Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Γιατί η θεία μου η Μαρίνα μπορεί και να πήγε στον Παράδεισο – Ι (Δημ. Σαραν

Posted by sarant στο 9 Φεβρουαρίου, 2016

mimis_jpeg_χχsmallΚάθε δεύτερη Τρίτη δημοσιεύω αποσπάσματα από ένα βιβλίο του πατέρα μου, αλλά σήμερα το πρόγραμμα θα αλλάξει και θα βάλω απόσπασμα για δεύτερη συνεχόμενη εβδομάδα -και αυτό επειδή την επόμενη Τρίτη, που ήταν να συνεχιστούν κανονικά οι δημοσιεύσεις, το ιστολόγιο θα έχει έκτακτη ύλη, διότι είναι μια έκτακτη μέρα.

Έχουμε πιάσει και δημοσιεύουμε σε συνέχειες τη συλλογή διηγημάτων «Γιατί η θεία μου μπορεί και να πήγε στον Παράδεισο«, και την περασμένη φορά ολοκληρώσαμε την πρώτη από τις τρεις νουβέλες που απαρτίζουν το βιβλίο, οπότε σήμερα μπαίνουμε στη δεύτερη νουβέλα, που είναι και η εκτενέστερη και έχει δώσει και τον τίτλο του βιβλίου -αν και όχι ακριβώς, διότι ο τίτλος της νουβέλας, για κάποιο λόγο, έχει δυο λέξεις περισσότερες από τον (ήδη μακρύ) τίτλο του βιβλίου «..η θεία μου η Μαρίνα…» αντί «..η θεία μου…»

Σημειώνω πως το βιβλίο του πατέρα μου γράφτηκε το 2005-6, οπότε όταν λέει «τον προπερασμένο αιώνα» εννοεί τον 19ο.

ΓΙΑΤΙ Η ΘΕΙΑ ΜΟΥ Η ΜΑΡΙΝΑ ΜΠΟΡΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΠΗΓΕ ΣΤΟΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ

Λένε πως είναι δυνατόν ένας πολύ κακός άνθρωπος να πάει τελικά στον Παράδεισο, αν κατά την Ώρα της Κρίσεως αποδειχτεί πως έστω και μια φορά στη ζωή του είχε κάνει κάποια καλή πράξη. Αν αυτό είναι σωστό τότε μπορεί κι η θεία μου η Μαρίνα να πήγε στον Παράδεισο, μολονότι όλοι όσοι τη γνώρισαν θεωρούν πως της άξιζαν οι φλόγες της Κόλασης.

Πραγματικά η μακαρίτισσα υπήρξε ένας από τους πιο κακούς ανθρώπους που γνώρισα, κι όχι μονάχα εγώ. Από μικρό κορίτσι ολόκληρη η ζωή της ήταν αδιάκοπη σειρά από μικρές και μεγάλες κακίες, απ’ αυτές που κάνουν τη ζωή των άλλων άχαρη και θλιβερή ή απλώς δύσκολη, χωρίς αιτία κι αφορμή τις πιο πολλές φορές. Όχι πως η θεία μου η Μαρίνα ήταν αμαρτωλή με την έννοια που δίνει στη λέξη η Εκκλησία. Κάθε άλλο. Από όσο ξέρω ούτε μοίχεψε, ούτε έκλεψε, ούτε σκότωσε, ούτε γενικά παρέβη κάποιο θεμελιακό θρησκευτικό κανόνα, ούτε και κανένα άρθρο του ποινικού κώδικα άλλωστε. Από της πλευράς αυτής μάλιστα θα μπορούσε να πει κανείς πως η συμπεριφορά της ήταν υποδειγματική. Είχε όμως τη μοναδικήν ικανότητα να τυραννά τους άτυχους που είχαν σχέσεις μαζί της.

Παρ’ όλ’ αυτά κάποτε στάθηκε ικανή να κάνει μιαν αληθινά καλή πράξη, χωρίς να μπορεί κανείς, έστω και εκ των υστέρων, να την αποδώσει σε μικροϋπολογισμό ή σε υστεροβουλία. Γι΄ αυτό ισχυρίζομαι πως μπορεί να πήγε τελικά στον Παράδεισο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Διηγήματα, Μυτιλήνη | Με ετικέτα: | 6 Comments »

Πρόσφυγες έξω από το Σένγκεν

Posted by sarant στο 8 Φεβρουαρίου, 2016

Tο σημερινό άρθρο δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στα Ενθέματα της Αυγής, στην τακτική μηνιαία στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Πρέπει να πω πως εδώ αρκετές μέρες ήθελα να γράψω στο ιστολόγιο κάτι για το προσφυγικό, για να συζητήσουμε το θέμα, αλλά δεν ήθελα να «κάψω» το άρθρο της εφημερίδας και γι’ αυτό το ανέβαλλα.

Ο χώρος της εφημερίδας είναι περιορισμένος κι έτσι μερικά πράγματα αναγκάστηκα να τα αφήσω έξω. Παραθέτω μεν το άρθρο όπως το δημοσίευσα, με μια προσθήκη σε αγκύλες μόνο, αλλά στο τέλος βάζω κάποιες επιπλέον παρατηρήσεις σαν υστερόγραφα.

schengenΤο Σένγκεν είναι ένα γραφικό χωριό στον νότο του Λουξεμβούργου, πολύ κοντά στο τριεθνές σημείο που σχηματίζεται εκεί όπου οι δυο γίγαντες, η Γαλλία και η Γερμανία, συναντιούνται με το μικροσκοπικό Μεγάλο Δουκάτο. Είναι χτισμένο στις όχθες του ποταμού Μοζέλα, παραπόταμου του Ρήνου, που αποτελεί και το σύνορο Γερμανίας-Λουξεμβούργου, ενώ το ακριβές τριεθνές σημείο βρίσκεται στο νερό, στη μέση του ποταμού.

Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή, ο δήμος του Σένγκεν (που περιλαμβάνει και τρία-τέσσερα γειτονικά χωριά) είχε 4392 κατοίκους, που ανήκουν σε 64 εθνικότητες — υπάρχει κι ένας Έλληνας. Μπορεί αυτό να εντυπωσιάζει, αλλά σε άλλες πόλεις και χωριά του Μεγάλου Δουκάτου η εθνοτική ποικιλία είναι σαφώς μεγαλύτερη.

Οι πλαγιές του Μοζέλα, και από τις δυο μεριές των συνόρων, είναι φυτεμένες με αμπέλια — ο τόπος βγάζει καλό άσπρο κρασί, και σύμφωνα με τον Καρλ Μαρξ, που είχε γεννηθεί καμιά πενηνταριά χιλιόμετρα πιο πάνω, οι νότιοι Γερμανοί που πίνουν κρασί διαφέρουν στον χαρακτήρα από τους υπόλοιπους που πίνουν μπίρα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ευρωπαϊκή Ένωση, Λουξεμβούργο | Με ετικέτα: , , , , , , , | 161 Comments »

Το ριμάριο των ομωνύμων

Posted by sarant στο 7 Φεβρουαρίου, 2016

Ριμάριο είναι λεξικό με ρίμες, δηλαδή περιέχει ομοιοκατάληκτες λέξεις, ταξινομημένες ανάλογα με τις ομοιοκατάληκτες συλλαβές, που μπορεί να χρησιμοποιήσει κάποιος στιχοπλόκος (ή και ποιητής) για να ταιριάξει ομοιοκαταληξίες.Έτσι, στο -άρι θα έχει το φεγγάρι, το μαξιλάρι, αλλά και το «(να) πάρει», στο -έλι το «τέλι» αλλά και τα «μέλη» ή το «θέλει».

Ριμάριο είναι και κατάλογος με ρίμες αντλημένες από ποιήματα -ο φίλος Μπάμπης Καράογλου έχει, ας πούμε, κάνει μια εργασία για το Ριμάριο του Καβάφη.

Ομώνυμα είναι, για τον πολύ κόσμο, τα κλάσματα -και έχουμε, γενεές και γενεές, μοχθήσει για να μάθουμε πώς να κάνουμε ομώνυμα τα ετερώνυμα κλάσματα, που είναι όρος απαραίτητος για να μπορέσουμε μετά να τα τιθασέψουμε και να τα προσθαφαιρέσουμε. Είναι και τα άλλα τα ομώνυμα, που απωθούνται όταν τα ετερώνυμα έλκονται. Όμως στη γραμματική, ομώνυμες λέξεις, όπως λέει και το ΛΚΝ, είναι αυτό που ο πολύς κόσμος, κι εγώ μαζί, λέμε «ομόηχα», ομόηχες λέξεις, λέξεις που προφέρονται όμοια αλλά έχουν διαφορετική σημασία, όπως τα ζευγάρια «ψηλά» και «ψιλά», ή η τετράδα «τείχη-τύχη-τοίχοι-(να) τύχει».

Ο λόγος που τις λέμε «ομώνυμες λέξεις» είναι ότι έτσι τις ονόμασε ο Αριστοτέλης (όνομα εννοούσε την προφορά), οπότε κρατάμε την ορολογία τιμής ένεκεν. Δεν είναι τόσο απλό πάντως με την ορολογία και σε ένα προηγούμενο άρθρο είχαμε μπερδευτεί καμπόσο ανάμεσα σε ομώνυμα, ομόηχα, ομόφωνα και ομόγραφα, αλλά να μη χαθούμε σε αυτόν τον λαβύρινθο, σήμερα θα μιλήσουμε για ποίηση -έστω και έμμεσα. Πάντως για ρίμες.

Έχω ένα πολύ ωραίο βιβλίο του νεοελληνιστή Ξενοφώντα Κοκόλη (1939-2012), που είχα τη χαρά να μιλήσω μαζί του και να ανταλλάξουμε κείμενα, που λέγεται «Η ομοιοκαταληξία» (εκδόσεις Στιγμή). Σε αυτό, ο Κοκόλης μελετάει, ανάμεσα στ’ άλλα, την ομοιοκαταληξία ομωνύμων, όταν δηλαδή έχουμε ομοιοκαταληξία με ομόηχες ή ομώνυμες λέξεις (εδώ θα χρησιμοποιήσω τους δυο όρους σαν συνώνυμους).

Παράδειγμα, από τον Καβάφη, που είναι, όπως λέει ο Κοκόλης, ο ποιητής μας που περισσότερο από κάθε άλλον χρησιμοποίησε ρίμες ομωνύμων -και στο ποίημά του «Τα τείχη» τολμάει και βάζει τρία τέτοια ζευγάρια:

Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ
μεγάλα κι υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη.

Και κάθομαι και απελπίζομαι τώρα εδώ.
Άλλο δεν σκέπτομαι: τον νουν μου τρώγει αυτή η τύχη·

διότι πράγματα πολλά έξω να κάμω είχον.
A, όταν έκτιζαν τα τείχη πώς να μην προσέξω.

Aλλά δεν άκουσα ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον.
Aνεπαισθήτως μ’ έκλεισαν από τον κόσμον έξω.

Οι ρίμες είναι: αιδώ-εδώ, τείχη-τύχη, είχον-ήχον.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Καβαφικά, Ομόηχα, Ομοιοκαταληξία, Ποίηση | Με ετικέτα: , , | 245 Comments »

Απεργιακά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 6 Φεβρουαρίου, 2016

Τα ιστολόγια βέβαια δεν απεργούν, ούτε και η μπλογκόσφαιρα, αλλά προχτές είχαμε γενική απεργία, οπότε αυτό αρκεί θαρρώ για να δικαιολογήσει τον τίτλο του σαββατιάτικου πολυσυλλεκτικού μας άρθρου, πολύ περισσότερο αφού κάποια από τα μεζεδάκια της πιατέλας μας είναι αντλημένα ακριβώς από τις συγκεντρώσεις των τελευταίων ημερών.

Πράγματι, δυο φωτογραφικά στιγμιότυπα από την προχτεσινή συγκέντρωση έχουν και γλωσσικό ενδιαφέρον.

gunaikamou

pilekats

 

Στο πρώτο, αριστερά, βλέπουμε τις βλαβερές συνέπειες της γλωσσικής μπούρκας. Οι ένστολοι, θέλοντας να δώσουν το μήνυμα ότι τούς αγγίζουν οι περικοπές των εισοδημάτων των άλλων πολιτών, είχαν την εύστοχη ιδέα των μαύρων πανιών με συνθήματα όπως «Ο πατέρας μου είναι αγρότης» -μόνο που το «Η γυναίκα μου είναι μισθωτός» προκάλεσε θυμηδία. «Η δικιά μου είναι άνεργος», λέει φίλος που το στέλνει. (Από την άλλη, λέγεται τάχα το θηλυκό του «μισθωτός»; ).

Δεξιά, πάλι, βλέπουμε πανό με σύνθημα σε διάλεκτο, κάτι που είναι μάλλον σπάνιο -εγώ δεν θυμάμαι να έχω ξαναδεί, γι’ αυτό και το ξαναβάζω, παρόλο που το συζητήσαμε και προχτές στα σχόλια. Κι έτσι, εμφανίστηκε και ο Πιλέκατς (Τσέχος ή Κροάτης τάχα; ) που θυμίζει τον μεγάλο γκολτζή Μόνιτς, που είχε μεγαλουργήσει στην ελληνική επαρχία παλιότερα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Λογοπαίγνια, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Φωτογραφίες | Με ετικέτα: , , , | 129 Comments »

Ο άππαρος και ο αχάπαρος: υποδεχτείτε το Cyslang!

Posted by sarant στο 5 Φεβρουαρίου, 2016

Πάω στοίχημα, οι περισσότεροι θα έχετε τρεις άγνωστες λέξεις στον τίτλο, μερικοί θα ξέρουν τη μία ή τις δύο πρώτες, λίγοι όμως την τρίτη, που δεν θα είχε άλλωστε τη θέση της σε ένα λεξικό, παρά μόνο σε ένα μεταλεξικό -αφού είναι, με την ευρεία έννοια, λεξικό, μια και Cyslang είναι η ονομασία ενός νέου διαδικτυακού εγχειρήματος που άνοιξε πριν από μερικές μέρες τις ηλεπύλες του και φιλοδοξεί να αποτελέσει τον ιστότοπο αλλά και το λεξικό της κυπριακής αργκό -οπότε καταλάβατε και γιατί ονομάστηκε έτσι, Cy από το Cyprus (ή ίσως από το CY της Κύπρου) και σλαγκ. Κουμπαροσλάγκ δηλαδή.

Τις άλλες δυο λέξεις, άππαρος και αχάπαρος, τις διάλεξα τυχαία: τη δεύτερη την ήξερα, είναι δα αρκετά γνωστή και στους καλαμαράδες, ενώ την πρώτη την έμαθα χτες, που περιεργαζόμουν το υλικό του Cyslang: άππαρος λοιπόν, στην Κύπρο, είναι το άλογο, και, μεταφορικά, αυτός που «είναι απόλυτα υγιής και έχει πολλές σωματικές δυνάμεις» -εύλογο, το άλογο δίνει πράγματι την ιδέα της ευρωστίας και του σφρίγους. Το θηλυκό, αππάρα, σημαίνει αφενός, κυριολεκτικά, τη φοράδα, και αφετέρου την ψηλή και όμορφη γυναίκα.

Ο αχάπαρος, πάλι, είναι αυτός που δεν παίρνει χαμπάρι, που δεν έχει ιδέα, ο άσχετος. Θα καταλάβατε ότι στα καλαμαρίστικα θα λέγαμε «αχάμπαρος» -οι κουμπάροι αποηχηροποιούν (έτσι λέγεται; ) τα μπ και ντ, το σαμπουάν το λένε σιαπού και τον Σαρμπέλ Σιαρπέλ. Με σι συμβολίζω το παχύ σ. Στο Cyslang έχουν έναν καλύτερο τρόπο, το δηλώνουν γράφοντας ένα σ με καπελάκι από πάνω, που περιέργως δεν μπορώ να το αναπαράξω (σικ, ρε) εδώ, διότι το καπελάκι μετατοπίζεται όταν το φέρνω στη WordPress, όπως στη λέξη ταπακόσ̌υλος, που σημαίνει «αυτός που είναι τεμπέλης, ακαμάτης»: Ρε είσαι ένας ταπακόσ̌υλος. Εγίνηκες 30 χρονών τζαι εν πάεις να έβρεις μια δουλειά. Ο ταπακόσ̌υλος στα καλαμαρίστικα θα ήταν «ταμπακόσκυλος» -και δεν είναι ο σκύλος που καπνίζει ταμπάκο αλλά ο σκύλος που λημεριάζει στα ταμπάκικα, τα βυρσοδεψεία, όπου (υποθέτω) έχει άφθονη μάσα από τα πετσιά και τα λοιπά απορρίμματα της βυρσοδεψίας, κι όπως δεν έχει ανάγκη να κοπιάσει για τον επιούσιο γίνεται τεμπέλης -λέμε άλλωστε και «χασαπόσκυλο, χασαποσκυλεύω».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ανακοινώσεις, Βικιεγχειρήματα, Κύπρος, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , | 246 Comments »

Η κεφαλή, η κλίνη και η λαθολογία

Posted by sarant στο 4 Φεβρουαρίου, 2016

klinaiΤις τελευταίες μέρες κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο και αναδημοσιεύεται και από πολυσύχναστους ιστότοπους ένα λαθολογικό γλωσσικό άρθρο, με τον ελαφρώς σουρεαλιστικό τίτλο «Σταμάτα να το λες λάθος! Φράσεις που ποτέ δεν θα πούμε σωστά«. Χαρακτήρισα σουρεαλιστικόν τον τίτλο, διότι, αν εφαρμοστεί η προτροπή της πρώτης πρότασης και επαληθευτεί η πρόβλεψη της δεύτερης, τότε τα εκφραστικά μας μέσα θα φτωχύνουν, αφού τις επίμαχες φράσεις δεν θα μπορούμε να τις λέμε ούτε «σωστά» (η πρόβλεψη) ούτε όμως, πλέον, «λάθος»! Αλλά εντάξει, δεν θα σταθούμε στον τίτλο, ο οποίος άλλωστε επιδέχεται και δεύτερη ανάγνωση.

Το λαθολογικό αυτό άρθρο μού το έστειλαν τρεις ή τέσσερις ηλεφίλοι, κάποτε ζητώντας τη γνώμη μου. Η γνώμη μου είναι πως αρκετές από τις συμβουλές του λαθολογίου έχουν βάση, αλλά ο ανώνυμος συντάκτης διαπράττει ένα ασυγχώρητο σφάλμα: δεν ξεχωρίζει ποιες λέξεις και φράσεις είναι λανθασμένες σύμφωνα με τη γενικώς επικρατούσα άποψη και ποιες θεωρούνται λανθασμένες από τον ίδιο και από μερικούς ακόμα αλλά γίνονται δεκτές από λεξικά, από έγκυρους μελετητές της γλώσσας και από τη μεγάλη πλειονότητα των φυσικών ομιλητών της ελληνικής. Με τον τρόπο αυτό, τσουβαλιάζοντας σωστές συμβουλές και προσωπικές προτιμήσεις κάνει μεγάλο κακό, διότι ο ανυποψίαστος αναγνώστης δεν ξέρει ποια είναι η εύστοχη συμβουλή και ποιος ο μπαμπινιωτισμός.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευαγγέλιο, Λαθολογία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 161 Comments »

Είχα πονόδοντο τη μέρα που σε γνώρισα

Posted by sarant στο 3 Φεβρουαρίου, 2016

Ζούσαμε μαζί χρόνια και χρόνια, από την εφηβεία. Μου είχε χαρίσει απολαύσεις, είχα ανταποδώσει με φροντίδα και στοργή, αλλά τα τελευταία χρόνια πλήθυναν τα προβλήματα στη σχέση μας, η συμβίωση είχε γίνει αδύνατη.

Κι έτσι, σαν έτοιμος από καιρό, προχτές αποχαιρέτησα το δόντι μου, έναν δεξιό τραπεζίτη (τραπεζίτης και αριστερός γίνεται; ), που οι γιατροί του έχουν δώσει τον αριθμό 17.

Σκέφτηκα λοιπόν να του αποτίσω φρασεολογικό φόρο τιμής, παραθέτοντας πιο κάτω τις εκφράσεις που έχω καταγράψει για τα δόντια.

Ξεκινάω από τις συχνότερες, που περιλαμβάνονται στο βιβλίο μου «Λόγια του Αέρα«.

* δεν είναι για τα δόντια του: δεν είναι άξιος ή ικανός να αποκτήσει ή να απολαύσει κάτι που ποθεί. Μεταφορά από τις σκληρές τροφές που δεν είναι κατάλληλες για ασθενικά δόντια. Η φρ. λέγεται ιδίως σαν περιφρονητική απάντηση σε κάποιον που επιδιώκει να παντρευτεί με γυναίκα κοινωνικά ανώτερη ή σε ηλικιωμένο που προσπαθεί να συνδεθεί με πολύ νεότερή του.

* έξω απ’ τα δόντια (του τα είπα, του μίλησα): του μίλησα καθαρά και χωρίς περιστροφές, χωρίς καμιά αναστολή από ευγένεια ή φόβο, λέγοντας σκληρές αλήθειες. Η εικόνα πηγαίνει βέβαια πίσω στο ομηρικό «έρκος οδόντων», όπου τα δόντια λογαριάζονται για φραγμός. Πρβλ. μασάει τα λόγια του αλλά και το αντίθετο (λέω κάτι, μιλάω) μέσα απ’ τα δόντια, το λέω ψιθυριστά ή μουρμουριστά, επίτηδες, για να μην ακουστεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευαγγέλιο, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , | 263 Comments »

Οι δυο φίλοι του παππού μου – ΙI (Δημ. Σαραντάκος)

Posted by sarant στο 2 Φεβρουαρίου, 2016

Έχει πια καθιερωθεί στο ιστολόγιο να βάζω, κάθε δεύτερη Τρίτη, κείμενα από τα βιβλία του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου. Την περασμένη εβδομάδα ξεκίνησα ένα καινούργιο βιβλίο, το  «Γιατί η θεία μου μπορεί και να πήγε στον Παράδεισο», που κυκλοφόρησε το 2006, που αποτελείται από τρεις νουβέλες -και αρχίσαμε από την πρώτη, που λέγεται «Οι δυο φίλοι του παππού μου». Η πρώτη συνέχεια βρίσκεται εδώ, ενώ με τη σημερινή δεύτερη συνέχεια ολοκληρώνεται η νουβέλα. Είχαμε γνωρίσει τον έναν από τους δύο φίλους, σήμερα θα δούμε την ιστορία του δεύτερου.

mimis_jpeg_χχsmallΟ άλλος φίλος του παππού μου, ο κυρ Ιγνάτης ο Περγαμηνέλης, ο επιλεγόμενος «Αμανετζής» και προσεπιλεγόμενος «Διάργυρος», ήταν τελείως αντίθετος με τον Κούκο τύπος. Πολυλογάς, χωρατατζής, τετραπέρατος και κοσμογυρισμένος. Μαζί του ο παππούς γνωρίστηκε κατά το μοναδικό ταξίδι με βαπόρι που έκανε, στις αρχές του περασμένου αιώνα, όταν χρειάστηκε να πάει στη Σμύρνη για κάποια δουλειά του. Τότε τη συγκοινωνία ανάμεσα στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, που ήταν ακόμα τούρκικα, και στα λιμάνια της γειτονικής Αιολίδας και Ιωνίας, την έκαναν τρία βαπόρια της αυστριακής εταιρείας «Τριεστίνα». Ξεκινούσαν από την Πόλη, πιάνανε Κύζικο, Μουδανιά, Τσανακκαλέ, Ίμβρο, Αϊβαλί, Μυτιλήνη, Σμύρνη, Χίο, Τσεσμέ, Καρλόβασι, Βαθύ, Κουσάντασι, Κάλυμνο, Κω, Μπουντρούμι, Μαρμαρά και Ρόδο και ξανά πάλι την ίδια διαδρομή ανάποδα.

Ο παππούς μου έκανε λάθος και αντί να πάρει το «αυστριακό» όταν κατηφόριζε, οπότε θα ‘φτανε στη Σμύρνη σε λίγες ώρες, το πήρε όταν ανηφόριζε από τη Ρόδο κι έτσι πήγε ως την Πόλη, ξαναγύρισε στο νησί του και μονάχα ύστερα από τρεις μέρες άσκοπου και κουραστικού ταξιδιού έφτασε στον προορισμό του. Το μόνο που κέρδισε από αυτή την απροσδόκητη περιπλάνηση του, ήταν η γνωριμία του με τον κυρ Ιγνάτη, πανέξυπνο έμπορο και παραγγελιοδόχο, που όχι μόνο τον βόηθησε ουσιαστικά, αλλά τον εμψύχωσε με το κέφι και την ανοιχτοκαρδοσύνη του. Η γνωριμία τους εξελίχθηκε σε φιλία, όταν, μετά το μεγάλο Διωγμό, του 1922, ο κυρ Ιγνάτης εγκαταστάθηκε μόνιμα στο νησί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in τούρκικα, Δημήτρης Σαραντάκος, Διηγήματα, Μυτιλήνη | Με ετικέτα: , | 166 Comments »

Μηνολόγιον Φεβρουαρίου λοιπόν

Posted by sarant στο 1 Φεβρουαρίου, 2016

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως, αλλά όχι πάντα, την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

 

Δε 1 † Ζαχαρίου Παπαντωνίου
Τρ 2 Γενέσιον Γεωργίου Σουρή· επίσης Δημητρίου Μενδελέγεφ και του Περιοδικού Συστήματος αυτού
Τε 3 Προσεδάφισις επί της Σελήνης του πρώτου γηίνου αντικειμένου
Πε 4 † Τελευτή Θεοδώρου Κολοκοτρώνη. Και Δύτου Ανάδυσις
Πα 5 † Ιωάννου Γαβριήλ Εϋνάρδου
Σα 6 Δυστύχημα του αεροδρομίου του Μονάχου
Κυ 7 Καρόλου Ντίκενς
Δε 8 Μάρκου Βαμβακάρη και Νικολάου Ξυλούρη, των γνησίων μελωδών
Τρ 9 † Κοίμησις Διονυσίου Σολωμού
Τε 10 † Νικολάου Καββαδία, βάρδου των ναυτικών
Πε 11 † Καρτεσίου «σκέπτομαι άρα υπάρχω».
Πα 12 Γενέσιον Καρόλου Δαρβίνου
Σα 13 Εφεύρεσις κινηματογραφίας υπό αδελφών Λυμιέρ
Κυ 14 Έρωτος του ανικήτου
Δε 15 Γενέσιον Γαλιλαίου
Τρ 16 Ιστολογίου ίδρυσις· και Δημοκρίτου του Αβδηρίτου
Τε 17 † Θανάτωσις Ιορδάνου Μπρούνο επί της πυράς
Πε 18 Κοίμησις Μιχαήλ Αγγέλου και γενέσιον Νικολάου Καζαντζάκη, Κρητός
Πα 19 Γενέσιον Κοπερνίκου του ανατροπέως
Σα 20 Εφεύρεσις φωνογράφου υπό Θωμά Έδισων. Και Σπειροειδούς Αρχιτέκτονος γενέθλιον
Κυ 21 Παγκόσμια ημέρα μητρικής γλώσσης
Δε 22 † Αμερίκου Βεσπουκίου
Τρ 23 † Ιωάννου Γουτεμβεργίου και της τυπογραφίας εν Ευρώπη. Και ίδρυσις της ΕΠΟΝ
Τε 24 † Τένεση Γουίλιαμς
Πε 25 Γενέσιον Καρόλου Γκολντόνι
Πα 26 Γενέσιον Βίκτωρος Ουγκώ
Σα 27 Ανακάλυψις της δομής του DNA
Κυ 28

Δε 29

† Κήδευσις Κωνσταντίνου Παλαμά – «Ηχήστε οι σάλπιγγες!…»

Γέννησις Ιωακείμ Ροσσίνι του μελωδού και Γεωργίου Σεφέρη του ποιητού

Όπως βλέπετε και όπως ξέρετε, ο φετινός Φλεβάρης είναι διαφορετικός, διότι το 2016 είναι δίσεκτο, κι έτσι ο Φλεβάρης έχει μια μέρα παραπάνω. Ακόμα κι έτσι, όμως, ο Φλεβάρης εξακολουθεί να είναι ο μικρότερος μήνας.

Στο παλιό ρωμαϊκό ημερολόγιο, που το έχουμε δανειστεί, ο Φλεβάρης ήταν ο τελευταίος μήνας του χρόνου -η χρονιά άρχιζε από τον Μάρτιο. Στο τέλος του χρόνου γίνονταν τελετές εξαγνισμού, και από το februum (= κάθαρση) ο μήνας ονομάστηκε Februarius. Από το Φεβράριος > Φεβράρης > Φεβλάρης προέκυψε η δημώδης ονομασία Φλεβάρης, που παρετυμολογικά συνδέεται με τη φλέβα, δηλ. ο Φλεβάρης ανοίγει τις φλέβες του (φλεβίζει) και βρέχει τον κόσμο -εξού και η παροιμία “Ο Φλεβάρης αν φλεβίσει, καλοκαίρι θα μυρίσει”.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Ημερολογιακά, Λαογραφία, Μηνολόγιο | Με ετικέτα: , , , , | 192 Comments »

Τα λαζαρούδια (Χρονογράφημα του Γ. Κοτζιούλα)

Posted by sarant στο 31 Ιανουαρίου, 2016

Πριν από 15 μέρες που παρουσίασα το βιβλίο της Αθηνάς Βογιατζόγλου «Ποίηση και πολεμική«, που είναι μια βιογραφία του ποιητή Γιώργου Κοτζιούλα, έγινε συζήτηση για τα Λαζαρούδια, ένα έθιμο ζωντανό στην Ήπειρο και την Αιτωλοακαρνανία, ένα είδος πασχαλινά κάλαντα, που τα λένε τα παιδιά το Σάββατο του Λαζάρου, το βράδυ όμως.

Αφορμή για τη συζήτηση στάθηκε ένα απόσπασμα του Κοτζιούλα στο οποιο λέει για τους πρώτους αντάρτες που φάνηκαν στο χωριό του, την πρωτοχρονιά του 1943: » Καὶ πέρασαν ἀπὸ μαχαλὰ σὲ μαχαλὰ σὰν τὰ «Λαζαρούδια», μόνο ποὺ δὲν τραγουδοῦσαν, δὲν ἔλεγαν τὰ πάθια τοῦ νεκροῦ, μὰ κήρυχναν ἀνάσταση γιὰ τὶς πεθαμένες ψυχές μας».

Η φίλη Σωτηρία Μελετίου, που έχει επιμεληθεί αρκετές πρόσφατες εκδόσεις κειμένων του Κοτζιούλα, μού γνωστοποίησε ότι, πέρα από αυτή τη σύντομη αναφορά, ο Κοτζιούλας έχει γράψει και ένα διήγημα για τα Λαζαρούδια, όπως και ένα χρονογράφημα στο οποίο περιγράφει με λεπτομέρειες το έθιμο, χρονογράφημα που είχε την καλοσύνη να μου στείλει. 

Στην αρχή σκεφτόμουν να το παρουσίαζα κοντά στο Πάσχα, όμως επειδή θέλουμε ακόμα τρεις μήνες και είναι πολύ πιθανό να το ξεχάσω αποφάσισα τελικά να το βάλω σήμερα, ως επιστέγασμα, ας πούμε, της συζήτησης που είχε γίνει στο περιθώριο του προηγούμενου άρθρου.

Το χρονογράφημα έχει ημερομηνία 6 Απριλίου 1955. Εκσυγχρονίζω την ορθογραφία.

ΤΑ ΛΑΖΑΡΟΥΔΙΑ

Μεθαύριο το Σάββατο έχουμε του Λαζάρου. Τον λέει και φτωχολάζαρο ο λαός μας, μ’ έναν τόνο ξεχωριστής συμπάθειας και στοργής. Είναι ο ταπεινός φίλος που αξιώθηκε ν’ ακούσει απ’ το στόμα του Χριστού, μες στη νύχτα του τάφου του «ζωντανός, σαβανωμένος –και με το κερί ζωσμένος», το χαρμόσυνο λόγο του, το αναστάσιμο μήνυμα:

Δεύρο έξω, Λάζαρέ μου,
φίλε και αγαπητέ μου!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθησαύριστα, Λαογραφία, Χρονογραφήματα | Με ετικέτα: , , | 97 Comments »

Λογοκριμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 30 Ιανουαρίου, 2016

Λογοκριμένα βεβαίως τα μεζεδάκια μας δεν είναι, απλώς το άρθρο παίρνει αυτόν τον τίτλο σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη διακοπή των παραστάσεων της Πειραματικής σκηνής του Εθνικού Θεάτρου ύστερα από την τρομοκρατική εκστρατεία των μεγάλων καναλιών και της δεξιάς εναντίον της παράστασης -αλλά γι’ αυτό το θέμα γράψαμε χτες.

Κάποιος κάθισε πάντως και συγκέντρωσε απόψεις που εκφράστηκαν για το θέμα από διάφορους αταλάντευτους υποστηρικτές της ελευθερίας της έκφρασης -όταν πρόκειται για κάτι που συμβαίνει στο Παρίσι. Διαβάστε τις, έχουν γούστο.

Πολύ γέλιο έχει η τοποθέτηση του ιού Πλεύρη, ο οποίος τουίταρε ότι η κυβέρνηση χρηματοδοτεί ταινία (!!) για τη δράση του Ξηρού. Τόσο κατάλαβε. Και μετά ελεεινολογούμε τους φανατικούς π.χ. στην Περσία, που ζητάνε να καεί ένα βιβλίο που δεν το έχουν διαβάσει.

*bogdan1 Έγινε χτες και μια αρκετά μεγάλη συγκέντρωση διαμαρτυρίας για το κατέβασμα της παράστασης. Πώς παρουσιάστηκε αυτή από τα δελτία ειδήσεων; Δείτε το σουπεράκι της εκπομπής του Σκάει Μπογδάνου.

Αφενός μιλάει για «παράσταση του Σ. Ξηρού», λες και έπαιζε ο ίδιος ή τη σκηνοθετούσε, και, το χειρότερο, λέει για πορεία «αντεξουσιαστών» -μπροστά του ο Γκέμπελς είναι μαθητούδι.

Παρεμπιπτόντως, έχω διαπιστώσει πως ο τύπος «αντεξουσιαστής» (αντί του: αντιεξουσιαστής) είναι δείκτης πολιτικής θέσης.

* Και μια και πιάσαμε τα μπογδανικά, ας συνεχίσω με ένα άλλο στιγμιότυπο από τη χτεσινή εκπομπή.

Ο λόγος ήταν για τη γνωστή διένεξη του Γιάννη Μουζάλα με τον Βέλγο υπουργό, η οποία παρουσιάστηκε σε πνεύμα μάλλον ευμενές προς τον Βέλγο. Τότε ο Σκάει Μπογδάνος ρώτησε την ανταποκρίτρια αν ο Βέλγος υπουργός είναι Φλαμανδός ή Βαλόνος, κι αυτή, άλλο μεγάλο αστέρι της δημοσιογραφίας, απάντησε «Μάλλον Βαλόνος, αλλά αυτά πάνε 50-50».

Προς ενημέρωσή τους. Ο Βέλγος υπουργός λέγεται Τέο Φράνκεν, που αν το ήξερε η δαιμόνια ρεπόρτερ θα καταλάβαινε πως δεν είναι Βαλόνος. Κι αφού είναι ανταποκρίτρια στις Βρυξέλλες και όχι, ας πούμε, στο Ουλάν Μπατόρ, θα έπρεπε να ξέρει πως ο Theo Franken είναι Φλαμανδός εθνικιστής, που αναδείχτηκε με ατζέντα τη σκληρή στάση σε ζητήματα ασύλου και μετανάστευσης. Και έχει επανειλημμένα δεχτεί κριτική στο Βέλγιο, π.χ. όταν παρευρέθηκε στα 90ά γενέθλια ενός Βέλγου δοσίλογου (ή δωσίλογου).

* Και περνάμε στα υπόλοιπα μεζεδάκια -κάνοντας γέφυρα με μιαν άλλη θεατρική παράσταση που παίζεται αυτές τις μέρες (και ως αύριο) στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, τη Μισαλλοδοξία (βασισμένη στο περίφημο κινηματογραφικό έργο του Γκρίφιθ, αν κατάλαβα καλά).

Παρατήρησα μιαν ενδιαφέρουσα ακλισιά στη διαδικτυακή διαφήμιση της παράστασης (στη σελίδα στο Φέισμπουκ, γι’ αυτό δεν μπορώ να βάλω λινκ):

Έτσι γράφονται τα μανιφέστο. Μισαλλοδοξία. Για 5 ακόμα παραστάσεις στην Κεντρική Σκηνή.

Γιατί όμως άκλιτο; Ναι μεν είναι δάνεια λέξη, έχει όμως ενσωματωθεί εδώ και δεκαετίες στο ελληνικό τυπικό, όπως και τόσες εκατοντάδες άλλες ιταλογενείς λέξεις, το πιάνο, το πόστο, το πέτο. Θα μου πείτε, ακολουθεί τον ακλισιάρικο δρόμο στον οποίο οι ημιμαθείς ήδη σέρνουν το τσίρκο και το καζίνο -αλλά κοτζάμ Στέγη να δίνει το κακό παράδειγμα; Κρίμα.

* Αλλά επιστρέφω στην παράσταση του Εθνικού ή μάλλον στις παραφυάδες της, για ένα μαργαριτάρι από την έγκριτη (μια φορά κι έναν καιρό) Καθημερινή. Σε άρθρο του Α. Λακασά όπου γίνεται λόγος για άλλες παραστάσεις με αμφιλεγόμενο θέμα, διαβάζουμε ότι «ο Ελβετός σκηνοθέτης Μίλο Ράου που αξιοποίησε την ομολογία του ακροδεξιού Αντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ, εκτελεστή της τρομοκρατικής επίθεσης στη Νορβηγία το 2011, σκοτώνοντας 77 άτομα».

Εξολοθρευτής ο Ελβετός σκηνοθέτης ή υποψήφιος για το βραβείο Τσαπατσούλιτζερ ο Έλληνας δημοσιογράφος;

*Έγινε χτες μια γιορτή για την έκδοση του καινούργιου βιβλίου του Νίκου Μπογιόπουλου, και διαβάζω σε ανακοίνωση του εκδοτικού οίκου ότι «Στην εκδήλωση, χωρίς καθόλου «από καθ’ έδρας» λόγια, θα μιλήσουν μόνο η μουσική και τα τραγούδια που ταιριάζουν στην (κανονική) Αριστερά».

Δεν ξέρω αν κριτήριο αριστεροσύνης είναι να διαμελίζει κανείς τις λέξεις, αλλά, βρε σύντροφοι, η έκφραση είναι «από καθέδρας», η λέξη «καθέδρα» είναι μία και ενιαία, και στα αρχαία έτσι γραφόταν, μην τη διασπάτε.

* Ένα ακόμα πρωτοποριακό εξώφυλλο της EloraIΕλεύθερης Ώρας, όπου αναγγέλλεται ότι καταργούνται (πώς, άραγε; ) η ελληνική ιστορία και η ελληνική σημαία. Αλλά εμείς φταίμε που δεν προσέχαμε τα προφητικά λόγια του γέροντος Νεκτάριου. Εκείνος, μια φορά, μας είχε προειδοποιήσει.

* Μέσα στη βδομάδα που μας πέρασε, όμως, έγινε στη Βουλή και η συζήτηση προ ημερησίας διατάξεως για το ασφαλιστικό. Από τα λίγα αποσπάσματα που παρακολούθησα, πρόσεξα ότι στη δευτερολογία του ο Κ. Μητσοτάκης, απευθυνόμενος στην κυβέρνηση, είπε «αυτά που διαρρέουν οι υπουργοί σας». Προηγουμένως τον ίδιο τύπο είχε χρησιμοποιήσει και ο πρωθυπουργός, αλλά δεν συγκράτησα ακριβώς τη φράση.

Δεν νομίζω ότι μπορούμε να το θεωρούμε πλέον λάθος.

Θα μου πείτε, επειδή το είπαν δυο, κορυφαίοι έστω, πολιτικοί παράγοντες; Δεν θα αρκούσε μόνο αυτό, αλλά παίζει και αυτό κάποιο ρόλο, αφαιρεί το στίγμα από το «λάθος».

* Αν πάλι ακούσατε την Τρίτη το απόγευμα έναν δυνατό θόρυβο από τη μεριά του Πρώτου Νεκροταφείου, ήταν επειδή στη δευτερολογία του ο Ν. Μιχαλολιάκος απάγγειλε Καρυωτάκη.

Αν έχετε απορία, ήταν οι πρώτοι στίχοι από τους «Υπάλληλους»: Οι υπάλληλοι όλοι λιώνουν και τελειώνουν σαν στήλες δύο- δύο μες στα γραφεία (ως εκεί το έφτασε).

* Σε κάποιο κανάλι η κυρία Άννα Μισέλ Ασημακοπούλου είπε ότι «ο κόσμος είναι εξαγριωμένος, γιατί κοροϊδεύτηκε δύο φορές». Με ρώτησαν αν στέκει το παθητικό «κοροϊδεύομαι». Χωρίς να είναι ξεκάθαρο λάθος, εγώ θα το απέφευγα, ίσως επειδή το «κοροϊδευόμαστε τώρα» έχει τη σημασία «δεν μιλάμε σοβαρά».

Πολύ καλύτερο είναι να πούμε «ο λαός εξαπατήθηκε/ξεγελάστηκε» ή «πιάστηκε κορόιδο» ή κάποιο άλλο από τα πολλά ρήματα που έχουμε για τις σημασίες αυτές, όπως οι Εσκιμώοι για το χιόνι.

telikoni* Το κείμενο που βλέπετε αριστερά κυκλοφορεί ευρέως στα κοινωνικά μέσα και αναδημοσιεύεται από πολλούς.

Ο συντάκτης του επαλαμβάνει τις γνωστές ανοησίες για οξυγόνωση του εγκεφάλου όταν προφέρουμε το νι (σαν τους γνωστούς ιππότες των Μόντι Πάιθον), στις οποίες έχουμε απαντήσει σε παλιότερα άρθρα (εδώ το πρώτο της σειράς), ενώ έχει κάνει ένα φοβερό μπέρδεμα στις περιπτώσεις της συμπροφοράς του νι με το αρχικό σύμφωνο της επόμενης λέξης.

Φαίνεται επίσης ότι αν το Ν διεγείρει τον εγκέφαλο θετικά, οι τόνοι τού κάνουν κακό, διότι ο συντάκτης του κειμένου αποφεύγει τους τόνους όσο ο διάβολος το λιβάνι.

Αλλά το χειρότερο, το απειλητικό και δυσοίωνο, είναι αυτό που γράφει στην αρχή: Όταν διδάσκω στα παιδιά … τα παιδιά απορούν.

Ελπίζω να λέει ψέματα -γιατί, αν λέει αλήθεια καήκαμε, έχει στραβώσει τόσα και τόσα παιδιά.

* Σε άρθρο για τον δάσκαλο και πώς πρέπει να είναι, διάβασα (όχι για πρώτη φορά) για τον… Σαραντάκο Καργάκο: Όπως διατείνεται και ο κος Σαραντάκος Ι. Καργάκος «στο παιδί δεν απλώνουμε το χέρι αλλά του δίνουμε το χέρι για να ταξιδέψουμε μαζί στον κόσμο της γνώσης».

Δηλώνω ότι καμιά ανάμιξη δεν έχω με το θέμα, και δεν διατείνομαι τίποτα!

Παρεμπιπτόντως, όταν χρησιμοποιούμε το «διατείνομαι» υποδηλώνουμε κάποια επιφύλαξη, ίσως έντονη, για τα λεγόμενα που μεταφέρουμε. Επειδή εδώ ολοφάνερα κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει, εγώ θα έβαζα «υποστηρίζει» ή κάποιο άλλο ουδέτερο ρήμα.

* Στο μεταξύ ο Σαράντος Καργάκος έγραψε και για τον Τσε, αφηγούμενος μια ιστορία που φαίνεται μύθος, ότι εκεί που κειτόταν ετοιμοθάνατος πριν τον εκτελέσουν, σε μια σχολική αίθουσα, φώναξε τη δασκάλα για να της πει να διορθώσει ένα γλωσσικό λάθος στον μαυροπίνακα.

Καπηλεία δεν το λένε αυτό;

* Και κλείνω με μια φωτογραφία από τις αγροτικές κινητοποιήσεις, που τη δανείστηκα από τη Λεξιλογία -και που δείχνει ότι η Λέξη του Ζουράρη(*) έχει διαδοθεί πλατιά -όχι όμως και η ορθογραφία: Θα μας πάρεται τα μέζεα.

TamEzea(*) Λέξη του Ζουράρη, παρότι έχει πλάσει κι έχει αναστήσει πολλές, δεν μπορεί παρά να είναι μία, τα μέζεα -όπως λέξη του Καμπρόν το merde!

Posted in Βουλή, Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Φωτογραφίες | Με ετικέτα: , , , , | 169 Comments »

Λογοκρισία χωρίς ισορροπία (του Nash)

Posted by sarant στο 29 Ιανουαρίου, 2016

censΗ παράσταση της πειραματικής σκηνής του Εθνικού με το έργο «Ισορροπία του Nash», που είχε προκαλέσει θόρυβο τις προηγούμενες μέρες επειδή χρησιμοποιούσε, παρέμβλητα  στο έργο του Καμύ «Οι δίκαιοι», αποσπάσματα από το βιβλίο του ισοβίτη δολοφόνου Σάββα Ξηρού, κατέβηκε τελικά τέσσερις μέρες πριν ολοκληρώσει τον, σύντομο έτσι κι αλλιώς, κύκλο της, με απόφαση του καλλιτεχνικού διευθυντή του Εθνικού, ο οποίος έκανε λόγο για απειλές που εκτοξεύτηκαν κατά της ζωής των συντελεστών της. Είχαν προηγηθεί εκτενή τρομοκρατικά ρεπορτάζ των ιδιωτικών καναλιών.

Το έργο δεν το έχω δει, όπως δεν το έχει δει και η συντριπτική πλειοψηφία των επικριτών του, κι έτσι δεν μπορώ να εκφέρω γνώμη για την καλλιτεχνική του αξία, ούτε ξέρω αν ηρωοποιεί τον Σάββα Ξηρό, όπως κατάγγειλαν διάφοροι εκπρόσωποι του ακραίου κέντρου. Κάποιος που το είδε, μου είπε πως ήταν πολύ καλό, αλλά ας μην το πάρετε υπόψη σας -δεν θα κρίνουμε το έργο, θα κρίνουμε το γεγονός της απόσυρσής του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ελευθερία του λόγου, Θεατρικά, Λογοκρισία | Με ετικέτα: , , | 282 Comments »

Ο θερμαστής με τις έξι φωτιές

Posted by sarant στο 28 Ιανουαρίου, 2016

Καιρό ήθελα να γράψω το σημερινό άρθρο, αλλά δίσταζα επειδή όσα είχα να πω ήταν μάλλον γνωστά (τουλάχιστον στους παροικούντες). Τελικά τις προάλλες παρακολούθησα μια σχετική συζήτηση στο Φέισμπουκ και τότε αποφάσισα να γράψω το άρθρο, διότι οι συζητήσεις στο Φέισμπουκ πολύ γρήγορα σκεπάζονται από τις επόμενες και ούτε γκουγκλίζονται, άρα λίγο-πολύ χάνονται.

Θα το καταλάβατε από τον τίτλο, το σημερινό μας άρθρο είναι αφιερωμένο σε ένα τραγούδι, ένα από τα σημαντικότερα ρεμπέτικα τραγούδια: τον Θερμαστή του Γιώργου Μπάτη.

Ας το ακούσουμε λοιπόν:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ποίηση, Ρεμπέτικα, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , | 200 Comments »

Κελεπούρι και εμπόριο

Posted by sarant στο 27 Ιανουαρίου, 2016

Τις προάλλες είχα μια συζήτηση (μέσω ηλεμηνυμάτων) με τον φίλο Γιώργο Μπαλόγλου, σχετικά με τη λέξη «κελεπούρι», τη σημασία της και τα αγγλικά αντίστοιχά της. Κατά σύμπτωση, με τη λέξη αυτή είχα ασχοληθεί παλιά -και εννοώ πολύ παλιά, μπορεί και πριν από είκοσι χρόνια, τότε που δεν υπήρχαν ιστολόγια και μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Για να πιάσω τα πράγματα από την αρχή, στις αρχές της δεκαετίας του 1990 είχα παρακαλέσει μια φίλη μου που ταξίδευε συχνά στην Πόλη, να μου φέρει όχι λουκούμια ή δερμάτινα παρά το λεξικό του Redhouse, ένα πολύ καλό τουρκοαγγλικό λεξικό που θεωρείται το καλύτερο στο είδος του. Πέρασα πολλές απολαυστικές ώρες φυλλομετρώντας το λεξικό και καταγράφοντας κοινές λέξεις και αντίστοιχα εκφραστικά μέσα.

Το Ρέντχαουζ δεν είναι ετυμολογικό λεξικό, αλλά δίνει, έστω και τηλεγραφικά, ετυμολογικές πληροφορίες, και συγκεκριμένα, αν μια λέξη είναι δάνειο σημειώνει πλάι σε κάθε λέξη τη γλώσσα από την οποία προήλθε. Προσοχή, δεν σημειώνει τη γλώσσα της απώτερης προέλευσης, αλλά τη γλώσσα από την οποία τα τουρκικά δανείστηκαν τη λέξη -για παράδειγμα, στο λήμμα domates (στα τουρκικά έτσι είναι ο ενικός) το λεξικό σημειώνει Gk (= ελληνικά) διότι από τα ελληνικά πήραν τη λέξη, άσχετο αν η απώτερη προέλευση είναι από τη γλώσσα των Αζτέκων.

Λοιπόν, καθώς φυλλομετρούσα το λεξικό, έπεσα πάνω στο λήμμα kelepir, τη λέξη από την οποία προήλθε και το δικό μας κελεπούρι. Και είδα ότι στο λεξικό σημειώνεται Gk για την προέλευση της λέξης kelepir, δηλαδή ελληνική προέλευση.

Αυτό μού κίνησε το ενδιαφέρον, διότι από τότε είχα αρχίσει να καταγράφω τα αντιδάνεια της ελληνικής γλώσσας, κι αν το kelepir στα τουρκικά είναι δάνειο από τα ελληνικά, αυτό σημαίνει πως το κελεπούρι είναι αντιδάνειο.

Αλλά από ποιαν ελληνική λέξη να προέρχεται το kelepir; Δεν μπορούσα να σκεφτώ -και το άφησα εκεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθυροστομίες, Αντιδάνεια, Γλωσσικά ταξίδια, Ετυμολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 140 Comments »

 
Follow

Ενημερωθείτε για κάθε νέα δημοσίευση στο email σας.

Μαζί με 8.725 ακόμα followers