Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Απόψε στου Θωμά

Posted by sarant στο 20 Απριλίου, 2015

Σήμερα είναι Δευτέρα του Θωμά, που τη θεωρούσα αποφράδα μέρα όταν ήμουν μαθητής, και φαντάζομαι και σήμερα έτσι θα τη θεωρούν τα παιδιά. Αλλά η ονομασία της μέρας είναι καταχρηστική: ο Θωμάς δεν γιορτάζει σήμερα, χτες ήταν η γιορτή του -αλλά χτες, Κυριακή του Θωμά, ήταν αργία, οπότε σε σχολεία και γραφεία οι ευχές θα δοθούν σήμερα. Το ιστολόγιο δεν είχε αργία, αλλά την Κυριακή έχει δικό του πρόγραμμα, οπότε θα ευχηθεί τον Θωμά σήμερα.

Μόνο τον Θωμά; Όχι, υπάρχει και η Θωμαή, αλλά είναι πολύ σπανιότερο σαν όνομα. Όχι ότι ο Θωμάς είναι όνομα ιδιαίτερα συχνό: στην έρευνα του Χάρη Φουνταλή για τη συχνότητα των ελληνικών ονομάτων ο Θωμάς είναι 26ος στους άντρες (ανάμεσα στον Σωτήρη και τον Στέφανο) -δεν το λες και πολύ συχνό. Η Θωμαή όμως είναι στην 96η θέση στις γυναίκες, σαφώς σπανιότερη.

Ο Θωμάς ανήκει σε μια κατηγορία ονομάτων, συνήθως δισύλλαβων, που δεν έχουν διαδεδομένο χαϊδευτικό, γιατί δεν υπάρχει η ανάγκη για υποκορισμό αφού το όνομα είναι σύντομο -άλλα ονόματα της κατηγορίας αυτής είναι ο Σταύρος, ο Παύλος, ο Λουκάς, ο Λάμπρος, ο τρισύλλαβος Άγγελος και άλλα. Βέβαια, στην εποχή μας η χρήση ανεπίσημων τύπων ονομάτων (ξέρετε, Νίκος αντί Νικόλαος, Γιάννης αντί Ιωάννης κτλ.) έχει συρρικνωθεί αρκετά, ενώ απειλούνται με εξαφάνιση οι ανεπίσημοι τύποι που έχουν υποκορισμό (Τάκης, Λάκης, Μάκης κτλ.). Μια αιτία είναι ότι η μωροφιλοδοξία των μανάδων και των μπαμπάδων δεν ανέχεται ο κανακάρης τους να είναι σκέτος Κώστας ή (θού Κύριε) Αλέκος’ όχι! θέλουμε το όνομα ακέραιο, πολυσύλλαβο, αρχοντικό -και μεγαλώνουμε, τόχω ξαναγράψει, γενιές άνεργων αυτοκρατόρων, Κωνσταντίνους, Αλέξανδρους και.. Ιωάννηδες. Ο άλλος λόγος, που δεν τον έχω ξαναγράψει αλλά νομίζω πως ισχύει, είναι ότι πολλές φορές δίνουμε το όνομά μας με τον επίσημο τύπο σε διάφορες υπηρεσίες, από τις κρατικές μέχρι το ιμέιλ μας, κι αυτό μας συνοδεύει και εμφανίζεται παντού -και εδραιώνεται. Τέλος της παρένθεσης όμως.

Ούτε έχω υπόψη μου πολλές τοπικές παραλλαγές του ονόματος του Θωμά, ή τουλάχιστον δεν μου έρχονται στο νου. Υπάρχει το ηπειρώτικο «Σιώμος» (έχει δώσει και επίθετο), όπως επίσης και το κυπριακό Τουμάζος, που πρέπει να είναι επιρροή από τα ιταλικά. Αν ξέρετε κι άλλες τοπικές παραλλαγές, ευχαρίστως να τις δούμε στα σχόλια.

Ο πρώτος Θωμάς στην ελληνική γλώσσα ήταν ο μαθητής του Ιησού, και το όνομα Θωμάς ετυμολογείται από το αραμαϊκό te’oma που θα πει «δίδυμος». Ο απόστολος Θωμάς δεν λεγόταν Θωμάς, αλλά Ιούδας -και ήταν δίδυμος. Από τα ελληνικά της Βίβλου το όνομα πέρασε στις υπόλοιπες γλώσσες της Ευρώπης, όπου το Θ συνήθως αποδόθηκε Τ -με εξαίρεση τα ρώσικα, που το ελληνικό Θ το μετατρέπουν σε Φ και ο Θωμάς είναι Φομά. Η εντύπωσή μου ήταν ότι το αγγλικό Τόμας (και Τομ) είναι αρκετά συχνότερο, αλλά σε κάτι ιστοσελίδες που ανέτρεξα είδα ότι και στις ΗΠΑ το όνομα Thomas τώρα βρίσκεται στην 27η θέση -ενώ τον 19ο αιώνα ήταν στην πρώτη δεκάδα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Ετυμολογικά, Ευαγγέλιο, Εορτολόγιο, Ονόματα, Ποίηση, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 206 Comments »

Θα μου γράψεις, Ναρραβώθ; (Δυο ακόμα επιστολές του Β. Ζήνωνος προς τον Ν. Λαπαθιώτη)

Posted by sarant στο 19 Απριλίου, 2015

Το σημερινό μας σημείωμα είναι μικροφιλολογικό με όλη τη σημασία της λέξης, αφού πρόκειται για ένα άρθρο μου που δημοσιεύτηκε στο κυπριακό περιοδικό «Μικροφιλολογικά», στο τεύχος του που κυκλοφόρησε πρόσφατα (τχ. 37, άνοιξη 2015).  Το άρθρο παρουσιάζει δυο επιστολές του Κύπριου ποιητή Βίκτωρα Ζήνωνος προς τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη γραμμένες το 1911. Δεν θα σας κακίσω αν μου πείτε ότι υπάρχουν και σοβαρότερα φιλολογικά θέματα που μπορεί κανείς να εξετάσει, αλλά ο καθένας έχει τις εμμονές του.

Σε προηγούμενα τεύχη των Μικροφιλολογικών είχα αναφερθεί στον Κύπριο λόγιο Βίκτωρα Ζήνωνα και τη φιλία του με τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη και είχα παρουσιάσει δύο επιστολές του πρώτου προς τον δεύτερο, την πρώτη γραμμένη το 1910 (την έχω παρουσιάσει και στο ιστολόγιο) και τη δεύτερη τον Ιούνιο του 1911 (επίσης). Σήμερα θα παρουσιάσω τις δύο επιστολές που απομένουν ώστε να ολοκληρωθεί το σύνολο των τεσσάρων επιστολών Ζήνωνος προς Λαπαθιώτη που απόκεινται στο ΕΛΙΑ. Οφείλω ευχαριστίες στον Αχιλλέα Τζάλλα που έκανε τη μεταγραφή της επιστολής (έχω εκσυγχρονίσει την ορθογραφία).

Η πρώτη επιστολή έχει ημερομηνία τόσο στο παλιό ημερολόγιο (που ίσχυε στην Ελλάδα) όσο και στο νέο.

Λεμεσός 13/26/10/911

Χρυσέ μου Ναπολέων

Από την ημέρα, που, υπακούοντας σε μιας ασυνήθιστης καλοσύνης το σπρώξιμο μου ’γραψες το τελευταίο διεξοδικό σου γράμμα, δε μου ’δωσες πια άλλο σημείο Ζωής. Και όμως από την ημέρα εκείνη σου ’γραψα δυο φορές εγώ, την πρώτη φορά για ν’ απαντήσω στο γράμμα σου και τη δεύτερη για να σου δώσω κάποια πληροφορία για μια εικόνα του Wilde και του Douglas. Ύστερα έπαψα να σου γράφω, όχι τόσο γιατί βαρέθηκα, μα γιατί πίστευα πως θα βρισκόσουνα στο Μόναχο — μου ’χες γράψει στο τελευταίο σου γράμμα πως εσκόπευες να πας. Προχθές όμως διαβάζοντας το «Νουμά» είδα το «Λυτρωμό» σου κι έτσι εβεβαιώθηκα πως ήσουν ακόμα στην Αθήνα και πως η τεμπελιά σου είναι η μόνη αιτία της σιωπής σου. Μα επί τέλους και η τόση τεμπελιά δε σε κουράζει; δε βαρέθηκες πια να βαριέσαι; ξύπνησε και μια στιγμή ονειροπνιγμένε μου και γράψε μου δυο λόγια για την υπνοβατικὴ ζωή σου. Θέλεις να σου γράψω και γω λίγα για τη δική μου; πρόθυμος. Τώρα που τελειώνουν τα θαλάσσια λουτρά — η μόνη καλοκαιρινή μου ενασχόλησις και ως υγιεινή και ως διασκέδασις και ως θέαμα και ως καλλιτεχνική μελέτη του γυμνού — η ζωή μου περιορίζεται σε ύπνο και φαΐ, με ελάχιστα διαλείμματα διαβάσματος και ζωγραφικής. Μα πιο πολύ ζωγραφικής παρά διαβάσματος. Και πρώτα πρώτα εζωγράφισα το πρόσωπό σου από τη φωτογραφία που εβγάλαμε μαζί. Σ’ έκανα όμως λίγο πιο λιγωμένο απ’ ό,τι πρέπει κι έβαλα κάτι πλατιούς μαύρους κύκλους που μπορούν να κάνουν έξω φρενών τον Τσοκόπουλο. Ύστερα έκανα ένα μικρό πορτρέτο τού Wilde σε λαδί φόντο από την εικόνα των «Intentions» που ’χει το ’να του χέρι στη μέση και με τ’ άλλο βαστάει το τσιγάρο του. Διαβάζοντας τον πρόλογο του εκδότου μπόρεσα να δώσω τους κατάλληλους χρωματισμούς των ματιών, της γραβάτας, των γαντιών, και του γαρύφαλλου που φορεί στη μπουτονιέρα του· δεν παρέλειψα να βάλω το νυσταγμένον αμέθυστο στην πράσινη γραβάτα του· τώρα σκέπτομαι να κάνω και την αυτοπροσωπογραφία μου αλά Ι+++++ [δυσανάγνωστο].

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επιστολές, Κύπρος, Λαπαθιώτης, Μικροφιλολογικά, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , , | 38 Comments »

Ανεμοδαρμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 18 Απριλίου, 2015

Μπορεί να σας παραξενέψει ο τίτλος του σημερινού σαββατιάτικου άρθρου μας -θα καταλάβετε την αιτία όταν φτάσουμε στο τέλος του άρθρου (εκτός αν βιάζεστε και πάτε κατευθείαν εκεί). Αρχικά έλεγα να τα πω «σωφρονιστικά μεζεδάκια» επειδή την ώρα που τα γράφω γίνεται η ονομαστική ψηφοφορία για το σωφρονιστικό νομοσχέδιο, αλλά επί του πιεστηρίου, που λέμε, μου έστειλαν κάτι ανεμοδαρμένο, οπότε άλλαξα γνώμη.

* Από τη συζήτηση του σωφρονιστικού νομοσχεδίου στη Βουλή, συγκράτησα το εξής στιγμιότυπο που μου φάνηκε γουστόζικο:

Χαράλαμπος Αθανασίου: Αφήστε τις ε… σε παρένθεση το λέω, τις εξυπνάδες αυτές.
Ζωή Κωνσταντοπούλου: Σε εισαγωγικά εννοείτε.

* Ένα λεξιλογικό που πρόσεξα από τη συζήτηση στη Βουλή. Στην ονομαστική ψηφοφορία, η Ζωή Κωνσταντοπούλου είπε «Τώρα θα σας διανεμηθεί το λεγόμενο σπλάχνο του νομοσχεδίου, για να ξέρετε τι ψηφίζετε». Ομολογώ ότι αρχικά νόμισα πως άκουσα «πλάνο του νομοσχεδίου» και υπέθεσα ότι είναι ενας πίνακας με τις διατάξεις που έμπαιναν σε ψηφοφορία (διότι η ονομαστική δεν αφορούσε όλο το νομοσχέδιο, αλλά ορισμένα άρθρα). Ωστόσο, το πρόσεξα περισσότερο (γιατί ξαναειπώθηκε) και το διασταύρωσα με άλλους αυτήκοους και τελικά είπε, βεβαιωμένα, «το σπλάχνο του νομοσχεδίου». Να καταγραφεί λοιπόν κι αυτός ο όρος της κοινοβουλευτικής αργκό!

adaftou* Ποζάρει για μέγας γνώστης της ελληνικής, αλλά κάνει στοιχειώδη λάθη, ποιος είναι; Ο Άδωνης βέβαια, ο οποίος στο Τουήτερ έγραψε, σε σχέση με το επεισόδιο με τη Ζωή Κωνσταντοπούλου και το βενζινάδικο: Αναρωτιέμαι αν θα υπάρξει αντίδραση από την Αυτού Εξοχότητα την κα ΠτΒ Ζωή Κωνσταντοπούλου...

Όχι όμως, όταν το υψηλό πρόσωπο είναι γένους θηλυκού, δεν λέμε «η Αυτού Μεγαλειότητα» αλλά «η Αυτής Μεγαλειότητα» (ή Εξοχότητα).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Βουλή, Θηλυκό γένος, Κοτσανολόγιο, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 311 Comments »

Φωτογραφικά;

Posted by sarant στο 17 Απριλίου, 2015

Ψηφίστηκε χτες επί της αρχής και συζητιέται σήμερα κατ΄άρθρο το τρίτο νομοσχέδιο της νέας Βουλής, το λεγόμενο και «σωφρονιστικό», που υλοποιεί προεκλογικές δεσμεύσεις της κυβέρνησης, όπως την κατάργηση των φυλακών τύπου Γ’. Τόσο στη χτεσινή συζήτηση, όσο και τις προηγούμενες μέρες, μεγάλο μέρος της κριτικής της αντιπολίτευσης επικεντρώθηκε στη διάταξη του νομοσχεδίου που προβλέπει ότι οι φυλακισμένοι με ποινές ισοβίων που έχουν αναπηρία πάνω από 80% θα μπορούν να εκτίουν κατ’ οίκον την ποινή τους.

Η διάταξη αυτή χαρακτηρίστηκε «φωτογραφική» από την αντιπολίτευση, χαρακτηρισμός που εννοούσε ότι θεσπίστηκε ειδικά για να καταστήσει δυνατή την αποφυλάκιση του Σάββα Ξηρού, του στελέχους της 17 Νοέμβρη που έχει καταδικαστεί σε πεντάκις ισόβια και που σήμερα είναι βαρύτατα ανάπηρος -νομίζω ότι έχει 98% ποσοστό αναπηρίας.

Σύμφωνα με το λεξικό ΛΚΝ, φωτογραφική είναι η διάταξη «που προσδιορίζει σε τέτοιο βαθμό τα προσόντα που απαιτούνται (συνήθ. για την κατάληψη μιας θέσης), ώστε να ταιριάζουν σε ένα κυρίως άτομο». Το νεότερο Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας ορίζει ως φωτογραφική τη διάταξη «που αφορά ορισμένο πρόσωπο χωρίς να αναφέρεται σε αυτό ονομαστικά».

Συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό οι ορισμοί -η φωτογραφική διάταξη δεν κατονομάζει αλλά περιγράφει έτσι τις απαιτούμενες προδιαγραφές ώστε στην περιγραφή που προκύπτει να ταιριάζουν ελάχιστοι, ή, ιδανικά, μόνο το πρόσωπο υπέρ του οποίου έχει θεσπιστεί.

Φωτογραφικές διατάξεις μπορεί να υπάρχουν σε διαγωνισμούς του δημοσίου -ένας αθώος φαινομενικά όρος που αποκλείει όλους τους διεκδικητές εκτός από έναν’ σε προκηρύξεις για προσλήψεις ή σε στρατολογικές ρυθμίσεις -θυμάμαι έναν φίλο που μου έλεγε πώς πριν από καμιά εικοσαριά χρόνια ταχτοποίησε χωρίς συνέπειες τις στρατολογικές του εκκρεμότητες επειδή θεσπίστηκε μια προσωρινή ρύθμιση που τον βόλευε, και πολύ αργότερα έμαθε ότι αιτία της ρύθμισης, από την οποία είχαν ευνοηθεί καμιά΄δεκαριά φοιτητές εξωτερικού, ήταν ο γιος κάποιου πρωτοκλασάτου υπουργού.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , | 103 Comments »

Ο παρίας των λαχανικών

Posted by sarant στο 16 Απριλίου, 2015

CourgettesΟ τίτλος του άρθρου δεν είναι δικός μου, τον δανείστηκα από ένα κατοχικό χρονογράφημα του Κώστα Βάρναλη -και βέβαια εννοεί το κολοκυθάκι. Γράφοντας λοιπόν μέσα στην Κατοχή, ο Βάρναλης παρατηρούσε ότι «το εξευτελισμένο κολοκυθάκι, ο παρίας των λαχανικών» είχε υπερτιμηθεί πολύ περισσότερο επί Κατοχής, σε σχέση με τη χαμηλότατη προπολεμική τιμή του, απ’ ό,τι τα πιο αξιόλογα οπωρολαχανικά.

Η περιφρονητική φράση του Βάρναλη δεν είναι αδικαιολόγητη αν σκεφτούμε πόσες εκφράσεις έχουμε για να χαρακτηρίσουμε ανόητα ή αβάσιμα ή ανάξια λόγου τα λεγόμενα κάποιου:

* κολοκύθια με τη ρίγανη!

* κολοκύθια στο πάτερο!

* κολοκύθια τούμπανα!

* κολοκύθια νερόβραστα!

* ή και σκέτο: κολοκύθια!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά συμπόσια, Μποστάνι των λέξεων, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , , | 246 Comments »

Ποιος έχει το μακρύτερο ρόπαλο;

Posted by sarant στο 15 Απριλίου, 2015

Ο τίτλος ίσως σας φανεί παράξενος, αλλά θα τον εξηγήσω.

Προς το παρόν δείτε τη φράση:

— Ε, θα μου πεις γιατί έβαλες ολόγυρα στολίδια;

Μπορούμε να φανταστούμε αρκετές περιστάσεις που θα ταίριαζε να ειπωθεί η φράση αυτή, αλλά σας ρωτάω ποιο είναι το, δομικό ας πούμε, χαρακτηριστικό της;

Σκεφτείτε το λίγο.

.

.

.

.

.

.

.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαγωνισμοί, Ευτράπελα | Με ετικέτα: , , | 218 Comments »

Οι χουθιστές φοράνε γεμενιά

Posted by sarant στο 14 Απριλίου, 2015

Συνεχίζονται οι συγκρούσεις στην Υεμένη (ή: και στην Υεμένη) καμιά εικοσπενταριά χρόνια μετά το υποτιθέμενο τέλος της ιστορίας. Οι αντάρτες που τους λένε Χούτι στις ειδήσεις ελέγχουν αυτή τη στιγμή τη «Βόρεια» Υεμένη, ενώ η «Νότια» Υεμένη βρίσκεται υπό τον έλεγχο είτε των οπαδών του ανατραπέντος προέδρου Χάντι είτε της Αλ Κάιντα. Επειδή οι αντάρτες που τους λένε Χούτι στις ειδήσεις, και που κατηγορούνται ότι στηρίζονται από το Ιράν, κατάφεραν να πάρουν την πρωτεύουσα του ενιαίου κράτους, τη Σαναά, και έχουν μπει και στο Άντεν, τη μεγάλη πόλη της νότιας Υεμένης, στρατιωτικός συνασπισμός αραβικών κρατών με επικεφαλής τη Σαουδική Αραβία, αυτό το πρότυπο δημοκρατίας και ισότητας στην περιοχή, έχει αρχίσει εδώ και μέρες να τους χτυπάει εκ του ασφαλούς με αεροπορικούς βομβαρδισμούς.

574px-South_Yemen_in_its_region.svgΗ Υεμένη είναι το κράτος εκείνο που πιάνει το αριστερό (όπως το κοιτάμε) ή πιο σωστά το νοτιοδυτικό άκρο της αραβικής χερσονήσου -το νοτιοανατολικό είναι το Ομάν. Η Υεμένη για αρκετά χρόνια ήταν χωρισμένη σε Βόρεια και Νότια Υεμένη, μάλιστα η Νότια ήταν φιλοσοβιετική Λαϊκή Δημοκρατία. Σε αντίθεση με την Κορέα και το Βιετνάμ, όμως, τα δυο κράτη της Υεμένης δεν είχαν πάντοτε εχθρικές σχέσεις μεταξύ τους, και η επανένωσή τους δεν έγινε ύστερα από πόλεμο όπως στο Βιετνάμ. Μια άλλη διαφορά αυτού του τρίτου ασιατικού ζευγαριού κρατών ήταν ότι η διαίρεση σε βόρειο και νότιο κράτος δεν είναι και τόσο ακριβής γεωγραφικά, αφού περιοχές της Νότιας Υεμένης (με κόκκινο στον χάρτη δεξιά) βρίσκονταν βορειότερα από τη Βόρεια Υεμένη (το μικρότερο κομμάτι, αριστερά όπως κοιτάμε). Πράγματι ίσως θα ήταν ακριβέστερο να λέμε για Ανατολική και Δυτική Υεμένη (κατά τις Γερμανίες).

Γι’ αυτό και πιο πάνω έβαλα σε εισαγωγικά το Βόρεια και το Νότια -πάντως, η περιοχή που ελέγχουν οι αντάρτες που τους λένε Χούτι στις ειδήσεις συμπίπτει λίγο-πολύ με την παλιά Βόρεια Υεμένη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Γεωγραφία, Γιουτουμπάκια, Διεθνής πολιτική, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , , | 172 Comments »

Τα πειράγματα (Α. Καρκαβίτσας)

Posted by sarant στο 13 Απριλίου, 2015

Οι δεύτερες μέρες των μεγάλων γιορτάδων, του Πάσχα και των Χριστουγέννων δηλαδή, είναι από τις πιο ανθεκτικές αργίες, εκείνες που δεν μπόρεσε μήτε ο θριαμβολογών καπιταλισμός να εξαρθρώσει. Είναι αργίες και για τη μπλογκόσφαιρα, καθώς έτσι κι αλλιώς η κίνηση έχει μειωθεί. Άλλες χρονιές δεν έβαζα καθόλου άρθρο τέτοια μέρα, είτε επειδή είχα φύγει μακριά είτε γιατί δεν άντεχα να στρωθώ να γράψω έχοντας μόλις σηκωθεί απ’ το γιορταστικό τραπέζι. Πέρσι, η δεύτερη μέρα του Πάσχα έπεφτε εικοστή πρώτη Απριλίου κι έβαλα ένα κομμάτι με αναμνήσεις από κείνη τη μέρα. Για φέτος, σκεφτόμουν κάτι λογοτεχνικό, που να μην είναι ακριβώς πασχαλινό, αφού τέλειωσαν οι γιορτές, αλλά να μην είναι και τελείως άσχετο -και τελικά νομίζω πως το βρήκα.

Πριν από κάμποσες μέρες, φίλος του ιστολογίου είχε εκφράσει την επιθυμία να βάλουμε ένα διήγημα από τα Λόγια της πλώρης του Καρκαβίτσα. Πολλά θα μπορούσα να διαλέξω, τα έχω άλλωστε ανεβάσει όλα στον παλιό μου ιστότοπο, με την ωραία παλιά εικονογράφηση και σε μερικά με εξηγήσεις των ναυτικών όρων που χρησιμοποιούνται, πληκτρολογημένα τα περισσότερα από τον πολύτιμο φίλο Γιάννη Π., φιλόλογο, που έχει πλουτίσει το ελληνικό λογοτεχνικό Διαδίκτυο με δεκάδες μεγάλα κείμενα. Διάλεξα τα «Πειράγματα», παρόλο που το θέμα του δεν είναι καθαυτού ναυτικό, δεν έχει δηλαδή σύγκρουση με τη θάλασσα και με τα στοιχιά της, αφενός επειδή έχει στην πλοκή κάποια σχέση με το Πάσχα, και αφετέρου επειδή πιάνει τα πειράγματα για τους κατοίκους διάφορων τόπων, θέμα που ενδιαφέρει το ιστολόγιο -δείτε, ας πούμε, τα παλιότερα άρθρα μας για τα Ακληρήματα και για τον Υμνούμενο. Τέτοιες ιστορίες ήταν πολύ΄διαδεδομένες παλιότερα,πριν γίνουμε οι μισοί Αθηναίοι.

peiragmataΤΑ ΠΕΙΡΑΓΜΑΤΑ

Είδες τόνε, είδες τόνε; – Είδα τόνε. – Κι ίντα φορούσε; – Άσπρη βράκα, άσπρη βράκα! – Κι ακόμα δεν την έβαψε!…

Ο Πέτρος Σαντορινιός ο θερμαστής, περνώντας καταϊδρωμένος από τη μηχανή στην πλώρη, έριξε αδιάφορα τάχα τα λόγια του σε μερικούς ναύτες που έραφταν καθισμένοι κατάχαμα ένα πανί. Με τούτα θέλουν να ειπούν οι ναυτικοί πως οι Καστελοριζίτες, αφήνοντας το νησί τους για να ζητήσουνε στα ξένα τύχη, φορούν άσπρη φουφουλόβρακα και τη βάφουν μόλις καλυτερέψουν τα οικονομικά τους. Γι’ αυτό κάποιου ξενιτεμένου η γυναίκα συχνορωτά όσους γυρίζουν στην πατρίδα, όχι τόσο για την υγειά του αντρός της, όσο για την προκοπή του και κράζει μελαγχολικά, που δεν αναγνωρίζει το ποθητό χρώμα στο φόρεμά του. Οι ναύτες τώρα, στη δουλειά τους προσηλωμένοι, καθόλου δεν επρόσεξαν στο θερμαστή και τα λόγια του. Ο Στελόγιωργας όμως, που γνώριζε πατρίδα του αυτό το ξερονήσι, αν και είχε γεννηθεί στη Νάξο, πήδηξε άξαφνα σαν τον κέντησαν στον πισινό. Αυτόν ηθέλησε να πειράξει ο Σαντορινιός με τα λόγια του! Μα αυτός είχε συνήθεια να μη χαρίζεται σε κανένα. Ζεστό ήξερε να χτυπά το σίδερο. Και λυγίζοντας τη φωνή του σύμφωνα με την προφορά των γυναικών της Σαντορίνης, ανταπόδωκε αμέσως το πείραγμα.

– Και μπρε το πουλί μου… Τσ’ αν πας στο Ταϊγάνι τσ’ ερθείς με το καλό, να μου φέρεις ένα φλασκί ταμπάκο, να σε γλυκοφιλώ!…

Ο θερμαστής είχε το ένα πόδι στη σκάλα κι ετοιμαζόταν να βάλει και τ’ άλλο. Πήγαινε ν’ αλλάξει τα βρεμένα ρούχα του. Ακούοντας όμως του ναύτη τα λόγια πισωπάτησε αλαφιασμένος, σα να είδε το φίδι εμπρός του. Α! μα αυτό ήταν πάρα πολύ!… Τ’ ήθελε ν’ ανακατέψει τις γυναίκες στα πειράγματά του ο Στελόγιωργας; Ναι, αληθινά· η μάνα του έβαζε ταμπάκο κι η αδερφή του· συνήθεια του τόπου. Με τούτο όμως δε θα ειπεί πως η γυναίκα εκεί άλλαξε ολωσδιόλου· πως από τα στολίδια και τα ρούχα και τα συγύρια του σπιτιού της προτιμά ένα φλασκί ταμπάκο!… Ο θερμαστής κοίταξε κατάματα το ναύτη, να γνωρίσει αν τα είπε με κακό σκοπό τα λόγια του, να προσβάλει στ’ αληθινά. Ξέρουν όλοι μέσα στο καράβι πως αυτός δεν τις δέχετ’ εύκολα τις προσβολές. Είδε όμως το πρόσωπό του να λάμπει από ειλικρίνεια· γνώρισε στα μάτια του άδολη τη χαρά που κατόρθωσε να τον θυμώσει τόσο εύκολα. Έφτυσε δυο τρεις φορές στα πόδια του, έσκασε τα γέλια και άρχισε ν’ αναζητά στη μνήμη του τόσα άλλα ανέκδοτα που έχουν για τους Καστελοριζίτες οι ναυτικοί. Αθέλητα όμως πειράχτηκαν τα νεύρα του και το μυαλό σταμάτησε απότομα, όπως σταματά η μηανή στο βαπόρι μ’ ένα κατέβασμα της λάμας. Δε δούλευε καθόλου π’ ανάθεμά το! Διάβαιναν εμπρός του πλήθος τα πειράγματα, όμως κουλουριασμένα σαν αρμαθιά χελιών, που δε γνωρίζεις πού η ουρά τελειώνει και πούθε αρχίζει το κεφάλι. Θυμήθηκε τη χαρά του πεθερού, όταν είδε το γαμπρό του ξεβράκωτο: – «Γεια σου, καλέ γαμπρέ, που θα χορτάσεις το καημένο το κορίτσι μου!»· ξεχώρισε τη μονάκριβη συκιά που έχει το νησί και μνημονεύεται σε όλα τα προικοσύμφωνα, μα δεν είχε πρόχειρα και τα λόγια τους: Γράψε, γράψε! – Γράψε και τι να γράψω; – Γράψ’ ένα κλωνί συκιά περ πονέντε!…

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Διηγήματα, Ευτράπελα, Εθνοφαυλισμοί | Με ετικέτα: , | 95 Comments »

Το Πάσχα του Παπαδιαμάντη (Κ. Βάρναλης)

Posted by sarant στο 12 Απριλίου, 2015

Τις μεγάλες τις γιορτές, πιο πολύ τα Χριστούγεννα αλλά και το Πάσχα, τις έχω συνδέσει με τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και συχνά βάζω κείμενά του τέτοιες μέρες -για παράδειγμα, πέρσι το Πάσχα είχα βάλει το διήγημά του «Χωρίς στεφάνι«, ένα πασχαλινό αθηναϊκό, μαύρο και όχι χαρμόσυνο, διήγημα. Για σήμερα διάλεξα ένα κομμάτι όχι του Παπαδιαμάντη, αλλά για τον Παπαδιαμάντη, από έναν άλλον μεγάλο τεχνίτη των γραμμάτων μας, τον Κώστα Βάρναλη. Ο Βάρναλης, νέος στη Δεξαμενή, είχε γνωρίσει τον Παπαδιαμάντη και αργότερα έγραψε και ένα διήγημα «εις παπαδιαμάντειον ύφος», ίσως το ωραιότερο απ’ όσα παρόμοια έχουν γραφτεί, «Τα Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη», που το είχα παρουσιάσει εδώ παλιότερα. Ελάχιστα γνωστό είναι αντίθετα το σημερινό μας κομμάτι, που είναι «Το Πάσχα του Παπαδιαμάντη», όχι διήγημα αλλά χρονογράφημα, δημοσιευμένο κάποιο κατοχικό Πάσχα στην εφημερίδα «Πρωία».

Απ’ όσο ξέρω, το κείμενο που θα διαβάσετε είναι αθησαύριστο -αν και μπορεί να πέφτω έξω και να έχει αναδημοσιευτεί κάπου. Πάντως στο Διαδίκτυο δεν υπάρχει. Έχω μονοτονίσει και έχω εκσυγχρονίσει την ορθογραφία.

Κι επειδή το χρονογράφημα του Βάρναλη μιλάει για τη θρησκευτικότητα του Παπαδιαμάντη, θεώρησα σκόπιμο να αναδημοσιεύσω στο τέλος ένα πρόσφατο δοκίμιο του Σταύρου Ζουμπουλάκη για το ίδιο θέμα, που αναφέρεται στο πασχαλινό παπαδιαμαντικό διήγημα «Η νοσταλγία του Γιάννη», που το ανακάλυψα πριν από τρία χρόνια, και το οποίο κυκλοφορεί πια σε τομίδιο αλλά, να θυμίσω, πρώτοι το διαβάσατε εδώ.

Και βέβαια το ιστολόγιο εύχεται σε όλους Καλή Ανάσταση!

Το Πάσχα του Παπαδιαμάντη

Πώς να μη θυμάται κανείς κάθε χρονιάρα μέρα, και μάλιστα το Πάσχα, εκείνον, που αν δεν ήτανε ο μόνος πιστός άνθρωπος, ήτανε ωστόσο ο μόνος θρησκευτικός «ποιητής» του καιρού μας, —τον Παπαδιαμάντη; Ούτε μυστικιστής και πανθεϊκός («διαστολή» του εγώ προς το Σύμπαν!) ούτε ωραιολάτρης του θρησκευτικού βίου. Χριστιανός τής ουσίας και των τύπων, της πίστης και τού δόγμα­τος, της ψυχής και του κανόνα, της θεωρίας και της πράξης. Αυτού του είδους η θρησκευτικότη­τα «ζει» στο έργο του, ενώ των άλλων (μανιέρα και… κυμβαλαλισμός!) απουσιάζει ολότελα. Ε­πειδή έτυχε να θυμηθούμε τον Παπαδιαμάντη κάνουμε αυτήν την παρατήρηση και μαζί μ’ αυτήν και μιαν άλλη: πως δεν είναι το θέμα, που δίνει αξία στο έργο παρά η ειλικρίνεια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθησαύριστα, Βάρναλης, Παπαδιαμάντης, Πασχαλινά, Χρονογραφήματα | Με ετικέτα: , , | 45 Comments »

Λαμπριάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 11 Απριλίου, 2015

Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη εξήγηση ο τίτλος του σημερινού άρθρου, το μόνο δίλημμα που είχα ήταν αν θα τα αποκαλέσω πασχαλιάτικα ή λαμπριάτικα τα μεζεδάκια μας. Έφτιαξε κι ο καιρός κι έτσι δεν θα το ψήσουμε το αρνί στο τζάκι, που έλεγε κάποιος.

* Μου στέλνει ένας φίλος ένα άρθρο με τίτλο «Ένα άστρο γεννιέται μπρος στα μάτια των αστρονόμων» και αναρωτιέται αν στέκει ο τίτλος εφόσον το άστρο αυτό βρίσκεται σε απόσταση 4.250 ετών φωτός -τι λέτε εσείς;

* Μεταφραστικό μαργαριτάρι από την Αυγή σε άρθρο για την κατάσταση στη Γαλλία: Πρώτος σταθμός για την πάλη του κόσμου της εργασίας θα είναι οι εθνικές κινητοποιήσεις των συνδικάτων την προσεχή εβδομάδα εν όψει της συζήτησης στη Σύγκλητο του νόμου Μακρόν.

Τι δουλειά έχει η Σύγκλητος (και ποια Σύγκλητος τάχα;) με τη συζήτηση νομοσχεδίων; Καμία. Στη Γαλλία έχουν δύο νομοθετικά σώματα, Βουλή και Γερουσία, και ένα νομοσχέδιο πρέπει να συζητηθεί και να εγκριθεί και από τα δύο.

Η Γερουσία στα γαλλικά λέγεται Sénat (στα αγγλικά Senate), όπως και η Σύγκλητος της αρχαίας Ρώμης, κι έτσι εξηγείται το μαργαριτάρι, που πάντως δεν δικαιολογείται από κάποιον που γράφει άρθρο για τη Γαλλία.

* Το επόμενο απόφευγμα το κλέβω από τη Λεξιλογία, όπου το επισήμανε ο φίλος Δρ. Ζίμπενμαλ. Άρθρο του Ανδρέα Δρυμιώτη στην Καθημερινή, με τίτλο «Αντιμέτωπος με τη βλακεία, ακόμα και ο ίδιος ο Θεός είναι αβοήθητος», ξεκινάει ως εξής:

Ε​​δώ και πολλά χρόνια έλεγα στους συνεργάτες μου ότι «δεν υπάρχει άμυνα στη βλακεία», μέχρι που ανακάλυψα την εβραϊκή παροιμία του τίτλου, η οποία αποδίδει το ίδιο νόημα πιο δυνατά και πιο παραστατικά. […]

Δεν είναι η πρώτη φορά που επώνυμο απόφθεγμα αποδίδεται σε εβραϊκή (ή άλλοτε σε κινέζικη) παροιμία, αλλά αυτό εδώ θα περίμενα να είναι γνωστό. Αλλά πιο καλά τα λέει ο Δρ. Ζίμπενμαλ:

Ο Ανδρέας Δρυμιώτης είναι «πληροφορικάριος». Ίσως δικαιολογείται λοιπόν να μην γνωρίζει την περίφημη φράση που ο Σίλερ βάζει στο στόμα του επικεφαλής των Άγγλων, του Τάλμποτ, στην Παρθένο της Ορλεάνης: Mit der Dummheit kämpfen Götter selbst vergebens, εξίσου γνωστή στα αγγλικά ως Against stupidity the gods themselves contend in vain.

Λιγότερο τον δικαιολογώ να μην έχει διαβάσει το κορυφαίο (κτγμ) μυθιστόρημα του Ισαάκ Ασίμοφ με τον τίτλο The Gods Themselves, τίτλο που ο ίδιος ο συγγραφέας αποδίδει στη φράση του Σίλερ.

Αλλά πληροφορικάριος και να μην γκουγκλίζει καν; Πέρα από τα άρθρα στη Wikipedia, μόνο στη Λεξιλογία θα έβρισκε τρεις σκόρπιες αναφορές (που έγιναν τώρα τέσσερις).

Και μια και αναφέρθηκε, το μυθιστόρημα του Ασίμοφ στην ελληνική του μετάφραση είχε τίτλο «Ακόμα και οι θεοί», ενώ ολόκληρη η μετάφραση του ρητού του Σίλερ ήταν: Ενάντια στη ηλιθιότητα ακόμα και οι θεοί μάταια αγωνίζονται.

* Εξίσου μάταιη φαίνεται και η μάχη με τα αποφεύγματα, πάντως, ένα κακό που έχει θεριέψει εξαιτίας του Διαδικτύου. Τελευταίο κρούσμα: γραμματόσημο των ΗΠΑ με έναν στίχο που τον αποδίδει στη Μάγια Αγγέλου ενώ ανήκει σε άλλον ποιητή! Όπως θα διαβάσετε, η λάθος απόδοση στην Αγγέλου είναι διαδικτυακό φρούτο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , | 234 Comments »

Λέξεις του Πάσχα και φέτος

Posted by sarant στο 10 Απριλίου, 2015

Καθώς πλησιάζουμε προς το Πάσχα, διαπιστώνω πως δεν έχουμε βάλει φέτος άρθρο με τα λεξιλογικά της γιορτής. Οπότε, επαναλαμβάνω ένα άρθρο που είχα δημοσιεύσει και πέρσι, όπως και παλιότερες χρονιές, με τη διαφορά ότι φέτος το έχω επαυξήσει αρκετά, προσθέτοντας υλικό και από άλλα πασχαλινά λεξιλογικά άρθρα.

Και πρώτα-πρώτα έχουμε το ίδιο το Πάσχα, που είναι λέξη άκλιτη, δάνειο από το αραμαϊκό pasha και αυτό από το εβραϊκό pesah (πέσαχ είναι το σημερινό εβραϊκό Πάσχα), από τον αόριστο ενός ρήματος που σημαίνει «αυτός προσπέρασε». Και το «προσπέρασε» μας πηγαίνει στην Παλαιά Διαθήκη, στην Έξοδο, όπου στη δέκατη πληγή του Φαραώ ο άγγελος Κυρίου θανάτωσε τους πρωτότοκους γιους των Αιγυπτίων· πέρασε γραμμή τα σπίτια και έσπειρε τον όλεθρο, είχε όμως προηγουμένως ειδοποιήσει τους Εβραίους, να σφάξουν ένα αρνάκι και να βάψουν την πόρτα του σπιτιού τους για να τα προσπεράσει. Ή, όπως το λέει στην Έξοδο: και παρελεύσεται κύριος πατάξαι τους Αιγυπτίους και όψεται το αίμα επὶ της φλιάς και επ’ αμφοτέρων των σταθμών͵ και παρελεύσεται κύριος την θύραν και ουκ αφήσει τον ολεθρεύοντα εισελθείν εις τας οικίας υμών πατάξαι. Άγρια πράγματα τα παλαιοδιαθηκικά, αλλά από εκεί θαρρώ προήλθε το αρνάκι που σουβλίζουμε –βέβαια με νέα σηματοδότηση μετά τη σταύρωση του Χριστού που ήταν ο αμνός ο αίρων την αμαρτίαν του κόσμου.

Το Πάσχα το λέμε και Λαμπρή, μια και είναι η μεγαλύτερη γιορτή, και παρόμοια ονομασία υπάρχει στα βουλγάρικα, όπου επισήμως το Πάσχα λέγεται βελικντέν, δηλαδή «μεγάλη μέρα», ενώ στους δυτικούς σλάβους λέγεται συχνά «μεγάλη νύχτα» (π.χ. Wielkanoc στα πολωνικά και αναλόγως στα σλοβένικα ή στα τσέχικα). Στις περισσότερες άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες η ονομασία προήλθε από το ελληνικό, συνήθως μέσω λατινικών, κι έτσι έχουμε το γαλλικό Pâques ή το ιταλικό Pasqua, αν και στα αγγλικά έχουμε easter, που προέρχεται από μια παγανιστική γιορτή προς τιμήν μιας τευτονικής θεάς της άνοιξης και του φωτός, της ανατολής του ήλιου (άλλωστε east είναι η ανατολή). Κάτι ανάλογο ισχύει και στα γερμανικά (Ostern).

Το φετινό Πάσχα πέφτει πιο κοντά στην αρχή της περιοχής ημερομηνιών του (οι πιθανές ημερομηνίες του ορθόδοξου Πάσχα πηγαίνουν από 4 Απριλίου έως 8 Μαΐου) και έχει μια βδομάδα διαφορά με το καθολικό, που το είχαμε την περασμένη Κυριακή. Πέρσι τα δυο Πάσχα συμπίπτανε, κάτι που επίσης είχε συμβεί το 2010 και το 2011, και θα ξανασυμβεί το 2017. Όπως είχε σχολιάσει εδώ πέρσι ο φίλος Βιοάννης: Το ορθόδοξο Πάσχα από το δυτικό διαφέρουν 1, 4, 5 εβδομάδες (το ορθόδοξο πάντα έπεται) ή συμπίπτουν. Ποτέ δεν διαφέρουν 2 ή 3 εβδομάδες. Η διαφορά των 4 εβδομάδων είναι σπάνια, μόνο στο 5,2% των περιπτώσεων για τα έτη 1583-2100. Από το 1583 έχουμε διαφορά στις ημερομηνίες εορτασμού, μια και εμφανίστηκε το Γρηγοριανό ημερολόγιο. Καθώς τα χρόνια θα περνούν και θα αποκλίνει το ορθόδοξο από την αστρονομική πραγματικότητα, θα εμφανιστούν και διαφορές 6 εβδομάδων (πρώτη φορά το 2437) και θα εξαφανιστεί η ταύτιση (τελευταία φορά το 2698), όπως και θα εμφανιστεί διαφορά 2 εβδομάδων (το 2725) όχι όμως διαφορά 3 εβδομάδων (έως το 4100, που το έχω ψάξει). Να πω ότι αυτά δεν τα έχω τσεκάρει προσωπικά, κι έτσι αν το 2437 δεν εμφανιστεί διαφορά έξι εβδομάδων μην μου κάνετε επικριτικά σχόλια, σας παρακαλώ. Αλλά αυτό θα το συζητήσουμε τότε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Ημερολογιακά, Ιστορίες λέξεων, Λαογραφία, Πασχαλινά | Με ετικέτα: , , , | 111 Comments »

Με τιμές αρχηγού κράτους και τώρα;

Posted by sarant στο 9 Απριλίου, 2015

Μεγάλη βδομάδα έχουμε αλλά ακόμα δεν έχουμε ανεβάσει κάποιο άρθρο στο κλίμα των ημερών, ας πούμε για τις εκφράσεις που έχουν γεννηθεί μέσα από τις μεγαλοβδομαδιάτικες λειτουργίες, ίσως επειδή το θέμα αυτό το έχουμε ήδη καλύψει τα προηγούμενα χρόνια -για παράδειγμα, σήμερα που είναι Μεγάλη Πέμπτη θα μπορούσα να ανεβάσω κάτι για την έκφραση «επί ξύλου κρεμάμενος», αλλά το άρθρο αυτό το έχω ήδη παρουσιάσει πριν από τρία χρόνια. Τέλος πάντων, ίσως αύριο βάλω κάποιο λεξιλογικό του Πάσχα, αν βρω κάτι.

Για σήμερα λέω να επαναλάβω (επικαιροποιημένο) ένα παλιότερο άρθρο, κατά σύμπτωση κι αυτό γραμμένο πριν από τρία χρόνια, σχετικά με τη μεταφορά του λεγόμενου Αγίου Φωτός από τα Γεροσόλυμα στην Αθήνα με στρατιωτικό αεροσκάφος και την υποδοχή του με τιμές αρχηγού (χρεοκοπημένου) κράτους. Το άρθρο είναι θαρρώ επίκαιρο αφού για πρώτη φορά έχουμε κυβέρνηση με κορμό ένα αριστερό κόμμα που δεν είχε την παραδοσιακή πελατειακή σχέση με την εκκλησία όπως τα παλαιά κόμματα.

Εδώ και μερικά χρόνια, κάθε Μέγα Σάββατο γίνεται στη χώρα μας μια πολυδάπανη θρησκευτική τελετή που τείνει να εξελιχθεί σε σύγχρονη παράδοση: πρόκειται για τη μεταφορά του Αγίου Φωτός από τα Ιεροσόλυμα στην Αθήνα, με κρατικό αεροσκάφος και με συνοδεία επισήμων, και στη συνέχεια τη μεταφορά του ίδιου αυτού φωτός, με άλλα αεροπλάνα, σε όλους τους ναούς της χώρας προκειμένου να ανάψουν οι πιστοί τις λαμπάδες τους το βράδυ με την Ανάσταση. Όλα τα προηγούμενα κρισιακά χρόνια, παρόλο που η χώρα μας μαστιζόταν από πρωτοφανή οικονομική κρίση, παρόλο που μισθοί και συντάξεις είχαν υποστεί γερό τσεκούρωμα, παρόλο που το ίδιο το κράτος είχε περικόψει αγρίως τις δαπάνες του (αν και όχι προς όλους), το Άγιο Φως το υποδεχόμασταν με τιμές αρχηγού κράτους. Χρεοκοπημένου κράτους, βέβαια, αλλά εμείς οι Έλληνες είμαστε κιμπάρηδες, δεν λυπόμαστε έξοδα για τέτοια θέματα, δεν θα δεχτούμε να μην έρθει με κρατικό αεροπλάνο το Άγιο Φως από τα Ιεροσόλυμα, και μάλιστα με τη συνοδεία τόσων και τόσων επισήμων, διότι φαίνεται πως δεν θα φωτιστούμε καλά αν δεν ταξιδέψουν βουλευτές και άλλοι επίσημοι στα Ιεροσόλυμα να συνοδέψουν το Φως, όπως πέρυσι ο υφυπουργός Εξωτερικών κ. Γεροντόπουλος, ενώ παλιότερα διάφοροι βουλευτές όλων σχεδόν των κομμάτων (η αριστερά, προς τιμή της, δεν συμμετείχε).

Η αριστερά, ξαναλέω, δεν συμμετείχε στο κλιμάκιο μεταφοράς του Αγίου Φωτός, αλλά φέτος, που είναι στην κυβέρνηση, θα διακόψει άραγε την νεοπαγή παράδοση; Ή, έστω, θα διαφοροποιήσει σε κάτι τη φετινή τελετή; Δεν ξέρω την απάντηση -αν και μεθαύριο θα ξέρουμε- πάντως όλα δείχνουν ότι το Άγιο Φως θα μεταφερθεί και φέτος, πρώτη φορά Αριστερά, με δαπάνες μας. Και κακώς.

Όταν μιλάμε για το λεγόμενο Άγιο Φως, υπάρχουν δυο ζητήματα που πρέπει να τα ξεχωρίσουμε. Το ένα αφορά το Άγιο Φως καθαυτό, αν δηλαδή ανάβει με θαυματουργό τρόπο ή αν υπάρχει στη μέση κάποιο τέχνασμα· και το άλλο, αν είναι θεμιτό να έρχεται με δαπάνες του κράτους το Άγιο Φως (ανεξάρτητα αν ανάβει με θαύμα ή με τέχνασμα) στην Ελλάδα, ειδικά όταν η χώρα βρίσκεται χρεωμένη ως το λαιμό.

Για το πρώτο θέμα, δεν θέλω να πω πολλά, έχουν χυθεί τόνοι μελάνης, υπάρχει ένας συγγραφέας ονόματι Καλόπουλος που έχει ασχοληθεί με το θέμα (είναι εναντίον του θαύματος), υπάρχουν πολλοί που επιχειρηματολογούν υπέρ του θαύματος· όμως είναι θέμα πίστης και σε τέτοια πράγματα η λογική δεν χωράει. Να σημειώσω πάντως ότι τα θαύματα, αν υπάρχουν, γίνονται με μεγάλη φειδώ, όχι κάθε χρόνο λες και είναι εμποροπανήγυρη· ούτε εξηγείται πώς άρχισε το θαύμα τον ένατο αιώνα και όχι νωρίτερα. Αντίθετα, όπως λέει και ο Κοραής (βλ. παρακάτω), υπάρχουν πάμπολλες μαρτυρίες με παρόμοια μαγικά φώτα σε ειδωλολατρικούς ναούς. Και τέλος πάντων, είτε γίνεται το θαύμα είτε όχι, είναι θέμα που δεν μας αφορά και πολύ, κυρίως τους αγιοταφίτες αφορά και τους επισκέπτες του ναού, καθώς και όσους δραστηριοποιούνται στον τομέα του θρησκευτικού τουρισμού.

Πάντως, υπάρχουν πολλοί πιστοί Χριστιανοί που βλέπουν με κάποια αμηχανία ή και θυμηδία αυτό το νεοπαγές έθιμο της μεταφοράς του Άγιου Φωτός, ενώ κάποιοι διακρίνουν σ’ αυτό ειδωλολατρικές αποχρώσεις. Οφείλω πάντως να σημειώσω ότι (απ’ όσο ξέρω) το πατριαρχείο των Ιεροσολύμων, παρόλο που περιφρουρεί με ζήλο τα πρωτεία του Πατριάρχη (μέχρι και ξύλο παίζουν οι ελληνορθόδοξοι καλόγεροι με τους αρμενίους), αποφεύγει να μιλήσει για θαύμα.

Πάμε τώρα στο δεύτερο θέμα, εκεί που μας πέφτει λόγος σε όλους: είναι θεμιτό να έρχεται το Φως από τα Ιεροσόλυμα με τιμές αρχηγού κράτους και να το πληρώνουμε από τον κρατικό προϋπολογισμό;

Καταρχάς, όλους τους προηγούμενους αιώνες που οι αεροπορικές συγκοινωνίες ήταν άγνωστες, ανασταίναν οι Χριστιανοί μια χαρά χωρίς άγιο Φως -θα ήταν ύβρις να πούμε ότι ο γιορτασμός των παππούδων μας ήταν λειψός και ο δικός μας ανώτερος επειδή το φως μας είναι αγιασμένο.

Έπειτα, ακόμα και μετά την εμφάνιση και την καθιέρωση συχνών αεροπορικών συγκοινωνιών, πέρασαν πολλά χρόνια ίσαμε να αρχίσει η αεροπορική μεταφορά του Φωτός από τα Ιεροσόλυμα στην Αθήνα. Σύμφωνα με τη Βικιπαίδεια, αλλά και με όσα θυμάμαι, το έθιμο ξεκίνησε το 1988, και αρχικώς ήταν προσφορά του κ. Ιάκωβου Οικονομίδη που είχε το ταξιδιωτικό γραφείο Z Tours, ο οποίος, είτε από αγνή πίστη είτε για διαφήμιση, κάλυπτε τα έξοδα της μεταφοράς του Φωτός από τα Ιεροσόλυμα. Αυτό συνεχίστηκε για κάμποσα χρόνια, αλλά από το 2002 (επί πρωθυπουργίας του εκσυγχρονιστή Σημίτη, που κάποιοι τον θεωρούσαν εχθρό της θρησκείας!) η ιδιωτική πρωτοβουλία έπαψε να ενδιαφέρεται και έσπευσε πρόθυμο το κράτος να καλύψει το κενό.

Αν όμως στα χρόνια της ολυμπιακής πασοκικής απλοχεριάς ήταν ίσως αναμενόμενο να πληρώνει ο φορολογούμενος το έθιμο του Φωτός, άλλωστε οι εργολάβοι και οι αεριτζήδες ενθυλάκωσαν εκατονταπλάσια ποσά και μόνο κάτι συριζαίοι διαφωνούσαν με το εθνικό όραμα, σήμερα το βρίσκω εξωφρενική σπατάλη, σε ένα κράτος που δυσκολεύεται να αντεπεξέλθει σε στοιχειώδεις ανάγκες του. Στο κάτω κάτω, η Εκκλησία της Ελλάδος, που δεν έχει υποστεί ούτε έκτακτη φορολόγηση των περισσότερων ακινήτων της, ούτε καλλικρατικού τύπου συγχωνεύσεις των μητροπόλεών της, θα μπορούσε πιστεύω να καλύψει τα έξοδα ενός εθίμου που τις δικές της τελετές εξυπηρετεί και που είναι άδικο να τα επωμιστούν όχι μόνο οι εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες που δεν είναι χριστιανοί ορθόδοξοι αλλά και όλοι οι χριστιανοί (και δεν αποκλείεται να είναι πλειοψηφία) που δεν θεωρούν ότι η τελετή αυτή προσθέτει κάτι στην κατάνυξη των ημερών και ότι θα μπορούσε να λείπει -άλλωστε, ο Παπαδιαμάντης, όπως και όλοι οι πιστοί χριστιανοί όλων των προηγούμενων αιώνων στην Ελλάδα, γιόρταζαν το Πάσχα χωρίς το Άγιο φως, πολύ πιο κοντά στο νόημα του χριστιανισμού απ’ ό,τι οι χρυσοκάνθαροι της πρώτης δεκαετίας του αιώνα μας.

Επίσης, αν υποτεθεί ότι η συνέχιση της τελετής είναι μια παραχώρηση προς τον ελάσσονα κυβερνητικό εταίρο, έχω να παρατηρήσω ότι ως τώρα ο ελάσσων εταίρος αφήνει πολύ εμφανή τη σφραγίδα του, έστω και κυρίως σε θεάματα και ότι επιβάλλεται, και όχι μόνο για λόγους στοιχειώδους ισορροπίας, να υπάρξουν και «συμβολικές» χειρονομίες που να φέρουν τη σφραγίδα του μείζονος εταίρου.

Είπα πάρα πολλά και ώρα είναι να σταματήσω για να ακούσω και τις δικές σας απόψεις. Όμως, σαν μια προσφορά του ιστολογίου στον προβληματισμό, θα σας παρουσιάσω ένα απόσπασμα από μια μελέτη που έγραψε το 1826 ο Αδαμάντιος Κοραής για το θέμα αυτό· η μελέτη έχει τη μορφή διαλόγου ανάμεσα σε δύο πιστούς Χριστιανούς, τον Φώτιο, που πιστεύει στο θαυματουργικό Άγιο Φως, και στον Καλλίμαχο, που δεν πιστεύει και ο οποίος, με τα επιχειρήματά του, πείθει, όχι με μεγάλη δυσκολία, τον Φώτιο. Ο τίτλος είναι «Διάλογος περί του εν Ιεροσολύμοις Αγίου Φωτός» και βρίσκεται στον τρίτο τόμο των Ατάκτων του Κοραή. Μπορείτε να τον διαβάσετε ολόκληρον εδώ (με κάποια λαθάκια πάντως) ή, στο πρωτότυπο, στα google books· εγώ βάζω μόνο ένα μικρό απόσπασμα από την αρχή (είναι και πολύ εκτεταμένος).

Μπορείτε επίσης να διαβάσετε το άρθρο περί Αγίου Φωτός που είχε δημοσιευτεί στη Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια περί το 1930 -θα τολμούσε άραγε σήμερα να μιλήσει κανείς για «μία από τας ασχημοτέρας επιδείξεις της θρησκοληψίας όχλου βαρβάρου» ή για τον «θεοκαπηλικό χαρακτήρα» της τελετής;

Διάλογος περί του εν Ιεροσολύμοις Αγίου Φωτός

Τα πρόσωπα του διαλόγου

Φώτιος, Καλλίμαχος

 

Φ. Σ’ ερώτησα και άλλοτε, και δεν ηθέλησες ποτέ να μου φανερώσεις καθαρά την γνώμην σου.

Κ. Περί τίνος;

Φ. Περί του εις την Ιερουσαλήμ θαυματουργουμένου αγίου φωτός.

Κ. Άγιον φως άλλον δεν γνωρίζω παρά το «Φως εκ φωτός, θεόν αληθινόν εκ θεού αληθινού» ως το μαρτυρεί το Σύμβολον της πίστεως.

Φ. Ουδ’ εγώ αμφιβάλλω περί τούτου. Αλλ’ εις τούτου του Φωτός τον τάφον, αν πιστεύσομεν τους αγιοταφίτας, και τους επιστρέφοντας από την Ιερουσαλήμ προσκυνητάς, φαίνεται κατέτος άλλο φως υλικόν, εκ του οποίου ανάπτουν οι προσκυνηταί τας λαμπάδας των.

Κ. Τρόπους και μέσα να φωτίζωσι το σκότος ευρήκασιν οι άνθρωποι πολλά, και η πρόοδος της φυσικής επιστήμης τούς εδίδαξε πλειότερα. Εις τα φωτισμένα της Ευρώπης έθνη σήμερον, το πλέον ασθενές παιδάριον, η πλέον χυδαία γυνή, ανάπτουν φως, εις ροπήν οφθαλμού, με τα γνωστά φωσφορικά πυρεία (briquets phosphoriques).

Φ. Τα γνωρίζω.

Κ. Με κανένα τρόπον παρόμοιον πιθανόν ότι ανάπτει τις πρώτον επάνω του αγίου τάφου την λαμπάδα του, κι έπειτ’ απ’ αυτήν οι λοιποί τας ιδικάς των.

Φ. Όχι με τούτους τους γνωστούς τρόπους, αλλ’ εξ ουρανού, λέγουν, καταβαίνει το Φως.

Κ. Εξ ουρανού ψευδοκαταίβατα φώτα, μας εφύλαξεν η ιστορία πολλά. Ενθυμάσαι βέβαια, τι λέγει ο Παυσανίας περί των ναών της Λυδίας, όπου οι ιερείς άναπταν τα ξύλα διά τας θυσίας με πυρ αόρατον.[1] Τοιούτον τι εγίνετο εις την Εγνατίαν, πόλιν ιταλικήν[2]. Τοιούτον εις την Μακεδονίαν εις το ιερόν του Διονύσου[3]. Τοιούτον ακόμη εις την νήσον Τήνον[4] και εις όχι ολίγας άλλας πόλεις της Ασίας και της Ευρώπης. Ταύτα ήσαν τα προ Χριστού. Αν θέλεις νεότερα, ανάγνωσε τον Ζώσιμον, συγγραφέα της πέμπτης μετά Χριστόν εκατονταετηρίδος.

Φ. Τον ανέγνωσα· αλλά δεν ενθυμούμαι τι λέγει.

Κ. Ιστορεί με μεγάλην ευλάβειαν (ως εθνικός) το φαινόμενον κατά την εορτήν της Αφροδίτης εις τον αέρα φως, ποτέ μεν σφαιροειδές, ποτέ δε εις σχήμα λαμπάδος, και τον άπειρον χρυσόν και άργυρον, όσον εθησαύριζαν οι Ιερείς δι’ αυτό[5].

Φ. Πού και πότε;

Κ. Σε είπα, κατά την πέμπτην εκατονταετηρίδα. Ο δε τόπος ήτον εις την Συρίαν, εις αυτό της Αφροδίτης το ιερόν, πλησίον της Ηλιουπόλεως[6]. Εις την εορτήν ταύτης της θεάς εθαυματουργείτο το θαύμα.

Φ. Αλλ’ εκείνα ήσαν μηχανουργήματα λαοπλάνων ιερέων εθνικών. Εγώ λαλώ περί χριστιανών.

Κ. Με λέγεις λοιπόν θαύμα εθνικόν ενεργούμενον από χριστιανούς, ήγουν πράγμα αδύνατον.

Φ. Δεν πιστεύεις λοιπόν τα θαύματα!

Κ. Δεν ηπίστησα ποτέ εις τα αληθινά θαύματα· αλλά βλέπεις ότι έγιναν πολλάκις, και ενδεχόμενον να γίνονται ακόμη, από μη Χριστιανούς, και ψευδοθαύματα. Τι παράδοξον, αν ευρέθησαν και μεταξύ Χριστιανών τοιούτοι θαυματουργοί.

Φ. Με βάλλεις εις δεινήν απορίαν.

(…)

Φ. Να μη πιστεύσω λοιπόν όσα λέγουν περί του αγίου φωτός;

Κ. Όχι, επειδή ουδ’ ο Χρυσόστομος το επίστευεν, ή μάλλον ουδέ το εγνώριζε· διότι, αν εις τον καιρόν του εθαυματουργείτο το άγιον φως, πώς ήτο δυνατόν να λέγει ότι δεν εγίνοντο πλέον θαύματα;

Φ. Λέγεις λοιπόν λαοπλάνους τους αγιοταφίτας.

Κ. Άπαγε! φίλε· ουδ’ εσέ συμβουλεύω να δώσεις εις αυτούς τόσον αισχρόν επίθετον. (…)

 

Φ. Διατί λοιπόν το υποφέρουν; διατί δεν καταλύουν τοιούτον θαυματούργημα;

Κ. Επιθυμούν, μην αμφιβάλλεις, την κατάλυσίν του, αλλ’ είναι τάχα εις την εξουσίαν των;

Φ. Δεν είναι εις την εξουσίαν των! Από τίνος λοιπόν εξουσίαν κρέμεται;

Κ. Του καιρού, της εξαπλώσεως των φώτων εις τον κοινόν λαόν. Δεν έπλασαν αυτοί το θαύμα· το ευρήκασι απ’ άλλους προ πολλού πλασμένον, και δεν τολμούν να το σαλεύσωσι.

Φ. Τίνα φοβούνται;

Κ. Αυτούς τους Άραβας ληστάς, οι οποίοι συμμερίζονται με τους αγιοταφίτας τα κέρδη του θαύματος· αυτούς (το πλέον αξιοθρήνητον) τους κατέτος τρέχοντας μωρούς προσκυνητάς του θαύματος. Ή νομίζεις εύκολον μετά μακράν και πολυχρόνιον πλάνην, να φανερώσεις εις τους πλανημένους, ότι εθαυματούργεις διά να τους πλανάς;

Η συνέχεια επί του πεντεφίου.

Επαναλαμβάνω όμως, ότι το βασικό δεν είναι αν το φως ανάβει με θαύμα ή με τον τρόπο που χρησιμοποίησε ο Βάρναλης ένα Πάσχα που ήταν σχολάρχης στην Αργαλαστή και το βάλανε στον φάκελό του (δηλ. με αναπτήρα). Το βασικό είναι να σταματήσουμε να το φέρνουμε με τιμές αρχηγού κράτους και με πολυέξοδες τελετές. Ή, επιτέλους, να καλύψει τα έξοδα η ελληνική εκκλησία -αν και κάποιοι αυτό θα το έβρισκαν ακόμα μεγαλύτερο θαύμα από την αφή του φωτός!


[1] Παυσαν. V, 27

[2] Plin.II, 107. Horat. Satyr. I, 5, &99.

[3] Αριστοτέλ. Περί θαυμαστ. ακουσμ. κεφ. 133.

[4] Αυτόθι, κεφ. 193.

[5] Ο Ζώσιμος (Ιστορ. Ι, 58) λέγει ότι το θαύμα εγένετο έως εις τον καιρόν του· «Μέχρι των καθ’ ημάς χρόνων». Το Ιερόν της Αφροδίτης ταύτης, επονομαζομένης Αφακίτιδος, κατεσκάφη από τον Μέγαν Κωνσταντίνον, κατά την τετάρτην εκατονταετηρίδα.

[6] Η Ηλιούπολις είναι η σήμερον ονομαζομένη Βαλβέκα (Balbek).

Posted in Επαναλήψεις, Επετειακά, Εκκλησία, Θρησκεία | Με ετικέτα: , , , | 160 Comments »

Η πέμπτη φάλαγγα τότε και τώρα

Posted by sarant στο 8 Απριλίου, 2015

Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε την Κυριακή που μας πέρασε, πρώτη Κυριακή του μήνα, στα Ενθέματα της Αυγής, στην τακτική μηνιαία στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Κανονικά θα δημοσιευόταν προχτές Δευτέρα, αλλά είχαμε το άρθρο για τα χίλια μύρια, ενώ χτες τη συνέχεια από το βιβλίο του πατέρα μου, οπότε η πέμπτη φάλαγγα πήρε αναβολή για σήμερα.

13-00-sarantakos-aΜε την επικαιρότητα να είναι ρευστή και δύσκολα προβλέψιμη, δεν μου ήταν εύκολο να διαλέξω λέξη για το σημείωμα τούτου του μήνα, αλλά ευτυχώς ο Γιώργος Ανανδρανιστάκης, σε ένα άρθρο του πριν από μερικές μέρες με έβγαλε από τη δύσκολη θέση. Το άρθρο αυτό είχε τίτλο «Πέμπτη φάλαγγα» και σε υστερόγραφο επεξηγείται ότι «Πέμπτη φάλαγγα ονομάζεται η εντός πολιορκημένης πόλης ή και εμπόλεμης χώρας γενικότερα, εκδηλωθείσα προπαγάνδα επ’ ωφελεία του εχθρού».

Σωστός είναι ο ορισμός, αλλά μπορούμε να πούμε πολύ περισσότερα για την έκφραση αυτή, για την οποία, κάτι που σπάνια συμβαίνει, είμαστε σχεδόν βέβαιοι πότε και από ποιον πλάστηκε. Η φράση έχει την αρχή της στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο. Στους πρώτους μήνες του, το 1936, όταν οι στρατιές των εθνικιστών πλησίαζαν απειλητικά τη δημοκρατική Μαδρίτη, ένας από τους αρχηγούς των στασιαστών, ο στρατηγός Εμίλιο Μόλα, δήλωσε ότι η Μαδρίτη θα έπεφτε σίγουρα, αφού, πέρα από τις τέσσερις φάλαγγες που κατευθύνονταν ενάντια στην πολιορκημένη πρωτεύουσα από τέσσερα διαφορετικά σημεία, υπήρχε και μια πέμπτη φάλαγγα που δρούσε μέσα στην πόλη, εννοώντας τους συμπαθούντες του πραξικοπήματος που έκαναν υπονομευτική δουλειά από τα μέσα.

Είπα πιο πάνω ότι είμαστε «σχεδόν βέβαιοι» επειδή άλλες πηγές την αποδίδουν στον στρατηγό Βαρέλα. Πάντως, η φράση έγινε σχεδόν αμέσως διάσημη όχι μόνο στην Ισπανία αλλά και διεθνώς, μεταξύ άλλων επειδή ο μεγάλος Έρνεστ Χεμινγουέι, που βρισκόταν μέσα στην πολιορκημένη Μαδρίτη, τη χρησιμοποίησε ως τίτλο του μοναδικού θεατρικού του έργου, που εκδόθηκε λίγο αργότερα σε βιβλίο μαζί με διηγήματά του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Πρόσφατη ιστορία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 207 Comments »

Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης: Η σύντομη δυαδική εξουσία και η απόκρουση των Άγγλων

Posted by sarant στο 7 Απριλίου, 2015

Εδώ και κάμποσο καιρό δημοσιεύω, κάθε δεύτερη Τρίτη, αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, “Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης” (εκδ. Ερατώ, 1995, εξαντλημένο), που είναι μια βιογραφία του παππού μου, του Νίκου Σαραντάκου (1903-1977), ο οποίος είχε το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης (που είναι ομηρική έκφραση και σημαίνει ‘βάρος της γης’). Η σημερινή συνέχεια είναι η τριακοστή ένατη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βρισκόμαστε στη Μυτιλήνη αμέσως μετά την απελευθέρωση. Το επεισόδιο της κινητοποίησης του λεσβιακού λαού για απόκρουση της απόβασης των Άγγλων στο νησί τα Χριστούγεννα του 1944, το περίφημο Go Back, το έχουμε αφηγηθεί ξανά στο ιστολόγιο.

mimis_jpeg_χχsmallΜετά την εγκατάσταση της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας του Παπανδρέου, οι δεξιοί του νησιού αναθάρρησαν. Φάνηκε ότι η επικρά­τηση του ΕΑΜ δεν ήταν και πολύ σίγουρη. Ο Βαρκάρης έκοψε κάθε κουβέντα για την προσχώρησή του στο… ΚΚΕ. Η “Δημοκρατία”, όρ­γανο της ΕΔΕΛ, του κόμματος της Αντίδρασης, άρχισε να μιλά για το «λεσβιακό ΕΑΜ» που σε αντίθεση με το «ένδοξο ΕΑΜ της υπόλοιπης Ελλάδος» ήταν υπόλογο για πολλά λάθη και ατασθαλίες. Όλα αυτά φυσικά ήταν ανυπόστατα. Στη Λέσβο το ΕΑΜ είχε μαζί του τη συντρι­πτική πλειοψηφία του πληθυσμού. Η σωστή και μετρημένη συμπερι­φορά της εαμικής ηγεσίας συνέβαλε πολύ σ’ αυτό. Στο νησί επικρα­τούσε υποδειγματική τάξη. Οι αντιδραστικοί όχι μόνο δεν ενοχλήθηκαν αλλά ήταν απολύτως ελεύθεροι να κυκλοφορούν τις εφημερίδες τους και να έχουν τα γραφεία των οργανώσεων τους.

Ως το Φλεβάρη του 1945 υπήρχε δυαδική εξουσία στη Λέσβο, του ΕΑΜ και της Κεντρικής Κυβέρνησης, μόνο που της τελευταίας ήταν σκιώδης. Λειτουργούσαν κάποιες υπηρεσίες, υπήρχε ο Στρατιωτικός Διοικητής Αιγαίου και ένα απόσπασμα του Ιερού Λόχου, υπήρχε ακόμα η Ναυτική Διοίκηση Αιγαίου με διοικητή τον περιβόητο Μίλτωνα Ιατρίδη, με το αντιτορπιλικό Αετός που ναυλοχούσε μονίμως στο λιμάνι, αλλά ο στρατός, η αστυνόμευση, η δικαιοσύνη, η αυτοδιοίκη­ση ήταν στα χέρια του ΕΑΜ. Στα υπόλοιπα νησιά του Αιγαίου όμως η δυαδική εξουσία είτε δεν υπήρχε είτε το εαμικό σκέλος της ήταν πολύ αδύνατο. Αλλά και στην Αθήνα, παρά την απόλυτη επικράτηση του ΕΑΜ μέσα στο λαό, η Αντίδραση κρατούσε ισχυρά ερείσματα. Ο Νίκος πήρε ένα γράμμα από τον αδελφό του τον Μιχάλη, που τον έβαλε σε σκέψεις.

«… Με τον δοθέντα συσχετισμό των δυνάμεων δεν είναι βέβαιον ότι κατά τας προσεχείς εκλογάς θα επικρατήσει απολύτως το ΕΑΜ. Το πιθανότερον είναι ότι θα είναι το πρώτον κόμμα εις την Βουλήν, αλλά χωρίς απόλυτον πλειοψηφίαν. Δυστυχώς απεδείχθη ότι η συμ­φωνία του Λιβάνου υπήρξε ολεθρίως ετεροβαρής δι’ ημάς…»

Ήρθε ακόμα κι ένα γράμμα από τον πατέρα του από τη Γέρμα. Ο Νίκος μόλις το άνοιξε χλόμιασε:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Αναμνήσεις, Βιογραφίες, Δημήτρης Σαραντάκος, Μυτιλήνη | Με ετικέτα: , , , , , , | 59 Comments »

 
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 8.440 other followers