Από πού πάνε για τη Γροιλανδία;

Και ξαφνικά, το μεγάλο άσπρο νησί που δεσπόζει στο επάνω τμήμα του παγκόσμιου χάρτη, ήρθε στην επικαιρότητα της αρχής αρχής του νέου χρόνου για λόγους γεωπολιτικούς. Αιτία, το ιμπεριαλιστικό παραλήρημα του εκλεγμένου Προέδρου των ΗΠΑ, του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος, θέλοντας να επιβεβαιωθεί ως πλανητάρχης, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα αποκτήσουν, με το καλό ή με το ζόρι (άλλο να σ’τα παίρνουνε, άλλο να τα δίνεις) τον έλεγχο του καναλιού του Παναμά, τη Γροιλανδία, γιατί όχι και τον Καναδά.

Παραλήρημα το χαρακτήρισα, αλλά μπορεί να είναι άστοχος ο χαρακτηρισμός, εύκολο κλισέ. Πάντως, κανείς δεν θεωρεί κενά λόγια τις εξαγγελίες του Τραμπ. Βέβαια, δεν έχουν παρθεί ακόμα μέτρα όπως η επιστράτευση των χιονάνθρωπων, που βλέπουμε στην εικόνα που συνοδεύει το άρθρο, αλιευμένη στον ωκεανό των σόσιαλ.

Όμως, αφού η Γροιλανδία ήρθε στην επικαιρότητα, ας αφιερώσουμε το σημερινό άρθρο στο μεγάλο παγωμένο νησί -το οποίο, πρέπει να πούμε, είναι βέβαια πραγματικά μεγάλο, 2.166.000 τ,χλμ (δεκάξι Ελλάδες, αν σας αρέσουν οι συγκρίσεις αυτές) αλλά φαίνεται μεγαλύτερο έτσι όπως η χαρτογραφική προβολή κάνει τις βόρειες περιοχές να  φαίνονται μεγαλύτερες από τις νότιες. Για παράδειγμα, η Αλγερία ή η ΛΔ Κονγκό είναι μεγαλύτερες από τη Γροιλανδία αλλά σε κάποιους χάρτες αυτό δεν φαίνεται.

Και βέβαια, το συντριπτικά μεγαλύτερο μέρος αυτού του αχανούς νησιού καλύπτεται από πάγους. Οικισμοί υπάρχουν στα παράλια και στα φιορδ της δυτικής πλευράς, που τη ζεσταίνει κάπως το ρεύμα του Κόλπου. Εκεί είναι και η πρωτεύουσα, το Νουούκ, αν έτσι προφέρεται, που έχει 18000 από τους περίπου 56000 κατοίκους της χώρας.

Κατά σύμπτωση, πριν από μερικές εβδομάδες είχαμε δημοσιεύσει ένα κεφάλαιο από το ανέκδοτο βιβλίο του πατέρα μου, που μιλούσε, ανάμεσα σε άλλα, για την ανακάλυψη το 963 και τον αποικισμό της Γροιλανδίας το 986, από τον Κόκκινο Έρικ -αυτή η πρώτη αποικία άντεξε ως τον 15ο αιώνα, οπότε έσβησε αβοήθητη, αλλά έδωσε στους Δανονορβηγούς το δικαίωμα να θεωρούν τη Γροιλανδία δικό τους έδαφος. Στο μεταξύ, από το 1300 είχαν έρθει οι Ινουίτ, που παλιότερα τούς λέγαμε Εσκιμώους. Όταν η Δανία χωρίστηκε από τη Νορβηγία, το 1814, η συνθήκη χωρισμού άφησε τη Γροιλανδία στη Δανία. (Η Νορβηγία προσπάθησε το 1931 να  αποικίσει την αφιλόξενη  ανατολική ακτή και να διεκδικήσει αυτό το τμήμα του νησιού για δική της  κτήση, αλλά το Διεθνές Δικαστήριο δικαίωσε τη Δανία). Το 1985 η Γροιλανδία με δημοψήφισμα έφυγε από την τότε ΕΟΚ (όπου είχε μπει το 1973 μαζί με την υπόλοιπη Δανία), αν  και οι Γροιλανδοί, ως Δανοί πολίτες, εξακολουθούν να λογαριάζονται πολίτες της ΕΕ. Από το 2009, η Γροιλανδία έχει αυτοδιάθεση στα εσωτερικά της και τη διαχείριση των φυσικών πόρων  της, αλλά εξακολουθεί να ανήκει στη Δανία: είναι αυτόνομη περιοχή του Βασιλείου της Δανίας, το ίδιο και οι Φερόες.

Τη λέμε Γροιλανδία, αποδίδοντας μάλλον το γαλλικό Groenland παρά το αγγλικό Greenland. Όλα αυτά απηχούν το παλαιονορβηγικό Groenland, που σημαίνει κατά λέξη «πράσινη χώρα». Πού το είδαν το πράσινο, θα πείτε, στο παγωμένο νησί; Φαίνεται πως η ονομασία δόθηκε ευφημιστικά ή, πιο σωστά, διαφημιστικά -για να προσελκύσουν νέους οικιστές στη μακρινή αποικία! Πάντως, έπιασε και  όλοι τη λένε έτσι. Όλοι; Όχι όλοι. Στα γροιλανδικά λέγεται Kalaallit Nunaat.

Εμείς όμως τη  λέμε και τη γράφουμε Γροιλανδία. Από πότε; Ο Κουμανούδης  δεν έχει τη λέξη στη Συναγωγή του, ενώ στο ψαχτήρι της Εθνικής Βιβλιοθήκης βρίσκω μια είδηση του 1897 για εξερευνήσεις που αναφέρει τη Γροιλανδία. Στο Σκριπ βρίσκω και ανταπόκριση από τη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού το 1900, όπου στο δανέζικο περίπτερο εκθέτονταν «ημιάγριοι Γροιλανδοί» με «αι στενόμακροι εκ δέρματος λέμβοι των, τουπίκλην δε καϊάκαι» (αυτό το τουπίκλην είναι δανέζικος ιδιωματισμός -πλάκα κάνω).

Τη λέμε λοιπόν και τη γράφουμε Γροιλανδία. Εδώ, ένας λεπτολόγος (ένας από το χωριό, δεν τον ξέρετε) θα είχε να κάνει δύο παρατηρήσεις.

Πρώτον, γιατί Γροιλανδία και όχι Γροινλανδία; Διότι η λέξη μπήκε στα ελληνικά τον 19ο αιώνα, που ακούγαμε όσα γράφαμε. Τότε λέγαμε επίσης Φιλανδία, και αυτό κράτησε μέχρι το 1960 περίπου, αλλά μετά που πήρε το κουτάλι μας νερό και μάθαμε αγγλικά ντραπήκαμε να έχουμε αλλοιώσει το ξένο τοπωνύμιο (λες και οι ξένοι προφέρουν απαράλλαχτα τα ελληνικά τοπωνύμια) και είπαμε Φινλανδία, να μας οξυγονώνει τον  εγκέφαλο. Γροινλανδία δεν είπαμε, διότι έκειτο μακράν ή τέλος πάντων διότι η Γροιλανδία δεν ερχόταν συχνά στην κουβέντα, να την εντοπίσει ο ξάδερφος που έχει πάρει Λόουερ και να μας υποδείξει το λάθος. Δεν αποκλείεται βέβαια στο μέλλον να αρχίσουμε να τη λέμε κι έτσι, Γροινλανδία.

Αλλά γιατί το /οι/; Γιατί γράφουμε Γροιλανδία; Το ότι γράψαμε αρχικά Γροιλανδία εξηγείται, με /οι/ αποδώσαμε το /oe/ των γαλλικών  ή των γερμανικών, ενώ αν είχαμε πάρει τη λέξη από τ’ αγγλικά μάλλον Γρηλανδία θα  τη μεταγράφαμε, όπως Γκρήνουιτς (που προφέρεται Γκρένιτς, μου λένε). Γράψαμε αρχικά Γροιλανδία, αλλά την ίδια εποχή γράφαμε και Ρωσσία, Σκανδιναυία,  Γιουγκοσλαυία, που έγιναν με την πάροδο των δεκαετιών Ρωσία, Σκανδιναβία, Γιουγκοσλαβία. Και ενώ τα τοπωνύμια που έχουν προσαρμοστεί στο ελληνικό τυπικό δεν απλογράφονται υποχρεωτικά -δηλ. δεν γράφουμε Βριξέλες, Βαρκελόνη, ενώ κάποιοι γράφουμε Σέξπιρ- κάποια σταδιακή απλοποίηση γίνεται και σε αυτά, γι’ αυτό και η Ρωσσία έχασε το διπλό σίγμα που είχε  προπολεμικά.

Κι έτσι, προβλέπω πως όλο και περισσότεροι θ’ αρχίσουν να γράφουν Γριλανδία -ήδη το γράφουν αρκετοί, ας πούμε στην Εφημερίδα των Συντακτών.

Το ερώτημα βέβαια είναι μήπως αρχίσουμε να τη λέμε Γκρίνλαντ, εννοώ μήπως προσαρτηθεί στις ΗΠΑ. Το 1946 οι Αμερικανοί ζήτησαν να την αγοράσουν από τη Δανία για 100 εκατομμύρια δολάρια, αλλά οι Δανοί αρνήθηκαν. Στη γεωπολιτική σημασία του νησιού να προσθέσουμε τα τεράστια κοιτάσματα που έχει  ή που υπόσχεται.

Η διεκδίκηση του Τραμπ έχει ανοίξει την όρεξη και ο Ήλων Μασκ (το όνομα βγήκε από τον τύπο των ήλων) τουίταρε πρόσφατα ότι If the people of Greenland want their territory to join America, we should accept them! Όπως έγραψε ένας οπαδός του, οι πολίτες της Γροιλανδίας είναι 56.000, αν ο Μασκ δώσει από 150.000 δολάρια στον καθένα ο λογαριασμός έρχεται στα 8,5 δις κι έτσι μπορεί να απελευθερωθεί το μεγάλο νησί σε λογική τιμή. Βλέπω πολλούς δεξιούς σχολιαστές, επώνυμους και μη, να δικαιολογούν την τραμπική λογική -και αναρωτιέμαι αν θα έλεγαν το ίδιο στην περίπτωση που η αυτόνομη περιοχή του Άθω αποφάσιζε με δημοψήφισμα να κηρύξει ανεξαρτησία, για να μην πάμε στη  Θράκη.

Για τον Παναμά οι αντιδράσεις στην Ευρώπη ήταν λιγότερες, ίσως επειδή ο Παναμάς κείται μακράν, ίσως επειδή κάποιοι στην Ευρώπη ελπίζουν το θερίο να φάει τον Παναμά και να αφήσει προς το παρόν τη Δανία αφάγωτη. Εκτός αν η ωμότητα των Τραμπ-Μασκ ξυπνήσει τους Ευρωπαίους ηγέτες -αλλά δεν θα στοιχημάτιζα σε αυτήν την εκδοχή.