Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο Ροΐδης σε νεοελληνική μεταγραφή (ή μετάφραση)

Posted by sarant στο 17 Αύγουστος, 2018

Κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Πατάκη, σε ένα κομψό τομίδιο, όπως θέλει το κλισέ, «Τρεις μεσαιωνικές μελέτες» του Εμμανουήλ Ροΐδη. Πρόκειται για μια πρωτότυπη έκδοση που μου κίνησε το ενδιαφέρον και γι’ αυτό την παρουσιάζω σήμερα.

Δεν πρόκειται για κάποιο άγνωστο έργο του άφθαστου στιλίστα, που το έφερε πρόσφατα στο φως η αναδίφηση παλιών εφημερίδων (κάτι που έχει συμβεί με άλλα έργα ή πάρεργα του Ροΐδη) αλλά για τρεις μελέτες που έχουν ως κοινό τους θέμα τον Μεσαίωνα, γραμμένες λίγα χρόνια μετά την Πάπισσα Ιωάννα, που περιλαμβάνονται στα πεντάτομα Άπαντα του Ροΐδη, που εκδόθηκαν σε επιμέλεια Α. Αγγέλου (στον 1ο και στον 2ο τόμο).

Η πρωτοτυπία της έκδοσης δεν βρίσκεται λοιπόν στο περιεχόμενο των τριών κειμένων, που είναι γνωστό, ούτε και στον πρόλογο ή την εισαγωγή του επιμελητή, στοιχεία άλλωστε που απουσιάζουν εντελώς. Η μεγάλη πρωτοτυπία της έκδοσης βρίσκεται στο ότι το ροϊδικό κείμενο συνοδεύεται από απόδοση στα νέα ελληνικά από τον φίλο Δημήτρη Φύσσα, που επιμελείται την έκδοση. Στην αριστερή σελίδα υπάρχει η νεοελληνική απόδοση ενώ αντικριστά, στη δεξιά σελίδα, το κείμενο του Ροΐδη, στην αρκετά δύσβατη καθαρεύουσα που συνηθιζόταν στον γραπτό μας λόγο πριν από ενάμιση αιώνα.

Ο Φύσσας χαρακτηρίζει «μεταγραφή» το εγχείρημά του, αν δεν είναι πρωτοβουλία του εκδότη ο όρος αυτός. Κατ’ εμέ είναι όρος άστοχος, διότι μεταγραφή, πέρα από τους ποδοσφαιριστές, έχουμε όταν μεταφέρουμε ένα κείμενο ή μια λέξη από ένα σύστημα γραφής σε ένα άλλο, π.χ. το αγγλικό κύριο όνομα Shakespeare στο Σέξπιρ (ή Σαίξπηρ ή Σαίκσπηρ ή όσες άλλες μεταγραφές έχουν προταθεί) ή. στη μουσική, όταν γράφουμε ξανά την παρτιτούρα μιας μουσικής σύνθεσης έτσι που να μπορεί να παιχτεί από άλλο όργανο από εκείνο για το οποίο είχε αρχικά συντεθεί.

Η μεταγραφή είναι άστοχος όρος, αλλά αυτός συχνά χρησιμοποιείται (αιδημόνως) στις περιπτώσεις ενδογλωσσικής μετάφρασης, ακριβώς για να μην ακουστεί ο επικίνδυνος όρος «μετάφραση» που μπορεί να εννοηθεί ότι αφορά τη μεταφορά κειμένου από μια γλώσσα σε μια άλλη κι έτσι απειληθεί η συνέχεια της μίας και ενιαίας γλώσσας. Παλιότερα, όταν είχε μεταφραστεί η Πάπισσα Ιωάννα στη νέα ελληνική είχε χρησιμοποιηθεί ο όρος «μεταγλώττιση». Νομίζω ότι ο όρος «μετάφραση» ή «ενδογλωσσική μετάφραση» είναι απόλυτα σαφής, αυτό είχε κάνει παλιότερα ο Καλοκύρης και αυτό έκανε τώρα ο Φύσσας. Ας σημειώσω τη διαφωνία μου λοιπόν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Δοκίμια, Καθαρεύουσα, Μεσαίωνας, Μεταφραστικά, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , , | 49 Σχόλια »

Ιστολογικά κεσάτια 2018

Posted by sarant στο 16 Αύγουστος, 2018

Παραδοσιακά, οι πέντε-δέκα μέρες γύρω από τον Δεκαπενταύγουστο είναι από τις περιόδους με τη μικρότερη κίνηση στα ιστολόγια, όσο κι αν η κρίση έχει αναγκάσει πολύ κόσμο να στερηθεί τις διακοπές του. Και φέτος η κίνηση στο ιστολόγιο έχει μειωθεί αυτές τις μέρες, αν και όχι όσο άλλες χρονιές -και βέβαια αυτό είναι πιο αισθητό σε μένα που βλέπω τα στατιστικά των επισκέψεων.

Οπότε, θα συνεχίσω με μια παράδοση του ιστολογίου, δηλαδή θα ανεβάσω και πάλι σήμερα, ελαφρώς ξανακοιταγμένο, ένα άρθρο που πρώτη φορά το ανέβασα τέτοια μέρα το 2009 και που έκτοτε το ανεβάζω σχεδόν κάθε χρόνο, αν και πέρυσι δεν το έβαλα, πάντως τις περισσότερες χρονιές που υπάρχει το ιστολόγιο (πλάκα-πλάκα, τούτος είναι ο δέκατος ιστολογημένος μου Αύγουστος).

Η ανάπαυλα αυτή δίνει και στον ιστολόγο μία μέρα ημιρεπό, μια και το σερί των αναρτήσεων, ένα άρθρο τη μέρα, συνεχίζεται αδιάλειπτο από τα τέλη Ιανουαρίου του 2014. Θα μου πεις, συμβιβάζεται αδιάλειπτο σερί με επαναλήψεις; Ιστορικός συμβιβασμός, θα απαντήσω -και θα θυμίσω ότι τα τρία πρώτα χρόνια του ιστολογίου δεν είχαμε δεκαπενταυγουστιάτικο άρθρο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Ευτράπελα | Με ετικέτα: , , , | 112 Σχόλια »

Χρόνια πολλά στον Παναγιώτη και στην Παναγιώτα!

Posted by sarant στο 15 Αύγουστος, 2018

Σήμερα έχουμε Δεκαπενταύγουστο, της Παναγίας, μεγάλη γιορτή, γιορτάζει η μισή Ελλάδα κι η άλλη μισή γλεντάει στα πανηγύρια. Γιορτάζουν οι Μαρίες (όχι όλες), που είναι ακόμα το συχνότερο γυναικείο όνομα (σε μια γενιά μπορεί να την ξεπεράσει η Φαίδρα ή η Νεφέλη), γιορτάζει και η Δέσποινα, καθώς και μερικά σπανιότερα ονόματα που δεν ξέρω αν συνδέονται όλα με την Παναγία (Καθολική, Γεθσημανή, Κρουστάλλω, Σιμέλα).

Γιορτάζει όμως και ο Παναγιώτης με την Παναγιώτα. Κι επειδή στη Μαρία έχω αφιερώσει ευχετήριο άρθρο πριν από μερικά χρόνια, ταιριάζει σήμερα, μέρα γιορτής τους, να ευχηθούμε στον Παναγιώτη και στην Παναγιώτα, ιδίως αφού έχουμε και στο ιστολόγιο τον πολύ αγαπητό μας Πάνο (με πεζά).

Σύμφωνα με τη μελέτη του Χάρη Φουνταλή, ο Παναγιώτης έχει την 7η θέση ανάμεσα στα αντρικά ελληνικά ονόματα (αλλά αρκετά κοντά στον έκτο Χρήστο και πολύ κοντά στον όγδοο Βασίλη) ενώ η Παναγιώτα κατατάσσεται 12η στα γυναικεία.

Ο Παναγιώτης και η Παναγιώτα, βέβαια, προέρχονται από την Παναγία. Είναι από τα χριστιανικά ονόματα που περιορίζονται στην Ορθόδοξη εκκλησία (όπως και άλλα υπάρχουν μόνο στις καθολικές χώρες). Δεν θα βρούμε αντίστοιχό τους σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης, εκτός αν πρόκειται για ανθρώπους με ρίζες σε χώρες των Βαλκανίων. Στα ορθόδοξα Βαλκάνια βρίσκουμε το βουλγάρικο Παναγιότ (Панайот), το αλβανικό Panajot, καΙ το ρουμάνικο Παναΐτ (Panait) που μας θυμίζει τον (και με ελληνικές ρίζες) συγγραφέα Παναΐτ Ιστράτι. Δεν πρέπει να υπάρχουν αντίστοιχα ονόματα στα ρώσικα και στα σέρβικα. Ένας Ρώσος ποδοσφαιριστής Παναγιότ Χαρτιάντι έχει προφανώς ελληνικές ρίζες.

Ο Παναγιώτης έχει πολλά υποκοριστικά, και μάλιστα σύμφωνα με ενα άρθρο που πρέπει να είναι γραμμένο από τον φίλο μας τον Άρη, έχει το ρεκόρ στα υποκοριστικά, με 24: Τότης, Τοτής, Τοτός, Πανάγος, Παναής, Παναγής, Πανάνης, Νότης, Τάκος, Τάκης, Τάτσης, Γιώτης, Πότης, Πανίκος, Παναγιωτάκης, Παναγιωτάκoς, Παναγιώταρος, Πάνος, Πανούσος, Πανούσης, Πανούλης, Πανούτσος, Πανίκας, Νάνος.

Δεν ξέρω αν θα τα δεχτείτε όλα, αλλά μπορούμε να εμπλουτίσουμε τον κατάλογο με τα θρακικά Τζιώτης, Τζιώτας. Αν ξέρετε κι άλλες τοπικές παραλλαγές, πείτε τις στα σχόλια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Uncategorized | 131 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 2 – Στην αχλύ του μύθου

Posted by sarant στο 14 Αύγουστος, 2018

Πριν από 15 μέρες ξεκινήσαμε να δημοσιεύουμε αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών του αρχαίου κόσμου. Η πρώτη συνέχεια, όπου παρουσιάσαμε τον πρόλογο και την εισαγωγή του συγγραφέα, βρίσκεται εδώ. Σήμερα δημοσιεύουμε τη δεύτερη συνέχεια.

 

ΣΤΗΝ ΑΧΛΥ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ

Στις μυθολογίες όλων των αρχαίων λαών θα συναντήσουμε αφηγήσεις μεγάλων ταξιδιών, πολλά από τα οποία θα μπορούσαν να θεωρηθούν εξερευνητικά. Πολλές από τις αφηγήσεις αυτές περισώθηκαν με τη μορφή επών. Τα απαγγέλλανε δηλαδή ή, το πιθανότερο, τα έψαλλαν, ειδικοί αοιδοί ή βάρδοι, σε συγκεντρώσεις του γένους ή σε σπίτια αρχόντων ή σε αυλές ηγεμόνων και αυτή η προφορική μετάδοση των επών συνεχίστηκε επί αιώνες, με αποτέλεσμα πολλά να φτάσουν στις επόμενες γενεές αλλοιωμένα και κάποια να χαθούν.

Σε λαούς που παρέμειναν σε όλη την Αρχαιότητα τροφοσυλλέκτες, κυνηγοί ή ακόμα νομάδες κτηνοτρόφοι, τα έπη παρέμειναν για πάντα προφορικά και η μετάδοσή τους από γενιά σε γενιά στηριζόταν στις ικανότητες των αοιδών να τα απομνημονεύουν και να τα μεταδίδουν στους μαθητές – διαδόχους τους. Με τη διάδοση της γραφής, η οποία συνδέεται αναπόσπαστα με τη γεωργική παραγωγή, τη δημιουργία πόλεων και την ανάπτυξη εμπορίου, μερικά έπη καταγράφηκαν και διασώθηκαν και έτσι έφθασαν ως εμάς, όπως το Έπος του Γιλγαμές, η Μαχαβαράτα και η Ραμαγιάνα ή η Ιλιάδα και η Οδύσσεια, τα περισσότερα όμως έχουν χαθεί και μόνο εμμέσως, από άλλες πηγές, μπορούμε να εικάσουμε σε ποια ταξίδια και ποιες εξερευνήσεις αναφέρονται

Από πλευράς αρχαιότητας, τα πρώτα καταγραμμένα έπη εμφανίστηκαν στην περιοχή που ορίζεται ως Εγγύς Ανατολή, δηλαδή στις σημερινές Αίγυπτο, Παλαιστίνη, Συρία και Ιράκ, όπου άλλωστε πρωτοεμφανίστηκε η γεωργία και η κτηνοτροφία, όπου δημιουργήθηκαν οι πρώτες πόλεις και όπου συναντούμε τα αρχαιότερα συστήματα γραφής. Με μικρή διαφορά χρόνου η καταγραφή των επών επεκτάθηκε και στον χώρο του Αιγαίου και της Μικρασίας. Σε όλες αυτές τις χώρες αναπτύχθηκε πολύ σημαντική λογοτεχνία, που σε πολλές περιπτώσεις είναι η γεννήτρα δημοφιλών μύθων, παιδικών παραμυθιών ή θρησκευτικών αφηγήσεων, οι οποίες επιζούν ως τις μέρες μας.

Χωρίς να παραγνωρίζουμε το ενδεχόμενο, όλοι αυτοί οι μύθοι να κρύβουν μέσα τους κάποιον ιστορικό πυρήνα, δεν μπορούμε παρά να τους αντιμετωπίσουμε όπως είναι, σαν μύθους δηλαδή. Πρόκειται όμως για μύθους τόσο γοητευτικούς που άντεξαν στον χρόνο, έχουν περάσει στη μυθολογία και άλλων λαών καθώς και σε παιδικά παραμύθια και έχουν εμπνεύσει καλλιτέχνες που υπηρέτησαν όλες τις μορφές της τέχνης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις, Μυθολογία | Με ετικέτα: , , , , | 86 Σχόλια »

Το πρόβλημα του τριπλούν

Posted by sarant στο 13 Αύγουστος, 2018

Ξεκινώντας να διευκρινίσω ότι κανονικά θα διατύπωνα λίγο διαφορετικά τον τίτλο, «το πρόβλημα με το τριπλούν», αλλά ήθελα να έχω τη γενική πτώση στον τίτλο για να δείξω πως θεωρώ τη λέξη «τριπλούν» άκλιτη.

Παραπροχτές, καθώς η τηλεόραση μετέδιδε τον τελικό του τριπλούν, φίλος στο Φέισμπουκ διαμαρτυρήθηκε και αναρωτήθηκε θυμωμένα «από πότε έγινε άκλιτη η λέξη τριπλούν».

Του απάντησα: Πότε ακριβώς δεν ξέρω, πάντως το εγκυρότατο Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, που κυκλοφόρησε το 1998, έχει λήμμα τριπλούν, άκλιτο, το εξής: τριπλούν το [triplún] Ο (άκλ.) : α. για κτ. που γίνεται τρεις φορές ή που είναι τριπλό και ως επίθ.: Άλμα ~ / το ~. Aντίγραφο εις ~.

Για άκλιτη δέχεται τη λεξη και το λεξικό του Μπαμπινιώτη, αν και προσθέτει σε παρένθεση, ένα παραπονιάρικο σχόλιο: «άκλ. αντί του ορθού κλιτού τριπλού«. Στην πρώτη δεκαετία του αιώνα μας, που και τότε είχαμε σπουδαίες τριπλουνίστριες με διακρίσεις σε διεθνές επίπεδο, τα έντυπα του τότε ΔΟΛ είχαν προσπαθήσει να πλασάρουν τον κλιτό τύπο «το τριπλούν (άλμα) – του τριπλού άλματος» αλλά η προσπάθεια ελάχιστη αποδοχή βρήκε.

Αν ο τύπος «άλμα τριπλούν» είχε έγκαιρα εκσυγχρονιστεί σε τριπλό άλμα, τότε φυσικά θα κλινόταν, το τριπλό άλμα, του τριπλού άλματος, και ίσως παραλειπόταν η λέξη «άλμα» και λέγαμε «πρωταθλητής στο τριπλό», «ο τελικός του τριπλού», όπως τώρα λέμε «πρωταθλητής στο μήκος» (εννοώντας βέβαια το άλμα εις μήκος) και «ο τελικός του μήκους». Με το να μην εκσυγχρονιστεί, πλήρωσε τον φόρο που πληρώνουν πολλά ασυμμόρφωτα και καθιερώθηκε πλέον άκλιτο, διότι δεν υπάρχουν άλλα ουδέτερα επίθετα στη νεοελληνική που να κλίνονται με τον ίδιο τρόπο.

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι η αρχική ονομασία του αγωνίσματος είναι «άλμα εις τριπλούν», ορολογία που υιοθετεί αβασάνιστα ή τέλος πάντων ατεκμηρίωτα και η Βικιπαίδεια. Έχω κάποιες επιφυλάξεις ότι αυτή ήταν όντως η αρχική μορφή του όρου, και όχι μόνο επειδή δεν πρόκειται για ένα άλμα που γίνεται τρεις φορές, όπως το αντίγραφο εις τριπλούν. Αναδίφησα λίγο τα σώματα κειμένων και βρήκα ότι στην ειδησεογραφία των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών αγώνων χρησιμοποιόταν ο σημερινός όρος, άλμα τριπλούν (αριστερά απόκομμα από την Εστία, 27.03.1896). Το ίδιο το βρήκα και σε άλλο απόκομμα της Εστίας του 1891 αλλά και σε ΦΕΚ του 1904.

Δεν αποκλείω πάντως να χρησιμοποιόταν παλιότερα πράγματι η ονομασία «άλμα εις τριπλούν», αλλά δεν νομίζω πως ήταν η καθιερωμένη. Σε κάθε περίπτωση, λεξικογραφικά, θεωρώ πως η Βικιπαίδεια κακώς λημματογραφεί έτσι τον όρο.

Είτε πάντως είναι άλμα τριπλούν είτε «άλμα εις τριπλούν» η αρχική μορφή, δεν νομίζω ότι μεταβάλλει το πώς θα λέμε σήμερα το αγώνισμα, διότι βέβαια δεν συμφωνώ με έναν φίλο που υποστήριζε ότι ο εκφωνητής στην τηλεόραση θα έπρεπε να χρησιμοποιεί τον ανοικονόμητο όρο «ο τελικός τού εις τριπλούν». Αν μη τι άλλο, ο τύπος «άλμα εις τριπλούν» μάλλον δικαιολογεί το να είναι σήμερα άκλιτο το όνομα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθλήματα, Επικαιρότητα, Ρατσισμός | Με ετικέτα: , , , | 194 Σχόλια »

Σίντυ, το δεξί πόδι της (διήγημα του gpointofview)

Posted by sarant στο 12 Αύγουστος, 2018

Δημοσιεύω με χαρά σήμερα ένα διήγημα που μου έστειλε πριν από λίγο καιρό ο φίλος μας ο Τζι. Θυμίζω ότι πριν από ένα εξάμηνο είχαμε δημοσιεύσει κι άλλο διήγημά του, με τίτλο Η θεια.

Οι εικόνες που συνοδεύουν το κείμενο είναι κι αυτές του Τζι. Δεν άλλαξα την ορθογραφία του κειμένου.

Σίντυ, το δεξί πόδι της

– Σίντυ , ω Σίντυ.

Το δεξί πόδι της Σίντυ είχε μόλις αφήσει το πλακόστρωτο δάπεδο της Φωκίονος Νέγρη έχοντας διασχίσει περίπου το ένα τέταρτο του τόξου που δημιουργεί το πέλμα όταν κάνει ένα βήμα όταν ακούστηκε καθαρά, μα και πνιχτά συγχρόνως μιά αντρική κραυγή:
– Σίντυ, ω Σίντυ
Τα πόδια βέβαια δεν θεωρείται ότι ακούν αλλά αυτή η κραυγή σε κάποια περίεργη συχνότητα βγήκε, σίγουρα δεν έγινε αντιληπτή από κοινά αυτιά. Γιά το δεξί πόδι της Σίντυ ο χρόνος πάγωσε αυτόματα.

Το δεξί πόδι της Σίντυ βρέθηκε με το μεγάλο δάκτυλο σηκωμένο – πάντα συμβαίνει όταν περπατάμε – και τα υπόλοιπα καλοσχηματισμένα μικρά σε μιά γραμμή σαν τα κλωσσόπουλα μιάς πάπιας. Ηταν ένα πόδι πολύ καλοδιατηρημένο γιά την ηλικία του, τυλιγμένο στο μετάξι του καλσόν της και τοποθετημένο σ’ ένα μαλακό μοκασίνι. Το δέρμα του ήταν σε καλή κατάσταση αν εξαιρέσεις κάποιες μικρές πτυχώσεις στην καμάρα του πέλματος που θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε κάλους αν η Σίντυ δεν τις πρόσεχε, αλλά η Σίντυ μιά φορά τον μήνα μέσα στο ζεστό μπάνιο της πέρναγε τα πέλματά της με θηραϊκή γη, όπως της άρεσε να λέει την ελαφρόπετρα, έτσι η αισθητική κάλυπτε και την ιατρική πλευρά του ζητήματος.

Η Σίντυ στα πενηντατόσα της θύμιζε την Μπριζιτ Μπαρντό στα σαραντατόσα της, τηρουμένων βεβαίως κάποιων αναλογιών. Ηταν σαφώς πιό μικρόσωμη και δεν είχε τόσο πλούσιο στήθος. Αλλά είχε κάτι από την κίνησή της και κυρίως από τον τρόπο που έδενε τα μαλλιά της κώτσο. Πάντοτε κάποια χρυσόξανθα λουγδάκια ξέφευγαν από τις φουρκέτες και τα τσιμπιδάκια δίνοντας ένα ατημέλητο τόνο στο γλυκό της προσωπάκι, ακριβώς όπως και στην Μπεμπέ και σε μεγάλη αντίθεση από τους άψογους, σκουρόχρωμους, στυλιζαρισμένους κώτσους των αμερικανίδων του Χόλλυγουντ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Λογοτεχνία | Με ετικέτα: | 115 Σχόλια »

Μεζεδάκια πριν από τον Δεκαπενταύγουστο

Posted by sarant στο 11 Αύγουστος, 2018

Τη βδομάδα που μας έρχεται έχουμε τον Δεκαπενταύγουστο, που κάποτε ήταν η καρδιά των καλοκαιρινών διακοπών, το απόλυτο άδειασμα της Αθήνας (που βέβαια δεν αδειάζει ποτέ εντελώς) και η κατακόρυφη πτώση της κίνησης στο ιστολόγιο. Λιγότεροι φεύγουν πια για διακοπές, και για λιγότερο, αλλά η εβδομάδα που μας έρχεται, μαζί με τις εορταστικές το Πάσχα και τα Χριστούγεννα, εξακολουθεί να είναι η βδομάδα με τη χαμηλότερη ιστολογική κίνηση.

Και παρόλο που κι εγώ θα φύγω για διακοπές κάποια στιγμή μέσα στην επόμενη βδομάδα, το ιστολόγιο -εκτός απροόπτου, τεχνικού προβλήματος ας πούμε- θα εξακολουθήσει να δημοσιεύει άρθρα. Άλλωστε, αν κάτι έχει αλλάξει μέσα στα τόσα χρόνια που λειτουργούμε, είναι ότι έχει αυξηθεί κατακόρυφα η κινητή πρόσβαση στο Διαδίκτυο κι έτσι μπορεί κανείς να σχολιάζει ακόμα και παρα θίν’ αλός.

* Και ξεκινάμε με ένα κυριολεκτικό μεζεδάκι, αφού αφορά.. μεζεδάκια -να το πούμε μεταμεζεδάκι;

Από κατάλογο εστιατορίου, θαρρώ στη Ρόδο, το τμήμα των ορεκτικών όπου κυριαρχούν οι κάθε λογής κευτέδες!

Ουκ εν τω πολλώ το ευ, βεβαίως. Αν και ο συντάκτης του καταλόγου θα ήταν της άποψης ότι «ουκ εν τω κεφτέ το εφ»!

* Σε άρθρο για τη νέα ένταση στο Κοσσυφοπέδιο, διαβάζω ότι «Σε πολεμική φυλακή βρίσκεται ο Σερβικός στρατός σε όλη την επικράτεια λόγω των γεγονότων στο Κοσσυφοπέδιο».

Κάπως μεγάλη πρέπει να είναι αυτή η φυλακή για να τους χωράει όλους, σχολιάζει ο φίλος που έστειλε τον λίκνο. Από στρατιωτικά δεν σκαμπάζω, αλλά έχω την εντύπωση ότι ο σωστός όρος λέει ή για επιφυλακή ή για πολεμική ετοιμότητα.

* Ακούστηκε σε δελτία ειδήσεων αυτές τις μέρες: το κλείνον Άστυ ή ίσως και «το κλίνον Άστυ».

Λέτε να εννοούσαν ότι το Άστυ γέρνει; Ή ότι κλείνει, αφού όλοι φεύγουν για διακοπές;

Όπως είπε και ο Νίκος Λίγγρης στη Λεξιλογία, τα καλά τα απολιθώματα θέλουν και επιδέξιες γλώσσες.

* Η απεργία που έχει κηρύξει το μεταφραστήρι της Ράιαν συνεχίζεται.

Φίλος στέλνει οθονιά από τον ιστότοπό της, όπου προσφέρονται θέσεις με έκπτωση, και για μια συγκεκριμένη πτήση υπάρχει Αποθήκευση 10,40.

Στα αγγλικά Save 10,40 βέβαια, παναπεί εξοικονόμηση. Πάλι καλά που δεν έγραψαν «Σώστε 10,40».

* Τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις, έλεγε ο Ουμπέρτο Έκο.

Μια άλλη εξήγηση είναι ότι τον Αύγουστο οι δημοσιογράφοι παίρνουν άδεια.

Παίρνουν άδεια, με αποτέλεσμα ο συντάκτης υπηρεσίας να βγάζει ειδήσεις από το ψυγείο και να τις σερβίρει για φρέσκες. Έτσι, σε άρθρο του Πρόταγκον για το νεοπουριτανικό πνεύμα που επικρατεί, διαβάζουμε:

«Οι άνθρωποι είναι πολύ πιο πουριτανοί σήμερα», λέει στον βρετανικό Guardian η 63χρονη Γαλλίδα Μιριέλ Τραζιέ.

Μόνο που η κ. Τραζιέ αυτά δεν τα είπε φέτος αλλά πριν από τέσσερα χρόνια. Πράγματι, σε άρθρο του 2014 διαβάζουμε: “It’s seen as vulgar. People are more prudish these days,” said 60-year old Muriel Trazie, keeping her breasts out of the public eye while sunning herself on Paris Plages, the French capital’s summer beach.

Φρόντισε πάντως ο αναδημοσιευτής να επικαιροποιήσει την ηλικία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 145 Σχόλια »

Γιατί πειράζει η κακή μετάφραση; (άρθρο του Μαρκ Πολιτσότι)

Posted by sarant στο 10 Αύγουστος, 2018

Το ιστολόγιό μας πολύ συχνά ασχολείται με μεταφραστικά θέματα κι αυτό δεν είναι παράξενο αφού κι εγώ επαγγελματικά με τη μετάφραση ασχολούμαι, όπως άλλωστε και αρκετοί από τους αναγνώστες ή σχολιαστές του. Θα παρουσιάσω σήμερα ένα άρθρο του συγγραφέα και μεταφραστή Μαρκ Πολιτσότι, που δημοσιεύτηκε πριν από καμιά δεκαριά μέρες στη Νιου Γιορκ Τάιμς, φυσικά στα αγγλικά.

Βρήκα πως το άρθρο έχει ενδιαφέρον και δίνει αφορμές για συζήτηση αν και δεν είμαι βέβαιος αν ισχύουν όλα όσα γράφει ο συγγραφέας του.

Η μετάφραση, βιαστική πάντως, είναι δική μου, Επισημαίνω στο τέλος καναδυό σημεία που με προβλημάτισαν.

Γιατί πειράζει η κακή μετάφραση;

Η μετάφραση παίζει το ρόλο του σιωπηλού σερβιτόρου στα γλωσσικά θέματα: συχνά, την προσέχουν μόνο όταν ρίξει κάτω τον δίσκο με τις παραγγελίες. Μερικές φορές τα μεταφραστικά λάθη είναι σχετικά ανώδυνα –ας πούμε μια ατζαμήδικη απόδοση της πρόζας ενός συγγραφέα, κάτι που θα μπορούσε να δώσει σε έναν κριτικό βιβλίου την αφορμή για καναδυό δηκτικά σχόλια.

Όμως, η ιστορία είναι γεμάτη από παραδείγματα κακών μεταφράσεων  –κάποτε το λάθος ήταν σκόπιμο, άλλοτε επρόκειτο για απλή παρεξήγηση- που είχαν σοβαρότερες συνέπειες. Για μια δουλειά που συχνά συνεπάγεται ατέλειωτες ώρες αναδίφησης βιβλίων ή αναζήτησης στον υπολογιστή, η μετάφραση μπορεί να αποδειχτεί αναπάντεχα επικίνδυνη.

Η περιβόητη δήλωση του Νικήτα Χρουστσόφ το 1956, το «Θα σας θάψουμε», εγκαινίασε μια από τις πιο επικίνδυνες φάσεις του ψυχρού πολέμου, όπου κυριαρχούσε η παράνοια και η πεποίθηση ότι οι δυο πλευρές είχαν στόχο να καταστρέψουν η μια την άλλη. Κι όμως, αποδεικνύεται ότι ο Χρουστσόφ δεν είπε κάτι τέτοιο, τουλάχιστον όχι στα ρώσικα. Στην πραγματικότητα, ο Χρουστσόφ είχε πει «Θα ζήσουμε περισσότερο από εσάς» -που μπορεί να είναι αλαζονικό και πρόωρο αλλά πολύ απέχει από την κήρυξη εχθροπραξιών που άκουσαν οι περισσότεροι Αμερικανοί, εξαιτίας του λάθους του διερμηνέα του.

Η απάντηση του Καντάρο Σουζούκι, πρωθυπουργού της Ιαπωνίας σε ένα τελεσίγραφο των Συμμάχων τον Ιούνιο του 1945, λίγες μόνο μέρες πριν από τη Χιροσίμα, μεταφέρθηκε στον Χάρι Τρούμαν ως «σιωπηλή περιφρόνηση» (“mokusatsu”), ενώ στην πραγματικότητα το νόημά της ήταν «Ουδέν σχόλιο. Χρειαζόμαστε περισσότερο χρόνο». Δεν τους δόθηκε καθόλου χρόνος.

Όσο για τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου, και όλα όσα ακολούθησαν, θα μπορούσαν ίσως να είχαν αποφευχθεί αν τα μηνύματα που είχε υποκλέψει η αμερικανική αντικατασκοπία στις 10 Σεπτεμβρίου είχαν μεταφραστεί από τα αραβικά εγκαίρως και όχι στις 12 του μηνός –εδώ βέβαια το θέμα δεν είναι το μεταφραστικό λάθος αλλά η έλλειψη προσωπικού, αλλά και πάλι πρόκειται για μεταφραστική αστοχία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βίβλος, Λαθολογία, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , | 185 Σχόλια »

Γιατί λέμε «εφημερίδα» και όχι «επημερίδα»;

Posted by sarant στο 9 Αύγουστος, 2018

Το ερώτημα τέθηκε πριν από μερικές μέρες στη γλωσσική ομάδα Υπογλώσσια του Φέισμπουκ. Εφόσον, λέει, έχουν καταργηθεί τα πνεύματα, ποια απάντηση πρέπει να δοθεί σε έναν μαθητή που θα ρωτήσει «Γιατί λέμε «εφημερίδα» και όχι «επημερίδα»;»

Το ίδιο ερώτημα έχει κατά καιρούς τεθεί και από άλλους -ένας γνωστός συγγραφέας, πριν από καμιά δεκαπενταριά χρόνια, είχε διερωτηθεί:

«Πώς θα διδάξω στο παιδί μου να λέει «καθόλου» αντί «κατόλου», αν δεν μπορώ να του εξηγήσω την τροπή του τ σε θ λόγω της δασείας;». Το ίδιο επιχείρημα έχουν φέρει και άλλοι, που αναρωτήθηκαν αν τώρα θα πρέπει να λέμε κάτοδος και μέτοδος, αφού η οδός έπαψε να δασύνεται.

Το επιχείρημα του γνωστού λογοτέχνη είναι έωλο. Το παιδί μαθαίνει τη λέξη «καθόλου» πολύ πριν μάθει να γράφει και να διαβάζει και βέβαια δεν την ετυμολογεί, διότι, εδώ που τα λέμε, δεν υπάρχει και πολύ μεγάλη σχέση ανάμεσα στο «όλος» και στο «καθόλου» που δηλώνει την απόλυτη άρνηση ή την απόλυτη έλλειψη, που αυτή είναι η πρώτη έννοια που θα μάθει το μικρό παιδί, πχ. δεν περίσσεψε καθόλου τυρί, δεν περάσαμε καθόλου καλά. (Μάλιστα, επειδή η λέξη άλλαξε σημασία, κι εμάς μάς δυσκολεύει όταν βρούμε σε καθαρευουσιάνικα κείμενα να διατηρείται η αρχική σημασία της, που είναι «εν γένει, συνολικά», και είναι αντίθετη από την τρέχουσα, π.χ. «διεφώνησε με τον καθόλου χειρισμό του θέματος από την κυβέρνηση»).

Αλλά παρασύρθηκα με το καθόλου. Το θέμα είναι ότι το παιδί θα μάθει τη λέξη ως ενιαία και καθόλου δεν θα δυσκολευτεί να τη χρησιμοποιήσει, όπως και τη λέξη «εφημερίδα», τουλάχιστον όσο συνεχίσουν να εκδίδονται και να κυκλοφορούν. Όταν το παιδί μαθαίνει την εφημερίδα, δεν του είναι σαφές ότι η λέξη ετυμολογείται από την ημέρα. Όταν του γίνει σαφές, και θέσει την ερώτηση γιατί λέμε «εφημερίδα» και όχι «επημερίδα», η απάντηση είναι σαφής:

Λέμε εφημερίδα επειδή παλιότερα η λέξη «ημέρα» έπαιρνε δασεία και προφερόταν διαφορετικά. Η λέξη-κλειδί εδώ είναι «παλιότερα».

Κατά πάσα πιθανότητα, η συζήτηση αυτή θα γίνει όταν ο μαθητής έχει μάθει για τα πνεύματα, που τα μαθαίνει στην πρώτη Γυμνασίου και θα συνεχίσει να τα μαθαίνει στην ίδια τάξη ακόμη κι αν (μακάρι!) καταργηθεί η διδασκαλία των αρχαίων από το πρωτότυπο.

Αλλά ακόμα κι αν ο μαθητής είχε διδαχτεί τα πνεύματα εξ απαλών ονύχων, από την πρώτη δημοτικού δηλαδή, και πάλι θα μάθαινε την εφημερίδα ως ενιαία λέξη χωρίς να τη συνδέει με την ημέρα, και το φαινόμενο της δάσυνσης των συνθέτων θα το μάθαινε πολύ αργότερα, στο γυμνάσιο, διότι τότε είναι παιδαγωγικά αποδοτικό να διδαχτούν σύνθετες έννοιες της ετυμολογίας.

Αυτό δεν το λέω απλώς υποθετικά, αλλά ομιλώ εκ πείρας. Διδάχτηκα πολυτονικό σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και μπορώ να βεβαιώσω ότι η μαθησιακή σειρά ήταν και τότε η ίδια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικό ζήτημα, Ετυμολογικά, Μονοτονικό, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , | 209 Σχόλια »

Τρία πεντακόσια, να τ’ αφήσω;

Posted by sarant στο 8 Αύγουστος, 2018

Σύμφωνα με το ανέκδοτο, αυτή τη φράση τη λέει ο μαιευτήρας στους γονείς του νεογέννητου μόλις το ζυγίσει αμέσως μετά τον τοκετό. Φυσικά, την ίδια φράση έχουμε συνηθίσει να την ακούμε από τον μπακάλη ή τον χασάπη ή τον υπάλληλο του σουπερμάρκετ που ζυγίζει τη φέτα ή το κομμάτι κρέας που θέλουμε ν’ αγοράσουμε, και τη λέει όταν έχει κόψει βαρύτερο κομμάτι απ’ όσο του είχαμε πει -κι έτσι προκύπτει το αστείο, διότι άλλο το τυρί κι άλλο το μωρό μας.

Ωστόσο, τα σημερινά τρία πεντακόσια δεν είναι κιλά και γραμμάρια, μα άρθρα, άρθρα του ιστολογίου για την ακρίβεια. Πράγματι, το σημερινό μας άρθρο είναι το υπ’ αριθ. 3500 του ιστολογίου από τις 16.2.2009 ως σήμερα, παναπεί μέσα σε 3462 μέρες έχουμε δημοσιεύσει 3500 άρθρα, δηλαδή ένα τη μέρα και κάτι τι παραπάνω. Οπότε, σήμερα θα περιαυτομπλογκήσουμε, όπως κάνω πότε-πότε όταν το ιστολόγιο έχει γενέθλια ή φτάνει σε αξιοπρόσεχτα ορόσημα.

Θα μου πείτε, είναι τάχα τόσο σημαδιακό νούμερο τα 3500 που ν’αξίζουν ειδικό άρθρο; Τα χίλια άρθρα, εντάξει, είναι νούμερο στρογγυλό, αξίζουν να γιορταστούν και πράγματι τα γιορτάσαμε. Να δεχτούμε και τις δυο χιλιάδες, που κι αυτές άλλωστε αξιώθηκαν δικό τους άρθρο. Τις τρεις χιλιάδες δεν τις γιορτάσαμε -και ερχόμαστε τώρα να αφιερώσουμε άρθρο στις τρεισήμισι; Δεν περιμέναμε τουλάχιστον τον Γενάρη του 2020 να γιορτάσουμε τις 4 χιλιάδες άρθρα;

Εντάξει, γράψτε με ένοχο ότι λουφάρω, πείτε ότι φταίει το καλοκαιρινό ραστόνι και ο καύσωνας που με καθηλώνει (μπαγουδο). Από την άλλη, έχω να πω μερικά πράγματα για τον αριθμό τρία και μισό, οπότε το σημερινό άρθρο δεν θα το εξαντλήσω σε περιαυτομπλογκίες.

Λοιπόν, 3500 άρθρα, που δεν είναι και λίγα, έστω κι αν κάμποσα από αυτά είναι επαναλήψεις παλαιότερων (συχνά όμως ξαναδουλεμένες και επαυξημένες) ή αναδημοσιεύσεις από αλλού -ανάμεσά τους κείμενα του πατέρα μου. Με βάση τα στατιστικά που δίνει η WordPress, αυτά τα 3500 άρθρα πιάνουν περίπου 4.580.000 λέξεις -και εδώ παρατηρώ ένα μάλλον ανησυχητικό μοτίβο: ενώ στα τρία πρώτα χρόνια λειτουργίας του ιστολογίου ο μέσος όρος των λέξεων κάθε άρθρου ήταν κάτω από 1000, με κάθε χρόνο που περνάει η έκταση των άρθρων αυξάνεται, με αποτέλεσμα τα άρθρα του 2018 να έχουν κατά μέσον όρο πάνω από 1800 λέξεις το καθένα.

Εξίσου σημαντικά με τα άρθρα είναι όμως και τα σχόλιά σας. Κατά σύμπτωση, το ιστολόγιο κοντεύει να φτάσει σε ένα σημαντικό ορόσημο σχετικό με τα σχόλια, τις 500.000 σχόλια. Προς το παρόν, βρισκόμαστε στις 491.500 σχόλια. Και ο αριθμός των σχολίων εμφανίζει γενικά ανοδική τάση με τα χρόνια, όχι όμως γραμμική. Τα άρθρα του πρώτου χρόνου είχαν κατά μέσον όρο 63 σχόλια το καθένα, τα φετινά έχουν μέσον όρο 185 σχόλια, αλλά το ρεκόρ το έχει το 2016, με 197 σχόλια ανά άρθρο.

Ως προς τα δημοφιλέστερα άρθρα από αυτά τα 3500, τα 10 πρώτα σε επισκέψεις είναι τα εξής:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Επετειακά, Λαθολογία, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , | 143 Σχόλια »

Ο Σηφαλιός πάει Μέγαρο

Posted by sarant στο 7 Αύγουστος, 2018

Το σημερινό θέμα το ξεσηκώνω φρέσκο φρέσκο από μια ανάρτηση στην ομάδα Υπογλώσσια του Φέισμπουκ. Κανονικά, θα το έβαζα στο συρτάρι μέχρι που να βρω την έντυπη πηγή (που αναφέρεται πιο κάτω) και να ελέγξω αν είναι ακριβής η αναπαραγωγή του κειμένου και αν υπάρχουν άλλες πληροφορίες, όμως φοβούμαι μην το ξεχάσω εντελώς -και θα’ναι κρίμα.

Πρόκειται για ένα γουστόζικο κρητικό ανέκδοτο, αφηγημένο σε ανόθευτη κρητική διάλεκτο -και προφανώς συνειδητά καμωμένο έτσι που ν’ αποφεύγονται οι τύποι της κοινής και να προτιμούνται οι διαλεκτικοί.

Στην ανάρτηση αναφέρεται ότι το ανέκδοτο είναι παρμένο από ανακοίνωση του Μιχάλη Κοπιδάκη με τίτλο «Kenning στην κρητική διάλεκτο», συνεισφορά στο Συνέδριο με θέμα «Ο λαϊκός αινιγματικός λόγος στην Κρήτη: Τα αινίγματα—(α)νιώματα», στη μνήμη της Μαρίας Λιουδάκη, Ιεράπετρα, 7, 8 και 9 Οκτωβρίου 2011 (τόμος με τα πρακτικά του Συνεδρίου εκδόθηκε το 2016 από το Κέντρο Κρητικής Λογοτεχνίας). Ο Κοπιδάκης αναφέρει: «Ο φίλος και πονετικός ασκληπιάδης Νίκος Μαρκάκης από τον Κρασούνα Μυλοποτάμου είχε την καλοσύνη να μου αναδιηγηθεί το ακόλουθο ανέκδοτο με ομοδιηγηματικό αφηγητή τον γκαλονόμο Σηφαλιό»

Ωστόσο, κατά τη συζήτηση, η φίλη γλωσσολόγος Μαριάννα Κατσογιάννου ανέφερε ότι το ίδιο ανέκδοτο (αν και με κάποιες διαφορές) το διηγιόταν η γλωσσολόγος Ειρήνη Φιλιππάκη, που είχε γίνει διάσημη στις παρέες των γλωσσολόγων γι’ αυτό το ανέκδοτο, που το διηγιόταν με την κρητική της προφορά.

Θα μου πείτε, στα ανέκδοτα δεν χωρεί πατρότητα. Ωστόσο, το συγκεκριμένο μού φαίνεται πως αποτελεί προσωπική δημιουργία. Θα το δείτε κι εσείς.

Προσθήκη: Ο φίλος μου ο Λεωνίδας από τα Χανιά με πληροφορεί ότι το ανέκδοτο υπάρχει από παλιά, το ξέρει από… τον προηγούμενον αιώνα και έχει κάπως διαφορετικά. Ο Σηφαλιός παρουσιάζεται στο καφενείο του χωριού φορώντας ένα ροζ γουνάκι. Τον ρωτάνε πώς και τι, και αρχίζει να τους εξιστορεί ότι πήγε στην Αθήνα, κόσμος και κακό, αυτοκίνητα, το ένα, το άλλο, και τελικά λέει ότι τον πήγε ο ξάδερφος στη Λυρική (το ανέκδοτο είναι παλιότερο από το Μέγαρο) και αφού περιγράψει πώς ήταν η παράσταση, λέει ότι στο τέλος ήταν ένα μέρος που ο καθένας έλεγε ένα νούμερο κι έπαιρνε άλλος ομπρέλα, άλλος παλτό, πήγε κι ο Σηφαλιός και πήρε αυτό το γουνάκι.

Άλλος φίλος, γλωσσολόγος, επιβεβαιώνει ότι η Ειρήνη Φιλιππάκη συνήθιζε να διηγείται αριστοτεχνικά το ανέκδοτο, που όλοι το ήξεραν ως «το γουνάκι» αλλά μου λέει ότι στη βερσιόν της Φιλιππάκη υπάρχουν ελάχιστα κρητικά ιδιωματικά στοιχεία, αυτά που είναι γνωστά σε όλους (ίντα, τση, απέ κτλ) και όχι άγνωστες λέξεις όπως της δικής μας βερσιόν. Οπότε, υποθέτω πως κάποιος πήρε το ήδη γνωστό ανέκδοτο και το μετάτρεψε σε ιδιωματικό.

Το ανέκδοτο αφηγείται πώς πήγε ο Σηφαλιός να παρακολουθήσει παράσταση όπερας στο Μέγαρο Μουσικής. Όπως είπα, η σύντομη αφήγηση είναι κατάφορτη με κρητικές διαλεκτικές λέξεις. Με τα βοηθήματα που έχω προσπάθησα να εξηγήσω όλες τις λέξεις του κειμένου, αλλά αν κάπου δεν τα κατάφερα θα ζητήσω τη βοήθεια τη δική σας, κυρίως των Κρητικών και των παρεπιδημούντων στη λεβεντογέννα.

Στο τέλος δίνω και μια μετάφραση στην κοινή.

«Στην Αθήνα ήμουνε και ανέλωσέ με μιαν αργατινή ο αξάδερφός μου ο Ζαχάρης να πάμε, λέει, στο Μέγαρο, που μαζώντουνε καθ’ αργά αθρώποι μπεγεντισμένοι να κάμουνε σεΐρι. Έ, επήγαμε. Μπαίνομε, κόσμος αρίφνητος, μια βαβουρανιά, ένα καλαμπαλίκι, κυράδες με τα βέλα και τα καπέλα, μεγαλουσάνοι, τσίμουροι, κοπελολόι, τση Σταυροπροσκύνησης εγίνουντονε. Ας είναι. Εκάτσαμε και μια κοπανιά σκοτίδι κι επόεις σηκώνεται ο μπερντές και φανερώνεται ένας μαυροφορεμένος κι εκράθειε ένα βιτσαλάκι. Εκαληνώρισέ μας ο άθρωπος, ήκαμε ένα τεμενά και ξεπροβαίνει μια πατουλιά (πού στο διάολο ήτανε χωσμένοι και επαρακατσεύανε;) και εντακάρανε να φωνιάζουνε. Ο μαυροφορεμένος, σηκώνει ο καϋμέχαρος το βιτσαλάκι, κάνει το νόημα «κεδιά!», μα όσο ανεβοκατέβαζε αυτός το βιτσαλάκι, τοσονά εφωνιάζανε σαν τσι Πανασιθιανούς γαυγιώτες όντε μονοπαντήζουνε. Εχοροπήδα ο μαυροκακομοίρης, αυτοί το χαβά ντως. Προβαίνει από τη ζερβή μπάντα κι ένα χοντρός, μωρέ, ανιχί ο Καράς απού ‘χε το κασαπιό στο Μεϊντάνι, κι ήκραζε κι αυτός σαν τον κούκλη. Έρχεται και μια θρομύλα ανεμαλιασμένη σαν τη Ζωνιανή, εφώνιαζε κι αυτή, διαόλους είχε στην κοιλιά δε γ-κατέχω, οικογενειακά είχανε, ποιος κατέχει, έ, ετρώγουντονε σαν τα λιμοπρόγονα. Επέρασε ώρα, ήπιασέ με μια κεφαλόκριση, εγύριζε ο κόσμος σαν το σφοντύλι, επακοιμήθηκα. Όντε εφεύγαμε, με ρωτά μια κοπελιά (από τα σουσούμια τση την ήβγαλα Χανιώτισσα) «τον αριθμό σας, κύριε» και τση κάνω «Δεκοχτώ». Δίδει μου ετουτονέ το γαμπαδάκι, που το φορώ εδά, κι ετσά δεν επήγε ολότελα στράφνι η βραδιά…».

Οι ιδιωματικές λέξεις του κειμένου με τη σειρά που εμφανίζονται:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ευτράπελα, Κρήτη, Μεταμπλόγκειν, Ντοπιολαλιές | Με ετικέτα: , , , | 203 Σχόλια »

Εσείς τον παρακάμψατε τον αλγόριθμο;

Posted by sarant στο 6 Αύγουστος, 2018

Το σημερινό άρθρο μάλλον έρχεται κατόπιν εορτής. Έπρεπε να γραφτεί την Παρασκευή. όταν όλο το ελληνόφωνο Φέισμπουκ συζητούσε για τον αλγόριθμο και την παράκαμψή του. Όμως το ιστολόγιο, όσο κι αν παρακολουθεί την κοινωνικοδικτυακή επικαιρότητα, έχει και παραδόσεις, οι οποίες επιβάλλουν το Σάββατο και την Κυριακή να βάζουμε άρθρα ειδικού περιεχομένου, κι έτσι αναγκαστικά το άρθρο για τον αλγόριθμο μετατέθηκε για σήμερα οπότε υπάρχει κίνδυνος να θεωρηθεί ανεπίκαιρο, αφού, κατά την παροιμία «κάθε θάμα τρεις ημέρες, το μεγάλο τέσσερις» (πιάνονται άραγε και οι μη εργάσιμες;)

Από την άλλη, αν δεν διατρίβετε στο Φέισμπουκ μπορεί να μην έχετε καν πάρει είδηση αυτή την αλγοριθμική ιστορία/υστερία, αν και κάποιος φίλος έγραψε ότι μόλις πήγε το Σάββατο στο χωριό η μητέρα του τον ρώτησε τι συμβαίνει με τον αλγόριθμο.

Σε περίπτωση όμως που όντως δεν έχετε πάρει τίποτα χαμπάρι, εδώ και μερικές μέρες χιλιάδες χρήστες του ελληνόφωνου Φέισμπουκ αναπαράγουν στον «τοίχο» τους (στον προσωπικό τους χώρο) ένα τυποποιημένο κείμενο το οποίο λέει τα εξής:

Κι εγώ αποφάσισα να παρακάμψω την αλλαγή του αλγόριθμου του Facebook, σημειώνοντας ότι δεν βλέπω τόσους πολλούς φίλους.
Δείτε πώς να αποφύγετε να ακούτε τους ίδιους 25 φίλους του fb και κανέναν άλλο. Οι ενημερώσεις σας δείχνουν πρόσφατες μόνο δημοσιεύσεις από τους ίδιους λίγους ανθρώπους, περίπου 25, αρκετές φορές το ίδιο, επειδή το facebook έχει νέο αλγόριθμο. Το σύστημά τους επιλέγει άτομα που διαβάζουν τη δημοσίευσή σας. Ωστόσο, θα ήθελα να επιλέξω για τον εαυτό μου, γι ‘ αυτό σας ζητώ μια χάρη. Αν διαβάσετε αυτό το μήνυμα αφήστε μου ένα γρήγορο σχόλιο, ένα «γεια», ένα αυτοκόλλητο, ό,τι θέλετε, έτσι θα εμφανίζεται στις ενημερώσεις μου.

Διαφορετικά το facebook επιλέγει τι να μου δείξει, και δεν χρειάζομαι το facebook για να διαλέξω τους φίλους μου. Τα κοινωνικά μέσα ενημέρωσης αφορούν την επικοινωνία.

Αντιγράψτε και επικολλήστε αυτό το κείμενο στον τοίχο σας ώστε να μπορείτε να απολαύσετε περισσότερη αλληλεπίδραση με όλες τις επαφές σας και να παρακάμψετε το σύστημα.

Σας ευχαριστώ για την πληροφορία όσων έχουν ήδη αντιγράψει και επικολλήσει τα παραπάνω.

Όπως γράφει ο ιστότοπος για τους χόακες, το τυποποιημένο κείμενο περί αλλαγής αλγορίθμου είχε αρχίσει να κυκλοφορεί στα τέλη του 2017 στα αγγλικά -στα καθ’ ημάς έχει έρθει εδώ και καιρό, αλλά μόνο πολύ πρόσφατα απέκτησε την κρίσιμη μάζα για να πάρει διαστάσεις επιδημίας.

Όπως και τα αλυσιδωτά ηλεμηνύματα, το δημοσίευμα για την παράκαμψη του αλγορίθμου βρήκε αμέτρητους πρόθυμους αναμεταδότες που έσπευσαν να το αναδημοσιεύσουν, είτε επειδή τους αρέσει να αναπαράγουν άκριτα οτιδήποτε εντυπωσιακό έρθει στην αντίληψή τους είτε για άλλους λόγους. Είναι βέβαια θλιβερό αλλά και ενδεικτικό ότι ακόμα και δημοσιογράφοι που θεωρούνται κορυφαίοι έσπευσαν να αναδημοσιεύσουν το κείμενο. Από την άλλη, το είδα και σε τοίχους σοβαρών ανθρώπων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Μαθηματικά, Μεταμπλόγκειν, Μιμίδια, Χόακες | Με ετικέτα: , , , , | 170 Σχόλια »

Τα χρυσόψαρα του Θάνου Αθανασόπουλου

Posted by sarant στο 5 Αύγουστος, 2018

Πριν από ενάμιση μήνα είχαμε δημοσιεύσει ένα άρθρο για τα αστυνομικά μυθιστορήματα, στο οποίο αναρωτιόμουν αν υπάρχει κάποιο ελληνικό αστυνομικό μυθιστόρημα στο οποίο ο κεντρικός ήρωας να έχει το κοινότατο επώνυμο Παπαδόπουλος. Όπως μας πληροφόρησε στα σχόλια ο φίλος μας ο Mitsos, στο αστυνομικό μυθιστόρημα «Οι τέσσερις εποχές του κυρίου Ανανία», της Μιράντας Βατικιώτη, πρωταγωνιστεί αστυνομικός με το κοινότερο ελληνικό ονοματεπώνυμο: Γεώργιος Παπαδόπουλος. Μάλιστα, η Μιράντα Βατικιώτη έγραψε πέρυσι και άλλο ένα μυθιστόρημα με τον ίδιο ήρωα, «Το μυστικό του βασιλιά των γερανιών». Σημείωσα να τα αναζητήσω, αλλά δεν χρειάστηκε.

Η ευχάριστη έκπληξη ήταν ότι μερικές μέρες αργότερα πήρα ηλεμήνυμα από τις εκδόσεις Πικραμένος που μου ζήτησαν τη διεύθυνσή μου για να μου στείλουν τα βιβλία. Όπερ και έγινε, και επιπλέον μέσα στο δέμα υπήρχε και ένα τρίτο βιβλίο του ίδιου εκδότη, η συλλογή διηγημάτων ή ανεκδιηγημάτων όπως τα λέει «Τα χρυσόψαρα» του Θάνου Αθανασόπουλου. Κατά σύμπτωση, στο βιβλιοφιλικό άρθρο που είχαμε δημοσιεύσει πριν από τέσσερις βδομάδες -που είναι πολύς καιρός αν σκεφτούμε τι μεσολάβησε- η φίλη μας η Χρονοποιούσα και άλλος ένας φίλος είχαν συστήσει το βιβλίο του Αθανασόπουλου -από το οποίο θα παρουσιάσω σήμερα ένα δείγμα.

Τα τρία βιβλία έχουν κάτι το κοινό: το ανάλαφρο ύφος. Στα αστυνομικά, αυτό ξενίζει στην αρχή αφού έρχεται σε αντίθεση με φονικά και μάλιστα ειδεχθή, αλλά τελικά λειτουργεί. Η Μιράντα Βατικιώτη, που είναι πολύ νέα και έχει προϋπηρεσία στην παιδική λογοτεχνία, παρουσιάζει δυο γερά χτισμένες ιστορίες και έναν πολύ αξιοπρόσεκτο (παρά το κοινό ονοματεπώνυμό του!) ήρωα. Μου άρεσαν τα βιβλία της και περιμένω να διαβάσω κι άλλα δικά της έργα.

Ο Θάνος Αθανασόπουλος ζει στην Ολλανδία όπου παίζει τζαζ και διδάσκει σαξόφωνο. Έχει επίσης παρουσία στον κυβερνοχώρο -τον είχα φίλο στο Φέισμπουκ χωρίς να ξέρω ότι γράφει. Τα Χρυσόψαρα είναι το πρώτο του βιβλίο, μια συλλογή από 50 ολιγοσέλιδα «ανεκδιηγήματα» όπως τα λέει. Άφθονα λεκτικά παιχνίδια, μπόλικη αυτοϋπονόμευση και ανατροπή (ίσως το παρακάνει κάπου), μικρές ιστορίες που αναπτύσσονται κάπως σαν αυτοσχεδιασμοί (δοθέντος ότι ο συγγραφέας παίζει τζαζ, δεν το απέφυγα το κλισέ). Δεν είναι όμως όλες ανάλαφρες ούτε ρηχές, υπάρχουν αρκετές σκοτεινές ιστορίες κι άλλες που δίνουν αφορμή για σκέψη, κάποτε και επί γλωσσικών θεμάτων. Εδώ μια συνέντευξη του συγγραφέα.

Το βιβλίο δεν είναι μεγάλο -κάπου 185 σελίδες- αλλά ενώ σας συνιστώ να το διαβάσετε, δεν θα σας πρότεινα να το διαβάσετε μονορούφι, όπως θα κάνατε με μια νουβέλα της ίδιας έκτασης, αλλά σε τρεις-τέσσερις ή και περισσότερες καθισιές. Όμως αυτό ισχύει και για τις συλλογές διηγημάτων γενικώς, δεν συμφωνείτε;

Ο συγγραφέας παρουσιάζει ως εξής το βιβλίο του στο οπισθόφυλλο:

Μουσική.
Μουσικοί.
Εργάτες.
Η Λίτσα. Άλλες Λίτσες.
Μπαρ και περίπτερα.
Θερμοσίφωνες και γυψοσανίδες.
Εγκληματίες, τζογαδόροι, φαντάσματα, γοργόνες και χρυσόψαρα.
Φαντάροι και αξιωματικοί.
Γητευτές κουνουπιδιών και πωλητές λύσεων.
Καριερίστες κι αλκοολικοί.
Ένα αλλοπρόσαλλο συνονθύλευμα από ιστορίες που υφαίνουν σελίδα τη σελίδα τη βεβαιότητα στον αναγνώστη ότι, τελικά, δεν υπάρχει κανένα νόημα.
Μια συλλογή ανεκδιήγητων διηγημάτων.
Μια συλλογή ανεκδιηγημάτων.

Εγώ θα σας παρουσιάσω δύο ιστορίες από το βιβλίο. Μία τυπική σύντομη ιστορία, λίγο παραπάνω από μία σελίδα, με την ανατροπή στο τέλος, και το διήγημα που έδωσε και τον τίτλο στη συλλογή.

Και ξεκινάω με τη μικρή ιστορία, τον Αιχμάλωτο, λίγο παραπάνω από 300 λέξεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αστυνομική λογοτεχνία, Διηγήματα, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , | 150 Σχόλια »

Τεταρταυγουστιανά μεζεδάκια και πάλι

Posted by sarant στο 4 Αύγουστος, 2018

Τεταρταυγουστιανά, φυσικά, αφού σήμερα είναι η επέτειος της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου, ενός μισητού καθεστώτος όσο κι αν τελευταία μερικοί φιλελεύθεροι μαζί με τους χρυσαβγίτες πασχίζουν να αποκαταστήσουν τον τριπίθαμο δικτάτορα. Η σημερινή ημερομηνία είναι από τις λίγες που έχουν δική τους λέξη στη γλώσσα μας, οπότε λογικά τη χρησιμοποιώ στον τίτλο. Και γράφω «και πάλι» επειδή τον ίδιο τίτλο τον είχα χρησιμοποιήσει και το 2012, πριν από έξι χρόνια, που και πάλι το σαββατιάτικο άρθρο μας έπεφτε τέτοια μέρα.

* Και ξεκινάμε με ένα μεζεδάκι κυριολεκτικό. Τι θα λέγατε να σας κεράσω αλογοκούνελο;

Από τον τοίχο φίλης δανείζομαι την εικόνα, προφανώς από τον κατάλογο ντελιβεράδικου, που ανάμεσα στις σπεσιαλιτές του διαφημίζει και ένα έδεσμα που περιέχει  «χορς ράμπιτ», το οποίο προφανώς θα είναι κάποιο σπανιότατο υβρίδιο άλογου και κουνελιού, σαν τον μυθικό τραγέλαφο.

(Ίσως πάλι να είναι λάθος αντί για το χορς ράντις, horse radish, αυτή τη ρίζα λαχανικού που το σερβίρουμε τριμμένο για άρτυμα και είναι πικρό και το λένε χρένο στην τρισχιλιετή).

* Και συνεχίζω με την υπερδιόρθωση της εβδομάδας, από τον ιστότοπο επιπλοποιείου, που διαφημίζει με καμάρι τα πολυτελή του ανάκλινδρα.

Προφανώς είναι φτιαγμένα για να ξαπλώνουν πάνω τους οι νάπτες.

Πάντως, σύμφωνα με έρευνα αγοράς, τα ανάκλινδρα προσφέρονται σε τιμή διπλάσια από τα ανάκλιντρα.

* Προσέχω την ανακοίνωση που έβγαλε η πολιτική κίνηση ΠΡΑΤΤΩ, στην οποία ανήκει και ο παραιτηθέντας (για να κάνουμε λίγον ακτιβισμό) υπουργός Νίκος Τόσκας.

«Οφείλουμε να ζητήσουμε μία ειλικρινή συγγνώμη από τον Ελληνικό Λαό, που στη διάρκεια της προσπάθειάς μας για υπέρβαση των μνημονίων, δεν καταφέραμε να αλλάξουμε όπως οφείλαμε και έχει ανάγκη ο τόπος, εκείνες τις νοοτροπίες και τις αντιλήψεις που το διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα της συνενοχής και της διαπλοκής, είχαν μετατρέψει την ελληνική κοινωνία σε συνυπεύθυνη στην παρανομία και ταυτόχρονα το νομιμοποιούσε .»

Κι ενώ δεν έχω διαφωνία με το περιεχόμενο, βρίσκω πολλά ψεγάδια στη διατύπωση -χαρακτηριστικό παράδειγμα του τι μπορεί να πάθει κανείς με τον μακροπερίοδο λόγο. Μοιάζει με κάποιον που κάνει μακροβούτι και μέσα στη θάλασσα χάνει τον προσανατολισμό του και βγαίνει σε άλλο σημείο από εκείνο που είχε σκοπό να φτάσει.

Στην ομάδα Υπογλώσσια του Φέισμπουκ που το συζητήσαμε, πρότεινα το εξής σουλούπωμα:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Υπότιτλοι | Με ετικέτα: , , , , , , , | 132 Σχόλια »