Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Από τη Ρηγίλλης στην Πειραιώς μέσω Συγγρού

Posted by sarant στο 29 Σεπτεμβρίου, 2016

Ο συντομότερος δρόμος για να πάτε από τη Ρηγίλλης χαμηλά στην Πειραιώς είναι να διασχίσετε το κέντρο, αλλά μπορεί να έχει κίνηση. Μια άλλη διαδρομή είναι να κατεβείτε από το Στάδιο την Καλλιρρόης και τη Συγγρού και μετά να πάρετε την παραλιακή και να βγείτε στην αρχή της Πειραιώς.

Αλλά εδώ λεξιλογούμε, δεν δρομολογούμε, ούτε δίνουμε πληροφορίες σε οδηγούς: υπάρχουν ειδικοί ιστότοποι για τούτο. Κι ενώ δεν είναι παράλογο να θεωρήσει κανείς ότι ο τίτλος του άρθρου μας περιγράφει μια διαδρομή μέσα στην Αθήνα, πάω στοίχημα πως αρκετοί από εσάς θα έχουν καταλάβει ποιο είναι το κοινό στοιχείο των τριών οδωνυμίων του -δεν αξίζει καν να το βάλω κουίζ, θα το φανερώσω αμέσως.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Επικαιρότητα, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , | 145 Comments »

Λωποδυτική ανθολογία (για την αργκό το 1934)

Posted by sarant στο 28 Σεπτεμβρίου, 2016

Το σημερινό άρθρο είναι αναδημοσίευση ενός κειμένου που δημοσιεύτηκε το 1934 στην εφημερίδα «Ακρόπολις» με θέμα την αργκό του υποκόσμου της εποχής. Το ανακάλυψε τυχαία ο φίλος μας ο Κόρτο και προσφέρθηκε να το πληκτρολογήσει και να μου το στείλει, μια και έχει γλωσσικό ενδιαφέρον.

Ο συντάκτης του άρθρου παρουσιάζει την αργκό του υποκόσμου στους ευυπόληπτους αναγνώστες της εφημερίδας σαν κάτι το εξωτικό, ιδωμένο ή ακουσμένο απέξω -όχι δηλαδή όπως την προσλάμβανε, λίγο νωρίτερα, ο αναγνώστης πχ. των μυθιστορημάτων του Πέτρου Πικρού. Αναρωτιέμαι αν δοκίμασε τον πειρασμό να εμπλουτίσει λίγο το υλικό του για να το κάνει πιο αξιοπερίεργο (κι αν ενέδωσε στον πειρασμό) -και βέβαια, ύστερα από 80 χρόνια δεν είναι καθόλου εύκολο να κρίνουμε την αυθεντικότητά του.

Ο συντάκτης παραθέτει δύο αργκοτικά κείμενα, εμφανώς φτιαχτά από τον ίδιο και κατάφορτα από συνθηματικές λέξεις και φράσεις, που τα εξηγεί και δίνει και γλωσσάρι -το πρώτο κείμενο έχει λέξεις που παραπέμπουν σε άνθη και φυτά ενώ το δεύτερο θυμίζει τα καλιαρντά. Καθώς το άρθρο δημοσιεύεται αμέσως μετά την πρωτομαγιά, ο αρθρογράφος παίρνει αφορμή από τη γιορτή των λουλουδιών, κάνοντας υπαινιγμό και σε έναν διάσημο στην εποχή του στίχο του Αχιλλέα Παράσχου, και στη συνέχεια παρουσιάζει το «ανθοκομικό» κείμενο.

Το άρθρο το υπογράφει ο Ε. Θωμόπουλος, που πρέπει να είναι ο Στάθης Θωμόπουλος, που τον αναφέρει ο Μάγερ στην Ιστορία του Ελληνικού Τύπου σαν συντάκτη της Ακροπόλεως. Τον βρίσκω να υπογράφει τη νεκρολογία του Λαπαθιώτη το 1944 και το ρεπορτάζ για τη δίκη του Ναυτικού το 1948.

Κατ’ εξαίρεση, διατηρώ την ορθογραφία του πρωτοτύπου, αλλά βέβαια μονοτονίζω. Και ευχαριστώ και πάλι τον Κόρτο!

ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ ————— ΤΕΤΑΡΤΗ, 2 Μαΐου 1934

ΖΩΗ ΚΑΙ ΚΙΝΗΣΙΣ

ΤΑ ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΤΟΥ ΥΠΟΚΟΣΜΟΥ

 

ΛΩΠΟΔΥΤΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ

ΚΑΙ ΑΣΤΥΝΟΜΙΚΑΙ ΑΠΟΚΑΛΥΨΕΙΣ

Οι ερωτευμένοι, οι ποιηταί και οι άνθρωποι των πέντε δακτύλων – Το λουλούδινον αλφάβητον της ρωμέϊκης αργκώ- Μία συνταγή και μία απολογία με τα τρία περίεργα ιδιώματα.

Σπεύσαντες οι ερασταί έδρεψαν…ναρκίσσους, εις της πρωτομαγιάς τους φαιδρούς και ευώδεις παραδείσους, όπως θέλει ο παληός ρωμαντικός ποιητής. Και όπως ήθελαν οι σύγχρονοι ποιηταί και ποετάστροι, οι οποίοι υπεράφθονοι όπως τα μανιτάρια της εποχής, «αδεία της ημέρας», μας άλλαζαν τον αδόξαστο από των στηλών των εφημερίδων και των περιοδικών. Οι ύμνοι και οι παιάνες προς τον μήνα των ρόδων και του έρωτος, δια τα εξαίσια των οποίων «ουδενός μάρτυρος εστί χρεία», έδωσαν κι’ επήραν. Από την γενικήν…ανθοφιλολογίαν όμως ελησμονήθη η πρακτικωτέρα! Εκείνη, που κάμνει τους επιχειρηματίας των πέντε δακτύλων να συνεννοούνται και να χαίρωνται…τα αγαθά του επαγγέλματός των και τα λαγωνικά της αστυνομίας να «τρελλαίνωνται» από το κακό τους, που δεν ημπορούν να την εννοήσουν. Να μας συγχωρούν οι ερωτευμένοι και οι ποιηταί. Αλλά και οι λωποδύτες έχουν εμπνευσθή και αυτοί από την ανθολογίαν τας προσωνυμίας των μεγάλων τους κόλπων. Οι αστυνομικοί μετά μακράς και πολυμόχθους προσπαθείας, έχουν κατατοπισθή επάνω – κάτω με την λουλούδινη λωποδυτικήν αυτήν διάλεκτον. Όχι δε ολοκληρωτικώς, γιατί και η περίεργος διάλεκτος έχει διαρκή την ανανέωσιν με τας εμπνεύσεις των ενδιαφερομένων από τον κόσμο των λουλουδιών και των χορταρικών.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αργκό, Αναδημοσιεύσεις | Με ετικέτα: , , | 149 Comments »

Τα έπη των Αριμασπών – 11 (Δημήτρης Σαραντάκος)

Posted by sarant στο 27 Σεπτεμβρίου, 2016

Εδώ και λίγο καιρό άρχισα να δημοσιεύω, σε συνέχειες, το μυθιστόρημα του αλησμόνητου πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Τα έπη των Αριμασπών» (2004). Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Μέχρι το τέλος του μήνα θα δημοσιεύουμε συνέχειες κάθε Τρίτη, μετά μάλλον θα επιστρέψουμε σε δεκαπενθήμερη συχνότητα.

Ο αφηγητής, ο Νίκος, σε μια σύσκεψη στο γραφείο του μεγαλοεκδότη Βελή, αναγνωρίζει στο πρόσωπο ενός νεοφερμένου συνεργάτη τον παλιό του φίλο Χρήστο, συναγωνιστή του από την ΕΠΟΝ και αναλαμβάνει να συνεργαστεί μαζί του για την έκδοση ενός τόμου. Ο Χρήστος κάνει λόγο για τον Αριστέα τον Προκοννήσιο και το χαμένο έργο του Αριμάσπεια έπη και αποκαλύπτει ότι έχει στα χέρια του την αραβική μετάφραση των Επών αλλά ότι σκοπεύει να την πουλήσει ακριβά. Στην ομάδα τους προστίθεται και ένας τρίτος, ο πολιτικός μηχανικός Δημήτρης Γερμιώτης.

Η σημερινή συνέχεια είναι η πρώτη του τέταρτου κεφαλαίου που έχει τον τίτλο Η εξαφάνιση. Ποιος εξαφανίστηκε θα το μάθετε αμέσως, αν και η καθαυτό εξαφάνιση θα γίνει σε επόμενη συνέχεια. Σαν παρένθεση έχουμε στη σημερινή συνέχεια και μερικά ευτράπελα πορτοκαλιστών, που τα έχουμε κι άλλη φορά αναφέρει στο ιστολόγιο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

Η ΕΞΑΦΑΝΙΣΗ

mimis_jpeg_χχsmallΗ ανάγνωση της συνέχειας των Επών όμως, δεν έγινε ούτε την άλλη βδομάδα, ούτε την μεθεπόμενη, ούτε καν τον άλλο μήνα. Ο Χρήστος βρέθηκε ξαφνικά να είναι  εξαιρετικά πολυάσχολος. Ερχόταν όπως πάντα, στην ώρα του, στα γραφεία της Εγκυκλοπαίδειας, δούλευε όπως πάντα χωρίς να περισπάται σε κουβέντες με το προσωπικό και, όταν τέλειωνε το ωράριό του, έφευγε βιαστικά. Στις απόπειρες μας να τον δεσμεύσουμε να μας διαβάσει τη συνέχεια, ξεγλιστρούσε.

“Εντάξει βρε παιδιά, έτοιμη την έχω τη συνέχεια, αλλά πνίγομαι αυτόν τον καιρό”

Μια δυο φορές πήγε στο γραφείο του Βελή και κλείστηκε μαζί του με τις ώρες. Άλλοτε πάλι είχε πολλές κατ’ ιδίαν συζητήσεις με τον κύριο Αντωνάκη, όσες φορές ο συγγραφέας της παράλληλης ιστορίας ερχόταν να μας φέρει συνεργασία. Μια δυο φορές μάλιστα τους είδα να φεύγουν μαζί πιασμένοι από το μπράτσο. Δεχόταν επίσης πολλά τηλεφωνήματα. Κάθε τόσο η Άννα, το κορίτσι της γραμματείας, του χτυπούσε το τζάμι του χωρίσματος

“Κύριε Χρήστο, τηλέφωνο”

κι αυτός πήγαινε και τηλεφωνούσε αρκετήν ώρα πολύ χαμηλόφωνα.

Μια μέρα, που ο Χρήστος έλειπε,  με φώναξε ο Βελής στο γραφείο του

“Τι είναι αυτή η υπόθεση με τα Αριμάσπεια Επη; Μου φαίνεται πως είσαι ενήμερος ή κάνω λάθος;” και με κοίταξε καλά καλά.

Δεν του έκρυψα τίποτα. Του είπα πως ο Χρήστος ισχυρίζεται πως κατέχει το αραβικό χειρόγραφο των Επών, πως μας έχει διαβάσει ένα μέρος της μετάφρασης που έχει κάνει και πως ήθελα να ακούσω ακόμη περισσότερα για να σχηματίσω γνώμη. Αν δηλαδή είναι κάτι σοβαρό που να αξίζει να δημοσιευτεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Ελληνοβαρεμένοι, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: | 85 Comments »

Ο βασιλιάς των φρούτων ξανά

Posted by sarant στο 26 Σεπτεμβρίου, 2016

Μπήκαμε και επίσημα πριν από μερικές μέρες στο φθινόπωρο, οπότε σκέφτομαι σήμερα να βάλω σε επανάληψη ένα άρθρο για ένα φρούτο της εποχής. Η πρώτη δημοσίευση είχε γίνει πριν από πεντέμισι χρόνια, ενώ το άρθρο ξαναδουλεμένο συμπεριλήφθηκε στο βιβλίο μου Οπωροφόρες λέξεις του 2013. Αυτή την ξαναδουλεμένη μορφή παρουσιάζω εδώ.

250px-Red_AppleΣτον Πωρικολόγο, τη βυζαντινή λαϊκή σάτιρα που προσωποποιεί τα φρούτα (τα πωρικά) και τα βάζει να συνεδριάζουν, βασιλιάς των οπωρικών είναι ο πανενδοξότατος Κυδώνιος. Δεν θα συμφωνούσαν πολλοί σήμερα με την ιεράρχηση αυτή. Για τον καθένα από μας, βασιλιάς των φρούτων είναι το φρούτο που τους αρέσει, για άλλους πάλι το σταφύλι αφού δίνει το κρασί. Γλωσσικά όμως, αδιαμφισβήτητος βασιλιάς των φρούτων, ή φρούτο καθαυτό, θα τολμούσα να πω, είναι το μήλο.

Τουλάχιστον αυτό ίσχυε στα αρχαία ελληνικά, αφού οι αρχαίοι σε πολλά άλλα φρούτα έδιναν ονόματα που ήταν παραλλαγές του μήλου: τα ροδάκινα τα ονόμαζαν περσικά μήλα, τα βερίκοκα αρμενιακά μήλα, τα κυδώνια τα έλεγαν κυδώνια μήλα, τα κίτρα μηδικά μήλα, κάτι που συνεχίστηκε στα λατινικά και σε νεότερες ευρωπαϊκές γλώσσες, αν σκεφτούμε πως τη ντομάτα οι μεν Γάλλοι την είπαν ερωτόμηλο (pomme d’amour), οι δε Ιταλοί χρυσόμηλο (pomo d’oro), και την πατάτα, βέβαια, οι Γάλλοι την είπαν pomme de terre, κάτι που το δανειστήκαμε κι εμείς ως γεώμηλο. Ας μην ξεχάσουμε επίσης τα κυπαρισσόμηλα και τα κορόμηλα, καθώς και άλλες ονομασίες διαλεκτικές ή σπανιότερες (π.χ. στη Μυτιλήνη λένε «φραγκόμηλα» τα μούσμουλα, ενώ στην Κύπρο «χρυσόμηλα» τα βερίκοκα και «κιτρόμηλα» τα νεράντζια»).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Γλωσσικά συμπόσια, Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά, Φρούτα εποχής | Με ετικέτα: , , , , , | 238 Comments »

Ένα άγνωστο ποίημα του Γ. Κοτζιούλα για τη σφαγή της Παργινόσκαλας

Posted by sarant στο 25 Σεπτεμβρίου, 2016

800px-1944_civil_war_in_preveza-_executions_in_parginoskalaΤη βδομάδα που μας πέρασε είχαμε την επέτειο ενός στυγερού εγκλήματ0ς, μιας αποτρόπαιης σφαγής, που έχει μείνει σχεδόν άγνωστη έξω από τον τόπο στον οποίο συνέβη, ίσως επειδή οι σφαγείς ήταν από την καλή μεριά, τη μεριά των νικητών του εμφυλίου. Εννοώ τη σφαγή της Παργινόσκαλας, στην Πρέβεζα, στις 21-22 Σεπτεμβρίου 1944, όπου δυνάμεις του ΕΔΕΣ εκτέλεσαν εν ψυχρώ πολλές δεκάδες ΕΑΜίτες και ΕΠΟΝίτες, που τους είχαν πιάσει αιχμάλωτους στις εμφύλιες συγκρούσεις που προηγήθηκαν μέσα στην πόλη μετά την αποχώρηση των Γερμανών.

Αυτό που προσδίδει ιδιαίτερη τραγικότητα στη σφαγή της Παργινόσκαλας είναι πως αρκετοί από τους εκτελεσμένους αγωνιστές, 14 ή 15 τον αριθμό, ήταν έφηβοι, ανήλικα παιδιά, μαθητές του γυμνασίου, μέλη της υποδειγματικής διμοιρίας ΕΠΟΝιτών του 24ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ. Μαζί τους βρηκε τον θάνατο και ο γυμνασιάρχης τους, ο Χρήστος Κοντός, πρόεδρος της Λαϊκής Επιτροπής (που είχε συγκροτηθεί με κοινή συμφωνία ΕΑΜ-ΕΔΕΣ), μη θέλοντας να αφήσει τους μαθητές του. Στη φετινή τελετή μνήμης στην Παργινόσκαλα, πριν από λίγες μέρες, έγιναν και τα αποκαλυπτήρια ενός νέου μνημείου που αν κατάλαβα καλά ανεγέρθηκε με πρωτοβουλία της τοπικής οργάνωσης του ΚΚΕ. Το μνημείο το ίδιο δεν είναι του γούστου μου, αλλά βέβαια δεν είναι αυτο το βασικό.

Το στίγμα για την εκτέλεση της Παργινόσκαλας πέφτει σε μεγάλο βαθμό στους ώμους ενός ανθρώπου, του Δημήτρη Γαλάνη, αξιωματικού του στρατού σύμφωνα με κάποιες πηγές, που ως επικεφαλής των δυνάμεων του ΕΔΕΣ στην πόλη διέταξε την εκτέλεση. Μεταπολεμικά, ο Γαλάνης δεν ενοχλήθηκε για το έγκλημά του αλλά δεν φαίνεται και να ωφελήθηκε από αυτό -ασχολήθηκε με επιχειρήσεις, είχε φορτηγά και τα εκμίσθωνε. Βρίσκω στη Βικιπαίδεια ότι το 1978 δήλωσε «…εγώ ήμουν εντελώς ξένος στην Πρέβεζα. Δεν ήξερα κανέναν. Διαταγές του ΕΔΕΣ εκτελούσα και των Βρετανών. Αναγνωρίζω πόσο τραγική είναι η εκτέλεση στην Παργινόσκαλα»

Δεν έχω ούτε σκοπό ούτε τις δυνατότητες να γράψω μια πλήρη μελέτη για το τραγικό αυτό επεισόδιο και ούτε θέλω να φορτώσω όλες τις ευθύνες στη μια πλευρά. Υπάρχει στο Διαδίκτυο αρκετή βιβλιογραφία για το θέμα, ας πούμε το άρθρο της Βικιπαίδειας έχει αρκετές λεπτομέρειες και σας παραπέμπω σε αυτό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθησαύριστα, Επετειακά, Εθνική αντίσταση, Εμφύλιος, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 140 Comments »

Οικειοποιημένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 24 Σεπτεμβρίου, 2016

Τα ονομάζω έτσι τα σημερινά μεζεδάκια μας για να τιμήσω (από την ανάποδη όμως) την πρόσφατη τοποθέτηση του υφυπουργού Παιδείας κ. Θ. Πελεγρίνη στη Βουλή, στην ειδική συνεδρίαση για την Ημέρα Εθνικής Μνήμης για την καταστροφή του Μικρασιατικού Ελληνισμού.

Παραδόξως, δεν θεωρώ σοβαρό λάθος τη χρήση της λέξης «οικειοποίηση» ούτε θεωρώ ότι δείχνει αντισημιτισμό ή ότι είναι ένα μόλις βήμα πίσω από τον νεγκασιονισμό (την άρνηση του Ολοκαυτώματος) όπως αμετροεπώς απεφάνθη το Ποτάμι. Η ομιλία του Θ.Π. διαπνέεται από συμπάθεια για τον λαό των Εβραίων και η λέξη «οικειοποίηση» δεν έχει μόνο αρνητικές σημασίες -όπως οι παρεμφερείς «ιδιοποίηση» και «σφετερισμός». Οικειοποιείσαι κάτι όταν το κάνεις δικό σου και ταυτίζεσαι μαζί του (ή το ταυτίζεις με σένα).

* Θεωρώ όμως εντελώς λαθεμένη και αδιέξοδη την πρόταση να «οικειοποιηθούμε» (με όποιαν σημασία της λέξης θέλετε) τη λέξη «καταστροφή», εμείς οι Έλληνες, και να επιχειρήσουμε τη διεθνή προβολή μας ως ο αιωνίως κατατρεγμένος λαός. Εκτός του ότι δεν ισχύει, εκτός του ότι το βρίσκω προσβλητικό, δεν είναι και τόσο καλό για τον τουρισμό, θαρρώ. Να κάνουμε brand-name την καταστροφή, είναι σοβαρά πράγματα αυτά;

* Αλλά ο κ. Πελεγρίνης κατάφερε να χωρέσει στην ομιλία του και καναδυό πραγματολογικά ή λογικά λάθη που μπορούν να χαρακτηριστούν και μαργαριτάρια. Καταρχάς, έχουμε την πολύ προβληματική διατύπωση ότι «Το 31 π.Χ., μετά την μάχη του Ακτίου, καταλύεται το ελληνικό κράτος. Στον χάρτη δεν υπάρχει πουθενά πλέον ελληνικό κράτος. Υπάρχουν διαδοχικά η ρωμαϊκή αυτοκρατορία, η βυζαντινή αυτοκρατορία, η οθωμανική αυτοκρατορία.»

Ώστε το 31 π.Χ. καταλύθηκε «το ελληνικό κράτος»; Ήταν ελληνικό το κράτος που καταλύθηκε και ήταν «το» ελληνικό κράτος; Πολύ προβληματική τη βρίσκω αυτή την τοποθέτηση.

(Παρεμπιπτόντως, κάποιος έψαξε στον χάρτη και βρήκε ότι το ελληνοϊνδικό βασίλειο του Στράτωνος του Β’ υπήρχε και μετά το Άκτιο, μέχρι την πρώτη δεκαετία της χρονολογίας μας).

* Ακόμα πιο προβληματική βρίσκω τη διατύπωση: «Αυστηρή νομοτέλεια δεν υπάρχει και στη φύση ακόμη, όπως μπορεί να το διαπιστώσει κανείς από τις συνεχείς ανατροπές των νόμων της φύσης, οι οποίες αποτυπώνονται στην ιστορία της επιστήμης»

Αυτό το βρίσκω ολοφάνερα λάθος. Στην ιστορία της επιστήμης δεν βρίσκουμε συνεχείς ανατροπές των νόμων της φύσης αλλά συνεχείς ανατροπές της δικής μας ατελούς αντίληψης για τα φυσικά φαινόμενα. Δεν έπαψε ο Ήλιος να γυρνά γύρω από τη Γη, εμείς πάψαμε να πιστεύουμε ότι ισχύει αυτό.

* Και προχωράμε στα υπόλοιπα μεζεδάκια της πιατέλας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ελευθερία του λόγου, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 188 Comments »

Ο Μποστ και η επίσκεψη του Νάσερ

Posted by sarant στο 23 Σεπτεμβρίου, 2016

Τις Παρασκευές του αποκαλόκαιρου έχουμε πει να βάζουμε Μποστ, κάτι που μάλλον θα σταματήσει στα τέλη του μήνα. Την περασμένη Παρασκευή είχαμε δει το ταξίδι του Παναγιώτη Κανελλόπουλου στη Βόννη το 1960. Στο 1960 θα μείνουμε και σήμερα, αλλά θα δούμε πώς σχολίασε ο Μποστ μια επίσκεψη ξένου ηγέτη στην Ελλάδα, και συγκεκριμένα του Νάσερ, του ηγέτη της Αιγύπτου.

Το πρώτο από τα δύο σκίτσα που θα παρουσιάσω το είχα παλιότερα ανεβάσει στον ιστότοπό μου, αν και με ελάχιστο σχολιασμό.

naser1

Το σκίτσο δημοσιεύτηκε στην Ελευθερία στις 12 Ιουνίου 1960, λίγες μέρες μετά την επίσκεψη του Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ, προέδρου της Ηνωμένης Αραβικής Δημοκρατίας (βραχύβια κρατική ένωση Αιγύπτου και Συρίας) στην Ελλάδα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Λογοπαίγνια, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , | 98 Comments »

Θυμήθηκα τον ετυμόλογο κ. Στυλιανίδη

Posted by sarant στο 22 Σεπτεμβρίου, 2016

Επειδή σήμερα έχω ταξίδι δεν προλάβαινα να γράψω άρθρο, οπότε σκεφτόμουν να επαναλάβω κάποιο παλιότερο άρθρο του ιστολογίου, που να το έχουν ξεχάσει οι παλαιότεροι επισκέπτες και να μην το ξέρουν οι νεότεροι.

Είδα όμως ότι ξαναήρθε στην επιφάνεια ένα άρθρο από τον παλιό μου ιστότοπο, που δεν έχει δημοσιευτεί ποτέ εδώ, οπότε αποφάσισα να αναδημοσιεύσω εκείνο. Βέβαια, είναι άρθρο του 2008 (στον παλιό μου ιστότοπο έχω σταματήσει να προσθέτω νέο υλικό από το 2009), αλλά έχει ως αντικείμενο αφενός το Λερναίο κείμενο, που συνεχώς επανέρχεται στην επικαιρότητα, και αφετέρου τον κ. Ευριπίδη Στυλιανίδη, που εξακολουθεί να έχει πολιτική δραστηριότητα, και μάλιστα εξ αιτίας του ξαναέγινε λόγος για εκείνο το παλιό μου άρθρο. Οπότε, δεν είναι εντελώς ανεπίκαιρο.

Το ιστολόγιο, κυρίως λόγω έλλειψης χρόνου, δεν έχει πάρει μέρος στη συζήτηση που έχει ανοίξει για το μάθημα των Θρησκευτικών και την αλλαγή του χαρακτήρα του σε θρησκειολογικό μάθημα, όπως ανακοίνωσε ο υπουργός κ. Ν. Φίλης, αλλά συμφωνεί ένθερμα με την αλλαγή (δεν ξέρω πάντως αν ισχύει από φέτος ή αν πρόκειται για εξαγγελία).

lernaiostylΣτη συζήτηση αυτή, παρενέβη και ο κ. Στυλιανίδης, που έχει διατελέσει και υπουργός Παιδείας, με το τιτίβισμα που βλέπετε αριστερά, που το βρίσκω κατάπτυστο και διχαστικό, αλλά και εντελώς εκτός πραγματικότητας (σκεφτείτε μονο ότι σε πολλές τάξεις οι αλλόθρησκοι μαθητές είναι πλειοψηφία).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Εκπαίδευση, Λερναίο κείμενο | Με ετικέτα: , | 145 Comments »

Βιβλιοφιλικό κουίζ

Posted by sarant στο 21 Σεπτεμβρίου, 2016

Πολύ καιρό έχουμε να βάλουμε κουίζ. Ίσως αυτή η παράλειψή μου να οφείλεται και στο ότι τον καιρό του Διαδικτύου και του Γκουγκλ είναι πολύ δύσκολο να βρεις ερωτήσεις που να μην απαντιούνται με μια μικρή αναζήτηση.

Προχτές συζητήσαμε για βιβλία και βιβλιοπωλεία, οπότε σκέφτηκα να σας παρουσιάσω σήμερα ένα κουίζ για βιβλία. Βιβλιοφιλικό το είπα, αλλά ίσως ο όρος «βιβλιεμπορικό» θα ήταν ακριβέστερος ή, για να τα συμβιβάσουμε, «βιβλιοεκδοτικό κουίζ», αφού οι ερωτήσεις έχουν να κάνουν με την έκδοση και την κυκλοφορία πολύ γνωστών ελληνικών βιβλίων.

Πολύ γνωστών, αλλά όχι τόσο καινούργιων. Πρόκειται για έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας που μπορούν να χαρακτηριστούν ‘κλασικά’, και αυτό το επίθετο φέρνει αμέσως στο νου τη μικρή σειρά της Εστίας -που θα αποτελέσει το αντικείμενο του κουίζ.

Πριν από καιρό διάβασα το βιβλίο της Άννας Καρακατσούλη «Στη χώρα των βιβλίων», με τον υπότιτλο «Η εκδοτική ιστορία του Βιβλιοπωλείου της Εστίας 1885-2010» που έχει πολύ ενδιαφέρον για όποιον μελετάει την ιστορία των εκδόσεων και του βιβλίου στη χώρα μας. Βρήκα αρκετό υλικό για ενδεχόμενα μελλοντικά άρθρα (αλλά πού καιρός…) καθώς και για το σημερινό κουίζ.

Το κουίζ περιλαμβάνει ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής, με μία σωστή απάντηση. Νικητής, βέβαια, όποιος βρει τις περισσότερες σωστές απαντήσεις. Αν κάποιος έχει το βιβλίο που ανέφερα, ας μην πάρει μέρος στο κουίζ, δεν έχει νόημα.

Εμπρός λοιπόν!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία | Με ετικέτα: , , , , , | 201 Comments »

Τα έπη των Αριμασπών – 10 (Δημήτρης Σαραντάκος)

Posted by sarant στο 20 Σεπτεμβρίου, 2016

Εδώ και λίγο καιρό άρχισα να δημοσιεύω, σε συνέχειες, το μυθιστόρημα του αλησμόνητου πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Τα έπη των Αριμασπών» (2004). Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Μέχρι το τέλος του μήνα θα δημοσιεύουμε συνέχειες κάθε Τρίτη, μετά μάλλον θα επιστρέψουμε σε δεκαπενθήμερη συχνότητα.

Ο αφηγητής, ο Νίκος, σε μια σύσκεψη στο γραφείο του μεγαλοεκδότη Βελή, αναγνωρίζει στο πρόσωπο ενός νεοφερμένου συνεργάτη τον παλιό του φίλο Χρήστο, συναγωνιστή του από την ΕΠΟΝ και αναλαμβάνει να συνεργαστεί μαζί του για την έκδοση ενός τόμου. Ο Χρήστος κάνει λόγο για τον Αριστέα τον Προκοννήσιο και το χαμένο έργο του Αριμάσπεια έπη και αποκαλύπτει ότι έχει στα χέρια του την αραβική μετάφραση των Επών αλλά ότι σκοπεύει να την πουλήσει ακριβά. Στην ομάδα τους προστίθεται και ένας τρίτος, ο πολιτικός μηχανικός Δημήτρης Γερμιώτης.

Βρισκόμαστε στο τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου και ο Χρήστος, ύστερα από μια εκδρομή, έχει ζητήσει δανεικά από τον Νίκο και τον Δημήτρη. Στη σημερινή συνέχεια, που είναι και η τελευταία του κεφαλαίου, θα γνωρίσουμε επιτέλους ένα απόσπασμα από τα Αριμάσπεια Έπη (βέβαια, γραμμένο από τον πατέρα μου)

 

mimis_jpeg_χχsmallΌταν του ξαναμίλησα για πολλοστή φορά για τα Έπη, αποφάσισε επιτέλους να μας παρουσιάσει τη μετάφραση του λεγόμενου προλόγου.  Ένα βράδυ λοιπόν  μαζευτήκαμε στο σπίτι μου, ο Χρήστος, ο Δημήτρης κι εγώ. Η Μαργαρίτα φρόντισε να μας ετοιμάσει ένα μεζέ και κάθισε κι αυτή ν’ ακούσει κι έτσι αρχίσαμε να ακούμε και να σχολιάζουμε, τρώγοντας και ποτίζοντας τη συζήτησή μας με ωραίο κόκκινο κρασί, προσφορά του Δημήτρη. Ό,τι αναφέρω παρακάτω  είναι όσα συγκράτησα, συμπληρωμένα σε μεγάλο βαθμό από τη Μαργαρίτα και κυρίως από το Δημήτρη, που διαθέτει καταπληχτική ικανότητα απομνημόνευσης.

“Η αρχή της περιγραφής του ταξιδιού του Αριστέα, στην αραβική τουλάχιστον έκδοση”, ξεκίνησε ο Χρήστος ανοίγοντας ένα τετράδιο, “αρχίζει με μιαν επίκληση στο Θεό. Όχι στον Απόλλωνα, τον Δία ή τον Ποσειδώνα αλλά αορίστως στον Θεό”

Μας διάβασε κάμποσους στίχους όπου ο Θεός χαρακτηριζόταν  πανοικτίρμων, πολυεύσπλαχνος, μακρόθυμος, ενώ ο επικαλών Αριστέας αυτοονομαζόταν δούλος του θεού.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία γραμματεία, Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Μυθιστόρημα, Ονόματα | Με ετικέτα: , , , | 171 Comments »

Όταν κλείνει ένα βιβλιοπωλείο…

Posted by sarant στο 19 Σεπτεμβρίου, 2016

Ένας από τους δασκάλους (καθηγητές δηλαδή) που ήμουν τυχερός να έχω όταν πήγα γυμνάσιο στην Ιωνίδειο ήταν και ο καθηγητής της Μουσικής Απόστολος Ζυγούρης (Τόλη τον φωνάζαμε όλοι). Το βιβλίο με τις ασκήσεις και τα τραγούδια που κάναμε στο μάθημά του το είχε γράψει ο ίδιος,  και το κείμενο και τα κομμάτια, κι ένα από τα τραγούδια του, που το θυμάμαι ακόμα ήταν το «Χτίστε σχολειά», που είχε και τον στίχο «Μια φυλακή ανοίγει εκεί που ένα σχολείο κλείνει».

Μια παρόμοια ρήση, βέβαια, έχει διατυπώσει πολύ νωρίτερα ο Βίκτωρ Ουγκό, ή τουλάχιστον έτσι του αποδίδεται: Εκεί που ανοίγει ένα σχολείο κλείνει μια φυλακή -αλλά προτίμησα να αναφέρω την εκδοχή του δασκάλου μου.

Όταν κλείνει λοιπόν ένα σχολείο ανοίγει μια φυλακή, αλλά τι γίνεται όταν κλείνει ένα βιβλιοπωλείο; Αυτές τις μέρες έχει γίνει πολλή συζήτηση, τουλάχιστον στη μπλογκόσφαιρα, για το κλείσιμο του τελευταίου βιβλιοπωλείου του ιστορικού οίκου Ελευθερουδάκης στην Αθήνα, το οποίο, όπως ανακοίνωσαν οι Σοφίκα και Μαρίνα Ελευθερουδάκη, εγγονές του ιδρυτή του, πρόκειται να κλείσει στις 30 Σεπτεμβρίου (και αυτές τις μερες, ως τις 26/9, προσφέρει τα βιβλία του με μεγάλες εκπτώσεις σε ένα αποχαιρετιστήριο μπαζάρ).

Δεν είναι λοιπόν ένα οποιοδήποτε βιβλιοπωλείο που κλείνει, αλλά ένα ιστορικό βιβλιοπωλείο, που υπήρχε στην Αθήνα από το 1898, και που έπαιξε καίριο ρόλο στη διακίνηση του βιβλίου στον τόπο μας, ιδίως του ξενόγλωσσου. Η επιχείρηση δεν θα κλείσει, θα ακολουθήσει άλλες διαδρομές πάντα στον τομέα του βιβλίου αλλά δεν θα έχει φυσική παρουσία ως βιβλιοπωλείο.

Πολλά χρόνια ο Ελευθερουδάκης είχε το βιβλιοπωλείο του «κεντρικά απόκεντρα», στην οδό Νίκης -από το 1962 διαβάζω. Εγώ πάντως εκεί τον γνώρισα. Μεταφέρθηκε, εν πομπή και παρατάξει, σε ένα οχταώροφο κτίριο στην Πανεπιστημίου το 1995, και ακολούθησε μια ξέφρενη πορεία επέκτασης, με άνοιγμα καταστημάτων σε άλλες πόλεις, σε συνοικίες της Αθήνας, στο Αεροδρόμιο, στην Εθνική οδό. Kάποιοι από τους παλιούς πελάτες της οδού Νίκης δεν αισθανόμασταν καθόλου άνετα στο οχταώροφο, ιδίως από τότε που οι παλιοί πωλητές άρχισαν να δίνουν τη θέση τους σε νεότερους που απλώς πληκτρολογούσαν τίτλους, χωρίς να ξέρουν το βιβλίο. (Δείτε, για αντιδιαστολή, μερικούς από τους υπάλληλους της Πολιτείας: μπορεί να μην ξέρεις ακριβώς τον τίτλο και να μη θυμάσαι τον συγγραφέα, τους λες μέσες-άκρες το αντικείμενο του βιβλίου που αναζητάς και σου το βρίσκουν).

Αν έγιναν επιχειρηματικά λάθη δεν το ξέρω, πάντως το γεγονός είναι ότι η επιχείρηση εδώ και αρκετά χρόνια φυτοζωούσε, πράγμα που μπορούσε εύκολα να το δει ο παρατηρητικός επισκέπτης του βιβλιοπωλείου. Έτσι, το κλείσιμο που ανακοινώνεται σήμερα κανέναν δεν εξέπληξε -είχε προαναγγελθεί. Φίλος εκδότης μού έλεγε ότι εδώ και καιρό έδινε βιβλία στο βιβλιοπωλείο μόνο αν του προπληρώνονταν -δεν ήλπιζε και πολύ να πάρει πίσω τα χρωστούμενα, αλλά τουλάχιστον έτσι δεν θα αύξαναν κι άλλο. Οπότε, είναι εύστοχο, αν και ίσως λίγο υπερβολικό, αυτό που γράφτηκε στα κοινωνικά μέσα, ότι οι μόνοι που αιφνιδιάστηκαν από την ανακοίνωση για το κλείσιμο του Ελευθερουδάκη είναι όσοι είχαν δέκα χρόνια να περάσουν απέξω από τη βιτρίνα του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Διαδίκτυο, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , , | 298 Comments »

«Τ’ απλό παιδί που εγώ αγαπώ» -δυο επιστολές για ένα ποίημα

Posted by sarant στο 18 Σεπτεμβρίου, 2016

Κυκλοφόρησε πριν από μερικές μέρες το 40ό τεύχος (Φθινόπωρο 2016) του περιοδικού «Μικροφιλολογικά» της Λευκωσίας, με το οποίο έχω τη χαρά και την τιμή να συνεργάζομαι ταχτικά εδώ και μερικά χρόνια. Το περιοδικό ασχολείται, όπως λέει ο τίτλος του, με ζητήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν λεπτομέρειες ή υποσημειώσεις: αθησαύριστα έργα, συμπληρώσεις της βιβλιογραφίας, επιστολές λογοτεχνών. Τα Μικροφιλολογικά βγάζουν δύο τεύχη το χρόνο κι έτσι με το 40ό τεύχος κλείνουν 20 χρόνια ζωής. Μαζί με το κυρίως τεύχος συνήθως κυκλοφορούν και ένα ή δύο τετράδια με έκτακτη ύλη, που έχουν εκτενέστερες δημοσιεύσεις αφιερωματικού χαρακτήρα. Έτσι, μαζί με το 40ό τεύχος των ΜΦ κυκλοφορούν και δύο «Μικροφιλολογικά τετράδια», το ένα με επιστολές Αναγνωστάκη-Σινόπουλου και το άλλο με συμπληρώματα της καβαφικής βιβλιογραφίας  από τον φίλο Λευτέρη Παπαλεοντίου.

Το νέο τεύχος έχει πολύ ενδιαφέρουσα ύλη αλλά επειδή δεν το έχω πάρει ακόμα στα χέρια μου θα περιοριστώ προς το παρόν να παρουσιάσω εδώ το δικό μου άρθρο, που έχει για αντικείμενο δυο επιστολές του αγαπημένου μου Ναπ. Λαπαθιώτη προς τον Γιώργο Μυλωνογιάννη, οι οποίες φωτίζουν ένα μικροφιλολογικό ζήτημα. Παραθέτω το άρθρο όπως δημοσιεύτηκε στα Μικροφιλολογικά αλλά προσθέτω κάποιους συνδέσμους και τις φωτογραφίες των χειρογράφων.

Δυο επιστολές του Ν. Λαπαθιώτη στον Γ. Μυλωνογιάννη και ένα απλό παιδί

Στο τμήμα του αρχείου Λαπαθιώτη που απόκειται στο ΕΛΙΑ υπάρχουν και αρκετές επιστολές προς τον ποιητή και κριτικό Γιώργο Μυλωνογιάννη (για τον οποίο, βλ. παλιότερο άρθρο μας), με τον οποίο ο Λαπαθιώτης συνδεόταν φιλικά και συνεργαζόταν στα φιλολογικά, ιδίως στη δεκαετία του 1930.

Θα παρουσιάσω σήμερα δύο από τις επιστολές αυτές, η πρώτη από τις οποίες θέτει ένα μικροφιλολογικό πρόβλημα, στο οποίο η δεύτερη δίνει την απάντηση–που δεν έχει ως τώρα προσεχτεί.

Η πρώτη επιστολή φέρει ημερομηνία 25 Οκτωβρίου 1935 και είναι γραμμένη όχι στο συνηθισμένο επιστολόχαρτο που αγαπούσε να χρησιμοποιεί ο Λαπαθιώτης αλλά σε κόλλα διαγωνισμού Α4 με ρίγες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επιστολές, Λαπαθιώτης, Μελοποιημένη ποίηση, Μικροφιλολογικά, Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , , | 123 Comments »

Λεγεωνάρικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 17 Σεπτεμβρίου, 2016

Αν σας παραξένεψε ο τίτλος του σημερινού μας σημειώματος, θα πρέπει να κάνετε υπομονή γιατί η απορία σας θα λυθεί στο τέλος του άρθρου, στο τελευταίο μεζεδάκι της πιατέλας -στο επιδόρπιο, ας πούμε. Μπορείτε βέβαια να πεταχτείτε από τώρα στο τέλος, αλλά δεν σας το συνιστώ, άλλωστε το μεζεδάκι εκείνο δεν είναι διασκεδαστικό, μια επισήμανση πολιτικού, ας πούμε, χαρακτήρα είναι.

* Τα σημερινά μεζεδάκια θα μπορούσα επίσης να τα ονομάσω «υποτροπικά», για λόγους που θα εξηγηθούν αμέσως.

Διάβασα τα σχέδια της Περιφέρειας Αττικής για την ανάπλαση του Φαληρικού Όρμου, ένα θέμα που με ενδιαφέρει και πιο προσωπικά, αφού κάπου εκεί μένω, και είδα ότι: «Πρόκειται για ένα υποτροπικής σημασίας έργο, το οποίο δίνει νέο προσανατολισμό σε όλη την Αττική, αφού ουσιαστικά στρέφει την περιοχή με «πρόσωπο» προς το παράκτιο μέτωπο και η θάλασσα πλέον αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι και συνέχεια του αστικού ιστού της».

Την είδηση τη διάβασα στην Αυγή, βλέπω όμως ότι η αρχική πηγή είναι το ΑΠΕ, απ’ όπου η περίεργη διατύπωση «υποτροπικής σημασίας έργο» έχει αναπαραχθεί σε αρκετούς ακόμα ιστοτόπους.

Τι θα πει, κατά τη γνώμη σας, «έργο υποτροπικής σημασίας»; Η φρικτή μου υποψία, που κατά 99% είναι σωστή, είναι πως ο συντάκτης άκουσε λάθος το «υπερτοπικής», διότι μόνο με αυτή τη λέξη βγαίνει νόημα. Το θεωρώ πιθανότερο, παρά να προέρχεται το λάθος από τον αντιπεριφερειάρχη, που πάνω στις δικές του ανακοινώσεις στηρίζεται το άρθρο.

Μια ακόμα πιο φριχτή υποψία: μήπως για το λάθος φταίει ο κορέκτορας ή ο Σπελ Τσέκερ του συντάκτη. Και πράγματι, στο δικό μου Word ο έλεγχος ορθογραφίας κοκκινίζει το «υπερτοπικής», ενώ δέχεται το «υποτροπικής». Ωστόσο, για την αντικατάσταση του «υπερτοπικής» προτείνει το πιο κοντινό «υπεροπτικής».

Οπότε, αν δείτε κάπου ότι ένα έργο είναι «υπεροπτικής σημασίας», θα ξέρετε πού οφείλεται η διατύπωση!

* Συνεχίζουμε με την απορία ενός φίλου, που δεν μπορώ να τη λύσω και την υποβάλλω στη συλλογική σας σοφία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Εκπαίδευση, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Φωτογραφίες | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 299 Comments »

Ο Μποστ και το ταξίδι στη Βόννη το 1960

Posted by sarant στο 16 Σεπτεμβρίου, 2016

Κάθε Παρασκευή του αποκαλόκαιρου έχουμε πει να βάζουμε Μποστ, κάτι που προβλέπω να συνεχιστεί ίσαμε τα τέλη του μήνα. Την περασμένη Παρασκευή είχαμε δει πώς σχολίασε ο Μποστ την επίσκεψη της Σοράγιας, της «θλιμμένης πριγκίπισσας», στην Αθήνα το 1960. Θα μείνουμε στο 1960 αλλά θα γυρίσουμε λίγους μήνες πιο πίσω, στην αρχή του χρόνου. Θα δούμε τον αξεπέραστο τρόπο με τον οποίο ο Μποστ σχολίασε το (τελικά αποτυχημένο) ταξίδι του Παναγιώτη Κανελλόπουλου στη Βόννη. Για το ίδιο θέμα έχουμε δει, τουλάχιστον όσοι μας διάβαζαν από τις πρώτες μέρες της λειτουργίας του ιστολογίου, ένα ακόμα σκίτσο, ένα από τα καλύτερα του Μποστ όλων των εποχών κατά τη γνώμη μου. Αλλά και το σημερινό είναι πολύ καλό.

mpost60

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , | 61 Comments »