Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Οι βάρδιες των πουλιών του Γιάννη Μακριδάκη

Posted by sarant στο 14 Νοέμβριος, 2019

Ο Γιάννης Μακριδάκης είναι από τους αγαπημένους μου συγγραφείς, το έχω γράψει πάνω από μια φορά. Κάθε που κυκλοφορεί βιβλίο του σπεύδω να το προμηθευτώ και να το διαβάσω -και τρία από αυτά τα έχω παρουσιάσει εκτενώς στο ιστολόγιο, το «Όλα για καλό» πρόπερσι, το «Αντί Στεφάνου» το 2015 και το «Του Θεού το μάτι» το 2013. Πριν από ένα μήνα βγήκε, πάντοτε από την Εστία, το καινούργιο του μυθιστόρημα με τίτλο «Οι βάρδιες των πουλιών» που θα το παρουσιάσω σήμερα εδώ.

Γεννημένος στη Χίο το 1971, ο Μακριδάκης ζει στο χτήμα του στη Βολισσό, όπου ασχολείται με τη φυσική καλλιέργεια, ενώ ταυτόχρονα διοργανώνει λογοτεχνικά εργαστήρια και αγροτουρισμό. Στις παλιότερες νουβέλες του υπήρχαν αναφορές σε μεγάλα γεγονότα της εκάστοτε πολιτικής επικαιρότητας: στη «Δεξιά τσέπη του ράσου» είναι ο θάνατος του αρχιεπίσκοπου Χριστόδουλου, στο «Λαγού μαλλί» το διάγγελμα του Καστελλόριζου, στο «Ζουμί του πετεινού» οι επισκέψεις της τρόικας και στο «Στου Θεού το μάτι» οι εκλογές του 2012. Στη συνέχεια ο Μακριδάκης έδωσε δυο βιβλία χωρίς τέτοιες αναφορές («Αντί στεφάνου» και «Η πρώτη φλέβα») ενώ το «Όλα για καλό» εκτυλισσόταν μέσα στην προσφυγική κρίση του 2015.

Το καινούργιο βιβλίο, «Οι βάρδιες των πουλιών» δεν έχει τέτοιες αναφορές στην πολιτική επικαιρότητα, παρόλο που ο χρόνος της δράσης δηλώνεται σαφώς, το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 2018 -ωστόσο, ο αφηγητής στις αναδρομές του σκιαγραφεί την ιστορία μιας οικογένειας από τα τέλη του 19ου αιώνα ως τα σήμερα. Κατά πάσα πιθανότητα, λοιπόν, έχουμε το πιο πολυπρόσωπο έργο του Μακριδάκη, αφού στις 180 σελίδες του σκιαγραφούνται σχεδόν τριάντα πρόσωπα, από τους προπαππούδες του αφηγητή, του Ανέστη Δεληγιώργη, που είναι περίπου συνομήλικός μου, γεννημένος στα 1960, ίσαμε τον εγγονό του -που δεν έχει ακόμα γεννηθεί αλλά επηρεάζει τα γεγονότα. Για να διευκολύνει μάλιστα τον αναγνώστη, ο Μακριδάκης έχει βάλει γενεαλογικό δέντρο στο τέλος του βιβλίου, που είναι πολύ χρήσιμο επειδή, καθώς είναι συγγενείς, οι διάφοροι ήρωες έχουν σε μεγάλο βαθμό ίδια επώνυμα.

Είχα την ευκαιρία, και τη χαρά, το Σάββατο που μας πέρασε, και αφού είχα μόλις διαβάσει το βιβλίο, να παρακολουθήσω μια εκδήλωση στην Εργατική Λέσχη Νέας Σμύρνης, στην οποία πήρε μέρος και ο Μακριδάκης, ο οποίος μίλησε βέβαια για όλα του τα βιβλία αλλά περισσότερο στάθηκε σε αυτό. Έτσι θα σας δώσω μερικές πληροφορίες που μας εκμυστηρεύτηκε, κατευθείαν από την «κουζίνα του συγγραφέα» -κι έτσι θα έχετε ινσάιντ ινφορμέσιο.

Λοιπόν, ο αφηγητής, ο Ανέστης Δεληγιώργης, γεννημένος το 1960 στον προσφυγικό συνοικισμό της Χίου, αναθυμιέται τον βίο και την πολιτεία των προγόνων του, που ζούσαν στην απέναντι μικρασιατική ακτή, στην Αγία Παρασκευή ή Κιόστε. Η προγιαγιά του η Μαριγώ είχε παντρευτεί τον Μικέ Γλαράκη, που ήταν γιγαντόσωμος σα βόδι και γι’ αυτό είχε το παρατσούκλι Σαβούς.

Ο Σαβούς ναυάγησε και πνίγηκε και εννιά μήνες μετά γεννήθηκε ο δεύτερος γιος του που κανείς δεν ξέρει αν ήταν παιδί του πνιγμένου ή του δεύτερου άντρα της, του Θανάση Δεληγιώργη, ο οποίος ανέτρεφε περιστέρια με αποτέλεσμα να του κολλήσει το παρατσούκλι «η Περιστερού» και εκτελούσε χρέη ταχυδρόμου και πήγε να αναγγείλει τα χαμπέρια για το ναυάγιο στη Μαριγώ αλλά έμεινε μέσα πάρα πολλή ώρα -και ένα χρόνο αργότερα παντρεύτηκαν.

Έτσι, η οικογένεια απόκτησε δυο κλάδους, τους μεγαλόσωμους που κατάγονταν από τον πρώτο γιο του Σαβού και τους ντελικάτους που βγήκαν από τον δεύτερο γιο, που κληρονόμησαν μαζί και το συνήθειο να ανατρέφουν να γυμνάζουν περιστέρια, που μεταδόθηκε μέχρι και τον αφηγητή. Μετά τον διωγμό του 1914 εγκαταστάθηκαν προσωρινά στη Χίο -και οριστικά μετά το 1922 και την Καταστροφή. Η οικογένεια όμως είχε και μια κατάρα, ας πούμε, που τη βάραινε: ένας αρσενικός κάθε γενιάς να χάνεται στη θάλασσα, καθώς οι περισσότεροι ή ήταν ναυτικοί επαγγελματίες ή είχαν στεριανό επάγγελμα αλλά και μια βάρκα ερασιτεχνικά.

Το καλοκαίρι του 2018 ο αφηγητής πηγαίνει μαζί με τον ξάδερφό του μια μικρή θαλάσσια εκδρομή με τη βάρκα του τελευταίου. Η βάρκα παίρνει νερά και βουλιάζει παρά τη μπουνάτσα. Ο αφηγητής μένει ώρες πολλές μέσα στο νερό μέχρι που τον μαζεύουν, αλλά ο ξάδερφος όπως και ο γιος του πνίγονται. Το ναυάγιο είναι ο καταλύτης που βάζει τον αφηγητή να αναστοχαστεί την ιστορία την οικογενειακή του:

Πάντοτε με έτρωγε περιέργεια μεγάλη για το μυστήριο αυτό της προγιαγιάς μας και μια αμφιβολία για τη φύτρα μου την είχα σε όλη μου τη ζωή· τελευταία όμως, μετά και από το μοιραίο ναυάγιο, τον περασμένο Αύγουστο, τότε που τα ‘φερε έτσι η ώρα η κακιά και μπατάραμε με κάλμα μπουνάτσα και έγινε ό, τι έγινε, μου μπήκανε ιδέες διάφορες μες στο κεφάλι μου και σιγά-σιγά, σαν άρχισα να συνέρχομαι κάπως από το σοκ, έπιασα, κρυφά από την Ελένη βεβαίως, για να μην καταλάβει ότι κάπως συνήλθα και πιάσει πάλι την γκρίνια της τη γνωστή για τα περιστέρια, να καταγράφω και να μελετώ τα μοιραία συμβάντα αλλά και την όλη πορεία μας την οικογενειακή μαζί με τα πουλιά, από τρεις γενιές πίσω ίσαμε σήμερα, μπας και βγάλω συμπέρασμα πιο ασφαλές από πού βαστά άραγε ακριβώς η δικιά μου η φύτρα.

Το απόσπασμα αυτό το βάζω για να πάρετε μια μικρή γεύση απο το αφηγηματικό ύφος που χρησιμοποιεί εδώ ο Μακριδάκης, το κουβεντιαστό ύφος ενός λαϊκού αλλά εγγράμματου μεσήλικα (είναι λογιστής ο Ανέστης), με πολύ μακριές προτάσεις, που εύκολα πετάγεται από το ένα θέμα στο άλλο, καθώς κάνει λόγο για κάποιον συγγενή ή συγχωριανό και αμέσως παίρνει αφορμή να μας πει την ιστορία της ζωής του, κι έπειτα ξαναπιάνει το νήμα της αφήγησης εκεί που το είχε αφήσει ή συνεχίζει με νέα παρέκβαση. Εμένα το στιλ αυτό με γοητεύει πολύ, το έχω χρησιμοποιήσει και σε δικά μου γραφτά άλλωστε. Ο Μακριδάκης είχε μεταχειριστεί κάπως παρόμοιο στιλ στο «Στου Θεού το μάτι».

Κι έτσι, ενώ από το πρώτο κεφάλαιο μαθαίνουμε τα βασικά, ότι δηλαδή ο αφηγητής έχει τους δυο προπαππούδες που είπαμε, ότι έχει πάθος με τα ταχυδρομικά περιστέρια και ότι ναυάγησε και πέρασε ώρες πολλές στη θάλασσα, στη συνέχεια κάθε κεφάλαιο προσθέτει μερικές ψηφίδες στην όλη εικόνα ενώ ταυτόχρονα επαναλαμβάνει και κάποια που έχουν ήδη ειπωθεί, σαν να είναι κάθε κεφάλαιο ένας ομόκεντρος κύκλος που όλο και στενεύει μέχρι στο τέλος να συμπληρωθούν όλα τα κενά, να σκιαγραφηθούν όλοι οι πρόγονοι του Ανέστη και να μάθουμε τη μεγάλη απόφαση που πήρε ύστερα από βασανιστική σκέψη -δεν θα σποϊλάρω.

Στην εκδήλωση της Νέας Σμύρνης ο Μακριδάκης μάς αποκάλυψε πως το περιστατικό του ναυαγίου είναι πραγματικό, συνέβη δηλαδή πέρυσι περίπου υπό τις ίδιες συνθήκες που περιγράφονται στο βιβλίο, και πήρε συνέντευξη από τον ναυαγό, που επίσης έμεινε ώρες πολλές στη θάλασσα και του περιέγραψε τι σκεφτόταν και τι έκανε για να μείνει ακμαίος ώσπου να έρθουν να τον περισυλλέξουν, πώς είχε αγωνία να μην του βγάλουν κανα μάτι οι γλάροι που πετούσαν όλη την ώρα από πάνω του, ώσπου έδωσε ο θεός και νύχτωσε, αλλά τότε άρχισε η αγωνία μήπως τον πνίξουν τα απόνερα από το καράβι της γραμμής, ενώ όλη την ώρα έπρεπε επίσης να προσέχει να μην περάσει τη μεσαριά των νερών και βγει στο τούρκικο, αλλά τα σημάδια αυτά που ορίζουν περίπου τη μεθοριακή γραμμή στη θάλασσα τα ξέρουν καλά οι περισσότεροι Χιώτες.

Σε πραγματικό γεγονός είναι βασισμένη και μια από τις ωραιότερες σκηνές του βιβλίου: ένας παλαίμαχος ψαράς ρίχνει το παραγάδι σε έναν ψαρότοπο που βρίσκεται στα τούρκικα νερά αλλά πολύ κοντά στα σύνορα. Την άλλη μέρα πάει να το μαζέψει και δεν το βρισκει. Του το έχουν κατασχέσει οι Τούρκοι λιμενικοί, αλλά αυτός δεν το ξέρει αυτό και νομίζει ότι απλώς γέρασε και δεν θυμάται πού έχει ρίξει τα δίχτυα. Η αμφιβολία τον βασανίζει, μέχρι που μαθαίνει από έναν φίλο του Τούρκο ψαρά ότι τα σύνεργά του τα κατασχεμένα πρόκειται να βγουν σε πλειστηριασμό την άλλη Κυριακή στον Τσεσμέ -και ότι οι ψαράδες της απέναντι ακτής συνεννοήθηκαν να τα αγοράσει κάποιος στην τιμή εκκίνησης, χωρίς να χτυπήσει κανείς άλλος την τιμή, και να του τα δώσουν πίσω. Αυτό το περιστατικό είναι πραγματικό και έγινε πριν από μερικά χρόνια, αλλά ο Μακριδάκης το εμπλουτίζει αφενός με την πινελιά για τον παλαίμαχο ψαρά που νόμιζε πως έχει πια ξεκουτιάνει και αφετέρου με τη σκηνή της πανηγυρικής συνάντησης Ρωμιών και Τούρκων στα μισά της θάλασσας για να παραδώσουν τα δίχτυα στον δικαιωματικό τους κάτοχο.

Ο Μακριδάκης παλιότερα είχε αποδελτιώσει τις χιώτικες εφημερίδες της περιόδου 1912-1940 και κάποια από τα γεγονότα τα πέρασε και σε τούτο το μυθιστόρημα μεταπλασμένα -ας πούμε, παίρνει το πραγματικό γεγονός της ημερήσιας εκδρομής που έκαναν το 1932 οι κάτοικοι του προσφυγικού συνοικισμού της Χίου στο παλιό τους χωριό -και προσθέτει την έξοχη λεπτομέρεια πως η προγιαγιά του με την ευκαιρία αυτή έκοψε με το σουγιαδάκι ένα μάτι από την καλή λεμονιά τη δίφορη που είχε στον παλιό της κήπο, και το έβαλε κάτω από τη γλώσσα της για να έχει υγρασία και το μετάφερε στο καινούργιο της σπίτι και μπόλιασε το δέντρο της. Και κάποιες ιστορίες από την Κατοχή έχουν πραγματική βάση αλλά συνυφαίνονται με τη μυθοπλασία.

Αντίθετα, εντελώς μυθοπλασία είναι όλα όσα έχουν σχέση με τα περιστέρια, αν και πολύ πειστικά περιγράφει το πάθος των περιστεράδων ο Μακριδάκης, το πώς χαϊδεύαν τους πρωταθλητές τους όταν επέστρεφαν από κάποιο μακρινό μέρος, την αγωνια μήπως τα κυνηγήσει κανένα αρπακτικό κτλ. Δικό του εύρημα είναι και το ότι οι ψαράδες συνήθιζαν να παίρνουν ένα ζευγάρι περιστέρια όταν έφευγαν για μακρινό ψάρεμα ώστε, σε περίπτωση που κάτι συμβεί να μπορούν να ειδοποιήσουν.

Ο αφηγητής τού Μακριδάκη χρησιμοποιεί, όπως είναι αναμενόμενο από άνθρωπο της επαρχίας, πολλές παροιμιακές εκφράσεις ενώ παρεμβάλλει και κάμποσα ιδιωματικά στοιχεία λόγου. Επειδή εδώ λεξιλογούμε, παραθέτω μερικές από τις λέξεις/εκφράσεις του βιβλίου που δεν υπάρχουν στα λεξικά. Σε κάποιες περιπτώσεις ρώτησα τον συγγραφέα.

* τραβάκα (σελ. 26) «….σπιτάκια παρόμοια· μεσοτοιχία, με στέγη κοινή και με μια τραβάκα μεγάλη μπροστά το καθένα τους για να βαζουνε από κάτω τα εργαλεία των καϊκιών τους». Τραβάκα στη Χίο είναι η πυραμιδοειδής στέγη με τα κεραμίδια, ειδικότερα όμως εδώ είναι το γείσο της στέγης, η αστρέχα που λένε σε άλλα μέρη. (Ο Κοραής στα Άτακτα αναφερει τη λέξη, όπως έχουμε αναφέρει σε σχόλιο).

* κατσίρδισε (σελ. 41) «δεν θέλανε και πολύ οι ειδικοί στο συνοικισμό να διαγνώσουνε πως του κατσίρδισε ολωσδιόλου και να τον στείλουνε σε κανένα ίδρυμα».

Εδώ σημαίνει «του έστριψε». Το ρήμα «κατσιρντίζω», τουρκικής αρχής (από τον αόριστο κατσιρντίμ του ρήματος κατσιρμάκ) σημαίνει, στο λεξικό του Κουκκίδη, «φυγαδεύω, αφήνω κάτι να φύγει». Από την ίδια ρίζα και άλλα δάνεια πχ. κατσάκης ο φυγάς.

* κουμάσι (σελ. 42) Η λέξη επανέρχεται πολύ συχνά στο κείμενο διότι «κουμάσι» είναι ο περιστερώνας. Έχουμε γράψει άρθρο για αυτές τις δύο ομόηχες λέξεις -όλοι ξέρουν το κουμάσι που είναι ο φαύλος άνθρωπος (καλό κουμάσι και του λόγου του!) αλλά όχι πολλοί το κουμάσι τον ορνιθώνα (ή περιστερώνα ή και σπιτάκι για σκύλο).

* περχαριάζω (σελ. 49) «το περχάριαζε … το ανιψάκι του». Περχαριάζω σημαίνει κανακεύω, ταχταρίζω παιδί. Η λέξη δεν γκουγκλίζεται αλλά η σημασία της είναι φανερή από τα συμφραζόμενα -ρώτησα προς επιβεβαίωση και τον συγγραφέα.

* μοιασίδι (σελ. 54) «το δικό μου το μοιασίδι, ιδίως στα χούγια τα κρυφά, με … τον προπάππου μου». Μοιασίδι είναι εδώ η ομοιότητα. Σημαίνει όμως και το χαρακτηριστικό του προσώπου, που λέγεται και μοισίδι, και έτσι το έχουμε συναντήσει στον Μυριβήλη.

* πακιαρίζομαι (σελ. 55) «τότε … που δεν τα πακιαριζότανε τα περιστέρια μέσα στο καΐκι ο Σταμάτης» Δεν τα χρησιμοποιούσε, δεν τα συνήθιζε. Πακιάρομαι σημαίνει ασχολούμαι με κάτι, επιδίδομαι σε κάτι. To είχαμε συζητησει και παλιότερα. Φαίνεται να προέρχεται από τα ιταλικά, αλλά το ιταλ. pacchiare σημαίνει ντερλικώνω -δείτε το σχόλιο το παλιό.

* αναμικιόρης (σελ. 58) «ήτανε και αναμικιόρης μέγιστος και δεν ήθελε να αλλάζει τα πληρώματα μέσα στη μέση της χρονιάς». Ναμικιόρης ή αναμικιόρης είναι λέξη με πολλές σημασίες, που την έχουμε συζητήσει πολλές φορές. Αρχική σημασία «αχάριστος» όπως στο τουρκικό nankör απ’ όπου προέρχεται (το οποίο ανάγεται στα περσικά nan και kör, κατά λέξη ‘τυφλός στο ψωμί’ -έχουν… πρωτογένεια τα περσικά!)

Όμως η λέξη έχει επίσης πάρει τις σημασίες α) δύστροπος, παράξενος β) πλεονέκτης, άπληστος. Ο Μακριδάκης έδωσε την εξήγηση «στραβόξυλο, πολύ παράξενος, ιδιότροπος».

* κατσελάρω (σελ. 60) «το καΐκι θα κατσελάρει λίγες μέρες την επιστροφή του». Καθυστερώ. Από τα ιταλικά φαίνεται να προέρχεται μάλλον παρά από τα αγγλικά, αλλά το cancel και το cancellare δεν ξέρω αν έχουν αυτή την έννοια.

* μπαζάρω (σελ. 67) «μέχρι και τη Βολισσό την ίδια είχανε μπαζάρει μια φορά το ’36» Φτάνω σε μέρος μακρινό.

* λιλάδι (σελ. 71) «με ξαπλώσανε μετά στης παραλιας τα λιλάδια με τη μούρη». Τα βότσαλα· λιτρίδια στη Μυτιλήνη, λαλάρια στη Σκιάθο.

* στον καιρό τα λάχανα (σελ. 73) Παροιμιώδης φράση που σημαίνει «κάθε πράμα στον καιρό του»

* αχλαδόχερος (σελ. 89) Ο ατζαμής. Προσδιορίζει ο Μακριδάκης: «με την έννοια ότι τα χέρια του μέσα έχουνε αγκάθια σαν την αγριαπιδιά και δε μπορεί να πιάσει τίποτα»

Έχει κι άλλες λέξεις στη συνέχεια, αλλά σταμάτησα να σημειώνω επειδή μ’ απορρόφησε το διάβασμα. Να το διαβάσετε κι εσείς το βιβλίο, αξίζει τον κόπο!

 

Posted in Όχι στα λεξικά, Μυθιστόρημα, Μικρά Ασία, Ντοπιολαλιές, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , | 5 Σχόλια »

Ησχολείτο, ασχολείτο, ασχολούταν, ασχολούνταν ή ασχολιόταν;

Posted by sarant στο 13 Νοέμβριος, 2019

To σημερινό άρθρο ασχολείται με ένα θέμα που το έχουμε εξετάσει κι άλλες φορές στο ιστολόγιο, αν και δεν του έχουμε αφιερώσει ειδικό άρθρο: εννοώ τους πιθανούς τύπους του τρίτου προσώπου του μεσοπαθητικού παρατατικού, που είναι μια περιοχή της γλώσσας μας ακόμα ρευστή, που δεν έχει κατασταλάξει: η μπίλια όχι μόνο δεν έχει ακόμα καθίσει κάπου αλλά γυρίζει τρελά, μια και οι πιθανοί τύποι ανάμεσα στους οποίους έχει κανείς να διαλέξει δεν είναι δύο ή τρεις, αλλά πέντε, που τους παρουσιάζω εδώ πηγαίνοντας από τον λογιότερο στον δημωδέστερο:

ησχολείτο, ασχολείτο, ασχολούταν, ασχολούνταν, ασχολιόταν

Το πεντάλημμα αυτό μας έχει απασχολήσει και άλλοτε και θα μας απασχολήσει κι άλλη φορά, αλλά το έναυσμα για το σημερινό άρθρο μού το έδωσε μια ανακοίνωση του κ. Γ. Μπαμπινιώτη στο Φέισμπουκ (Προσωποδίκτυο το λέει ο ίδιος), ανακοίνωση που συνίσταται στην εικόνα που βλέπετε συν το εξής συνοδευτικό κείμενο:

Με ρωτούν φίλοι/ακολουθούντες το προσωποδίκτυό (ΦΒ) μου για μερικούς γραμματικούς τύπους που ακούν στην Τηλεόραση ή διαβάζουν στον Τύπο και που τους ενοχλούν ακουστικά / οπτικά, αν είναι σωστοί. Απάντηση: εμπιστευτείτε το αφτί σας! Αν δεν σάς ενοχλεί ένας τύπος (τον ξέρετε οι ίδιοι, τον ακούτε να χρησιμοποιείται ιδίως από προσεκτικούς ομιλητές), μη τον φοβάστε (ότι δήθεν είναι από την καθαρεύουσα, δεν είναι σε κάποιους δήθεν κανόνες τής δημοτικής κ.λπ.). Χρησιμοποιήστε τον!

Βλέπουμε ότι ο κ. Μπαμπινιώτης εκφράζει σαφή προτίμηση για το λογιότερο άκρο της κλίμακας που παρουσίασα πιο πάνω, για τους τύπους σε -είτο, με ή χωρίς αύξηση.

Τον τύπο σε -ούνταν τον θεωρεί «παράκαμψη» του προβλήματος, αφού χρησιμοποιεί το γ’ πληθυντικό αντί του γ’ ενικού, ενώ τους τύπους σε -ούταν τους θεωρεί προκλητικούς και τους υπογραμμίζει, βάζει θαυμαστικά και γενικά εκφράζει εύγλωττα τον αποτροπιασμό του.

Κι έτσι, καταλαβαίνουμε ότι την πολύ σωστή κατά τα άλλα συμβουλή του «Εμπιστευτείτε το αυτί σας» δεν πρέπει να την πάρουμε τοις μετρητοίς αφού κι ο ίδιος φροντίζει να προσδιορίσει ότι δεν πρέπει να φοβόμαστε να χρησιμοποιούμε τύπους που τους έχουμε ακούσει «από προσεκτικούς ομιλητές» -είναι δε προσεκτικοί ομιλητές όσοι ακολουθούν τα χούγια του κ. Μπαμπινιώτη· ο Σεφέρης πάντως, δεν ήταν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γραμματική, Γενικά γλωσσικά, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , | 133 Σχόλια »

Χαράλαμπος Κανόνης (Δημ. Σαραντάκος) 16 – Επίλογος

Posted by sarant στο 12 Νοέμβριος, 2019

Εδώ και κάμποσο καιρό άρχισα να δημοσιεύω, σε συνέχειες, το βιβλίο του πατέρα μου «Χαράλαμπος Κανόνης. Η ζωή και ο θάνατος ενός Ανθρώπου», το πρώτο μη επιστημονικό βιβλίο του.

Ο Κανόνης ήταν Μυτιληνιός, γεωπόνος, υπάλληλος της ΑΤΕ, συνάδελφος και επιστήθιος φίλος του παππού μου, στέλεχος του ΕΑΜ και του ΚΚΕ. Βρήκε μαρτυρικό θάνατο τον Μάρτιο του 1948 στη Χίο, στον εμφύλιο.

Κανονικά οι δημοσιεύσεις γίνονται κάθε δεύτερη Τρίτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Η σημερινή δέκατη έκτη συνέχεια είναι και η τελευταία, ο επίλογος του βιβλίου.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Ω γενναία της Ελλάδος
τέκνα, ψυχαί που επέσατε
εις τον αγώνα ανδρείως.

Ανδρέας Κάλβος

Η τελευταία πράξη της τραγωδίας γράφτηκε τέσσερις μήνες αργότερα, στο Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών, ένα από τα πιο ματοβαμμένα δικαστήρια σκοπιμότητας της εποχής του Εμφυλίου Πολέμου.

Στις 29 Ιουλίου πενηνταέξι αριστεροί της Χίου δικάστηκαν «για συμμετοχή τους στην ανταρσία». Η δίκη κράτησε πολλές μέρες. Τελικά από τους κατηγορούμενους δεκατέσσερις κα-ταδικάστηκαν σε θάνατο. Είναι οι I. Τράτσης, Κ. Ζερβός, Π. Γεωργούλης, Δ. Ψιακής, I. Πλακωτάρης, Κ. Καραμανλής, Μ. Τζιώτης, παπά-Ξενάκης, Λ. Κουκούλης, Π. Ανδριώτης, (όλοι αυτοί δικάστηκαν παμψηφεί), Γ. Τσουκαλάς, Κ. Ξύδας, Μ. Βατάκης, (με ψήφους 4 προς 1) και Μ. Πανέρης, (με ψήφους 3 προς 2).

Καταδικάστηκαν επίσης δώδεκα σε ισόβια και δέκα σε πρόσκαιρα δεσμά. Ανάμεσα σ’ αυτούς κι ο ποιητής Φώτης Αγγουλές. Οι υπόλοιποι είκοσι αθωώθηκαν.

Οι μάρτυρες κατηγορίας προσπάθησαν με τις καταθέσεις τους να δημιουργήσουν την εικόνα ευρύτερης συνωμοσίας, στα πλαίσια της «έξωθεν επιβουλής». Εξετάζοντας όμως τα πραχτικά της δίκης, βλέπουμε τόσο χοντροκομμένες ανακρίβειες, που καταστρέφουν την προσπάθεια αυτή. Για παράδειγμα η συνδιάσκεψη, που έγινε στα τέλη Σεπτεμβρίου του 1947, και στην οποία αποφασίστηκε η ανασυγκρότηση των οργανώσεων της αριστερός στη Χίο, για ν’ αντιμετωπίσουν την τρομοκρατία, από τους αστυνομικούς βαφτίστηκε «αχτίφ» στο οποίο αποφασίστηκε η ένοπλη «ανταρσία», «κατόπιν εντολής των παρευρεθέντων στο αχτίφ στελεχών του ΚΚΕ, Βασίλη Μπαρτζώτα, Κώστα Θέου και Γιάννη Βασάλου». Οι μάρτυρες κατηγορίας, μολονότι ειδικοί στη δίωξη του κομμουνισμού, αγνοούσαν ότι στα «αχτίφ» γίνεται μόνο ενημέρωση και ανταλλαγή γνωμών, αλλά ποτέ δεν παίρνονται αποφάσεις, που είναι αρμοδιότητα άλλων οργάνων ή σωμάτων του Κόμματος. Και σ’ άλλες τέτοιες λεπτομέρειες οι μάρτυρες είπαν ανακρίβειες. Τον Κανόνη τον βάφτισαν «Γραμματέα Περιοχής Αιγαίου του ΚΚΕ», πόστο που ποτέ δεν είχε. Άλλωστε η έδρα του Γραμματέα Περιοχής ήταν (και εξακολουθεί να είναι) η Μυτιλήνη και το κυριότερο, από τις αρχές του 1947 (και ως το 1974), το Γραφείο Περιοχής Αιγαίου του ΚΚΕ δε λειτουργούσε. Οι Οργανώσεις των νησιών είχαν αποκοπεί και δούλευαν ανεξάρτητα η μια από την άλλη. Όσο για τα πρόσωπα, που όπως κατάθεσαν οι μάρτυρες ήρθαν επί τούτο στη Χίο για να «οργανώσουν την ανταρσία» εξακριβωμένα ποτέ τους δεν πάτησαν το πόδι τους στο νησί. Ο Κώστας Θέος ήταν παράνομος στην Αθήνα, ο Βασίλης Μπαρτζώτας είχε ήδη βγει στο βουνό, στην ηπειρωτική Ελλάδα κι ο Γιάννης Βασάλος ποτέ του δεν έφυγε από τη Μυτιλήνη. Έμεινε και πολέμησε εκεί, πιάστηκε το Μάη του 1948, δικάστηκε και ε- κτελέστηκε το 1949. Ιδιαίτερη προσπάθεια έκαναν με τις κα-ταθέσεις τους οι μάρτυρες κατηγορίας για να ενοχοποιήσουν τον Πέτρο Ανδριώτη. Παρά το αδιαφιλονίκητο γεγονός ότι από το Νοέμβρη ήταν εξόριστος στον Αη Στράτη, εμφανίστηκε σαν πρωταγωνιστής της «ανταρσίας» την οποία καθοδηγούσε με γράμματα, που έστελνε από εκεί. Τέτοια γράμματα δεν παρουσιάστηκαν στη δίκη. Παρ’ όλα αυτά ο Ανδριώτης καταδικάστηκε παμψηφεί σε θάνατο, γιατί ήταν από τους ηγέτες του κινήματος της Μέσης Ανατολής και οι αγγλικές Μυστικές Υπηρεσίες τον είχαν προγράψει. Έτσι γίνονταν τότε οι δίκες που έστειλαν στο θάνατο χιλιάδες ανθρώπους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιογραφίες, Δημήτρης Σαραντάκος, Εμφύλιος, Μυτιλήνη | Με ετικέτα: , , | 112 Σχόλια »

Ορολογία των επαγγελματικών θηλυκών: η περίπτωση της «βουλεύτριας»

Posted by sarant στο 11 Νοέμβριος, 2019

Την Παρασκευή που μας πέρασε πήρα μέρος στο 12ο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Ορολογίας, της ΕΛΕΤΟ. Άκουσα πολλές ενδιαφέρουσες ομιλίες και έκανα μιαν ανακοίνωση με τον τίτλο του σημερινού άρθρου, για θέματα που έχουμε συζητήσει και στο ιστολόγιο κατ’ επανάληψη.

Η ανακοίνωσή μου, όπως και όλες οι άλλες ανακοινώσεις του συνεδρίου, περιλαμβάνεται στον τόμο του συνεδρίου, ο οποίος έχει ήδη τυπωθεί και επιπλέον θα ανεβεί σε ηλεκτρονική μορφή στην ιστοσελίδα του συνεδρίου εντός των ημερών -όταν γινει αυτό, θα βάλω εδώ τον σύνδεσμο, διότι βέβαια έγιναν πολλές ενδιαφέρουσες ανακοινώσεις στο Συνέδριο.

Προς το παρόν, θα δημοσιεύσω εδώ το κείμενο της ομιλίας μου στο Συνέδριο.

Η ομιλία διαφέρει από την ανακοίνωση, διότι η ανακοίνωση μπορεί να φτάνει έως τις 10 σελίδες και φυσικά πρέπει να έχει και βιβλιογραφία, ενώ η ομιλία στο συνέδριο δεν μπορει να ξεπεράσει τα 15 λεπτά. Έτσι, η ομιλία είναι μια περίληψη της ανακοίνωσης.

Το κείμενο συνοδεύεται από μερικές από τις διαφάνειες της παρουσίασής του, ενώ έχω προσθέσει και κάποια λινκ.

Ορολογία των επαγγελματικών θηλυκών: η περίπτωση της «βουλεύτριας»

Πριν από μερικές εβδομάδες, ενώ έγραφα το κείμενο της ανακοίνωσής μου, το πανεπιστήμιο Αιγαίου αποφάσισε να τιμήσει μια διακεκριμένη γυναίκα από τα Αραβικά Εμιράτα, απονέμοντάς της επίτιμο διδακτορικό τίτλο.

Στο επίσημο κείμενο της αναγόρευσης, η κ. Aysha Al-Hameli χαρακτηρίζεται «επίτιμη διδακτόρισσα», όμως κατά την ειδησεογραφική κάλυψη σε εφημερίδες και ιστότοπους επικράτησε πολύ μεγαλύτερη πολυτυπία: επίτιμη διδακτόρισσα, επίτιμη διδάκτορας, επίτιμη διδάκτωρ ως και… επίτιμος διδάκτωρ.

Πολυτυπία και αμηχανία, που θυμίζει την αμήχανη πολυτυπία που παρουσιάστηκε στον Τύπο και στις δημόσιες συζητήσεις όταν εξελέγη, το 1952, η πρώτη γυναίκα στη Βουλή των Ελλήνων: η βουλευτής, η βουλευτίς, η βουλευτίνα, η βουλευτού, η βούλευτις, η βουλεύτρια, η βουλεύτρα (Τριανταφυλλίδης, 1953).

Η αμηχανία αυτή απέναντι στα λεγόμενα «επαγγελματικά θηλυκά ουσιαστικά» θα μπορούσε σε ένα βαθμό να εξηγηθεί από το ότι η είσοδος των γυναικών σε πολλά επαγγέλματα έγινε τις τελευταίες μόνο δεκαετίες. Φαίνεται όμως ότι αυτή δεν είναι η μοναδική εξήγηση, ότι υπάρχουν και κοινωνιογλωσσικές αντιστάσεις στη θηλυκοποίηση των επαγγελματικών ουσιαστικών ή αλλιώς στη χρήση έμφυλων τύπων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Δύο φύλα, Εκδηλώσεις, Θηλυκό γένος, Λεξικογραφικά, Ορολογία | Με ετικέτα: , , , , | 165 Σχόλια »

Το 93 του Ουγκό

Posted by sarant στο 10 Νοέμβριος, 2019

Μ’ αρέσει κάθε τόσο, ανάμεσα στα σύγχρονα βιβλία που διαβάζω, άλλα επειδή με ενδιαφέρουν κι άλλα επειδή πέσανε στα χέρια μου ή επειδή «πρέπει» να τα διαβάσω, να παρεμβάλλω κι ένα κλασικό έργο πεζογραφίας του 19ου αιώνα -και να περνάω από την τύρβη στην αιωνιότητα.

Δεν θυμάμαι με ποιαν αφορμή, αναζήτησα το 93 του Ουγκό, το τελευταίο μυθιστόρημα του Γάλλου γίγαντα. Το βρήκα μόνο σε μία έκδοση, της Σύγχρονης Εποχής -είχε και μιαν άλλη στη Βιβλιονέτ, αλλά δεν την βρήκα στο βιβλιοπωλείο. Η μετάφραση είναι του Παναγή Αθανασάτου, δική του και η σύντομη μα καλογραμμένη εισαγωγή. Μου άρεσε ο στιβαρός τρόπος με τον οποίο μεταφράζει τον Ουγκό, σε σημείο που, μετά, έψαξα και βρήκα την άλλη μετάφραση που έχει κάνει, σε ένα του Μπαλζάκ, για να το διαβάσω κι αυτό κάποτε.

Το 93 είναι βέβαια το 1793, η πέμπτη χρονιά της γαλλικής επανάστασης, στην περίοδο που ονομάστηκε Τρομοκρατία (και που είχε, μέσα σ’ ένα χρόνο, τα ίδια περίπου ανθρώπινα θύματα, ή και λιγότερα, απ’ όσα η ματωμένη βδομάδα της Κομμούνας του 1871).

Στο μυθιστόρημα του Ουγκό υπάρχουν κεφάλαια που εκτυλίσσονται στο Παρίσι, διάλογοι ανάμεσα στον Ροβεσπιέρο, τον Μαρά και τον Νταντόν, καθώς και ένα κεφάλαιο που περιγράφει μια συνεδρίαση της Συντακτικής Συνέλευσης, αλλά ο φακός δεν εστιάζει εκεί παρά μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα δυτικότερα, στην παραθαλάσσια περιοχή που λέγεται Βανδέα αλλά και πιο πάνω, στη Βρετάνη, στα μέρη που, υποκινούμενα από τους Άγγλους και τους βασιλόφρονες, (αντ)επαναστάτησαν κόντρα στη γαλλική επανάσταση του 1789, σε έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο που στοίχισε δεκάδες χιλιάδες θύματα, την ίδια στιγμή που τα παλαιά βασίλεια της Ευρώπης από βορρά, από νότο και από ανατολάς προσπαθούσαν να πνίξουν στο αίμα την επανάσταση που τόλμησε να στείλει στην γκιλοτίνα τον Λουδοβίκο.

Από τότε έμεινε να αποκαλείται «Βανδέα» κάθε αντεπαναστατική κίνηση -τον όρο τον χρησιμοποιεί αρκετά ο Μαρξ.

Δεν θα αναλύσω διά μακρών το μυθιστόρημα του Ουγκό. Κυριακή είναι σήμερα και αξίζει να διαβάσουμε κάτι. Διάλεξα ένα απόσπασμα που έχει μια σχετικήν αυτοτέλεια, και που περιγράφει, με την απλοχωριά που είναι χαρακτηριστική για τον 19ο αιώνα, ένα επεισόδιο στη θάλασσα. Μια αγγλική κορβέτα, επανδρωμένη με βασιλόφρονες Γάλλους, έχει ξεκινήσει από τα νησιά της Μάγχης για να περάσει απέναντι, στη Βρετάνη, και να αποβιβάσει εκεί τον μαρκήσιο Λαντενάκ (που ταξιδεύει ινκόγνιτο) προκειμένου να ηγηθεί στον στρατό της αντεπανάστασης. Ξαφνικά, συμβαίνει ένα απρόοπτο, που θα διαβάσουμε τι ήταν και πώς αντιμετωπίστηκε.

Παραθέτω τρία κεφάλαια (4 έως 6) από το πρώτο βιβλίο του πρώτου μέρους (σελ. 52-65). Στο τέλος αφηγούμαι σύντομα την υπόθεση στη συνέχεια -σπόιλερ, που λέμε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Μυθιστόρημα, Πεζογραφία | Με ετικέτα: , , , , , | 152 Σχόλια »

Χοιρινά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 9 Νοέμβριος, 2019

Ο τίτλος του σαββατιάτικου πολυσυλλεκτικού μας άρθρου αναφέρεται βέβαια στη συζήτηση που έγινε για το χάπενινγκ σκατοψυχιάς που διοργανώνουν αύριο (ελπίζω να βρέχει) οι ακροδεξιοί Ενωμένοι Μακεδόνες στα Διαβατά, έξω από τη δομή των προσφύγων, με χοιρινό και αλκοόλ.

Το θέμα το συζητήσαμε όμως μεσοβδόμαδα, δεν θα το ξανασυζητήσω σήμερα -απλώς πήρα από εκεί τον τίτλο του άρθρου.

Πάντως, στη συζήτηση που έγινε με αφορμή το μπάρμπεκιου των γουρουνιών, ανάμεσα στα χοιρινά παρεισέφρησε και μια καραβίδα, μπογδανοκαραβίδα για την ακρίβεια. (Για τους νεοφερμένους: καραβίδα ονομάζουμε στο ιστολόγιο μια σύντομη πρόταση που περιέχει πολλά πραγματολογικά λάθη).

Ο νομάρχης Ημιμαθείας, όπως τον είχα αποκαλέσει παλιότερα, θέλοντας να ειρωνευτεί τις αντιδράσεις για το χάπενινγκ των γουρουνιών, έγραψε το τουίτ που βλέπετε στην εικόνα. Όπου βέβαια ο στίχος που παραθέτει δεν είναι έτσι [είναι: πατρίδα θρησκεία / σουβλάκι με πίτα…], και το κυριότερο δεν είναι στίχος του Σαββόπουλου, αλλά του Γιάννη Κακουλίδη και του Χάρρυ Κλυνν, από δίσκο του τελευταίου.

Και επί της ουσίας βέβαια, ο στίχος θα ταίριαζε μάλλον για να ειρωνευτεί τους ελλαδέμπορους που θέλουν να μαζευτούν και να ψήνουν πανσέτες έξω από τα παράθυρα των δυστυχισμένων και πεινασμένων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Νεολογισμοί, Νομανσλάνδη, Τηλεοπτικά, Φωτογραφίες | Με ετικέτα: , , , , , , , | 270 Σχόλια »

Με μια μπάλα κι ένα ρόπαλο (μια συνεργασία του Σταύρου Παύλου)

Posted by sarant στο 8 Νοέμβριος, 2019

Πριν από καμιά εικοσαριά μέρες είχαμε δημοσιεύσει ένα άρθρο για το ράγκμπι (Με μια μπάλα σαν πεπόνι), ένα άθλημα πολυ αγαπητό στη Μεγ. Βρετανία και τις χώρες της Κοινοπολιτείας αλλά μάλλον άγνωστο στα μέρη μας. Αρκετοί φίλοι εκδήλωσαν την επιθυμία να δημοσιευτούν και άλλα ανάλογα άρθρα για αθλήματα άγνωστα στην Ελλάδα αλλά δημοφιλή αλλού. Ωστόσο, εγώ δεν θα μπορούσα να γράψω τέτοιο άρθρο γιατι δεν ξέρω καλά κανένα άλλο άθλημα.

Ο φίλος μας ο Σταύρος, γνωστός και ως ΣΠ, φιλοτιμήθηκε να γράψει για το μπέιζμπολ και το θαυμάσιο άρθρο του θα το διαβάσουμε σήμερα. Η πρόσκληση μένει ανοιχτή για όποιον θέλει να γράψει για αμέρικαν φούτμπολ, για σνούκερ ή για κρίκετ ή για όποιο άλλο ανάλογο άθλημα.

Καθώς εγώ δεν ξέρω τίποτε από μπέιζμπολ, πετάω το μπαλάκι στον ΣΠ:

Με μια μπάλα κι ένα ρόπαλο

Ο τίτλος ίσως φαίνεται κάπως αινιγματικός, θα μπορούσε να είναι τίτλος διηγήματος ή κινηματογραφικής ταινίας. Όμως αφορά απλώς ένα παιχνίδι που παίζεται με αυτά τα αντικείμενα. Τα γνωστότερα τέτοια παιχνίδια είναι το μπέιζμπολ (και το αδερφάκι του το σόφτμπολ, παιχνίδι με παρόμοιους κανόνες, που παίζεται κυρίως από ομάδες γυναικών) και το κρίκετ, αλλά υπάρχουν και πολλά άλλα, μάλλον άγνωστα. Για το πώς παίζεται το κρίκετ γνωρίζω πολύ λίγα, οπότε στην συνέχεια θα ασχοληθώ με το μπέιζμπολ, που το γνωρίζω αρκετά καλά.

Το μπέιζμπολ γεννήθηκε στις ΗΠΑ ως εξέλιξη άλλων παλαιότερων παιχνιδιών που παίζονταν με μπάλα και ρόπαλο και απέκτησε περίπου τους σημερινούς κανόνες περί τα μέσα του 19ου αιώνα. Είναι βέβαια πολύ δημοφιλές στις ΗΠΑ, αλλά είναι επίσης δημοφιλές και σε άλλες χώρες όπως ο Καναδάς, το Μεξικό, η Κούβα και άλλες χώρες της Κεντρικής Αμερικής και της Καραϊβικής, η Ιαπωνία, η Ν. Κορέα κ.ά. Στην Ευρώπη δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλές αν και κάποιες χώρες, όπως η Ολλανδία και η Ιταλία έχουν καλά οργανωμένα πρωταθλήματα.

Στην Ελλάδα το 1997, όταν η χώρα μας ανέλαβε την διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, ιδρύθηκε η Ελληνική Φίλαθλη Ομοσπονδία Μπέιζμπολ και η Ελληνική Φίλαθλη Ομοσπονδία Σόφτμπολ με βασικό στόχο την δημιουργία εθνικών ομάδων για να μας εκπροσωπήσουν στους αγώνες της Αθήνας. Βέβαια αυτό έγινε, όχι μέσω της ανάπτυξης των αγωνισμάτων στην χώρα μας, αλλά μέσω της στρατολόγησης ομογενών εξ Αμερικής. Η Ελλάδα, που ως διοργανώτρια συμμετέσχε αυτοδίκαια στους αγώνες, κατέλαβε την 7η θέση επί οκτώ ομάδων και στους άνδρες (μπέιζμπολ) και στις γυναίκες (σόφτμπολ). Έτσι, οι παίκτες και παίκτριες των δύο εθνικών ομάδων απέκτησαν το δικαίωμα να αποκαλούνται Ολυμπιονίκες (!) με βάση το καταστατικό του Συλλόγου Ελλήνων Ολυμπιονικών, σύμφωνα με το οποίο Έλληνες αθλητές, που καταλαμβάνουν μία από τις οκτώ πρώτες θέσεις ενός αγωνίσματος στους Ολυμπιακούς Αγώνες, έχουν το δικαίωμα να εγγραφούν στον σύλλογο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθλήματα, ΗΠΑ, Ηνωμένες Πολιτείες, Κινηματογράφος, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , | 138 Σχόλια »

Το ελληνίζειν και η κοπτοραπτική του ακαδημαϊκού

Posted by sarant στο 7 Νοέμβριος, 2019

Στο ιστολόγιο έχουμε ασχοληθεί επανειλημμένα με τις αντιεπιστημονικές θέσεις του ακαδημαϊκού κ. Αντώνη Κουνάδη -τον όρο τον εννοώ με την παλιά του σημασία, του μέλους της Ακαδημίας Αθηνών, αν και ο κ. Κουνάδης είναι ακαδημαϊκός και με τη νεότερη σημασία, αφού είναι πανεπιστημιακός -έστω και συνταξιούχος πια.

Παρόλο που το επιστημονικό του πεδίο είναι η στατική, ο κ. Κουνάδης στην Ακαδημία μιλάει συνήθως για γλωσσικά θέματα -αταίριαστο, θα πείτε· αλλά μήπως δεν είναι εξίσου άτοπο το ότι η Ακαδημία δεν έχει στις τάξεις της γλωσσολόγο, με αποτέλεσμα να αφήνεται ελεύθερο πεδίο στους αυτοσχεδιασμούς του κάθε ερασιτέχνη;

Κριτική στις απόψεις του κ. Κουνάδη έχουμε κάνει κατ’ επανάληψη. Τελευταία φορά στις αρχές του χρόνου, όταν παρουσιάσαμε και επικρίναμε την ομιλία που εκφώνησε ως απερχόμενος Πρόεδρος της Ακαδημίας. Μπορείτε να διαβάσετε εδώ το πλήρες κείμενο της ομιλίας του, που είναι περιβόλι αντιεπιστημονικών θέσεων, αλλά στο σημερινό άρθρο θα επικεντρωθώ σε ένα συγκεκριμένο απόφθεγμα που παραθέτει ο κ. Κουνάδης, ένα απόφθεγμα που αποδεικνύεται απόφευγμα, παναπεί ανύπαρκτο, καθώς είναι προϊόν κοπτοραπτικής. Η λαθροχειρία, διότι περί αισχρής λαθροχειρίας πρόκειται, δεν είναι του ακαδημαϊκού, αλλά εκείνος τη διέδωσε ευρύτερα και την περιέβαλε με το κύρος της Ακαδημίας Αθηνών.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία γραμματεία, Γλωσσικοί μύθοι, Λαθροχειρίες, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , , , , | 106 Σχόλια »

Το μπάρμπεκιου των γουρουνιών στα Διαβατά

Posted by sarant στο 6 Νοέμβριος, 2019

Εδώ και μερικές μέρες η ακροδεξιά κίνηση «Ενωμένοι Μακεδόνες» έχει ανακοινώσει ότι διοργανώνει, την Κυριακή 10 Νοεμβρίου το μεσημέρι, μπάρμπεκιου «διαμαρτυρίας κατά των λαθρομεταναστών» πολύ κοντά στο χοτ σποτ των Διαβατών όπου στεγάζονται ή στοιβάζονται πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο μέχρι να ανακατευθυνθούν σε άλλες δομές στην ενδοχώρα.

Η ανακοίνωση των ακροδεξιών ακτιβιστών είναι εύγλωττη, το ίδιο και η αφίσα τους.

Γράφουν: Απέναντι στον διεθνιστικό και ισλαμικό λαθροεποικισμό της πατρίδας μας και της Ευρώπης…απαντάμε με … άφθονο χοιρινό κρέας, με άθφονο αλκόολ, με άφθονο τρολάρισμα και αγωνιστική δράση!

Χτες, ο βουλευτής Θεσσαλονίκης του ΣΥΡΙΖΑ Χρ. Γιαννούλης, μιλώντας σε επιτροπή της Βουλής, χαρακτήρισε «σαδισμό και κτηνωδία» την εκδήλωση αυτή, που ευθέως αποσκοπεί την πρόκληση και στην προσβολή μιας ιδιαίτερα ευάλωτης μερίδας συνανθρώπων μας. Αναρωτήθηκε μάλιστα αν είναι ποινικά κολάσιμες παρόμοιες εκδηλώσεις.

Με τον τρόπο αυτό, ο βουλευτής της αντιπολίτευσης ήρθε να βοηθήσει την κυβέρνηση, αφού δεν πήρε το μέρος των διαμαρτυρόμενων, αλλά ο βουλευτής της συμπολίτευσης κ. Κυρανάκης που πήρε μετά τον λόγο ουσιαστικά ενθάρρυνε το χάπενινγκ των ακροδεξιών, αφού είπε ότι «στην Ελλάδα επιτρέπεται η κατανάλωση χοιρινού και δεν μπορούν υπήκοοι τρίτων χωρών να επιβάλλουν τις απόψεις τους», λες και αυτό ήταν το ζήτημα, λες και είχε ζητηθεί από κάποιον η απαγόρευση της λειτουργίας ψητοπωλείων! (Το ρεπορτάζ εδώ).

Η εκδήλωση της ακροδεξιάς κίνησης είναι έξυπνη, διότι σκορπάει το ξενοφοβικό της δηλητήριο κρυμμένο μέσα σε λαχταριστούς μεζέδες και γαργαλιστικές μυρωδιές και ταυτόχρονα κατασκευάζει έναν φανταστικό εχθρό, τον «μουσουλμάνο λαθροέποικο» [δεν είναι δική μου η ορολογία φυσικά] που θέλει, τάχα, να αλλαξει τον τρόπο ζωής μας. Το ψέμα είναι κολοσσιαίο, αλλά έχει απήχηση σε αρκετό κόσμο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ισλάμ, Ξένοι, Ρατσισμός | Με ετικέτα: , , , , , | 207 Σχόλια »

Ποιος έφερε την κουκουβάγια;

Posted by sarant στο 5 Νοέμβριος, 2019

Ένα μικρό άρθρο σήμερα, όχι για τις κουκουβάγιες γενικώς αλλά για μια παροιμιακή φράση με κουκουβάγιες -ή έστω με γλαύκα, όπως λεγόταν στα αρχαία.

Εννοώ βέβαια την παροιμιακή φράση «γλαύκα ες Αθήνας» ή τις διάφορες νεότερες παραλλαγές της που συμμορφώνονται περισσότερο με τη σημερινή γλώσσα.

Συμφωνα με το ΛΚΝ, «κομίζω γλαύκα εις Αθήνας» σημαίνει «παρουσιάζω ως καινούργιο κάτι πασίγνωστο». Παρόμοιον ορισμό δίνουν και τα άλλα λεξικά.

Στο λεξικό Μπαμπινιώτη διαβάζω ότι η φράση, που είναι ήδη αρχαία, «οφείλεται στο γεγονός ότι τα νομίσματα της αρχαίας Αθήνας ονομάζονταν γλαύκες, επειδή έφεραν παραστάσεις γλαύκας, συμβόλου της θεάς Αθηνάς, και επομένως το να τα φέρνει κανείς στην Αθήνα ήταν εντελώς άσκοπο».

Δεν είμαι βέβαιος ότι είναι σωστή αυτή η εξήγηση -τα νομίσματα ποτέ δεν είναι άσκοπο να τα φέρνει κανείς. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Η παροιμιακή φράση εμφανίζεται πρώτη φορά στους Όρνιθες του Αριστοφάνη, στον στίχο 301. Όρνιθες είναι τα πουλιά, όχι οι σημερινές όρνιθες, και στην κωμωδία του Αριστοφάνη εμφανίζονται πολλά και διάφορα είδη πουλιών και σχολιάζονται αναλόγως.

Και «χαὐτηί γε γλαῦξ», λέει ο Έποπας, «τούτη εδώ είναι κουκουβάγια», κι ο Ευελπίδης του λέει: τί φῄς; τίς γλαῦκ᾽ Ἀθήναζ᾽ ἤγαγεν; -αναφερει απλώς, χαριτολογώντας, την παροιμιακή φράση που ήταν ήδη γνωστή και σε χρήση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία γραμματεία, Αθηναιογραφία, Λεξικογραφικά, Παροιμίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 127 Σχόλια »

Τουρκολεξιλογικά

Posted by sarant στο 4 Νοέμβριος, 2019

Tο άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στην κυριακάτικη Αυγή στη μηνιαία στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία».

Για ένα τόσο εκτενές θέμα θα μπορούσε να γραφτεί άρθρο δεκαπλάσιας έκτασης, η εφημερίδα όμως έχει περιορισμούς χώρου. Στην εδώ αναδημοσίευση αντιστάθηκα στον πειρασμό να προσθέσω υλικό, επειδή μου φάνηκε πως θα κατάστρεφα την ισορροπία του κειμένου. Πρόσθεσα πάντως την εικόνα κι ένα λεξιλογικό λινκ -αλλά είμαι βέβαιος ότι στα σχόλιά σας θα αναφέρετε πολλά αξιόλογα προσθετέα.

Τουρκολεξιλογικά

Τον μήνα που μας πέρασε “η γείτων”, όπως συχνά αποκαλείται στον Τύπο η Τουρκία, βρέθηκε στο προσκήνιο της διεθνούς επικαιρότητας, οπότε δεν είναι περίεργο που θα της αφιερώσουμε το σημερινό μας άρθρο. Για τις κινήσεις όμως του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στο πολύπλοκο παιχνίδι, άλλοτε σκάκι κι άλλοτε πόκερ, που παίζεται στη Συρία θα έχετε διαβάσει σε άλλες στήλες της Αυγής. Εμείς εδώ, ως γνωστόν, λεξιλογούμε.

Το εθνωνύμιο Τούρκοι είναι άγνωστης ετυμολογίας αν και φυσικά υπάρχουν πολλές εκδοχές για την προέλευσή του. Πιθανές αναφορές υπάρχουν σε ρωμαϊκές πηγές και πιο σίγουρες σε κινεζικές πηγές από τον 5ο αιώνα μ.Χ. Στα ελληνικά, ο αστρολόγος Πάλχος που έζησε μάλλον τον 5ο-6ο αιώνα είναι ο πρώτος που μνημονεύει τους Τούρκους στο έργο του, ενώ τον 6ο αι. υπάρχουν αρκετές αναφορές σε βυζαντινούς συγγραφείς και κυρίως στον ιστορικό Μένανδρο Προτέκτορα, που διηγείται αναλυτικά την πρώτη πρεσβεία Τούρκων (ήταν οι λεγόμενοι Γαλάζιοι Τούρκοι) προς τον Ιουστίνο Β’ και την επίσκεψη του Ζημάρχου στον χαγάνο των Τούρκων, που λεγόταν Σιζάβουλος. Χάρη στις επαφές αυτές εδραιώθηκε ο δρόμος του μεταξιού από την Κίνα στην Πόλη.

Στους επόμενους αιώνες οι Τούρκοι ήρθαν πιο κοντά στα μέρη μας και σιγά-σιγά άρχισαν να αποσπούν εδάφη από τη βυζαντινή αυτοκρατορία. Αν και το 1453 η πάλαι ποτέ βασιλεύουσα ελάχιστα εδάφη έλεγχε πλέον, αυτή η χρονολογία έχει μείνει ως ορόσημο παρόλο που άλλα γεγονότα (όπως η μάχη του Μαντζικέρτ το 1071 ή η άλωση του 1204) ίσως βάρυναν περισσότερο στην πλάστιγγα. Πάντως, η περίοδος που επικράτησε να λέγεται Τουρκοκρατία και που διάρκεσε, συμβολικά, τετρακόσια χρόνια (αμφιβάλλω αν υπήρξε κάποια περιοχή της σημερινής Ελλάδας που να έμεινε ακριβώς ή περίπου 400 χρόνια υπό τουρκικό έλεγχο) θεωρούμε ότι άφησε ανεξίτηλη σφραγίδα -και συνήθως όλα τα στραβά κι ανάποδα της σημερινής Ελλάδας τα χρεώνουμε σ’ αυτήν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in τούρκικα, Γλωσσικά δάνεια, Μικρά Ασία, Τουρκία, Φρασεολογικά, Χρώματα | Με ετικέτα: , , , , | 171 Σχόλια »

Ένα απόγευμα στην Θήβα (διήγημα του Gpointofview)

Posted by sarant στο 3 Νοέμβριος, 2019

Κι άλλες φορές έχουμε φιλοξενήσει στο ιστολόγιο διηγήματα του φίλου μας του Τζι. Το τελευταίο ήταν πριν από δυο μήνες, και εκεί θα βρείτε λινκ προς τα προηγούμενα. Το σημερινό το χαρακτήρισε ο ίδιος «ένα περίεργο διήγημα». Ο πρόλογος δικός του:

Θεωρώ τον Χατζηδάκι αξιόλογο ποιητή, μια πλευρά του που επισκιάζεται από το τεράστιο μουσικό ταλέντο του. Και φυσικά σ’ ένα από τα κορυφαία δημιουργήματά του, τον κυρ Αντώνη, όπου ήταν δικοί του και οι στίχοι, εμφανίζεται και η οξυδέρκειά του: αν και νέος τότε (το 61) αναφέρεται στην τάση που έχουν οι άνθρωποι όταν περνάν τα χρόνια, να μπερδεύουν την πραγματικότητα με τα όνειρα. Κάπως έτσι, ένα αγαπημένο μου τραγούδι των Waterboys ήρθε αρκετές φορές στις ονειροπολήσεις μου σαν ταινία.

Θα πάω στην συναυλία τους στις 21 Νοέμβρη, προς αποφυγήν παρεξηγήσεων όμως, στην Θήβα δεν έχω πάει ποτέ, μόνο με το ΚΤΕΛ έχω περάσει πριν 40 χρόνια. Προτιμώ να μην μεταφράσω τους στίχους για να μη χαθεί η αυθεντικότητα.

Ενα απόγευμα στην Θήβα. (κατ’ όναρ, καθ’ ύπαρ )

Τα όνειρά σου να τα λες
αν θες να ξαλαφρώνεις
γιατί όσο μέσα τα κρατάς
τόσο θα βαλαντώνεις  (gpointofview)

Depart from me that moment ( Bob Dylan ), σκέφτηκε αλλά δεν το είπε. Γραπωμένη από το μπράτσο του, αγκαζέ, πιο σφιχτά κι από χταπόδι ακολουθούσε τα βήματά του. Ιδια με το χταπόδι που στην κολπάδα τυλίγεται στο δόλωμα κι ανεβαίνει από τον πάτο στον αφρό, μέχρι να το αποχιάσει ο χταποδολόγος. Αλλά τούτη όχι μόνο δεν ήταν χταπόδι να την αποχιάσεις, αλλά δεν τρωγότανε με τίποτε. Δεν το ήξερε όμως σίγουρα τότε, απλά το ψυλλιαζότανε, γι’ αυτό δεν μίλησε. Ηταν το πρώτο τους ραντεβού.

She tried to hold me
She didn’t know
Love is letting go
She said ‘I’m looking for perfection’
As she strode in my direction
She cast her mantle round me,
Said ‘I’m completed since you found me’
She executed her enchantment
Secreted me in her encampment
With diversions and pretences
She dismantled my defences

Το ουζερί στην Θήβα ήταν θλιβερό, μόνο τηγανητοί μεζέδες, άδεια καθίσματα και βρώμικοι τοίχοι. Κι η ίδια η πόλη, κολημένη στις αρβανίτικες εμμονές της έμοιαζε με απομεινάρι του προηγούμενου αιώνα. Η εθνική οδός Αθηνών – Λαμίας με την πρόσβαση μέσω Ορχομενού από το Κάστρο και ο περιφερειακός έβγαλαν την πόλη από την διαδρομή προς την Λειβαδιά, αφήνοντας την στην λησμονιά και την εγκατάλειψη. Μόνο τα ΚΤΕΛ της γραμμής περνάγανε από μέσα. Πιο πολύ θυμότανε ο κόσμος το Κριεκούκι – Ερυθρές το είπανε οι ελληνοποιητές των ονομασιών της υπαίθρου – για το καλής ποιότητας άλευρο, παρά τον Κάδμο Θηβών που βολόδερνε έκτοτε στα ερασιτεχνικά πρωταθλήματα. Αμα ο δρόμος δεν περνάει μέσα απ’ την πόλη, χαιρετίσματα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Λογοτεχνία | Με ετικέτα: , , | 107 Σχόλια »

Γενεθλιακά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 2 Νοέμβριος, 2019

Γενεθλιακά διότι σήμερα έχει γενέθλια, όχι το ιστολόγιο (αυτά τα γιορτάζουμε στις 16 του Φλεβάρη) αλλά η αφεντιά μου που το γράφω. Δεν ωφελεί να το κρύψω, αφού έχω βάλει τη μέρα και στο χτεσινό μηνολόγιο -κι ας είναι η φετινή επέτειο στρογγυλή πολύ.

* Μαργαριτάρι από παιχνίδι γνώσεων, το Μπουμ που παίζεται στον Σκάι.

Ποια από τις παρακάτω μονάδες μέτρησης δεν σχετίζεται με το ηλεκτρικο ρεύμα; λέει η ερώτηση.

Υποθέτω ότι η σωστή απάντηση είναι το Kelvin, μονάδα θερμοκρασίας.

Ωστόσο, μονάδα Amber δεν υπάρχει. Στα ελληνικά λέμε «αμπέρ», διεθνώς γράφεται Ampere.

(Ο Γαλλος επιστήμονας που ονομάστηκε προς τιμήν του η μονάδα, γραφόταν Ampère στα γαλλικά, με αξάν, η οποία όμως δεν κρατήθηκε στο όνομα της μονάδας).

Προφανώς οι υπεύθυνοι του παιχνιδιού επηρεάστηκαν από το Amber alert των ανακοινώσεων και μετέγραψαν το Αμπέρ ως Amber, αλλά τι θα γινόταν αν κάποιος απαντούσε Amber υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει τέτοια μονάδα;

* Από υποτίτλους, όπως το είδα στα Υπογλώσσια.

Δεν παίρνω όρκο ότι είναι γνήσιο, ούτε ξέρω από ποιαν εκπομπή είναι, αλλά το βρίσκω πολύ διασκεδαστικό οπότε ας το δεχτούμε έστω ως μπεντροβάτο.

Θα μπορούσε να είναι και η αυτοκριτική πολλών αριστερών κομμάτων… 🙂

* Σε ειδησάριο του αστυνομικού δελτίου διαβάζουμε ότι «Δικυκλιστές αστυνομικοί της ομάδας «Ζ» συνέλαβαν δύο άτομα ηλικίας 19 και 19 ετών αντίστοιχα για κατοχή δύο μικροδεμάτων κάνναβης.»

Ομολογώ ότι ποτέ δεν έχω δει να αναφέρεται δυο φορές η ηλικία δυο συνομηλίκων.

Αν και πιο κάτω στην είδηση τα πράγματα αλλάζουν διότι οι δυο συλληφθέντες αναφέρονται ως «19 και 18 ετών αντίστοιχα».

Και πάλι όμως, αντίστοιχα με τι; Με τι γίνεται η αντιστοιχία των ηλικιών; Αν έλεγε ονόματα, και συνέχιζε «19 και 18 ετών αντίστοιχα» θα υπήρχε αντιστοιχία. Εδώ, περισσεύει η λέξη.

(Και θα μου πείτε: Κι εσύ έγραψες εκατό λέξεις για μια λέξη που περισσεύει;)

* Πρωθυπουργικό μαργαριταράκι ή ίσως του κειμενογράφου του.

Εγώ λέω ότι αφού τα δυο πρώτα ρήματα είναι σε συνοπτικό (στιγμιαίο) χρόνο [να τιμήσουμε, να αποδείξουμε] τότε πρέπει και το τρίτο να είναι σε στιγμιαίο, άρα «να συμβάλουμε».

Θα μπορούσε βέβαια να υποστηρίξει κανείς ότι το τρίτο ρήμα αναφέρεται στο διηνεκές, άρα μπορεί να δεχτεί και τον διαρκή χρόνο, αλλά το βρίσκω κάπως δικολαβίστικο. Εγώ τουλάχιστον δεν θα έλεγα «και να προσπαθούμε όλοι να ξημερώσει μια καλύτερη μέρα» αλλά «και να προσπαθήσουμε όλοι να ξημερώσει μια καλύτερη μέρα».

Έχω πάντως προσέξει σε σχέση με αυτά τα ρήματα και τον πονοκέφαλο «ένα ή δύο λ» είναι ότι σε περιπτώσεις αμφιβολίας οι περισσότεροι κλίνουν προς τα δύο λ, και γι’ αυτό θα δείτε περισσότερα «έχω συμβάλλει» από «αυτός συμβάλει». Είναι ψυχολογικό, τα δύο λ φαίνονται πιο πλούσια, πιο επίσημα.

Παρακαλούνται οι φίλοι εκπαιδευτικοί να επιβεβαιώσουν ή να διαψεύσουν την παρατήρησή μου.

* Από κατάστημα εδώ πιο κάτω στη Λεωφόρο Αμφιθέας, η φωτογραφία -πάνω σε κάποια πόρτα, υποθέτω.

Και καλά, ο Έλληνας πελάτης που θα το δει, θα καταλάβει ότι η είσοδος επιτρέπεται μονο στο προσωπικό. Ο αλλοδαπός που δεν ξέρει ελληνικά και που θα δει την επιγραφή, τι συμπέρασμα θα βγάλει;

* Ευχάριστη είναι η ειδηση ότι κυκλοφόρησε νέα περιπέτεια του Αστερίξ, χωρίς πια τον Ουντερζό. Έχουμε παρουσιάσει εδώ μια από τις περιπέτειες της «τρίτης περιόδου», και δεν αποκλείεται να παρουσιάσω και αυτήν όταν τη διαβάσω, αν και δεν λέω περισσότερα διότι θα θυμηθείτε πως έχω χρόνια και ζαμάνια να παρουσιάσω κάποιαν από τις περιπέτειες της πρώτης περιόδου που έχουν απομείνει.

Αλλά αυτά για άλλη φορά. Σήμερα θα παρατηρήσω απλώς μια κοτσάνα σε σχετικό ρεπορτάζ, στην iefimerida, που μας πληροφορεί ότι:

Η νέα ηρωίδα του Αστερίξ είναι γυναίκα και έχει ελληνικό όνομα – Τη λένε Αδρεναλίνη.

Ο συντάκτης είδε ότι το όνομα της ηρωίδας είναι Adrenaline, ξέρει την αντίστοιχη ελληνική λέξη, και επειδή έχει γαλουχηθεί με το ιδεολόγημα ότι «όλα από εμάς τα πήρανε οι ….» συμπέρανε ότι το όνομα Αδρεναλίνη είναι ελληνικό.

Ελληνικό είναι μόνο κατά το ότι υπάρχει τέτοια λέξη στην ελληνική γλώσσα. Αλλά δεν είναι ελληνικής ετυμολογίας. Ο Ιάπωνας χημικός που την πατεντάρισε την ονόμασε Adrenaline επειδή προέρχεται από τα επινεφρίδια, που λέγονται στα αγγλικά adrenal glands, όπου το ad αντιστοιχεί στο «επί» και το renal είναι λατινογενές, νεφρικός. Ελληνική θα ήταν η ονομασία αν την ονόμαζε «επινεφρίνη», και πράγματι νωρίτερα ένας άλλος επιστήμονας είχε πατεντάρει ένα εκχύλισμα, πιθανώς το ίδιο, ως «epinephrine» με αποτέλεσμα να ονομάζεται και έτσι η αδρεναλίνη.

* Από περιοδικό που ενδιαφέρεται για διάσημους.

Η λεζάντα: Η Ζέτα Δούκα και η Μαρία Κορινθίου ανάμεσα στην πρωταγωνίστρια της παράστασης Κατερίνα Παπουτσάκη.

Εγώ ομολογώ ότι δεν ξέρω καλά τους πλούσιους και τους διάσημους της χώρας, οπότε αδυνατώ να αναγνωρίσω ποια κυρία είναι η Κατερίνα Παπουτσάκη, αλλά είναι πολύ δύσκολο οι δυο άλλες να βρεθούν «ανάμεσα» σε κάποιον, τουλάχιστον όσο αυτός ο κάποιος διατηρεί τη σωματική του ακεραιότητα.

Υποθέτω ότι η κ. Παπουτσάκη βρίσκεται στη μέση, δηλαδή αυτή βρίσκεται ανάμεσα στις δύο αλλες. Ο συντάκτης της λεζάντας δεν είχε πρόχειρη τη λέξη (εκατέρωθεν; γύρω από;) και δεν ήθελε να αναποδογυρίσει τη διατύπωση (η ΚΠ ανάμεσα στις ΖΔ και ΜΚ), οπότε προέκυψε το «ανάμεσα στην Κατερίνα Παπουτσάκη»!

* Ο φίλος μας ο Στάζιμπος ανέβασε ένα πολύ αστείο στιγμιότυπο από κάποια πρωινή εκπομπή, στο οποίο η προσκαλεσμένη, ξεκινώντας από τα μπλεγμένα συναισθηματικά προβλήματα μιας τηλεθεάτριας και τη λέξη ζιγκολό, συνεχίζει με την τουρκική γλώσσα που έχει ελληνικές λέξεις για τα ψάρια όπως μπαρμπούνια και τσιπούρες, και ξαφνικά αρχίζει να ωρύεται επειδή «τα παιδιά μας στο σχολείο μαθαίνουν πως η ελληνική γλώσσα είναι ινδοευρωπαϊκή».

Όπως λεει και ο ίδιος ο Στάζιμπο:

Τι χάνουμε κάθε πρωί!
Ινδοευρωπαϊκή τρικυμία από ανθρωπολόγο-ψυχαναλύτρια, διδακτόρισσα της Ιατρικής Σχο­λής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Δείτε το, είναι πολύ αστείο:

Πλάκα έχει η απορημένη έκφραση της παρουσιάστριας: τι σχέση έχει αυτό [η ινδοευρωπαϊκή θεωρία] με το πρόβλημα της κ. Τάνιας;

* Μου το στείλανε και δεν ξέρω αν είναι αυθεντικό, αλλά μάλλον είναι.

H οδός Πρωτογένους βρίσκεται στο Μοναστηράκι, πάντως.

Αλλά είναι ένα σχετικά μικρό δρομάκι, ενώ για να τιμηθεί το πρωτογενές πλεόνασμα θα έπρεπε να του αφιερωθεί μια κεντρική λεωφόρος.

* Άρθρο-περιβόλι στο in.gr, που θα μπορούσε να μας δώσει έναυσμα και για ολόκληρο άρθρο ως απάντηση.

Το άρθρο, που το υπογράφει κάποιος Γρηγόρης Καλογερόπουλος, συγγραφέας, δόκτωρ του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, έχει τον τίτλο:

Γιατί είναι απαράδεκτο να μετονομαστεί το Ζάππειο σε Ολύμπιο Μέγαρο

και μας δίνει με τον υπότιτλο μιαν ιδέα για το περιεχόμενό του:

Το Ζάππειο δεν έχει  ορόφους για να πάρει την ονομασία ετυμολογικά ως Μέγαρο, όπως για παράδειγμα το κτήριο της Βουλής των Ελλήνων το όποιο έχει πολλούς ορόφους και πατώματα αποκαλείται δικαίως Μέγαρο Βουλής.

Καταρχάς, είναι πολύ τσαπατσούλικα γραμμένο. Ίσως το έχει κατακρεουργήσει ο κορέκτορας, αλλιώς δεν εξηγούνται διατυπώσεις όπως «Ολύμπιον Μεγάρων», αλλά αυτό δεν εξηγεί πώς η Ιλιάδα του Ομήρου έγινε Αλιάδα (σκορδαλιά).

Όμως τα τυπογραφικά λάθη είναι απλώς τα ορντέβρ. Ο συντάκτης, για να υποστηρίξει την κατά τα άλλα μάλλον σωστή αντίθεσή του στην προτεινόμενη (;) μετονομασία του Ζάππειου (εδώ κι εγώ συμφωνώ μαζί του), επιστρατεύει το Λερναίο και διατείνεται ότι η ίδια η ελληνική γλώσσα (!) αντιτίθεται στη μετονομασία:

Θα βάλλουμε λοιπόν τα αράγματα στις πιο μικρές λεπτομέρειες που από ετυμολογικής πλευράς μια τέτοια μετονομασία η βασίλισσα των Γλωσσών όπως είναι η Ελληνική Γλώσσα δεν το επιτρέπει.

Οπως είναι γνωστό η Ελληνική Γλώσσα διαφέρει από τις άλλες γλώσσες στη δομή της, καθότι η ελληνική Γλωσσά είναι Γλώσσα Εννοιολογική σε αντίθεση με τις άλλες γλώσσες οι οποίες δεν είναι και αποκαλούνται Σημασιολογικές Γλώσσες. Ο Όρος εννοιολογική γλώσσα, σημαίνει ότι κάθε λέξη έχει μια ετυμολογική έννοια, ενώ στις άλλες γλώσσες δεν συμβαίνει αυτό. Για παράδειγμα η λέξη αυτοκίνητο, ένια το αντικείμενο το όποιο κινείται από μόνο του , ενώ η ιδία λέξη στην Αγγλική ας λάβουμε για παράδειγμα Γλώσσα, πήρε την ονομασία car χωρίς έννοια. Με αλλά λόγια όταν θα βλέπει κάνεις αυτό το αντικείμενο θα το ονομάζει απλά car.

Κούνια που τον κούναγε τον κακομοίρη, που λέει ότι σπούδασε στη Σορβόννη αλλά δεν ξέρει πως ο όρος «αυτοκίνητο» είναι μεταφραστικό δάνειο από το γαλλικό automobile (αν και υπήρχε και στην αρχαιότητα επίθετο «αυτοκίνητος»), ενώ φαίνεται να πιστεύει ότι το αγγλικό car είναι μια λέξη που προέκυψε τυχαία, «χωρίς έννοια». Φυσικά, αυτό που μας λέει είναι πως για έναν που ξέρει ελληνικά ειναι διαφανής (περίπου) η ετυμολογία της λέξης «αυτοκίνητο» ενώ δεν είναι η ετυμολογία της λέξης car.

Και συνεχίζει υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί το Ζάππειο να ονομαστεί Μέγαρο όχι επειδή έτσι παραβιάζεται η θέληση του Ζάππα αλλά επειδή… δεν έχει ορόφους ενώ η λέξη Μέγαρον υποχρεωτικά, ως εκ της ετυμολογίας της, δίνεται τάχα μόνο σε πολυώροφα κτίρια.

Η λέξη μέγαρο, παράγεται με πρώτο συνθετικό τη λέξη μέγας και δεύτερο συνθετικό τη λέξη αρούρη που θα πει η Γή ή από το ρήμα αίρω που θα πει υψώνομαι.

Κατ αυτόν τον τρόπο η λέξη Μέγαρο σημαίνει ετυμολογικά αυτό το όποιο υψώνεται κατά μέγιστο τρόπο πάνω από τη Γη. Με διαφορικά λόγια αυτό το οίκημα το όποιο έχει πολλά πατώματα , πολλούς ορόφους, όπως δηλαδή ήταν και τα ανάκτορα της Κνωσού στην Κρήτη επί Μινωικής Εποχής αλλά και τα ανάκτορα του Οδυσσέα στη Ιθάκη.

Η ετυμολογια που μας δίνει ο δόκτορας από τη Σορβόννη είναι παρμένη από κάποιο «μέγα ετυμολογικόν» και φαίνεται ότι είναι παρετυμολογία από το γεγονός ότι δίνει δυο εκδοχές. Τα σοβαρά λεξικά δεν διστάζουν να δηλώσουν άγνοια -για παράδειγμα ο Σαντρέν αρκείται να εικάσει ότι ίσως πρόκειται για δάνειο και ότι δεν ξέρουμε ποια σχέση έχει με το τοπωνύμιο Μέγαρα.

Επίσης, αυτό που καθορίζει τη σημασία μιας λέξης δεν είναι βεβαίως η ετυμολογία της αλλά η χρήση της στα κείμενα. Και η λέξη «μέγαρο» στον Όμηρο δεν σημαίνει καθόλου «πολυώροφο κτίριο» αλλά μια μεγάλη αίθουσα, σαν αυτήν που υπήρχε στα ανάκτορα της εποχής, ή και το υπνοδωμάτιο ή τον γυναικωνίτη. Στον Ηρόδοτο πάλι, η λ. μέγαρον χρησιμοποιείται με τη σημασία «ναός, ιερό» (και για το μαντείο των Δελφών). Ακόμα κι αν η γενική σημασία είναι ένα μεγάλο και επιβλητικό κτίριο, αυτό δεν αποκλείει βέβαια το Ζάππειο.

* Ένα άλλο θέμα στο οποίο θα μπορούσαμε να αφιερώσουμε άρθρο την περασμένη εβδομάδα ήταν η παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου ή μαλλον τα όσα ακολούθησαν την παρέλαση στη Νέα Φιλαδέλφεια με το χάπενινγκ αλά Μόντι Πάιθον. Δεν έτυχε.

Προσέχτηκε επίσης η κοπέλα από την Αφρική που ήταν σημαιοφόρος σε κάποιο λύκειο και που απέσπασε γενικώς επαινετικά σχόλια αν και κάποιος κύριος στο Φέισμπουκ (έκοψα το όνομά του) έκρινε σκόπιμο να μεμφθεί τα άλλα παιδιά της τάξης της (τα ημεδαπά βεβαίως) διότι δεν έδειξαν… άμυλα.

.

Κάτι άλλο που πρόσεξα στις φετινές παρελάσεις ήταν οι… ατομικές εξέδρες επισήμων, όπως εδώ στις φωτογραφίες, αριστερά για δύο άτομα στην Καλλιθέα (με μια βουλεύτρια του κυβερνητικού κόμματος και τον δήμαρχο της πολης) και δεξιά στην Παιανία σε ατομική συσκευασία μόνο για τον δήμαρχο.

Αλλά εμείς εδώ λεξιλογούμε. Πώς λοιπόν θα πούμε στην τρισχιλιετή μας αυτές τις ατομικές εξέδρες; Βαθρίδια; Εγώβαθρα; Πείτε κάτι.

* Μια κωμική νότα στο τραγικό γεγονός της γυναίκας που ηταν νεκρή επί 15 χρόνια στην Ισπανία και δεν την αναζήτησε κανείς ενώ οι λογαριασμοί του διαμερίσματός της πληρώνονταν με πάγια διαταγή από τον τραπεζικό της λογαριασμό. Γράφει το σχετικό άρθρο:

Πυροσβέστες μπήκαν μέσα από το μπαλκόνι καθώς κανείς δεν είχε κλειδιά, ενώ διαπιστώθηκε πως είχε πεθάνει από φυσικά αίτια ενώ έπαιζε πιάνο.

Έτσι λόγω των υγρών συνθηκών και του καλού εξαερισμού, το σώμα της είχε γίνει μούμια στη μπανιέρα.

Πιάνο στη μπανιέρα; Κάτι δεν πάει καλά. Ίσως χάθηκε στη μετάφραση, ίσως ο κορέκτορας να έβαλε το χέρι του ή κάποιο πρόγραμμα αναγνώρισης φωνής, πάντως, χωρίς να ανατρέξω στο πρωτότυπο, μαντεύω πως το σωστό είναι ότι η άτυχη γυναίκα βρήκε τον θάνατο «ενώ έκανε μπάνιο» και όχι «ενώ έπαιζε πιάνο».

* Και τελειώνω με μια ακλισιά στο περιθώριο της θλιβερότατης είδησης του θανάτου του Γιάννη Σπανού:

Ο συγκινητικός αποχαιρετισμός της Άλκηστις Πρωτοψάλτη, τιτλοφορεί ιστότοπος.

Όπως σχολίασα: Δεν θέλατε την Άλκηστη να κλίνεται, φάτε άκλιτη την Άλκηστις.

Διότι βέβαια, η Άλκηστη της Άλκηστης μια χαρά κλίνεται. Όμως η Άλκηστις δεν συμμορφώνεται με το τυπικό της νέας ελληνικής οπότε η μοίρα της είναι να μένει πολύ συχνά άκλιτη. Όπως και ο Ξενοφών, ας πούμε, ή ο Ρούντολφ (το ελαφάκι).

Καλό σαββατοκύριακο και χρόνια μου πολλά, του χρόνου νάμαστε καλά και να τα λέμε!

 

 

Posted in Αστερίξ, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Προσωπικά, Τηλεοπτικά | Με ετικέτα: , , , | 183 Σχόλια »

Μηνολόγιον Νοεμβρίου έτους 2019

Posted by sarant στο 1 Νοέμβριος, 2019

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ συνήθως την πρώτη του μηνός, ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα:

Πα 1
Των Αγίων Αναργύρων – Ημέρα  πατάξεως της δωροδοκίας – Διεθνής μέρα βεγκανισμού
Σα  2
Θαλού, Αναξιμένη και Αναξιμάνδρου των Μιλησίων φιλοσόφων, Οδυσσέα Ελύτη και Νικοκύρη γενέθλια
Κυ  3
† Ανδρέου Κάλβου του ασυμβιβάστου
Δε   4
† Κοίμησις Αυγούστου Ροντέν
Τρ  5
† Γεωργίου Πλήθωνος Γεμιστού
Τε   6
Θανή Μαρίας Ιορδανίδου, εγγονής της Λωξάντρας
Πε  7
Της δευτέρας προς τον ουρανόν εφόδου
Πα   8
Των εν ερημίαις και όρεσιν αγωνισθέντων
Σα   9
 † Έκτορος Κακναβάτου
Κυ 10
† Αρθούρου Ρεμπώ
Δε 11
Σαπφούς και Αλκαίου των Λεσβίων ποιητών -και Ιωάννη Ρίτσου τελευτή
Τρ 12
† Τελευτή Τέλλου Άγρα
Τε 13
Γενέσιον Ρόμπερτ Λούις Στήβενσον
Πε 14
Επικούρου του Ελευθερωτού των ανθρώπων εκ του φόβου
Πα 15
Της «Ελληνικής Νομαρχίας»· και Λουκρητίας της στιχουργού γενέσιον.
Σα 16
Διεθνής  ημέρα κατά της μισαλλοδοξίας – Βολταίρου  του φιλοσόφου
Κυ 17
Των εν Πολυτεχνείω αναιρεθέντων
Δε 18
Πυθέου του Μασσαλιώτου και θαλασσοπόρου
Τρ 19
Διγενή του Ακρίτα
Τε 20
Παγκόσμια ημέρα των δικαιωμάτων των παιδίων· και Χρόνη Μίσσιου τελευτή
Πε 21
Πρώτη ανύψωσις επηνδρωμένου αεροστάτου
Πα 22
Μαρτύριον Ιωάννας της Λωρραίνης και τελευτή Αργύρη Κουνάδη του συνθέτη
Σα 23
Φρίξου και Έλλης
Κυ 24
† Εμπεδοκλέους του Ακραγαντίνου εις Αίτναν κατάβασις
Δε 25
Της Εθνικής Αντιστάσεως
Τρ 26
Μαρτύριον Υπατίας, του αχράντου άστρου της σοφής παιδεύσεως
Τε 27
†Τεύκρου Ανθία και των συριγμών του αλήτου
Πε 28
Είσπλους Μαγελάνου εις τον Ειρηνικόν ωκεανόν
Πα 29
Διεθνής ημέρα αλληλεγγύης προς τον  παλαιστινιακόν λαόν
Σα 30
Ανδρέου Λασκαράτου

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Μηνολόγιο | Με ετικέτα: , , , , | 143 Σχόλια »