Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Πριν από 60 χρόνια: Ο Μποστ και η επίσκεψη της Τζάκι Κένεντι στην Ελλάδα

Posted by sarant στο 18 Ιουνίου, 2021

Tο ιστολόγιο αγαπάει τον Μποστ και του έχει αφιερώσει αμέτρητα άρθρα, σε πολλά από τα οποία θυμόμαστε (οι παλιότεροι) ή γνωρίζουμε (οι νεότεροι) γεγονότα της πρόσφατης ιστορίας μέσα απο γελοιογραφίες του Μποστ. Στην αρχή, τα άρθρα αυτά είχαν γενικό τίτλο «Πριν από 50 χρόνια…», μετά «Πριν από 55 χρόνια…», αλλά τα χρόνια περνάνε και το ιστολόγιο συνεχίζει να εκπέμπει, οπότε πέρσι εγκαινιάσαμε μια νέα χρονολόγηση, τη σειρά «Πριν από 60 χρόνια». Το προηγούμενο, έκτο σκίτσο της σειράς το δημοσιεύσαμε πριν από 15 μέρες -είναι εδώ.

Το σημερινό σκίτσο νόμιζα πως το έχω βάλει στο ιστολόγιο, αλλά δεν το βρήκα. Αν παρ’ ελπίδα πέφτω έξω και το έχω ήδη βάλει πριν από καμιά δεκαριά χρόνια, κάντε πως το ξεχάσατε.

Λοιπόν, τον Ιούνιο του 1961, η πρώτη κυρία των ΗΠΑ, η λαμπερή Τζάκι Κένεντι, επισκέφθηκε την Ελλάδα για 9ήμερη ανεπίσημη επίσκεψη, που περιλάμβανε επίσκεψη στην Επίδαυρο όπου παρακολούθησαν πρόβες, κρουαζιέρα στα νησιά, επίσκεψη στους βασιλείς στο Τατόι, στην κατοικία του πρωθυπουργού και στην Ακρόπολη, αλλά και παράσταση της Ιφιγένειας εν Αυλίδι στο Ηρώδειο.

Ο Μποστ αφιέρωσε δύο σκίτσα σε αυτό το σημαντικό κοσμικο-πολιτικό γεγονός, ένα κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, στο οποίο η μαμα-Ελλάς υποδέχεται την υψηλή ξένη («Νιώθομεν χαράν πολήν αφιχθέντος Ζακελήν») και ένα μετά το τέλος της. Διάλεξα να παρουσιάσω το δεύτερο σκίτσο, αφενός επειδή το πρώτο δεν το έχω σε καλή ποιότητα και αφετέρου επειδή το δεύτερο δημοσιεύτηκε, κατά σύμπτωση, ακριβώς πριν από 60 χρόνια σαν σήμερα:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Ηνωμένες Πολιτείες, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 13 Σχόλια »

Το ξεστοκάρισμα

Posted by sarant στο 17 Ιουνίου, 2021

Πριν από λίγο καιρό, ο Αλέξης Τσίπρας, μιλώντας σε συνέντευξη για το εμβόλιο της Αστρα Ζένεκα, που οι ελληνικές αρχές το χορηγούσαν και στους νέους, σε αντίθεση με όσα ίσχυαν σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες που το επιφύλασσαν μόνο για μεγαλύτερης ηλικίας πολίτες, είχε πει ότι αυτό έγινε «για να ξεστοκάρουμε».

Τότε, είχε δεχτεί δριμεία κριτική από την κυβέρνηση για τη διατύπωση αυτή, που θεωρήθηκε ότι υπονομεύει την εμπιστοσύνη προς την εμβολιαστική πολιτική.

Αυτό είχε γίνει στα τέλη Απριλίου. Προχτές όμως πολλοί θυμήθηκαν αυτή τη στιχομυθία όταν η Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμού άλλαξε την τακτική της και πλέον συνιστά το εμβόλιο ΑΖ (που δεν λέγεται πλέον έτσι, αλλά το παλιό όνομα έχει μείνει) μονάχα στους άνω των 60 πολίτες -με αποτέλεσμα να φέρει σε αμηχανία πάρα πολλούς νεότερους, που είχαν σπεύσει να εμβολιαστούν με το (ξαφνικά επικίνδυνο;) εμβόλιο.

Μάλιστα, κορυφαίοι (εννοώ ως προς την προβολή και το πάθος τους) φιλοκυβερνητικοί σχολιαστές όπως ο Άρης Πορτοσάλτε απόρησαν πώς είναι δυνατό να έρθει «η κυβέρνηση να δικαιώσει τον Αλέξη Τσίπρα που είπε για ξεστοκάρισμα» (εδώ και σε βιντεάκια).

Το θέμα βέβαια δεν είναι αν δικαιώθηκε ο Τσίπρας, αλλά ότι αυτή η παλινωδία υπονομεύει όχι υποθετικά αλλά πραγματικά την εμπιστοσύνη της κοινής γνώμης στην εμβολιαστική πολιτική, αλείφει με βούτυρο το ψωμί των αντιεμβολιαστών, δίνει επιχειρήματα σε κάθε λογής αρνητές, επιβεβαιώνει τις καλοπροαίρετες επιφυλάξεις όσων συμπολιτών μας ανησυχούν και δεν βοηθάει στο να ξεπεράσει η χώρα μας τα πολύ χαμηλά (σε σύγκριση με άλλες χώρες της ΕΕ) ποσοστά εμβολιασμού που σημειώνονται σε ορισμένες ηλικιακές ομάδες.

Εδώ όμως λεξιλογούμε. Και από αυτή αυστηρά την οπτική γωνία, με βολεύει ότι επανήλθε το «ξεστοκάρισμα» στο προσκήνιο. Διότι ήθελα να γραψω άρθρο για τη λέξη αυτή, αλλά όταν είχε πρωτοειπωθεί, μέσα στη Μεγάλη Βδομάδα, δεν είχα προλάβει -ταξίδευα κιόλας. Οπότε, βρίσκω τώρα την ευκαιρία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά δάνεια, Ετυμολογικά, Λεξικογραφικά, Νεολογισμοί, Ομόηχα, Πανδημικά | Με ετικέτα: , | 174 Σχόλια »

Τι να τα κάνεις τα ρεπά όταν δεν έχεις φράγκο;

Posted by sarant στο 16 Ιουνίου, 2021

Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε χτες στο ηλεπεριοδικό 2020mag. Όπως έχω ήδη γράψει, στο ηλεπεριοδικό αυτό δημοσιεύω άρθρα με Λέξεις της επικαιρότητας -σαν εκείνα που δημοσίευα κάθε μήνα στα Ενθέματα της Αυγής. Εδώ μπορείτε να βρείτε όλα μου αυτά τα άρθρα. Η εικονογράφηση είναι του περιοδικού. Στην εδώ δημοσίευση προσθέτω κάτι λίγα.

Τι να τα κάνεις τα ρεπά, άμα δεν έχεις φράγκο;

Συζητιέται αυτές τις μέρες στη Βουλή το νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας με τον μακροσκελή τίτλο «Για την Προστασία της Εργασίας – Σύσταση Ανεξάρτητης Αρχής «Επιθεώρηση Εργασίας» – Κύρωση της Σύμβασης 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για την εξάλειψη της βίας και παρενόχλησης στον κόσμο της εργασίας – Κύρωση της Σύμβασης 187 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για το Πλαίσιο Προώθησης της Ασφάλειας και της Υγείας στην Εργασία – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1158 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 20ής Ιουνίου 2019 για την ισορροπία μεταξύ της επαγγελματικής και της ιδιωτικής ζωής» (το έκανα κόπι πάστε από τον ιστότοπο της Βουλής, βέβαια) ή αλλιώς «νομοσχέδιο Χατζηδάκη», ή, κατά την αντιπολίτευση «αντεργατικό νομοσχέδιο».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Κινηματογράφος | Με ετικέτα: , , | 176 Σχόλια »

Κείμενα του Εικοσιένα – 12: Ο Σαχτούρης περιγράφει τη ναυμαχία στη Σάμο

Posted by sarant στο 15 Ιουνίου, 2021

Καθώς διανύουμε τη χρονιά που σημαδεύει τη 200ή επέτειο του ξεσηκωμού του Εικοσιένα, σκέφτηκα να καθιερώσω μια νέα στήλη στο ιστολόγιο, που κανονικά θα τη δημοσιεύω κάθε δεύτερη Τρίτη, εναλλάξ δηλαδή με το βιβλίο του πατέρα μου, και που θα παρουσιάζει κείμενα της εποχής του 1821. Δεν αποκλείεται να διατηρήσω τις δημοσιεύσεις ως το τέλος της χρονιάς, αν βέβαια υπάρχει ως τότε αρκετό υλικό από μεριάς μου και αρκετό ενδιαφέρον από δικής σας πλευράς. Θα δώσω προτεραιότητα σε κείμενα που δεν είναι διαθέσιμα στο Διαδίκτυο.

Από την προηγούμενή μου τριβή με κείμενα της εποχής, που βέβαια ήταν πολύ έντονη όσο συγκέντρωνα υλικό για το βιβλίο μου Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων, έχω υπόψη μου κάμποσα τέτοια κείμενα, αλλά όποιος έχει υπόψη του κείμενο που το θεωρεί αξιόλογο προς δημοσίευση μπορεί να μου το στείλει στο γνωστό μέιλ, sarantπαπάκιpt.lu.

Το σημερινό άρθρο είναι το δωδέκατο της σειράς – το προηγούμενο βρίσκεται εδώ.

Το σημερινό κείμενο το διάλεξε, το πληκτρολόγησε και μου το έστειλε ο φίλος μας ο Spiridione, που τον ευχαριστώ θερμά και σας καλώ να μιμηθείτε το παράδειγμά του. Κατά κάποιο τρόπο αποτελεί συνέχεια του προηγουμένου, αφού παραμένουμε σε ναυτικά συμφραζόμενα. Είναι ένα απόσπασμα από τα πολεμικά ημερολόγια του Γ. Σαχτούρη, που υπάρχουν στην Ανέμη, και ειδικότερα από το «Ημερολόγιον του πολεμικού βεργαντίνου ‘Η Αθηνά'».

(Βεργαντίνο και βριγαντίνο και μπεργαντί και μπεργαντίνο, από το ιταλ. brigantino, είναι είδος ιστιοφορου, πρόδρομος του μπρικιού).

Ο Σαχτούρης περιγράφει τη ναυμαχία της 5ης Αυγούστου 1824 στη Σάμο, που δόθηκε σε μια κρίσιμη στιγμή για την Επανάσταση και ειδικότερα για τον αγώνα στη θάλασσα, καθώς ο οθωμανικός στόλος είχε τους αμέσως προηγούμενους μήνες καταστρέψει την Κάσο και τα Ψαρά και τώρα είχε βάλει στο στόχαστρο τη Σάμο. Ωστόσο, η ναυμαχία έληξε με ελληνική νίκη και η Σάμος παρέμεινε ως το τέλος υπό τον έλεγχο των εξεγερμένων (αν και δεν συμπεριλήφθηκε τελικά στο ελληνικό κράτος, όμως της δόθηκε καθεστώς ευρείας αυτονομίας).

Πίνακας αγνώστου για τη ναυμαχία της 5.8.1824

Το κείμενο του Σαχτούρη, με διατήρηση της ορθογραφίας του πρωτοτύπου. Παίρνω την πρωτοβουλια να χωρίσω σε παραγράφους για να διαβάζεται πιο εύκολα.

Τετάρτη ναυμαχία εις τον πορθμόν εν ή εθριάμβευσε το Ελληνικόν Ναυτικόν 1824

Αύγουστος 5. Τρίτη. Εις την άγγυραν: το πρωί παρατηρήσαντες τα κινήματα του εχθρού και ότι σκοπεύει να πλησιάση και τετάρτην φοράν εδιορίσαμε τα πυρπολικά μας όλα να ευγούν εις τα πανιά, και προσέτι μερικά πολεμικά διά να τα συντροφεύσουν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Κείμενα, Ναυτικά, νησιά | Με ετικέτα: , , , | 131 Σχόλια »

Φρασεολογικά του ποδοσφαίρου

Posted by sarant στο 14 Ιουνίου, 2021

Μια και ξεκίνησε προχτές το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου, δεν βλάφτει να βάλουμε ένα άρθρο ποδοσφαιρικού περιεχομένου. Θα μπορούσα να βάλω κάτι με προγνωστικά (το έχουμε ξανακάνει άλλωστε) ή με στοίχημα, αλλά, αν κρίνω από τον εαυτό μου, το ενδιαφέρον μου δεν είναι τόσο μεγάλο. Λείπει και η συμμετοχή της εθνικής ομάδας μας, είναι και ο κορονοϊός στη μέση.

Το φετινό τουρνουά είναι έτσι κι αλλιώς αξιοπερίεργο. Διοργανωνεται, για πρώτη φορά, σε 11 12 (νομίζω) χώρες, μια πρωτοτυπία που ήταν προγραμματισμένη εξαρχής. Κι έπειτα, ενώ είναι το EURO2020, διεξάγεται το 2021, αφού η κορόνα άφησε το στίγμα της κι εδώ. Το ίδιο αλλωστε θα γίνει και με τους Ολυμπιακούς αγώνες. Σε καμιά πενηνταριά χρόνια, να μου το θυμηθείτε, θα γίνονται ωραίες ερωτήσεις σε τρίβια για τις ετεροχρονισμένες αυτές διοργανώσεις.

Αφού η Ελλάδα δεν παίζει στο Γιούρο, εγώ θα υποστηρίζω γείτονες. Τη Γαλλία, το Βέλγιο και τη Βόρεια Μακεδονία δηλαδή. Θεωρώ φαβορί τη Γαλλία. Στα σχόλιά σας θα μας πείτε κι εσείς, αν θέλετε, τι προβλέπετε ή τι θα υποστηρίξετε.

Αλλά εμείς εδώ λεξιλογούμε. Και πριν περάσουμε στα φρασεολογικά, να δούμε την ετυμολογία της λέξης.

Προφανώς πρόκειται για μεταφραστικό δάνειο, μεταφορά του αγγλικού football. Βέβαια, το τι λένε football διάφοροι αγγλόφωνοι λαοί είναι θέμα για ξεχωριστό άρθρο, οπότε δεν θα μας απασχολήσει σήμερα. Θυμίζω πάντως ότι ο φίλος μας ο ΣΠ έχει γράψει άρθρο για το «ποδόσφαιρο που παίζεται με τα χέρια«.

Χάρη στον Στέφανο Κουμανούδη και την πολύτιμη Συναγωγή του των νέων λέξεων, γνωρίζουμε με αρκετήν ακρίβεια πότε και πώς μπήκε η λέξη στη γλώσσα μας. Ο Κουμανούδης έχει στο λεξικό του το λήμμα: ποδόσφαιρα, η. Και γράφει: ποδόσφαιρα, η: όνομα παιγνίου. Ακρόπολις 7.7.1891 και Ημίφυλ. Ακρ. 5.2.1897. Το αυτό και ποδόσφαιρον. Αγγλιστί Football, εν Άστει 8.2.1895 και Πρωία 15.1.1897. Καταγράφει επίσης το λήμμα «ποδοσφαιρισμός» (17.3.1896) και το «ποδοσφαιρισταί» (24.1.1896). Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Αθλήματα, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 181 Σχόλια »

Το γεράκι της Μάλτας

Posted by sarant στο 13 Ιουνίου, 2021

Στα νιάτα μου αγαπούσα και διάβαζα πολύ τον Ντάσιελ Χάμετ, τον Αμερικανό συγγραφέα που θεωρείται ο εισηγητής της «σκληροτράχηλης» (hard-boiled) σχολής στο αστυνομικό είδος. Εχω μάλιστα μεταφράσει έργα του: το Μεγάλο χτύπημα (τρεις νουβέλες) για τον Καστανιώτη, και το Γεράκι της Μάλτας και τον Κόκκινο θερισμό για τη Σύγχρονη Εποχή.

Στα δύο βιβλία της Σύγχρονης Εποχής, που εκδόθηκαν με δική μου πρόταση, πέρα από τη μετάφραση, είχα προσθέσει προλόγους και επίμετρα, με βιογραφικά και άλλα στοιχεία για τον Χάμετ, με υλικό που το είχα βρει ψάχνοντας πολύ καιρό, σε μια εποχή που δεν υπήρχαν ούτε κατά διάνοια οι σημερινές ευκολίες του Διαδικτύου -αφού ήταν σύντροφός μας έπρεπε να τον τιμήσουμε. Πράγματι, ο Χάμετ (1894-1961) ήταν μέλος του ΚΚ ΗΠΑ στη δεκαετία του 1930, και έμεινε ώς το τέλος -πήγε φυλακή και καταστράφηκε οικονομικά με τον μακαρθισμό. Τα βιβλία αυτά ήταν και τα τελευταία βιβλία με  μεταφράσεις που έβγαλα στη Σύγχρονη Εποχή -αλλά και γενικώς- διότι τότε έφυγα από την Ελλάδα (μάλιστα, τον Κόκκινο θερισμό τον ολοκλήρωσα στο Λουξεμβούργο).

(Μια υποσημείωση: Όλα τα μυθιστορήματα του Χάμετ έχουν μεταφραστεί/εκδοθεί πολλές φορές στα ελληνικά, διότι για τα προ του 1946 έργα το καθεστώς πνευματικών δικαιωμάτων ήταν ασαφές στην Ελλάδα πριν από τον νόμο του 1992. Ίσως και μετά, δεν ξέρω).

Πριν από μερικές μέρες, συνάντησα στον ιστότοπο Κατιούσα, που ασχολείται με τον πολιτισμό από τη σκοπιά της εργατικής τάξης και του κομμουνισμού,  ένα άρθρο για το Γεράκι της Μάλτας του Ντάσιελ Χάμετ. Άρχισα να το διαβάζω και μου φάνηκε γνωστό. Καλά μου είχε φανεί, διότι το είχα γράψει εγώ, πριν από πολλά πολλά χρόνια και είχε μπει ως επίμετρο στην έκδοση της Σύγχρονης Εποχής -το δήλωνε άλλωστε κι ο ιστότοπος.

Οπότε, σήμερα δημοσιεύω εδώ εκείνο το νεανικό μου κείμενο και ελπίζω να το κρίνετε με επιείκεια, αναγνωρίζοντας το ελαφρυντικό της μετεφηβικής ηλικίας.

Το γεράκι της Μάλτας

Το Γεράκι της Μάλτας είναι το γνωστότερο έργο του Χάμετ και κατέχει κεντρική θέση στο έργο του: όχι μόνο επειδή είναι και κυριολεκτικά το «κεντρικό» μυθιστόρημα του Χάμετ (το τρίτο από τα πέντε), αλλά και επειδή συνοψίζει την άποψή του για τον ιδιωτικό ντετέκτιβ. Στα δυο επόμενα μεγάλα έργα του, ο κεντρικός ήρωας ή δεν είναι καν ντετέκτιβ (Γυάλινο κλειδί) ή δεν είναι πια ντετέκτιβ (Αδύνατος άντρας).

Ο Χάμετ κάνει πρώτη φορά μνεία για το Γεράκι σε γράμμα προς τον εκδότη του, το Μάρτη του 1929. Απ’ ό,τι φαίνεται στο έργο, το τελευταίο σχεδίασμα γράφτηκε στο τέλος του 1928. Τον Ιούνη του 1929 ο Χάμετ έστειλε το έργο στον εκδότη του, ο οποίος του ζήτησε δευτερεύουσες τροποποιήσεις και συγκεκριμένα αποσιώπηση της ομοφυλοφιλίας του Κάιρο, η οποία, έγραψε, θα ήταν αποδεκτή σε ένα «κανονικό» μυθιστόρημα. Ο Χάμετ, ακριβώς γι’ αυτό, διαφώνησε και έκανε ελάχιστες τροποποιήσεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αστυνομική λογοτεχνία, Αναδημοσιεύσεις, Βιβλία, Κινηματογράφος, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , | 141 Σχόλια »

Τενιστικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 12 Ιουνίου, 2021

Που τα λέω βεβαίως έτσι επειδή τις προηγούμενες μέρες η επικαιρότητα σημαδεύτηκε από τις νίκες του Στεφανου Τσιτσιπά και της Μαρίας Σάκκαρη στο τουρνουά Ρολάν Γκαρός στο Παρίσι, όπου για πρώτη φορά δυο Έλληνες αθλητές πέρασαν στα ημιτελικά μεγάλου τουρνουά.

Επιπλέον, τώρα που γράφω, ο Τσιτσιπάς μόλις κέρδισε το πρώτο σετ απέναντι στον Ζβέρεφ και έτσι όπως παίζει είναι φαβορί για να περάσει στον τελικό. Αναμεσα στα πολλά κοινά που έχουν οι δυο αντίπαλοι, είναι πως κατοικούν και οι δυο στο Μόντε Κάρλο, όπως άλλωστε και ο Τζόκοβιτς, όπως και η Σάκκαρη. Θα έχει πολύ καλά προπονητήρια για τένις το πριγκιπάτο, γι’ αυτό το προτιμούν όλοι. Απορώ πώς τα καταφέρνει ο Ναδάλ που μένει ακόμα στη γενέτειρά του, στη Μαγιόρκα.

* Και ξεκινάμε με το τένις. Όχι βεβαια για τα λεξιλογικά του, που θα άξιζαν ιδιαίτερο άρθρο, αλλά για την ορθογραφία της λέξης. Με ρώτησε κάποιος αν γράφουμε τένις ή τέννις. Απάντησα ότι με την επίσημη ορθογραφία, από το 1976, τα δάνεια γράφονται με τον απλούστερο τρόπο, άρα τένις.

Τότε να γράψουμε και «δάνια» είπε ένας άλλος.

Του απάντησα ότι η λέξη δάνεια δεν είναι δάνεια, άρα γράφουμε «δάνεια».

* Και συνεχίζουμε με ένα κρούσμα διπλαρνησιοφοβίας, όπως το είπε φίλος στο Τουίτερ -εμείς το λέμε περιφραστικά, «τρόμο της διπλής άρνησης».

Γράφει ο δημοσιογράφος και βουλευτής Μπάμπης Παπαδημητρίου:

ΟΛΟΙ οι διασωληνομένοι ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ εμβολιαστεί.

Και οι 398 – για πρώτη φορά, μετά την 28/2, κάτω 400 – δεν έχουν την προστασία που σώζει ζωές.

Πέρα από την ανορθογραφία, διότι βέβαια είναι διασωληνωμένοι, τι σημαίνει «Όλοι οι διασωληνωμένοι δεν έχουν εμβολιαστεί»; Και τι σημαίνει «Και οι 398 δεν έχουν προστασία»;

Κατά τη γνώμη μου, σημαίνει «Δεν έχουν όλοι εμβολιαστεί, αλλά ίσως έχουν κάποιοι εμβολιαστεί». «Δεν έχουν προστασία και οι 398, αλλά κάποιοι μπορεί να έχουν».

Αλλά ο κ. Μπάμπης ολοφάνερα θέλει να πει ότι «Κανείς από τους διασωληνωμένους δεν έχει εμβολιαστεί» και «Κανείς από τους 398 δεν έχει προστασία».

Η αποφυγή του «κανείς», από φόβο της διπλής άρνησης, οδηγεί σε ασάφεια -όπως θα θυμούνται και όσοι ακούν την αναγγελία στα αεροπλάνα της Ετζίαν «Το κάπνισμα δεν επιτρέπεται σε όλες τις πτήσεις της Ετζίαν» (αλλά δεν μας λένε σε ποιες επιτρέπεται!)

* Μου γράφει φίλος ότι διάβασε δηλώσεις της αντιδημάρχου Πειραιά, όπου και η φράση «κρίναμε χρήσιμο να αποδεχτούμε την πρόταση του Ομοσπονδιακού προπονητή Ζίου Ζίτσου…» και για ένα δευτερόλεπτο σκέφτηκε ότι είναι πολύ παράξενο όνομα το Ζίος Ζίτσος. Βέβαια αμέσως μετά δινόταν το όνομα του ανθρωπου και δεν υπάρχει κανένα λάθος στο κείμενο, εκτός ίσως από τα κεφαλαία γράμματα που προκάλεσαν και το μπέρδεμα -αλλά ο φίλος μας έκρινε ότι έχει έτσι κι αλλιώς πλάκα. Συμφωνώ.

* Νομανσλάνδη από τα παλιά.

Ο φίλος μας ο Ακίνδυνος, δεινός ανασκαλευτής παλιών εφημερίδων (να το πούμε εφημεριδοδίφης να κάνει και παρήχηση; ), ψάρεψε έναν παλιό κάτοικο Νομανσλάνδης σε εφημερίδα της δεκαετίας του 1980 (Έθνος ή Ελευθεροτυπία, αν κρίνω από τη γραμματοσειρά).

Ο Χάντυμαν Εντ Γκέιν είναι ο κάτοικος της Νομανσλάνδης. Ο φονιάς λεγόταν Ed Gein και έκανε διάφορες μαστοροδουλειές, δηλαδή ήταν handyman. Προφανώς στα αγγλικά θα ήταν Handyman Ed Gein, whose… κι έτσι θεωρήθηκε όνομα -άλλωστε τα συνηθίζουν τα διπλά ονόματα οι Αμερικανοί.

Πέρα από τη νομανσλανδιανή διάσταση, το ειδησάριο έχει κι ένα ακόμα λάθος. Ο φονιάς δεν πέθανε στα 57 αλλά στα 77, όπως μας λέει η Βικιπαίδεια.

* Άκουγα τις προάλλες στο ραδιόφωνο να γίνεται λόγος για τον Εμιλιάνο Ζαπάτα: «αν ζούσε στην Ισπανία, θα τον έλεγαν Θαπάτα, αλλά στη Λατινική Αμερική προφέρεται το ζήτα, Ζαπάτα».

Το πρώτο σκέλος είναι σωστό -εξού και ο Θαπατέρο, ο κάποτε πρωθυπουργός της Ισπανίας. Αλλά στη Λατινική Αμερική (και σε περιοχές της Ισπανίας) δεν προφέρουν Ζ, προφέρουν Σ. (Κάποτε μπορεί να γράψουμε άρθρο για το σεσέο, όπως το λένε).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθλήματα, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Ομόηχα | Με ετικέτα: , , , , , | 304 Σχόλια »

Η γυναίκα που σκοτώνει και άλλες αιματοβαμμένες ιστορίες (μια συνεργασία του Κόρτο)

Posted by sarant στο 11 Ιουνίου, 2021

Παρουσιάζω σήμερα με χαρά μια συνεργασία του φίλου μας του Κόρτο. Θυμίζω πως ο Κόρτο μας είχε δώσει το 2018 μια συνεργασία για τον Τζογέ, την ευθυμογραφική στήλη που δημοσιευόταν στην εφ. Βραδυνή τον μεσοπόλεμο, όπως και ένα αφήγημα για τη ζωή στις φυλακές τον μεσοπόλεμο.

Η σημερινή συνεργασία αρχικά εντασσόταν σε μια ευρύτερη μελέτη, που είχε ως θέμα την αντιμετώπιση της γυναίκας στο ρεμπέτικο τραγούδι. Επειδή όμως η μελέτη εκείνη ήταν πολύ μεγάλη και η ενότητα που θα δούμε σήμερα είναι αυτοτελής, έκρινα προτιμότερο να μετατραπεί σε αυτόνομο άρθρο, ως πρόγευση, και την ευρύτερη μελέτη να τη δούμε σε επόμενη ευκαιρία.

Όσο για τον τίτλο, ας πούμε ότι ήταν τόσο σπάνιες οι ανθρωποκτονίες με δράστρια κάποια γυναίκα, που εύλογο ήταν να προκαλούν το μεγάλο ενδιαφέρον της κοινής γνώμης -και των ρεμπέτηδων που εδώ λειτουργούσαν χρονογραφικά.

Δεν λέω περισσότερα, δίνω τον λόγο στον Κόρτο.

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΟΥ ΣΚΟΤΩΝΕΙ

και άλλες αιματοβαμμένες ιστορίες

Η αφορμή για την σύνταξη του ακόλουθου άρθρου δόθηκε μέσα από διαδικτυακή συζήτηση στο παρόν ιστολόγιο στις 9/4/ 2021, κατόπιν προτροπής του φίλου Γιάννη Ιατρού, τον οποίον ευχαριστώ ιδιαιτέρως, όπως επίσης και τους άλλους φίλους σχολιαστές οι οποίοι εξεδήλωσαν ενδιαφέρον για την σύνταξη ενός κειμένου τέτοιας θεματολογίας. Επίσης απευθύνω ευχαριστίες στον συγγραφέα και μελετητή του ρεμπέτικου Κώστα Βλησίδη, ο οποίος βοήθησε στην διερεύνηση της υπόθεσης του εγκλήματος στην Καισαριανή και επίσης παρείχε σημαντικά στοιχεία για την δολοφονία του Καλαματιανού. Και βέβαια ευχαριστώ πολύ τον Νίκο Σαραντάκο, τόσο για την παρότρυνσή του να γράψω το κείμενο, όσο και για την ευγενική του προσφορά να φιλοξενήσει την δημοσίευση!

Εισαγωγή: απεικονίσεις του φόνου στα τραγούδια λαϊκής απηχήσεως

Ο φόνος, το έγκλημα και ο δραματικός θάνατος αποτελούν διαχρονικά στοιχεία της λαογραφίας μας ήδη από την εποχή του δημοτικού τραγουδιού. Κατ’ αναλογία στο αστικό λαϊκό τραγούδι, το λεγόμενο ρεμπέτικο, εμφανίζονται αναφορές σε αόριστα ή συγκεκριμένα εγκλήματα και σκοτωμούς. Τα πραγματικά περιστατικά φόνων που καταγράφονται στα ρεμπέτικα άλλοτε έχουν σχέση με τον υπόκοσμο και τον χώρο της μαγκιάς, όπως οι περιπτώσεις του Σακαφλιά (ή Σαρκαφλιά) και του Πίκινου, και άλλοτε αφορούν πρόσωπα των οποίων η δολοφονία προκάλεσε την λαϊκή συγκίνηση (π.χ. Γυφτοδημόπουλος). Τα ληστρικά τραγούδια όπου περιγράφεται το τραγικό τέλος γνωστών ληστάρχων ή κλαριτών της εποχής του Μεσοπολέμου (Γιαγκούλας, Γκαντάρας, Μπαμπάνης, Γιαγιάδες κλπ) αποτελούν μία αυτόνομη κατηγορία. Ωστόσο δημοτικοφανούς ύφους θρηνητικά άσματα για αδικοσκοτωμένους έγραψαν και συντελεστές του ρεμπέτικου τραγουδιού, όπως τα δύο τραγούδια για τον Σωτήρχαινα (1934, ένα του Καρίπη με τον Παπασιδέρη και ένα του Κώστα Φαλτάιτς με τον Γιώργο Μεϊντανά). Βεβαίως πραγματικά εγκλήματα ή τραγικά περιστατικά καταγράφονται και σε δυτικότροπα ή ελαφρά αστικά τραγούδια του Μεσοπολέμου, τα οποία αγαπήθηκαν εξίσου από τα ευρύτερα λαϊκά στρώματα. Από την όλη διερεύνηση των ασμάτων αυτών, όπως και του συνδεόμενου λαογραφικού και δημοσιογραφικού υλικού, ειδικό ενδιαφέρον εμφανίζουν τα εγκλήματα για τα οποία κατηγορήθηκαν γυναίκες -δικαίως ή αδίκως- άλλοτε ως φυσικοί και άλλοτε ως ηθικοί αυτουργοί. Επιπλέον αξιοπρόσεχτα είναι ορισμένα περιστατικά εγκλημάτων τα οποία έλαβαν χώρα στο περιβάλλον του ρεμπέτικου, αλλά παραδόξως δεν καταγράφηκαν σε τραγούδια. Σε κάθε περίπτωση η μελέτη των εγκλημάτων αυτών αποκαλύπτει πολλές πτυχές της διαμόρφωσης της νεώτερης λαογραφίας μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεσοπόλεμος, Ρεμπέτικα, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 88 Σχόλια »

Τα αρχαία ελληνικά, το Πρίνστον και η κορεκτίλα

Posted by sarant στο 10 Ιουνίου, 2021

Η είδηση έχει κυκλοφορήσει εδώ και μερικές μέρες, και έχουμε κάνει κάποιες συζητήσεις στα σχόλια, όμως άρθρο δεν της έχουμε αφιερώσει -και ίσως αξίζει να τη συζητήσουμε.

Λοιπόν, πριν από καμιά δεκαριά μέρες πρωτοδιαβάσαμε στον ελληνικό τύπο μιαν είδηση με τον εντυπωσιακό αλλά ανακριβή τίτλο «Το Πρίνστον εξοστρακίζει αρχαία ελληνικά και λατινικά για να καταπολεμήσει τον δομικό ρατσισμό«, ενώ ακολούθησαν άλλα άρθρα με άλλους, επίσης εντυπωσιακούς, ισχυρισμούς, όπως ότι το Πρίνστον αποφάσισε να «καταργήσει τα αρχαία ελληνικά από τη διδακτέα ύλη του«. Η Σώτη Τριανταφύλλου είδε ότι το Πρίνστον «αποφάσισε να καταργήσει τα πτυχία αρχαίων ελληνικών και λατινικών», ενώ σύμφωνα με την Αγγελική Κώττη «Η κορεκτίλα τρώει τα αρχαία ελληνικά από τα ξένα πανεπιστήμια».

Οι ισχυρισμοί αυτοί είναι τουλάχιστον παραπλανητικοί. Ούτε καταργήθηκε η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών (και λατινικών) στο Πρίνστον, ούτε εξοβελίστηκαν από τη διδακτέα ύλη. Όπως διαβάζουμε αν προσπεράσουμε τους εντυπωσιοθηρικούς τίτλους, αυτό που αλλάζει είναι ότι τα αρχαία ελληνικά/λατινικά δεν είναι πλέον υποχρεωτικό μάθημα για όσους προπτυχιακούς φοιτητές επιλέξουν να «πάρουν major» στο αντικείμενο των κλασικών σπουδών.

Και ένας πολύ πιο βάσιμος λόγος για αυτή την αλλαγή ήταν ότι, με το πέρασμα των χρόνων, ολοένα και λιγότεροι μαθητές επιλέγουν/διδάσκονται αρχαία ελληνικά στο Λύκειο κι έτσι όταν φτάσουν στο 3ο έτος του Πρίνστον, επειδή δεν ξέρουν καθόλου αρχαία/λατινικά, αδυνατούν να επιλέξουν major στις κλασικές σπουδές με αποτέλεσμα να φθίνουν οι εγγραφές.

Και ο δομικός ρατσισμός; Πώς μπήκε άραγε στην εικόνα; Ενώ οι ελληνικοί ιστότοποι είναι σχεδόν ομόφωνοι ως προς το ότι η απόφαση του Πρίνστον υπαγορεύτηκε από τη βούληση «να καταπολεμηθεί ο δομικός ρατσισμός» (ή αλλιώς «η κορεκτίλα τρώει τα αρχαία ελληνικά»), αν ανατρέξουμε σε αμερικανικούς ιστοτόπους θα βρούμε πολύ λιγότερες αναφορές σε αυτη τη σύνδεση.

Στην αρχική πηγή της είδησης, που ήταν ένα άρθρο στο εβδομαδιαίο δελτίο των αποφοίτων του Πρίνστον διαβάζουμε ότι, εκτός από τις αλλαγές στις κλασικές σπουδές, στον τομέα των Πολιτικών επιστημών προστέθηκε ένα νέο αντικείμενο «Φυλή και ταυτότητα» το οποίο εντάσσεται στην ευρύτερη πρωτοβουλία για αντιμετώπιση του συστημικού ρατσισμού στο Πρίνστον, ενώ αλλαγές έγιναν επίσης στον τομέα των Θρησκευτικών σπουδών. Δηλαδή, η αντιμετώπιση του ρατσισμού δεν συνδέεται με τις αλλαγές στις κλασικές σπουδές αλλά με την εισαγωγή του νέου γνωστικού αντικειμένου στις Πολιτικές επιστήμες.

Φαίνεται ότι τη σύνδεση μεταξύ «καταπολέμησης του συστημικού ρατσισμού» και της αλλαγής των απαιτήσεων στις κλασικές σπουδές την έκανε ο (υποθέτω) ελληνοαμερικανικός ιστότοπος greekreporter.com, ο οποίος, με μάλλον κακόπιστο τρόπο, κάνει αυτή την αυθαίρετη σύνδεση και την «τεκμηριώνει» παραπέμποντας σε αντιρατσιστικές θέσεις της επιτροπής ισότητας του τμήματος κλασικών σπουδών του Πρίνστον και στην αρθρογραφία του καθηγητή Dan-el Padilla Peralta, που έχει γίνει το κόκκινο πανί των συντηρητικών.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Επικαιρότητα, Εκπαίδευση, Νόμος του Μέφρι, Πολιτική ορθότητα | Με ετικέτα: , , , | 138 Σχόλια »

Τα 100 καλύτερα ελληνικά τραγούδια (του 20ού αιώνα)

Posted by sarant στο 9 Ιουνίου, 2021

Τον Μάιο του 1999, μέσα στον παροξυσμό για την αλλαγή του αιώνα και της χιλιετίας, το περιοδικό Δίφωνο (τότε έβγαιναν περιοδικά) κυκλοφόρησε ένα ειδικό τεύχος με τίτλο «Ένας αιώνας ελληνική μουσική», στο οποίο οι συνεργάτες του, κάθε άλλο παρά τυχαίοι, επέλεξαν τα 100 τραγούδια, τους 100 δίσκους και τα 60 πρόσωπα της εκατονταετίας.

Το τεύχος αυτό το είχα κρατήσει και πρόσφατα κάποιες ανασκαφές το έφεραν ξανά στην επιφάνεια, οπότε σκέφτηκα να παρουσιάσω εδώ τον κατάλογο των 100 τραγουδιών. Θα μου πείτε, πέρασαν 22 χρόνια από τότε, οπότε αν κατάρτιζαν σήμερα τον κατάλογο αυτό η σύνθεσή του δεν θα ήταν ίδια, θα είχαν προστεθεί νεότερα τραγούδια -αλλά η εκτίμησή μου είναι ότι δεν θα είχε αλλάξει ριζικά ο κατάλογος.

Η αξία που έχουν τέτοιοι κατάλογοι είναι βέβαια σχετική και στοιχηματίζω ότι αν διεξέλθετε τα 100 τραγούδια θα βρείτε σίγουρα κάποιο ή κάποια που κατά τη γνώμη σας κακώς λείπουν. Αλλά έτσι γίνεται με αυτές τις λίστες. Τουλάχιστον δίνουν αφορμή για συζήτηση.

Οι συνεργάτες του τεύχους του Δίφωνου ήταν: Στέλλα Βλαχογιάννη, Πάνος Γεραμάνης, Μάνος Ελευθερίου, Αργύρης Ζήλος, Γιώργος Μονεμβασιτης, Γιώργος Νοταράς, Γιώργος Παπαδάκης και Γιώργος Τσάμπρας. Για κάθε τραγούδι του καταλόγου ένας από αυτούς έγραφε μια σύντομη παρουσίαση. Δεν την περιλαμβάνω εδώ, αλλά με την ευκολία της νέας τεχνολογίας προσθέτω λινκ προς το καθένα από τα 100 τραγούδια. Δεν διαλέγω πάντα την πρώτη εκτέλεση -και άλλωστε, όπως θα δείτε, οι συντελεστές του Δίφωνου μνημονεύουν απλώς συνθέτη και στιχουργό, όχι εκτελεστή (άλλωστε, τα περισσότερα τραγούδια του καταλόγου, καθώς είναι κλασικά, έχουν πολλαπλές εκτελέσεις).

Χωρίς άλλα εισαγωγικά, τα 100 τραγούδια του 20ού αιώνα, σύμφωνα με το Δίφωνο, είναι τα εξής:

1.Συννεφιασμένη Κυριακή (Βασίλης Τσιτσάνης, στίχοι Τσιτσάνης-Αλέκος Γκούβερης)

2.Αγάπη που’γινες δίκοπο μαχαίρι (Μάνος Χατζιδάκις – Μιχάλης Κακογιάννης)

3.Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι (Απόστολος Καλδάρας)

4. Χάρτινο το φεγγαράκι (Χατζιδάκις-Γκάτσος)

5. Το μινόρε της αυγής (Περιστέρης – Μίνως Μάτσας)

6. Είμαι αητός χωρίς φτερά (Χατζιδάκις-Ευτ. Παπαγιαννοπούλου)

7. Δυο πορτες έχει η ζωή (Καζαντζίδης-Ευτ. Παπαγιαννοπούλου)

8. Πριν το χάραμα (Παπαϊωάννου-Χαρ. Βασιλειάδης)

9. Αντιλαλούνε οι φυλακές (Μάρκος Βαμβακάρης)

10. Κραταιά ως θάνατος αγάπη (Μάνος Χατζιδάκις – στίχοι από το Άσμα Ασμάτων)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Κατάλογοι, Μουσική, Περιοδικά, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 172 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 20

Posted by sarant στο 8 Ιουνίου, 2021

Εδώ και μερικούς μήνες άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η εικοστή. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.

Σήμερα θα διαβάσουμε το 14ο κεφάλαιο, στο οποίο βλέπουμε την επικράτηση του όρου «Χριστιανοί» αντί των «Ναζωραίων». (Η Πέλλα που αναφέρεται στο κείμενο είναι πόλη της Δεκαπόλεως, στην Παλαιστίνη, στην κοιλάδα του Ιορδάνη).

14

ΛΕΓΟΝΤΕΣ ΙΟΥΔΑΙΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΑΥΤΟΥΣ ΚΑΙ ΟΥΚ ΕΙΣΙΝ, ΑΛΛΑ ΣΥΝΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΣΑΤΑΝΑ

Στην Πέλλα της Δεκαπόλεως οι Ναζωραίοι, που κατέφυγαν εκεί από τα Ιεροσόλυμα, δέχτηκαν την είδηση για την πτώση της Αγίας Πόλης με ανάμικτα αισθήματα. Πολλοί, όπως οι πρεσβύτεροι, που ήταν επικεφαλής της εκκλησίας, ο Ιούστος, ο Ζακχαίος, ο Τωβίας, ο Βενιαμίν, ο Φίλιππος και άλλοι, χάρηκαν γιατί τιμωρηθηκαν οι διώκτες του Δασκάλου, αυτοί οι Ιουδαίοι που τον κατατρέξαν και τον παραδώσαν στους Ρωμαίους για να θανατωθεί. Αλλοι, σαν τον προφήτη Ιωάννη, είδαν τις καταστροφές και τα δεινά που συνόδεψαν την πολιορκία κι την άλωση, ως προανάκρουσμα της επερχόμενης Συντελείας του κόσμου. Υπήρξαν βέβαια και αρκετοί που τους έθλιψε η εξαφάνιση του θρησκευτικού τους κέντρου και η καταστροφή του Ναού, όπου τόσες φορές είχαν προσευχηθεί στον Θεό.

Πολλές εκκλησίες των Ναζωραίων, σε πόλεις όπως η Καισάρεια, η Σαμάρεια, η Σκυθόπολη και η Δαμασκός, είχαν εξολοθρευτεί από τους Ρωμαίους και τους συμμάχους τους, γιατί κατά τις εκτεταμένες σφαγές του ιουδαϊκού πληθυσμού από τους Εθνικούς συμπολίτες τους, που έγιναν εκεί, τόσο οι πολίτες όσο και οι στρατιωτικοί, δεν ήταν σε θέση να ξεχωρίσουν τους Ναζωραίους από τους άλλους Ιουδαίους.

Όταν η τάξη αποκαταστάθηκε στην Ιουδαία, οι Ρωμαίοι σταμάτησαν να καταδιώκουν τους Ισραηλίτες, γιατί εξ αρχής δεν τους αντιμετώπισαν σαν πιστούς της ιουδαϊκής θρησκείας αλλά σαν στασιαστές κατά της εξουσίας του Καίσαρα. Όταν η στάση καταπνίγηκε και οι στασιαστές τιμωρήθηκαν, η αυστηρότητα των Ρωμαίων αμβλύνθηκε πολύ. Με τη χαρακτηριστική τους ικανότητα προσαρμογής οι Ισραηλίτες, μετά τις συμφορές του πολέμου, άρχισαν να ανασυγκροτούνται. Παρά τις τρομακτικές απώλειες που είχαν, εξακολούθούσαν να αποτελούν το πολυπληθέστερο εθνικό στοιχείο της χώρας. Το πνευματικό τους κέντρο έγινε το μικρό συνέδριο της Ιάμνειας, που ίδρυσε ο ραββίνος Ιωάννης μπεν Ζακκάι. Εκεί τώρα κυριαρχούσαν οι Φαρισαίοι, μια που οι Σαδδουκαίοι είχαν εκμηδενιστεί. Η πίστη τους στον μελλοντικό ερχομό του Χριστού του Θεού, που θα λευτέρωνε τη γη του Ισραήλ από τους ειδωλολάτρες, δεν είχε μειωθεί καθόλου από την άτυχη έκβαση του πολέμου. Αντίθετα έγινε πιο θερμή. Όσους δεν το πίστευαν σ’ αυτήν τους αντιμετώπιζαν με εχθρότητα, που έφτανε στο μίσος.

Ήδη από τα πριν από τον πόλεμο χρόνια1 αντιπαθούσαν τους οπαδούς του Ιησού του Ναζωραίου, γιατί τους θεωρούσαν παραβάτες του Νόμου. Μετά τον πόλεμο όμως η αντιπάθεια αυτή έγινε εχθρότητα, όχι μόνο γιατί οι Ναζωραίοι δίδασκαν ότι ο Χριστός, που οι Ιουδαίοι περίμεναν σαν ελευθερωτή,  ήρθε, δίδαξε, σταυρώθηκε για το καλό των ανθρώπων, αναστήθηκε και πολύ σύντομα θα επανεμφανιστεί, αλλά και γιατί στην κρίσιμη στιγμή, όταν ο κλοιός των Ρωμαίων έκλεινε γύρω από τα Ιεροσόλυμα, διάλεξαν το δρόμο της αποστασίας. Εφυγαν μακρυά για να μη συμμεριστούν την κοινή τύχη με τους άλλους Ιουδαίους. Με αυτή την ενέργειά τους έγιναν στα μάτια των άλλων Ιουδαίων αποστάτες και προδότες.

Το ίδιο μίσος έδειχναν οι πιστοί Ιουδαίοι κατά των αιρετικών εκείνων, που απαρνήθηκαν τον ένα και μοναδικό Θεό, έλεγαν πως είναι ένας κατώτερος, μοχθηρός θεός και του έδιναν το όνομα Ιαλνταμπαώθ. Το συνέδριο της Ιάμνειας και αργότερα η ραββινική ακαδημία της Τιβεριάδας, θέλανε να υποκαταστήσουν την κοσμική εξουσία που είχε το Μεγάλο Συνέδριο του Ναού με μια πνευματικήν εξουσία, την οποία μόνο η ραββινική ορθοδοξία θα δημιουργούσε2. Μία σύνοδος ραββίνων στην Ιάμνεια καθόρισε ποια από τα ιερά βιβλία είναι «κανονικά» και ποια «δευτεροκανονικά» ενώ απέκλεισε μια τρίτη κατηγορία βιβλίων, που ονομάστηκαν «απόκρυφα». Αργότερα ο ραββίνος Γαμαλιήλ ο Γ’3, τροποποίησε την δωδέκατη από τις «δεκαεπτά ευχές»4, που κάθε πιστός Ιουδαίος έπρεπε να απαγγέλει πρωί, μεσημέρι και βράδι, ώστε να γίνει ουσιαστικά μια κατάρα κατά των αιρετικών, εμμέσως κατά της Ρώμης και κυρίως κατά του αποστάτη και των οπαδών του5. Ο αποστάτης ήταν ο Ιησούς, οι οπαδοί του, οι Ναζωραίοι6.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Εβραϊσμός, Θρησκεία, Ιστορία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , | 78 Σχόλια »

Πώς θεραπεύεται η εγκληματοφοβία;

Posted by sarant στο 7 Ιουνίου, 2021

Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε χτες στο ηλεπεριοδικό 2020mag. Όπως έχω ήδη γράψει, στο ηλεπεριοδικό αυτό δημοσιεύω άρθρα με Λέξεις της επικαιρότητας -σαν εκείνα που δημοσίευα κάθε μήνα στα Ενθέματα της Αυγής. Εδώ μπορείτε να βρείτε όλα μου αυτά τα άρθρα. Η εικονογράφηση είναι του περιοδικού. Στην εδώ δημοσίευση έχω προσθέσει μια μεγάλη παρένθεση, σε αγκύλες, σχετικά με τη σημασία της λέξης «έγκλημα» στην αρχαιότητα. Και βέβαια, το έναυσμα για να γράψω το άρθρο το οφείλω σε ένα προχτεσινό σχόλιο του φίλου μας του Spiridione.

Πως θεραπεύεται η εγκληματοφοβία;

Ο νεολογισμός της εβδομάδας, που αξιώθηκε το δεκαπεντάλεπτο της δημοσιότητας που του αναλογεί, οφείλεται στον υπουργό Προστασίας του ένστολου Πολίτη, τον κ. Χρυσοχοΐδη, ο οποίος, από το βήμα της Βουλής θέλησε να διασκεδάσει τις εντυπώσεις από τις αλλεπάλληλες μαφιόζικες εκτελέσεις υποστηρίζοντας ότι «αύξηση της εγκληματικότητας δεν υπάρχει» αλλά ότι «η βαρβαρότητα στα Γλυκά Νερά και ο κύκλος αίματος των μπράβων» προκάλεσαν «εγκληματοφοβία·  ότι υπάρχει σύγχυση μεταξύ εγκληματοφοβίας και εγκληματικότητας, και ότι η εγκληματοφοβία αυξάνεται αλλά όχι η εγκληματικότητα».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , | 185 Σχόλια »

Ο δεκάλογος των γυναικών

Posted by sarant στο 6 Ιουνίου, 2021

Κοιτάζω αυτόν τον καιρό τα χρονογραφήματα του Βάρναλη, επειδή λογαριάζω να εκδώσω στο τέλος του χρόνου έναν ακόμα τόμο, που αυτός θα είναι αφιερωμένος στον έρωτα και στις σχέσεις των δυο φύλων, όπως και στην έγγαμη συμβίωση.

Ένα από τα πρώτα που έγραψε ο Βάρναλης, τον Αύγουστο του 1939 στην Πρωία (είχε μόλις αναλάβει τη στήλη μετά τον θάνατο του Γ. Σερούιου), έχει τίτλο «Ο Δεκάλογος του Μολιέρου».

Παραθέτω αποσπάσματα:

Λίγοι ίσως θα ξέρουν, ότι ο Μολιέρος έχει φιλοτεχνήσει ένα δεκάλογο, που αποτείνεται εκ μέρους των αντρών προς τις γυναίκες και γι’ αυτό οι εντολές του δεν έχουνε σκοπό να ωφελήσουν τις ίδιες τις γυναίκες, παρά μονάχα τους άντρες! Δίνουνε στις γυναίκες ένα πρόγραμμα διαγωγής τέτοιο, ώστε να εξασφαλίζεται η τιμή και η ησυχία του συζύγου μέσα στο σπίτι, για να είναι αυτός ελεύθερος να κάνει έξω ό,τι του γουστάρει. Ωραίος δεκάλογος!

Αυτόν το δεκάλογο ο Μολιέρος τον διατυπώνει έμμετρα στην κωμωδία του το «Σκολειό των Γυναικών». (…) στην εποχή του Μολιέρου, που τα κοινωνικά ήθη ελευθεριάζανε πολύ και η γκαλαντερί και ο ερωτισμός ήτανε τα κυριότερα χαρακτηριστικά της κοσμικής ζωής, οι γυναίκες είχανε σπάσει τα δεσμά της παράδοσης και μπήκανε μέσα στη ζωή… σημαιοστόλιστες κι αρχίσανε να κυριαρχούνε σ’ όλα τα πεδία της πολιτικής και της πνευματικής κίνησης. Είχανε φιλολογικά σαλόνια, δεχόντανε εκεί τους ποιητές, τους φιλοσόφους, τους συγγραφείς, συζητούσανε για όλα τα θέματα, γράφανε οι ίδιες και πρωτοστατούσανε στον αγώνα του νέου πνεύματος εναντίον του παλιού. Εννοείται, ότι μέσα σ’ αυτά τα σαλόνια η φιλία και ο έρωτας χάσανε τα σύνορά τους. Το παράδειγμα της αριστοκρατίας το μιμηθήκανε κι οι γυναίκες των μπουρζουάδων. Κι άμα κατέβαινε κανείς ακόμα ένα σκαλί, συναντούσε τις γυναίκες του λαού, όπου δεν έβρισκε βέβαια φιλολογία και κομψότητα, έβρισκε όμως έρωτα, συζυγική απιστία και το πάντα αθάνατο και σπιθοβόλο γαλατικό πνεύμα. (…)

Ο δεκάλογος λοιπόν του Μολιέρου εκφράζει τη συνειδητή αντίδραση των ανδρών της εποχής, που δε βλέπανε με καλό μάτι τις γυναίκες (και γυναίκες είναι οι παντρεμένες) να παραβιάζουν τα καλά συνήθεια του παλιού καιρού, ν’ αφήνουνε το σπίτι τους (θα έλεγα το «γυναικωνίτη») και ν’ ανεβαίνουνε αυτές, το «ασθενές φύλον» στην… κοσμική εξουσία. (….) Λίγο πολύ οι Γάλλοι του 17ου αιώνα σκεφτόντανε όπως οι Ρωμιοί του 20ού και γενικά οι σύγχρονοι Ανατολίτες.

Δίνουμε παρακάτω τις δέκα αυτές εντολές μεταφρασμένες στη γλώσσα μας. Ο μεταφραστής προσπάθησε, καθώς φαίνεται, να δώσει το πνεύμα του κειμένου προσαρμοσμένο με τη γλώσσα μας και με τα εκφραστικά μας μέσα  ̶  και με την ψυχολογία μας. Ολάκερο το έργο θα παιχτεί φέτος το χειμώνα από το θέατρο της Κοτοπούλη κι έτσι το ελληνικό κοινό θα έχει την ευκαιρία να θαυμάσει ένα από τα πιο πνευματώδη αριστουργήματα του Γάλλου Αριστοφάνη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, Θεατρικά, Μεταφραστικά, Χρονογραφήματα | Με ετικέτα: , , , , , | 124 Σχόλια »

Μεζεδάκια χρώματος πορτοκαλί

Posted by sarant στο 5 Ιουνίου, 2021

Όπως πορτοκαλί χρώμα έχει η λίστα στην οποία εξακολουθεί να βρίσκεται η Ελλάδα, σύμφωνα με απόφαση των βρετανικών υγειονομικών αρχών, με αποτέλεσμα να ειναι σχεδόν απαγορευτικά προς το παρόν τα ταξίδια για τους Βρετανούς τουρίστες, αφού όσοι επιστρέφουν στη Βρετανία από χώρες της πορτοκαλιάς λίστας θα πρέπει να μπαίνουν σε καραντίνα. Το νέο σκόρπισε απογοήτευση, καθώς είχε διαρρεύσει ότι κάποια ελληνικά νησιά θα μεταφέρονταν στην περιζήτητη πράσινη λίστα, όμως αυτό δεν συνέβη.

Για να είμαι δίκαιος, στην πορτοκαλιά λίστα βρίσκονται πλέον όλες οι χώρες της ΕΕ, αφού η μόνη που βρισκόταν στην πράσινη λίστα, η Πορτογαλία, επέστρεψε στο πορτοκαλί πουργατόριο και φυσικά αυτές οι αποφάσεις έχουν και μεγάλη δόση υγειονομικού πατριωτισμού, ας πούμε, με την έννοια ότι προσφέρουν και την ευκαιρία για τόνωση του εσωτερικού τουρισμού αφού δεν μπορούν οι πολίτες να ταξιδέψουν και να χαλάσουν τις ωραίες τους στερλίνες στον Νότο.

Αλλά πλατειάζω, σκοπός μου ήταν απλώς να εξηγήσω για ποιον λόγο διάλεξα αυτόν τον τίτλο -όχι ότι τα μεζεδάκια μας θα έχουν πράγματι χρώμα πορτοκαλί, δεν θα σερβίρω μόνο καπνιστό σολομό και κολοκύθα.

Και ξεκινάω με ένα εκπαιδευτικό μεζεδάκι -από εγκύκλιο του υπουργείου Παιδείας για τις επικείμενες Πανελλαδικές εξετάσεις.

Ώστε «ανεξαρτήτου ειδικότητας» θα είναι το μάθημα; Θα μου πείτε, αν ήταν να αποδελτιώνει κανείς όλες τις φορές που βλέπει το «ανεξαρτήτου» στη θέση του «ανεξαρτήτως» δεν θα έκανε άλλη δουλειά. Θα συμφωνήσω καταρχήν.

Γι’ αυτό και όταν εδώ επισημαίνω το λαθάκι πρέπει να υπάρχει κι άλλος λόγος -και εδώ υπάρχει, αφού είναι εγκύκλιος που εκπορεύεται από επίσημο φορέα του κράτους και μάλιστα από το υπουργείο Παιδείας.

Και αναρωτιέμαι αν όσοι θύουν στην αριστεία και εν ονόματι της πλαστής αυτής αριστείας θα αφήσουν φέτος έξω από τα ΑΕΙ αρκετές χιλιάδες υποψηφίους που δεν θα πιάσουν τις βάσεις, ντρέπονται λίγο που έμπρακτα δείχνουν τόσο ξένοι προς την αριστεία που διαφημίζουν.

* Μιλώντας για την πράσινη και την πορτοκαλιά βρετανική λίστα, άκουσα χτες στο ραδιόφωνο, σε δελτίο ειδήσεων, να γίνεται λόγος για την «αναθεώρηση των λιστών».

Το άκουσα, δεν το διάβασα -οπότε αναρωτήθηκα προς στιγμή για ποιους ληστές γίνεται λόγος κι αν θα αναθεωρηθεί η δίκη τους.

Αλλά δεν με ενοχλεί η γενική πληθυντικού, θα τη συνηθίσουμε, πού θα πάει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , | 216 Σχόλια »