που πήρε την απόφαση, του κ. Μουσιώνη. Λέγεται μάλιστα ότι ο Άνθιμος Θεσσαλονίκης είχε ενημερωθεί για την απόφαση και την είχε εγκρίνει.

Στο μεταξύ όμως, πρόλαβαν και γράφτηκαν μερικά άρθρα για το θέμα στο Διαδίκτυο. Θα εξετάσω ένα από αυτά, του Γ. Σιδέρη προχτές στο protagon.gr,  διότι είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα αναπαραγωγής μύθων, αναληθειών και ψεμάτων (και οι μύθοι είναι αγαπημένο θέμα τούτου του ιστολογίου), που επιπλέον εμφανίστηκε με την υπογραφή κανονικού δημοσιογράφου σε έναν ιστότοπο που θέλει να διεκδικεί εύσημα ποιότητας και όχι σε κάποιο ανυπόληπτο ιστολόγιο του εθνικιστικού χώρου.

Δυο διευκρινίσεις προκαταβολικά. Στην ουσία του θέματος, αν πρέπει να αφαιρεθούν από τα νοσοκομεία τα θρησκευτικά σύμβολα γενικώς ή τα χριστιανικά σύμβολα ειδικώς, δεν θα μπω. Είμαι υπέρ του χωρισμού της εκκλησίας από το κράτος, αλλά δεν θα ξεκινούσα από τα νοσοκομεία. Αν θέλετε στα σχόλια να θίξετε το θέμα, ευχαρίστως.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Λαθροχειρίες, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , , , , | 475 Σχόλια »

Πολιτικοί, το δίκαιον!

Posted by sarant στο 4 Μαΐου, 2010

Διάβασα χτες στο protagon.gr ένα άρθρο του Άλκη Γαλδαδά, που γράφει συχνά για τις λέξεις κι αυτός, και γράφει ωραία, αν και λίγο πρόχειρα και ψηλομύτικα –για παράδειγμα, τις προάλλες είχα διαβάσει πως θεωρούσε… μαργαριτάρι (!) την έκφραση «πάμε σούμπιτοι», διότι, λέει, στα ιταλικά subito σημαίνει γρήγορα. Λες και δεν παραδεχόμαστε τις αλλαγές σημασίας από τη μια γλώσσα στην άλλη, πολύ περισσότερο που τη συγκεκριμένη χρήση την καταγράφει και το ΛΚΝ. Αλλά πλατειάζω.

Έλεγα λοιπόν ότι χτες διάβασα ένα άρθρο του Α.Γ. με τίτλο Τι σημαίνει πολιτική στα κυπριακά; στο οποίο ο «εξαρτημένος από τα λεξικά»  συντάκτης γράφει: …ξέρει άραγε τι σημαίνει στην κυπριακή διάλεκτο η λέξη «πολιτική»; Αντιγράφω, προς γνώση, από το βιβλίο: «Θησαυρός της κυπριακής διαλέκτου» του Κ. Γιαγκουλή (σελ. 280): «Πολιτική = πόρνη». Ναι, να μου καεί το notebook, έτσι το λεν στην Τζύπρον. Ποιος έκανε στον άλλο το δάνειο; Το ψάχνουμε.

Προσωπικά δεν είμαι και τόσο βέβαιος ότι το λένε έτσι, σήμερα στην Τζύπρον ή στην Κύπρο, αλλά επειδή δεν έχω άμεση γνώση της κυπριακής διαλέκτου δεν λέω περισσότερα και περιμένω τους Κυπρίους φίλους του ιστολογίου να επιβεβαιώσουν αν όντως λέγεται ακόμα το πολιτική με την έννοια της πόρνης, ή αν η σημασία αυτή υπήρχε στο πρόσφατο παρελθόν ή μόνο στο απώτερο. Θα μου πείτε, το λέει το λεξικό. Σύμφωνοι, αλλά τα λεξικά καμιά φορά έχουν και παρωχημένες λέξεις ή σημασίες. Βέβαια, η κυπριακή διατηρεί πολλά παλαιότερα στοιχεία, οπότε δεν το αποκλείω. (Αν δείτε στα σχόλια, σήμερα η λέξη δεν λέγεται στην Κύπρο).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βυζάντιο, Ιστορίες λέξεων, Ντοπιολαλιές | Με ετικέτα: , , , , , , | 81 Σχόλια »

Μην πας στο μάτι του κυκλώνα!

Posted by sarant στο 3 Φεβρουαρίου, 2010

Σε πρόσφατο άρθρο της στο protagon.gr, η Αναστασία Λαμπρία (που, αν θυμάμαι καλά, είχαμε γνωριστεί φευγαλέα πριν από πολλά χρόνια) ομολογεί ότι μόλις και μετά βίας συγκρατιέται όταν ακούει να λένε «στο μάτι του κυκλώνα«. Ας την ακούσουμε:

Κρατιέμαι, κρατιέμαι καιρό τώρα και πνίγω την frauΤασσώ Καββαδία που κρύβω (όχι πολύ βαθιά) μέσα μου. Κρατιέμαι να μην εκτοξεύσω λεξικά, να μην σπάσω τηλεοράσεις, να μην ξεκοιλιάσω ραδιόφωνα. Αλλά σήμερα που είδα και τον πρωθυπουργό στη Βουλή και το άκουσα και από στόματός του, εξανέστην και δεν αντέχω, θα το ρίξω το κήρυγμα με τη διχαλωτή μου γλωσσίτσα. (Προς αποφυγήν παρερμηνειών πρέπει να πω ότι τα γραπτά του πρωθυπουργού δεν έχουν ελληνικούρες και λάθη. Τα γραπτά επαναλαμβάνω, αυτά που διάβαζε από βήματος).

Λοιπόν ας ανέβουν όλα τα παιδάκια στον πίνακα, ας αφήσουν τα δημοσιογραφικά γραφεία, τα μικρόφωνα, ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά, τα έδρανα του Κοινοβουλίου κλπ κλπ κι ας θυμηθούν αν όχι τα Ελληνικά (θαρρώ της Δ΄Δημοτικού), που θεωρούν ότι κατέχουν και ότι τους είναι περιττή κάθε περαιτέρω ενασχόληση, τότε τη Φυσική (της ίδιας τάξης):

Το μάτι του κυκλώνα, είναι το κέντρο της διατάραξης του κυκλώνα, η περιοχή όπου επικρατεί νηνεμία. Επαναλαμβάνω νη-νε-μί-α. Δηλαδή; δηλαδή ακριβώς το ανάποδο από αυτό που θέλετε να πείτε. Είναι πράγματι αξιομνημόνευτο πώς καταφέρνουμε να λέμε και μάλιστα με δραματικότητα και έμφαση, ακριβώς το αντίθετο από αυτό που έχουμε πρόθεση να πούμε.

Νηνεμία; τι είναι πάλι τούτο;

Η Α. Λαμπρία δεν είναι η μόνη που έχει μάθει να θεωρεί μαργαριτάρι την έκφραση αυτή. Πρώτος διδάξας, νομίζω, δηλαδή πρώτος που έβγαλε τον φετφά ότι και καλά είναι λάθος να λέμε «στο μάτι του κυκλώνα» είναι ο κ. Τζαννετάκος, ο οποίος το 1996 έβγαλε ένα βιβλίο «Λόγος ελληνικός στη δημοσιογραφία», το οποίο έχει μέσα ένα σωρό μαργαριτάρια και ιδιόρρυθμες απόψεις αλλά περιέργως πολλοί το έχουν ενστερνιστεί (ή χάψει) σαν να ήταν ευαγγέλιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαθολογία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 51 Σχόλια »

Πόσες μπούκες κάνει ο μέσος Ρουμάνος στη Βούλα;

Posted by sarant στο 3 Φεβρουαρίου, 2010

Δεν θέλω να το παίξω πολιτίκαλι κορέκτ και δεν αποφεύγω οπωσδήποτε κάποιες καθιερωμένες εκφράσεις, παροιμιακές και άλλες, που μπορούν σήμερα να θεωρηθούν προσβλητικές, αλλά διαβάζοντας σήμερα ένα άρθρο του Α. Πανούτσου στο protagon.gr ενοχλήθηκα από μια «ρατσιστική» (το βάζω σε εισαγωγικά, αλλά θα δούμε αν πρέπει να μείνουν ή να φύγουν) ατάκα του. Να διευκρινίσω ότι, αν και υπάρχουν πολλοί τακτικοί αναγνώστες του αθλητικογράφου, εγώ δεν συγκαταλέγομαι σ’ αυτούς, αλλά με τράβηξε ο τίτλος, διότι συμπαθώ πολύ τον Σαλπιγγίδη του Παναθηναϊκού.

Γράφει λοιπόν, ακριβώς για τον Σαλπιγγίδη, ο Α. Πανούτσος: Παρ’ όλο όμως που το συμβόλαιο του Σαλπιγγίδη λήγει το καλοκαίρι και αρνείται να το ανανεώσει, ο Παναθηναϊκός συνεχίζει να τον χρησιμοποιεί σαν βασικό και αυτός το ανταποδίδει με το καλύτερο που μπορεί. Το οποίο δεν είναι λίγο. Στο ματς με την ΑΕΚ έκανε περισσότερες μπούκες στην περιοχή από ρουμάνο στην Βούλα, είχε ένα δοκάρι και ύψωσε το 1.σκάρτο70 του αναστήματος του για να σκοράρει με κεφαλιά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πολιτική ορθότητα, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 124 Σχόλια »