Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Μηνολόγιον Αυγούστου και φέτος

Posted by sarant στο 1 Αυγούστου, 2015

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως είναι αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

Σα  1

Αυτοκτονία Νίκου Ζαχαριάδη στο Σουργκούτ της Σιβηρίας

Κυ  2

† Ερρίκου Καρούζο

Δε  3

Κοίμησις Ιωάννου Παπαϊωάννου του μελωδού και Ανδρέου Εμπειρίκου του υπερρεαλιστού

Τρ 4

† Ιωάννου Χριστιανού Άντερσεν, του μυθοποιού

Τε 5

 Κοίμησις Μέριλυν Μονρόε, Ρίτσαρντ Μπάρτον, σερ Άλεκ Γκίνες. Και γενέσιον Άννης-Σίλιας της διαδικτυακής φίλης. Και του ενός εκ των δύο αριστουργημάτων που εποίησε ο Νικοκύρης.

Πε 6

Γενέσιον Αλεξάνδρου Φλέμιγκ, του ευεργέτου της ανθρωπότητος. Και των εν Χιροσίμα αμάχων.

Πα 7

Ηρακλείτου, του Εφεσίου φιλοσόφου

Σα 8

Του Ινδού διανοητού Ραμπιτρανάθ Ταγκόρ

Κυ 9

Ανάληψις Απολλωνίου του Τυανέως εκ του ιερού της Δικτύννης

Δε 10

† Κωνσταντίνου Χριστοφορίδη, πατρός της αλβανικής φιλολογίας

Τρ 11

† Θανή Ιωάννου Ουνιάδου

Τε 12

Παγκόσμια Ημέρα Νεολαίας

Πε 13

Των εν Μαραθώνι, Ελλήνων προμαχούντων Αθηναίων και Παγκόσμια Ημέρα των Αριστεροχείρων. Και γενέσιον Φιδέλ του Κουβανού επαναστάτη.

Πα 14

Κοίμησις Βερτόλδου Μπρεχτ, του δραματοποιού

Σα 15

Θουκυδίδου Ολόρου Αλιμουσίου

Κυ 16

Πρώτη εγγραφή εις δίσκον της ανθρωπίνης φωνής υπό Θωμά Έδισον

Δε 17

Γενέσιον Πέτρου Φερμά, του μαθηματικού

Τρ 18

† Θανή Ονωρίου Μπαλζακ

Τε 19

Εκτέλεσις του ποιητού Φρειδερίκου Γκαρθία Λόρκα

Πε 20

Των εν Θερμοπύλαις πεσόντων Σπαρτιατών και Θεσπιέων

Πα 21

Ιωάννου Κωνσταντινίδη-Κώστα Γιαννίδη, του γλυκυτάτου μουσουργού

Σα 22

Γενέσιον Δημητρίου Γληνού, του μεγάλου διδασκάλου

Κυ 23

Διεθνής ημέρα κατά του δουλεμπορίου

Δε 24

Μαρτύριον Κοσμά του Αιτωλού και γενέσιον Λέο Φερρέ

Τρ 25

Αλκιδάμαντος του ρήτορος

Τε 26

Κομφουκίου του φιλοσόφου
Πε 27 Διακήρυξις των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη. Και κοίμησις Σωτηρίας Μπέλλου.
Πα 28 Γενέσιον Ιωάννου Γκαίτε
Σα 29 † Κοίμησις Αττίκ (κατά κόσμον Κλέωνος Τριανταφύλλου)
Κυ 30 Ρογήρου Βάκωνος

Δε 31

Πλινίου του πρεσβυτέρου

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Λαογραφία, Μηνολόγιο, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , | 26 Comments »

Μεζεδάκια της Παρασκευής

Posted by sarant στο 31 Ιουλίου, 2015

Το σημερινό άρθρο αποτελεί παραφωνία, από μια άποψη: ενώ τα μεζεδάκια έχει καθιερωθεί εδώ και χρόνια να δημοσιεύονται κάθε Σάββατο, σήμερα τα δημοσιεύουμε Παρασκευή, μία μέρα νωρίτερα. Ωστόσο, επειδή το σαββατοκύριακο είναι πρώτη του μηνός, μέρα που δημοσιεύουμε το Μηνολόγιο, κι επειδή το σαββατοκύριακο μπορεί να λείπω, είπα να επισπεύσω τα μεζεδάκια τούτης της εβδομάδας. Καθώς είχα στη διάθεσή μου μια μέρα λιγότερη, το σημερινό πιάτο δεν είναι τόσο φορτωμένο όσο συνήθως, αλλά το καλοκαίρι δεν κάνει να τρώμε βαριά.

* Και ξεκινάω με μια ιδιότυπη περίπτωση γλωσσικών μουστακιών. Σε άρθρο του in.gr για το ενδεχόμενο να διεξαχθεί και δεύτερο δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Σκωτίας, διαβάζουμε ότι ο Άλεξ Σάλμοντ ήταν ο πρώην Πρώτος Υπουργός της Σκωτίας, ενώ η Νίκολα Στέρτζον είναι νυν Πρώτος Υπουργός.

Καταρχάς, το ασυνήθιστο «Πρώτος Υπουργός» είναι απόδοση του First Minister, μια και αυτός είναι ο επίσημος τίτλος του εκάστοτε πολιτικού ηγέτη της (αυτόνομης και όχι ανεξάρτητης) Σκωτίας, και επίτηδες διαφέρει από το καθιερωμένο Prime Minister που χρησιμοποιείται για τον πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου (και των άλλων κυρίαρχων κρατών). Πετυχημένη η ελληνική απόδοση, και την ίδια διάκριση την κάνουν και άλλες γλώσσες π.χ. στα γερμανικά ο πρωθυπουργός είναι Premierminister ενώ ο σκωτσέζικος τίτλος είναι Erster Minister. (Στα γαλλικά ωστόσο βλέπω ότι χρησιμοποιείται ο ίδιος όρος: premier ministre).

Ωστόσο, αφού τώρα το αξίωμα το κατέχει γυναίκα, πρέπει να πούμε «η πρώτη υπουργός», όπως επίσης λέμε «η αναπληρώτρια πρόεδρος» ή «η γενική γραμματέας», δηλαδή όταν έχουμε δίλεκτο όρο όπου ο πρώτος όρος κλίνεται έμφυλα ενώ ο δεύτερος είναι επίκοινος.

* Γουστόζικο τυπογραφικό λάθος σε τίτλο, που ακόμα δεν το έχουν διορθώσει:

«Σαφάρι» κατά της φοροδιαφυγής στα νησιά του Αιγαίου και του Ιουνίου

Αχ, τα όμορφα, πλην εφήμερα, νησιά του Ιουνίου…

* Συνηθισμένο ορθογραφικό λάθος, αλλά κι η επανάληψη δεν βλάφτει. Σε άρθρο για τη νέα Βαρουφακιάδα, διαβάζουμε για αντιδράσεις «σαφώς πιο συγκρατημένες, αν και δεικτικές«.

Όχι όμως. Οι δεικτικές δείχνουν, εκείνες που (μεταφορικά) δαγκώνουν είναι οι δηκτικές αντιδράσεις. Άλλα τα δείγματα κι άλλα τα δήγματα, άλλα τα υποδείγματα κι άλλα τα (μποστικά; ) ιπποδήγματα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αίγινα, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Το είπε/δεν το είπε, Υπότιτλοι | Με ετικέτα: , , , , | 149 Comments »

Τετρόικα

Posted by sarant στο 30 Ιουλίου, 2015

Το σημερινό άρθρο ήταν να το βάλω χτες, αλλά χτες είχαμε τα ενενηντάχρονα του Μίκη Θεοδωράκη, και θεώρησα ότι η επέτειος είχε προτεραιότητα, κι ας χάναμε την επικαιρότητα. Έτσι κι αλλιώς, την «τετρόικα» θα την έχουμε μαζί μας για καιρό.

Χτες και σήμερα λοιπόν επισκέπτονται την Αθήνα οι εκπρόσωποι των τεσσάρων θεσμών με τους οποίους διαπραγματευόμαστε μια νέα δανειακή σύμβαση. Πρόκειται για τους κυρίους και την κυρία: Ντέκλαν Κοστέλο της Ε.Ε. , Ράσμους Ρέφερ της ΕΚΤ,  Νίκολα Τζιαμαρόλι του ESM  και Ντέλια Βελκουλέσκου του ΔΝΤ.

Στα προηγούμενα μνημόνια, είχαμε εκπροσώπους τριών θεσμών, που συναπάρτιζαν την τρόικα, όπως έχει καθιερωθεί να λέγεται στη διεθνή πολιτική ορολογία η ομάδα τριών ατόμων που ασκούν από κοινού κάποια εξουσία ή διαχειρίζονται μιαν υπόθεση. Η λέξη είναι παλαιό δάνειο από τα ρώσικα, δηλαδή το είχαμε δανειστεί (στις λογοτεχνικές μεταφράσεις) με την αρχική του σημασία, που είναι ένα αμάξι (ή έλκηθρο) που το σέρνουν τρία άλογα. Τρόικα είναι και το τριάρι στα ρώσικα (π.χ. στα χαρτιά). Αλλά για την τρόικα έχουμε γράψει πριν από πέντε χρόνια.

Η τρόικα έγινε λέξη δυσοίωνη και ακούστηκε πολύ τα προηγούμενα χρόνια, καμιά φορά (κακώς) με άκλιτη τη γενική: της τρόικα, ενώ φτιάχτηκε και το παράγωγο «τροϊκανός». Από τότε που ανέλαβε ο ΣΥΡΙΖΑ την κυβέρνηση, η νέα ελληνική ηγεσία επέμενε να μην χρησιμοποιείται ο φορτισμένος αυτός όρος, κι έτσι γινόταν λόγος για τρεις θεσμούς, ή γενικά «τους θεσμούς». Οι θεσμοί λοιπόν, και όχι η τρόικα το τελευταίο πεντάμηνο, αν και στην τελευταία της αγόρευση η Ζωή Κωνσταντοπούλου επίτηδες χρησιμοποίησε τον όρο «τρόικα» αντί για «θεσμοί», για να δείξει τη δυσαρέσκειά της για τη συμπεριφορά τους προς την ελληνική κυβέρνηση -κάτι που δείχνει πόσο έχει απαξιωθεί, τουλάχιστο σε μια μερίδα πολιτών, ο όρος. (Στο μεταξύ, επικριτές της κυβέρνησης είχαν προλάβει να φτιάξουν τον περιπαικτικό όρο ‘θεσμόικα’).

Όμως, η νέα δανειακή σύμβαση, αν συναφθεί, θα συναφθεί ύστερα από αίτηση στον ESM, τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας, πράγμα που σημαίνει ότι τώρα πια οι θεσμοί είναι τέσσερις -όπως είδαμε και στην αρχή του άρθρου. Οπότε, παρόλο που ο μέγιστος Βαμβακούλας είχε συλλάβει την έννοια της τριμελούς επιτροπής με πέντε-έξι άτομα, θα πρέπει να βρεθεί ένας άλλος όρος αντί για την τρόικα, για να ονομαστεί αυτή η νέα, τετραμελής πλέον, ομάδα ελεγκτών.

Ήδη στα διάφορα μέσα ακούστηκαν προτάσεις όπως «οι εκπρόσωποι των Τεσσάρων», το Κουαρτέτο, η Τετράδα, πιθανώς και άλλες. Να πούμε ότι υπάρχει ήδη στην πολιτική ορολογία τουλάχιστον μια σταθερή τετραμελής ομάδα που αναφέρεται ως τέτοια: εννοώ το Middle East Quartet, που απαρτίζεται από εκπροσώπους της ΕΕ, των ΗΠΑ, της Ρωσίας και του ΟΗΕ, το οποίο έχει αποδοθεί στα ελληνικά Κουαρτέτο αλλά και (σε ευρωενωσιακά κείμενα) Τετράδα. Οπότε, οι δυο αυτοί όροι έχουν ένα ελαφρό προβάδισμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Επικαιρότητα, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , , | 198 Comments »

Μίκης Θεοδωράκης, ενενήντα χρόνια

Posted by sarant στο 29 Ιουλίου, 2015

Σήμερα γιορτάζει τα ενενήντα του χρόνια ο μεγάλος μουσικοσυνθέτης, πολιτικός και αγωνιστής της Αριστεράς Μίκης Θεοδωράκης, γεννημένος στις 29 Ιουλίου 1925 στη Χίο, με καταγωγή από την Κρήτη (εκ πατρός) και τη Μικρασία (εκ μητρός). Το έργο του Μίκη δεσπόζει στην ελληνική μουσική, μαζί με του άλλου μεγάλου, του Μάνου Χατζιδάκι, και έχει συγκινήσει και αναθρέψει γενιές και γενιές -ουσιαστικά το μουσικό ρεύμα που ονομάζεται έντεχνο (λαϊκό) τραγούδι οφείλεται στον Μίκη Θεοδωράκη.

Η πολιτική του δράση, στην οποία ξεχωρίζει κατά τη γνώμη μου η ανεκτίμητη συμβολή του στον αντιδικτατορικό αγώνα συνήθως ήταν στενά συνυφασμένη με τη μουσική του. Ξεκίνησε από την αριστερά, και με όλες τις παλινωδίες εκεί έμεινε, ακόμα και όταν έκανε το φάλτσο να συνεργαστεί εκλογικά με τη Νέα Δημοκρατία ύστερα από τους σεισμούς του 1989.  Τα τελευταία χρόνια της κρίσης έκανε και κάποιες αμφιλεγόμενες κινήσεις ή δηλώσεις, αλλά προσωπικά δεν θεωρώ ότι έχουν μεγάλη σημασία -υπάρχει βέβαια η παροιμία «τα στερνά τιμούν τα πρώτα» αλλά δεν πρέπει να τη χρησιμοποιούμε μισαλλόδοξα ή/και υποκριτικά, όπως κάνει δυστυχώς το ΚΚΕ’ και τουλάχιστον για τον Μίκη, τα στερνά δεν μπορούν να σβήσουν τα πρώτα.

Το ιστολόγιο έχει αρκετές φορές ασχοληθεί παρεμπιπτόντως με τον μέγιστο Μίκη, ας πούμε στα άρθρα που βάζω με σκίτσα του Μποστ της δεκαετίας  του 1960, όπου συχνά πρωταγωνιστεί ο Θεοδωράκης (παράδειγμα) που άλλωστε ήταν στενός φίλος με τον Μποστ, ο οποίος μάλιστα τον αποκαλούσε και… Επιμήκη (εδώ, απολαυστικό κείμενο του Μποστ για μια νύχτα στον Αιγάλεω με τον Μίκη). Ωστόσο, δεν έχουμε αφιερώσει κανένα άρθρο στο έργο του συνολικά -αντίθετα, έχουμε δημοσιεύσει δυο άρθρα το 2010 και το 2011 (το ένα από τα οποία μάλιστα, με θέμα ένα μικροεπεισόδιο του 2011 κατέχει, νομίζω, το ρεκόρ σχολίων) σε πολιτικές τοποθετήσεις του και σε αμφιλεγόμενες δηλώσεις του (το άλλο, αναδημοσίευση άρθρου του Γ. Χάρη, είναι εδώ).

Οπότε, σήμερα που ο Μίκης γιορτάζει, σκέφτομαι να του αφιερώσω το άρθρο. Θα βάλω ένα αυτοβιογραφικό του κείμενο από το 1960, που δεν (φαίνεται να) υπάρχει στο Διαδίκτυο, και θα σας καλέσω στα σχόλια να πείτε τη γνώμη σας για τον Μίκη Θεοδωράκη, που θα σας παρακαλέσω, ένεκα η περίσταση, να είναι σεβαστικά -όχι απαραίτητα επαινετικά, αλλά σεβαστικά. Και γιουτουμπάκια μπορείτε να βάλετε, με τα αγαπημένα σας τραγούδια του Μίκη, αλλά με ρέγουλα παρακαλώ.

Το κείμενο που θα δημοσιεύσω το πήρα από τον ιστότοπο mikistheodorakis.gr, που είναι το ελληνικό αντίστοιχο του πρωτοποριακού ιστότοπου του Λουξεμβουργιανού Γκι Βάγκνερ. Πρόκειται για δακτυλόγραφο με τίτλο ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ Ι και τοποχρονολογική ένδειξη Παρίσι 1960. Έχω εκσυγχρονίσει την ορθογραφία του πρωτοτύπου. Το δακτυλόγραφο έχει τρία διαγραμμένα χωρία, που έχουν ενδιαφέρον. Από αυτά αναπαράγω το τελευταίο, επειδή είναι η κατακλείδα του κειμένου -τα άλλα μπορείτε να τις δείτε ανατρέχοντας στο πρωτότυπο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθησαύριστα, Επετειακά, Μουσική | Με ετικέτα: | 129 Comments »

Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης – Το χτίσιμο του σπιτιού

Posted by sarant στο 28 Ιουλίου, 2015

Εδώ και κάμποσο καιρό έχω αρχίσει να δημοσιεύω, κάθε δεύτερη Τρίτη, αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, “Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης” (εκδ. Ερατώ, 1995, εξαντλημένο), που είναι μια βιογραφία του παππού μου, του Νίκου Σαραντάκου (1903-1977), ο οποίος είχε το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης (που είναι ομηρική έκφραση και σημαίνει ‘βάρος της γης’). Η σημερινή συνέχεια είναι η τεσσαρακοστή έβδομη και είναι η τρίτη του δέκατου κεφαλαίου, που επιγράφεται «Ανασυγκρότηση». Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βρισκόμαστε στα 1949-50, στην Αθήνα, όπου ο παππούς μου έχει πιάσει δουλειά στο εγκυκλοπαιδικό λεξικό του Ηλίου (ένα θέμα που μας απασχόλησε στις δύο προηγούμενες συνέχειες.

mimis_jpeg_χχsmallΣτο οικόπεδο που αγόρασε στην Αμφιθέα, ο Νίκος έχτισε την άνοιξη του 49 ένα ευρύχωρο και φωτεινό σπίτι, που τέλειωσε τον Οχτώβρη και την 1η Νοεμβρίου μετακόμισαν εκεί από το γιαπί της Νέας Σμύρνης. Ηταν ένα σπίτι μακροστενο, την πρόσοψη του οποίου έπιανε ένα μεγάλο σαλόνι 6 Χ 4 μέτρα. Αμέσως μετά ήταν η τραπεζαρία η κουζίνα, το λουτρό και στο πίσω μέρος δύο υπνοδωμάτια. Κάτω από τα υπνοδωμάτια είχε φτιάσει ένα μεγάλο υπόγειο. Το υπόγειο αυτό ήταν το πρώτο κομμάτι του σπιτιού που ολοκληρώθηκε κι όταν το είδαν στεγασμένο, η Ελένη είπε με αγαλλίαση

— Τώρα, ό,τι και να γίνει, έχουμε ένα μέρος δικό μας να μείνουμε.

Στο υπόγειο αυτό ο ποιητής εγκατέστησε το εργαστήριό του. Μόλο που δε συνέχισε τη «βιοτεχνία πλαγγονιδίων», όπως την έλεγε χωρατεύοντας, διατήρησε τον εξοπλισμό της κι έφτιαχνε για το κέφι του επίχαλκα αγαλματίδια και ανάγλυφα, αντίγραφα των αρχαίων.

Το σπίτι εγκαινιάστηκε με μεγάλο γλέντι, όπου εκτός από το σόι που ήρθε σύσσωμο, παραβρέθηκαν πολλοί γνωστοί και φίλοι, ο γείτονας τους πλέον Γιώργος Βαλέτας, ο Νίκος ο Σωτηράκης, που σύντομα εγκαταστάθηκε κι αυτός κοντά τους, ο Κώστας ο Μάκιστος, ο Ηλίας ο Παρασκευαϊδης και άλλοι Μυτιληνιοί φερμένοι από τη φορά των γεγονότων στην Αθήνα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Αναμνήσεις, Βιογραφίες, Δημήτρης Σαραντάκος, Μεταπολεμικά | Με ετικέτα: , , , | 67 Comments »

Το φρούτο απ’ την Περσία, ξανά

Posted by sarant στο 27 Ιουλίου, 2015

Autumn_Red_peachesΤαξίδευα χτες και δεν πρόλαβα να ετοιμάσω άρθρο, οπότε επαναλαμβάνω ένα ακόμα από τα παλιά άρθρα μου για τα οπωρικά. Πριν από λίγο καιρό είχα επαναλάβει το φρούτο (ή τα φρούτα) από τη Συρία, τώρα έχει τη σειρά του το φρούτο από την Περσία, που ακόμα δεν έχει περάσει η εποχή του: εννοώ το ροδάκινο.

Το αρχικό άρθρο είχε δημοσιευτεί πριν από τέσσερα χρόνια κι ένα μήνα, τον Ιούνιο του 2011, και στη συνέχεια συμπεριλήφθηκε στο βιβλίο μου Οπωροφόρες λέξεις. Στην τωρινή αναδημοσίευση έχω προσθέσει στο αρχικό άρθρο κάμποσα πράγματα.

Και θα ξεκινήσουμε από τον τίτλο. Γιατί το είπα «φρούτο από την Περσία»;

Όπως έχουμε ξαναπεί, οι αρχαίοι Έλληνες, αλλά και οι Ρωμαίοι, χρησιμοποιούσαν σε πολλές περιπτώσεις το μήλο (malum) σαν γενικό όρο για τα οπωρικά, προσθέτοντας ένα προσδιοριστικό επίθετο για να δηλώσουν άλλα φρούτα.

Έτσι, για παράδειγμα, το βερίκοκο το ονόμασαν αρμενιακόν μήλον, αν και η ονομασία δεν έπιασε. Το χρυσό ροδάκινο το είπαν περσικόν μήλον, και η ονομασία έπιασε στα λατινικά, όπως θα δούμε παρακάτω, όχι όμως στα ελληνικά. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Η ροδακινιά είναι ιθαγενής της Κίνας, στα μέρη μας όμως τα ροδάκινα ήρθαν από την Περσία, πιθανότατα με τις εκστρατείες του Αλέξανδρου.

Ο Θεόφραστος, στο σύγγραμμά του για την ιστορία των φυτών,  αναφέρει την περσική μηλέα, ενώ ο Αθήναιος παραθέτει άφθονες αναφορές που ασφαλώς ή πιθανώς εννοούν τα ροδάκινα, μεταξύ των οποίων και ένα απόσπασμα από έργο του Αντιφάνη, όπου ένας νέος προσφέρει σε μια κόρη να δοκιμάσει «χρυσά μήλα», και της λέει πως «νεωστί γαρ το σπέρμα τούτ’ αφιγμένον εις τας Αθήνας παρά του βασιλέως» (δηλαδή πρόσφατα ήρθε από την Περσία), και η κοπέλα τα παινεύει λέγοντας πως τα νόμισε μήλα των Εσπερίδων. Πρέπει βέβαια να πούμε πως ο Αθήναιος θεωρεί ότι ο διάλογος αφορά τα κίτρα, που και αυτά, όπως έχουμε πει  στο σχετικό άρθρο τα έλεγαν «μηδικά μήλα», αλλά είναι πολύ πιθανότερο να νοούνται τα ροδάκινα γιατί προσφέρονται ως εκλεκτό έδεσμα –κάτι που μάλλον αποκλείει τα (σχεδόν μη φαγώσιμα) κίτρα.

Περσικά μήλα λοιπόν τα ροδάκινα, και όπως πολύ συχνά συμβαίνει το ουσιαστικό έπεσε και ονομάστηκαν σκέτα περσικά. Αλλά και στα λατινικά, malum persicum το είπαν το ροδάκινο κι εκεί το επίθετο ουσιαστικοποιήθηκε και το φρούτο έμεινε να λέγεται persicum, στον πληθυντικό persica. Κι απ’ αυτόν τον πληθυντικό, που θεωρήθηκε ενικός θηλυκού γένους, ονομάστηκε, με τις ανάλογες αλλοιώσεις, το ροδάκινο σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές γλώσσες: peach στα αγγλικά, pêche στα γαλλικά, Pfirsisch στα γερμανικά, pesca στα ιταλικά· κι αν στις παραπάνω λέξεις μόνο ο ετυμολόγος μπορεί να αναγνωρίσει την περσική αρχή, τα ολλανδικά (Perzik) ή τα ρώσικα (πέρσικι) ή μερικές ιταλικές διάλεκτοι (persica) διατηρούν ολοζώντανη την ανάμνηση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Ορθογραφικά, Φρασεολογικά, Φρούτα εποχής | Με ετικέτα: , , , , | 131 Comments »

Ο Μπρασένς και το πλήθος

Posted by sarant στο 26 Ιουλίου, 2015

Ένα από τα γνωστότερα τραγούδια του Ζορζ Μπρασένς (1921-1981), του αγαπημένου Γάλλου τραγουδοποιού, είναι το La mauvaise reputation, Η κακή φήμη δηλαδή. Ήταν το πρώτο τραγούδι του πρώτου του μεγάλου δίσκου (1952), που είχε τον ίδιο τίτλο.

Το ακούμε εδώ από μεταγενέστερη τηλεοπτική ζωντανή εκτέλεση:

Στο τραγούδι μιλάει ένας ειρηνικός αντικονφορμιστής, που μένει σ’ ένα μικρό χωριό αλλά αρνείται να βαδίσει την πεπατημένη όπως όλοι οι άλλοι. Αποτέλεσμα είναι να έχει αποκτήσει κακή φήμη και να τον κατηγορούν όλοι οι συγχωριανοί του. Η μεγαλοφυία του Μπρασένς εκδηλώνεται στο τελευταίο δίστιχο της καθεμιάς από τις τέσσερις στροφές, όπου ο παιχνιδιάρικος δεύτερος στίχος αναιρεί τη ζοφερή απειλή του πρώτου.

Tout le monde médit de moi,
Sauf les muets, ça va de soi.
(μεταφράζω κατά λέξη: Όλος ο κόσμος με κακολογεί, εκτός από τους μουγγούς, εννοείται).

Tout le monde me montre du doigt
Sauf les manchots, ça va de soi.
(Όλος ο κόσμος με δείχνει με το δάχτυλο, εκτός από τους κουλούς, εννοείται)

Tout le monde se rue sur moi,
Sauf les culs-de-jatte, ça va de soi.
(Όλος ο κόσμος χιμάει καταπάνω μου, εκτός από τους κουτσούς, εννοείται)

και τέλος,
Tout l’mond’ viendra me voir pendu,
Sauf les aveugles, bien entendu.
(Όλοι θάρθουν να με δουν κρεμασμένον, εκτός απ’ τους τυφλούς, φυσικά).

Να δούμε κι όλο το ποίημα στα ελληνικά, στη μετάφραση του ποιητή Γιαννη Βαρβέρη (Υπάρχει κι άλλη μετάφραση, του φίλου Δημήτρη Μπόγδη, που το έχει τραγουδήσει κιόλας. Άλλη φορά). Το πρωτότυπο εδώ.

Στο χωριουδάκι μου θα σας το πω
Έχω ένα όνομα πολύ κακό:
είτε φωνάζω είτε λουφάζω
Πάντα σε σκέψεις τους άλλους βάζω.
Μα εγώ δεν κάνω κακό σε κανένα
Κάνοντας εκείνο που αρέσει σε μένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις
Κι όλοι γι΄ αυτό με κακολογούνε,
Πλην των μουγκών γιατί δεν το μπορούνε.

Της εθνικής μας γιορτής τη μέρα
Στο κρεβάτι μου μένω όλη μέρα,
Στη μουσική και στις τόσες παράτες
Εγώ γυρίζω πάντα τις πλάτες.
Όμως δεν κάνω κακό σε κανένα,
Όταν τα αυτιά μου έχω βουλωμένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις.
Κι εμένα όλοι δαχτυλοδειχτούνε,
Πλην των κουλών γιατί δεν μπορούνε.

Αν συναντήσω έναν άτυχο κλέφτη,
που ένας χωριάτης τον κυνηγάει,
Το πόδι βάζω κι αμέσως πέφτει
Κάτω ο Χωριάτης κι ο κλέφτης το σκάει.
Μα εγώ δεν κάνω κακό σε κανένα
Βοηθώντας κλέφτες να φεύγουν ολοένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις.
Κι εμένα  όλοι τρέχουν να βρούνε
Πλην των κουτσών γιατί δεν μπορούνε.

Τι με προσμένει για να μαντέψεις
Του Ιερεμία την τέχνη μην κλέψεις.
Μόλις θα βρούνε σκοινί χοντρό
Μου το περάσαν ευθύς στο λαιμό.
Μα εγώ δεν κάνω κακό σε κανένα
Κάνοντας κείνο που αρέσει σε μένα.
Στους άλλους όμως ποτέ δεν αρέσεις
Αν το καπέλο σου στραβά φορέσεις.
Και στην κρεμάλα όλοι θα με δούνε
Πλην των τυφλών γιατί δεν το μπορούνε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Καβαφικά, Ποίηση, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , | 73 Comments »

Ευρετηριασμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 25 Ιουλίου, 2015

Ο τίτλος είναι παραπλανητικός, για διαφημιστικούς λόγους και επειδή δεν έβρισκα άλλον καλύτερον. Τι διαφημίζει; Μα, τον νέο, επικαιροποιημένο και απαστράπτοντα πίνακα περιεχομένων του ιστολογίου, που τον έφτιαξε την περασμένη Κυριακή ο φίλος μας ο Στάζιμπος, γκουρού υπηρεσίας για θέματα πληροφορικής. Όπως βλέπετε, έχει τα 2373 (ζωή νάχουνε) άρθρα του ιστολογίου ως τις 18 Ιουλίου, σε αλφαβητική σειρά, ενώ προτάσσει τις 45 σελίδες «εκτός άρθρων». Εμένα με βολεύει πολύ αυτό το ευρετήριο, όταν θέλω να δω αν έχω ξαναγράψει για κάποιο θέμα, ή όταν θυμάμαι ότι κάτι έχω γράψει και θέλω να βρω το παλιότερο άρθρο. Θυμίζω επίσης ότι μπορείτε να δείτε ένα τυχαίο άρθρο του ιστολογίου κλικάροντας εδώ.

* Ξεκινάμε με ένα ορντέβρ, μικρό αλλά δίκροκο. Σε μεταφρασμένο άρθρο του Πολ Μέισον στο tvxs, διαβάζω ότι βρισκόμαστε «εν μέσω ωχρούς ανάκαμψης». Αν δεν είναι λάθος πληκτρολόγησης, απορώ πώς το σκέφτηκε ο συντάκτης. Η ωχρώ της ωχρούς μήπως; Αλλά λέω πως το μεζεδάκι είναι δίκροκο επειδή ακόμα και με τον σωστό τύπο, «εν μέσω ωχράς ανάκαμψης» (αφού είναι λόγιο το επίθετο, την αντέχει την καθαρευουσιάνικη κλίση) και πάλι κάτι δεν πάει καλά. Και δεν πάει διότι το «ωχρά ανάκαμψη» δεν μου αρέσει για απόδοση του pale recovery, που, πάω στοίχημα, θα είχε το πρωτότυπο. Ασθενική, εύθραυστη, χλωμή αν θέλετε. Θα μου πείτε, το ίδιο δεν είναι ωχρός και χλωμός; Στην κυριολεξία τους περίπου -αλλά το ένα έχει μεταφορικές χρήσεις που δεν έχει το άλλο. Ούτε είναι ίδιες οι συνάψεις τους, δεν θα πούμε «χλωμή σπειροχαίτη».

* Πολύς θόρυβος έγινε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την περασμένη εβδομάδα για μια συνέντευξη του Χρήστου Θηβαίου, στην οποία ο τραγουδιστής επιτέθηκε στη ραδιοφωνική παραγωγό που του έπαιρνε τη συνέντευξη. Αλλά δεν θα σταθώ στο περιεχόμενο των όσων είπε ο Θηβαίος, για τα οποία άλλωστε ζήτησε συγνώμη. Με ενδιαφέρει ο τίτλος του σχετικού άρθρου: Επίθεση-παραλήρημα σε γυναίκα δημοσιογράφο.

Δυο παρατηρήσεις έχω εδώ. Καταρχάς, όπως έχουμε ξαναγράψει, το «παραλήρημα» έχει γίνει κλισέ και χρησιμοποιείται αδιακρίτως -να δω τι θα γράψουν αν τύχει και κάποιος αρχίσει πράγματι να παραληρεί. Έπειτα, το «γυναίκα δημοσιογράφο» δείχνει το κουσούρι των επίκοινων τύπων (δηλαδή που έχουν ίδιο αρσενικό και θηλυκό). Αν δεν το προσδιόριζε και έλεγε «επίθεση σε δημοσιογράφο», όλοι θα σκέφτονταν άντρα δημοσιογράφο. Και βέβαια, ελάχιστοι θα έγραφαν «σε άντρα δημοσιογράφο». Οπότε, για να το τραβήξουμε λίγο, με τους επίκοινους τύπους διαιωνίζεται η ανδροκρατία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , | 151 Comments »

Η γαλή δεν είναι γάτα

Posted by sarant στο 24 Ιουλίου, 2015

Ανάμεσα στα χαρτιά που στοιβάζονται πάνω στο γραφείο μου υπήρχε, και σε πρόσφατο τεκτονικό σεισμό ήρθε στην επιφάνεια, ένα γράμμα που μου είχε στείλει φίλος δικηγόρος, φανατικός πολέμιος των νέων τεχνολογιών (φανταστείτε: δεν έχει καν μέιλ) στο οποίο εκθέτει ένα μικρογλωσσικό στιγμιότυπο που το βρίσκω ενδιαφέρον για το σημερινό μας θέμα -και ταυτόχρονα δίνω μια (μακρινή) πάσα για μελλοντικό (μακρινό) άρθρο.

Λέει ο φίλος μου στο γράμμα του: Να τι μπορείς να πάθεις όταν είσαι αφηρημένος και λειτουργείς μηχανικά. Σε Αγωγή κατά την ειδική διαδικασία άρθρου 681 Α ΚΠολΔ, ο εναγόμενος οδηγός είχε ισχυρισθεί συντρέχον πταίσμα του ενάγοντος, ότι δηλαδή φρενάρισε ξαφνικά διότι πετάχτηκε μπροστά του μια γάτα. Όταν ο Δικαστής Σ… [παραλείπεται μειωτικός χαρακτηρισμός] μελετούσε τη Δικογραφία, είχε μπροστά του αφενός τις Προτάσεις του, όπου ο πληρεξούσιός του Δικηγόρος είχε γράψει για «γαλή», και αφετέρου τα Πρακτικά της Δίκης, όπου η μάρτυρας  είχε καταθέσει για «μια γάτα». Αφηρημένος, και ενεργώντας μηχανικά, απέρριψε τον ισχυρισμό με το σκεπτικό ότι επρόκειτο για… γάτα και όχι για γαλή!

Επιπλέον, ο φίλος μου στέλνει φωτοτυπία από το έγκριτο Νομικό Βήμα (τόμος 31, σελ. 260) όπου περιγράφεται η υπόθεση. Μεταφέρω εδώ:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικό ζήτημα, Γλωσσικά στιγμιότυπα, Γλωσσικά ευτράπελα, Νομικά | Με ετικέτα: , , | 184 Comments »

Πλατφόρμες και κόμματα

Posted by sarant στο 23 Ιουλίου, 2015

Καθώς γράφω το σημερινό σημείωμα μόλις αρχίζει στη Βουλή η συνεδρίαση για την έγκριση της δεύτερης δέσμης των νεομνημονιακών προαπαιτούμενων, και ενώ για την έκβαση της ψηφοφορίας δεν υπάρχει σχεδόν καμιά αμφιβολία, αφού εκτός συγκλονιστικού απροόπτου το νομοσχέδιο θα εγκριθεί με πάνω από 200 ψήφους, μεγαλύτερη είναι η αβεβαιότητα ως προς τον αριθμό των ψήφων που θα συγκεντρώσει η πρόταση ή ακριβέστερα ως προς τον αριθμό των βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ που θα διαφοροποιηθούν και δεν θα ψηφίσουν την πρόταση. Στην ψηφοφορία της προηγούμενης εβδομάδας, θυμίζω, είχαν διαφοροποιηθεί 39 βουλευτές (32 με Όχι, 6 με παρών και μία απουσία) και θα έχει ενδιαφέρον να δούμε αν θα αυξηθεί ή θα μειωθεί ο αριθμός αυτός και αν θα υπάρξουν διαφοροποιήσεις των διαφοροποιήσεων.

Αλλά, τώρα που διαβάζετε τις γραμμές αυτές, θα έχουν γίνει γνωστές οι απαντήσεις οπότε δεν έχει νόημα να κάνουμε εικασίες και προβλέψεις. Οπότε θα πολιτικολεξιλογήσω. Εξηγούμαι. Ανάμεσα στους βουλευτές που είχαν διαφοροποιηθεί την προηγούμενη φορά ήταν βουλευτές από μικρές πρώην συνιστώσες του ΣΥΡΙΖΑ (ή και νυν, που συνεχίζουν να λειτουργούν παρά τη συνεδριακή απόφαση για διάλυσή τους, όπως η ΔΕΑ)  καθώς και πολλοί βουλευτές της «Αριστερής Πλατφόρμας», με κορυφαίο τον (τέως, πια) υπουργό Παναγιώτη Λαφαζάνη. Η Αριστερή Πλατφόρμα δεν είναι συνιστώσα, είναι τάση του κόμματος, που συγκεντρώνει μια ισχυρή μειοψηφία της Κεντρικής Επιτροπής, γύρω στο ένα τρίτο.

Εξαιτίας της διαφοροποίησής της, η Αριστερή Πλατφόρμα έχει βρεθεί στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων (και του ηλεκτρονικού τύπου) τον τελευταίο καιρό, και έχει δεχτεί, τόσο ως σύνολο όσο και τα κορυφαία στελέχη της, μύδρους από τα μεγάλα ιδιωτικά κανάλια, σε ένα μπαράζ αθλιότητας και γελοιότητας με τίτλους όπως «Τις θυρίδες του κοσμάκη έβαλαν στο μάτι οι θιασώτες του Στάλιν» (Αντένα, γιατί και η αθλιότητα πρέπει να αναγνωρίζεται).

Δυστυχώς αυτό δεν σημαίνει πως η Αριστερή Πλατφόρμα έχει δίκιο στην εσωκομματική αντιπαράθεση -εγώ τουλάχιστον θεωρώ ότι δεν έχει να προτείνει εναλλακτική λύση και η διαφοροποίησή της στην προηγούμενη ψηφοφορία (και, μάλλον, σε αυτήν που θα γίνει σε λίγο) ήταν ένα εγκληματικό λάθος που βαραίνει κάθε βουλευτή ατομικά και ειδικά τον Παναγιώτη Λαφαζάνη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριστερά, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Πολιτική | Με ετικέτα: , , | 209 Comments »

Ποιος είναι «ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι;»

Posted by sarant στο 22 Ιουλίου, 2015

Πριν από μερικές μέρες συζητούσα (ηλεκτρονικά) μ’ έναν τακτικό φίλο του ιστολογίου, ο οποίος, ανάμεσα στ’ άλλα, μου σύστησε να ξανακοιτάξω όσα είχα γράψει στο βιβλίο μου «Λόγια του αέρα» για την έκφραση «ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι» -ο φίλος μου είχε την εντύπωση πως από αβλεψία είχα δώσει ανάποδα την εξήγηση της έκφρασης.

Λάθη κάνουμε όλοι σ’ αυτά που γράφουμε, μακάρι να τα έχουμε ξανακοιτάξει δέκα φορές, οπότε άνοιξα το βιβλίο φοβούμενος πως ο φίλος μου είχε δίκιο. Η εξήγηση που δίνω για την έκφραση αυτή είναι:

ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι: λέγεται για όσους επιδεικνύουν υπερβολικό πνεύμα οικονομίας σε δευτερεύοντα ενώ ταυτόχρονα δείχνονται σπάταλοι στα σημαντικά, ιδίως σχετικά με τη διαχείριση του νοικοκυριού ή της επιχείρησής τους.

Ίσως μπορεί να διατυπωθεί καλύτερα, αλλά λάθος δεν είναι. Αυτή είναι κατά τη γνώμη μου η σημασία της έκφρασης, και τα λεξικά συμφωνούν μαζί μου -για παράδειγμα, το ΛΚΝ αναφέρει: αυστηρός και φειδωλός για ασήμαντα θέματα αλλά επιεικής για σοβαρότερα. Νομίζω ότι ο ορισμός του ΛΚΝ είναι πληρέστερος από τον δικό μου, διότι περιλαμβάνει και τη διάσταση της αυστηρότητας σε μη οικονομικά θέματα.

Ο φίλος μου όμως ερμήνευε διαφορετικά την έκφραση. Θεωρούσε ότι λέγεται για κάποιον που κάνει οικονομία στα ακριβά και σημαντικά, ενώ είναι σπάταλος στα δευτερεύοντα. «Το αλεύρι, που είναι βασικό συστατικό, πρέπει να είναι καλό, εκεί δεν πρέπει να κάνεις τσιγγουνιές. Στα πίτουρα, που είναι δευτερεύουσας σημασίας, μπορεί να κάνεις οικονομία. Όταν όμως κάποιος αγοράζει φτηνό αλεύρι για να κάνει οικονομία και μετά ξοδεύει απλόχερα στα δευτερεύοντα, τα πίτουρα, έχουμε το παράλογο που καυτηριάζει η παροιμία».

Να πούμε λοιπόν δυο λόγια παραπάνω γι’ αυτή την παροιμιακή φράση της κακοδιαχείρισης, που κοροϊδεύει μια παράλογη αλλά όχι αδύνατη συμπεριφορά. Ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι μπορεί να είναι  π.χ. ο επιχειρηματίας που ξοδεύει απλόχερα για τη διακόσμηση του γραφείου αλλά δείχνει υπερβολική φειδώ στην κατανάλωση της γραφικής ύλης, παρόλο που το χαρτί και οι συνδετήρες κοστίζουν πολύ λιγότερο. Τέτοια παραδειγματα παράλογης διαχείρισης μπορούμε ασφαλώς να βρούμε πάρα πολλά στην κρατική μηχανή -αν και μερικές φορές η φαινομενικά παράλογη συμπεριφορά μπορεί να έχει μιαν άλλη εξήγηση: ας πούμε, ο ορθοπ*δικός που ξόδευε απλόχερα τα πανάκριβα υλικά ενώ κατανάλωνε με μέτρο τα φτηνότερα, κατά πάσα πιθανότητα θα λαδωνόταν, οπότε παράλογη δεν είναι η συμπεριφορά του, απλώς ανέντιμη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ιστορίες λέξεων, Παροιμίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 94 Comments »

Μπαγιάτηδες και χαμουτζήδες

Posted by sarant στο 21 Ιουλίου, 2015

mpaxamΜπαγιάτηδες είναι οι Θεσσαλονικιοί, βεβαίως, και μάλιστα οι παλιοί Θεσσαλονικιοί, σε αντιδιαστολή με τους νεοφερμένους. Χαμουτζήδες είναι οι Αθηναίοι, όπως τους λένε οι Θεσσαλονικιοί και γενικότερα οι βορειοελλαδίτες -επειδή έρχονται από «χάμου», από τη νότια Ελλάδα, κι επειδή συχνά χρησιμοποιούν τη λέξη «χάμω», που ξενίζει τους Θεσσαλονικιούς που λένε μόνο «κάτω».

Οι δυο λέξεις μαζί, ωστόσο, απαρτίζουν τον τίτλο του βιβλίου που το εξώφυλλό του το βλέπετε αριστερά, και που θα το παρουσιάσω σήμερα. Είχα ήδη κάνει μια πρώτη νύξη πριν από καμιά δεκαριά μέρες, στο άρθρο όπου προτείναμε βιβλία για το καλοκαίρι.

Συγγραφέας είναι ο Χαράλαμπος Α. Μεταξάς, ενώ το βιβλίο εκδίδεται από τον εκδοτικό οίκο Αρχείο, με τον οποίο συνεργάζομαι κι εγώ, και για τον λόγο αυτό μου δόθηκε η ευκαιρία να δω το κείμενο όταν βρισκόταν στη φάση της επιμέλειας και να κάνω κάποιες (όχι σημαντικές πάντως) παρατηρήσεις. Έτσι, μπορείτε να θεωρήσετε προκατειλημμένο το άρθρο μου, πολύ περισσότερο που τον συγγραφέα τον ξέρω -όχι με σάρκα και οστά στην πραγματική ζωή, αλλά ως αβατάρα στο slang.gr, του οποίου αποτελεί διακεκριμένο μέλος ο Χαράλαμπος Μεταξάς, με ψευδώνυμο βέβαια.

Το slang.gr είναι βέβαια συλλογικό εγχείρημα, βασισμένο στις αρχές της συλλογικής συγκέντρωσης και επεξεργασίας υλικού, αλλά οι Μπαγιάτηδες και χαμουτζήδες είναι ατομικό έργο, έστω κι αν ο συγγραφέας έχει διαλέξει και παραθέτει ίσως και αυτούσια κάποια λήμματα του θαυμάσιου αυτού ιστότοπου. Πάντως, δεν περιλαμβάνονται όλα τα λήμματα του βιβλίου στο slang.gr, αλλά η βασική επιρροή του ιστότοπου πάνω στο βιβλίο βρίσκεται όχι τόσο στο λημματολόγιο, όσο στο λεξικογραφικό ύφος του βιβλίου, που χαρακτηρίζεται από παιγνιώδη κάποτε αλλά σοβαρή (και όχι σοβαροφανή) πραγμάτευση των λημμάτων, πραγματικά και διασκεδαστικά παραθέματα, σύντομες παρεκβάσεις, προσπάθεια να διανθίζεται η ξερή λεξικογραφική αφήγηση με πνευματώδη σχόλια.

Επειδή κι εγώ στα δικά μου έργα ακολουθώ μια παρόμοια τακτική, χάρηκα το βιβλίο του Μεταξά. Όσο για τη μέθοδό του, τον αφήνω να τα πει ο ίδιος -αντιγράφω το μεγαλύτερο μέρος από τον πρόλογο:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αργκό, Θεσσαλονίκη, Λεξικογραφικά, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , | 108 Comments »

Τρίτο και αριστερό

Posted by sarant στο 20 Ιουλίου, 2015

Ο αριθμός τρία είναι συνδεδεμένος με αμέτρητες λαϊκές και θρησκευτικές δοξασίες και άλλους τόσους συμβολισμούς, έτσι που μήτε βιβλίο δεν θα έφτανε για να καλύψουμε το θέμα, πόσο μάλλον άρθρο, οπότε θα περιοριστούμε σήμερα σε ένα υποσύνολο: στην τρίτη προσπάθεια, στην τρίτη φορά.

Έχει κι αυτή τις δικές της δοξασίες, αφού γενικά πιστεύεται ότι η τρίτη επανάληψη ενός πράγματος είναι σημαδιακή, η καθοριστική, η «καλή».

Ο Νικόλαος Πολίτης, στις Παροιμίες του, ασχολείται με τη βυζαντινή παροιμία «έως το τρίτον και η αλήθεια» και σημειώνει ότι απηχεί τη δοξασία ότι μόνο με τριπλό έλεγχο μπορείς να είσαι βέβαιος ότι έφτασες στην αλήθεια. Αναφέρει επίσης φράσεις από παιδικά παιχνίδια όπως «τρεις κι η ζαβολιά» ή «κάθε τρίτη και καλή», που όμως τις αναλύει πιο διεξοδικά στο ανέκδοτο τμήμα του μνημειώδους έργου του, διότι το εθνικό αυτό αγκωνάρι έχει εκδοθεί μόνο κατά το 1/5 του το 1900 και από τότε μένει να σκονίζεται σε κάποια υπόγεια αφού το ελληνικό κράτος στις εποχές της πλαστής ευμάρειας προτιμούσε να σπαταλάει υπερπολλαπλάσια σε μίζες πράσινων και γαλάζιων παιδιών.

Υπάρχουν πάντως κι άλλες παρόμοιες φράσεις, όπως η πασίγνωστη «τρίτη και φαρμακερή», που τη λέμε την τρίτη φορά που κάνουμε μια προσπάθεια, αλλά και όταν, σε επιτραπέζια ή άλλα παιχνίδια, ο κάθε αντίπαλος έχει κερδίσει από μια παρτίδα (παιχνίδι, αγώνα κτλ.) και η τρίτη φορά θα κρίνει τον οριστικό νικητή. Στα κιτάπια μου βρίσκω και μερικές ακόμα παραλλαγές: τρεις κι αλήθεια (πολύ όμοια με τη βυζαντινή του Πολίτη), τρεις κι ο κάβαλος, τρεις κι η αγιά Τριάδα.

Επίσης, το τρίτο πλήγμα πιστεύεται ότι είναι το τελειωτικό, μια αντίληψη που υπάρχει από τα αρχαία, πρβλ. του Αισχύλου «τρίτην επενδίδωμι» (εννοώντας: τρίτη πληγή), στον Αγαμέμνονα.

Υπάρχει και η πρόληψη πως δεν κάνει να ανάβουν τσιγάρο τρεις από το ίδιο σπίρτο, διότι «ο τρίτος πεθαίνει». Η εξήγηση που συχνά δίνεται, είναι πως η δοξασία προέρχεται από τον στρατό και έχει ορθολογική βάση: όταν στα χαρακώματα ή στη γραμμή του μετώπου ανάψεις τσιγάρο, ο εχθρός με την πρώτη φωτιά αντιλαμβάνεται την παρουσία κάποιων, με τη δεύτερη σημαδεύει, και με την τρίτη πυροβολεί -τετέλεσται. Μπορεί να ισχύει αυτό, αλλά μπορεί να είναι απλώς πρόληψη συνδεδεμένη με τον αριθμό τρία και την τρίτη φορά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Επικαιρότητα, Λαογραφία, Παροιμίες, Πολιτική, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 271 Comments »

Η χαμένη άνοιξη του Στρατή Τσίρκα (αποσπάσματα)

Posted by sarant στο 19 Ιουλίου, 2015

Καθώς αυτές τις μέρες συμπληρώνονται 50 χρόνια από τα Ιουλιανά του 1965, σκέφτηκα το σημερινό φιλολογικό μας άρθρο να είναι αφιερωμένο σε ένα λογοτέχνημα που να αναφέρεται στις ταραγμένες εκείνες μέρες. Θα πρέπει να υπάρχουν κι άλλα, αλλά το εμβληματικό λογοτεχνικό έργο για τα Ιουλιανά είναι το μυθιστόρημα του Στρατή Τσίρκα «Η χαμένη άνοιξη» (1976). Χαρακτηριστικό είναι ότι η πλοκή του έργου εκτυλίσσεται από τις 4 Ιουλίου έως τις 23 Ιουλίου 1965, που είναι η μέρα της ταφής του Σωτήρη Πέτρουλα.

Ο Στρατής Τσίρκας (1911-1980, κατά κόσμον Γιάννης Χατζηανδρέας), γεννημένος στο Κάιρο και αργότερα κάτοικος της Αλεξάνδρειας για πολλά χρόνια, είχε εγκατασταθεί στην Αθήνα από το 1963, επομένως τα γεγονότα τα έζησε από κοντά. Είχε συλλάβει τη «Χαμένη άνοιξη» σαν το πρώτο έργο μιας τριλογίας, της δεύτερης έπειτα από τις Ακυβέρνητες πολιτείες, που θα έπιανε και την περίοδο της δικτατορίας, μιας τριλογίας που την είχε τιτλοφορήσει Δίσεχτα χρόνια, που είναι και ο υπέρτιτλος της Χαμένης άνοιξης. Ωστόσο, το σχέδιό του έμεινε στα χαρτιά -ο Τσίρκας πέθανε το 1980 και η Χαμένη άνοιξη ήταν το τελευταίο του έργο. Χωρίς να φτάνει τις Ακυβέρνητες πολιτείες, διαβάστηκε πολύ και μεταφέρθηκε και στην τηλεόραση.

Διάλεξα τα αποσπάσματα που αναφέρονται στην είδηση του θανάτου και μετά στην κηδεία του Σωτήρη Πέτρουλα. Ο Πέτρουλας, 22 χρονών, φοιτητής της ΑΣΟΕΕ και μέλος των Λαμπράκηδων βρήκε το θάνατο από δακρυγόνο ή από στραγγαλισμό το βράδυ της 21 προς 22 Ιουλίου, ενώ συμμετείχε σε διαδήλωση και σε συγκρούσεις με τις αστυνομικές δυνάμεις, στη γωνία της οδού Σταδίου με τη Χρήστου Λαδά -αργότερα τοποθετήθηκε εκεί μια αναμνηστική πλάκα, που κατά καιρούς βανδαλίζεται από καθάρματα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λογοτεχνία, Πρόσφατη ιστορία, Πεζογραφία | Με ετικέτα: , , , , | 68 Comments »

 
Follow

Ενημερωθείτε για κάθε νέα δημοσίευση στο email σας.

Μαζί με 8.555 ακόμα followers