Ο τόνος στα αρχικά κεφαλαία, ένα προπατορικό ψεγάδι

Μου στέλνει ένας φίλος τα αποκόμματα που βλέπετε, από κάποια εφημερίδα -είναι παρμένα από την  έντυπη έκδοση, φωτογραφίες, όχι οθονιές.

Έχει κυκλώσει κάποιες λέξεις όπου υπάρχει αρχικό κεφαλαίο γράμμα, είτε επειδή  πρόκειται για κύριο όνομα (Άγγελος) είτε επειδή αρχίζει πρόταση από αυτή τη λέξη (Όταν, Ήταν).

Όπως βλέπετε, θα έπρεπε να  μπει τόνος στις λέξεις αυτές -και δεν έχει μπει.

Γράφει ο φίλος:

Βλέπω πως η εφημερίδα έχει καταργήσει τον τόνο στην πρώτη λέξη όταν τονίζεται το πρώτο γράμμα. Δεν καταλαβαίνω γιατί, υποθέτω ότι πληκτρολογούν τα κείμενα σε έναν υπολογιστή όπως όλοι μας.

Δεν θυμάμαι για ποια εφημερίδα πρόκειται, αλλά δεν έχει μεγάλη σημασία, διότι -αν δεν κάνω λάθος, και παρακαλώ να με διορθώσετε στα σχόλια- όλες οι εφημερίδες αφήνουν άτονα τα αρχικά κεφαλαία, όταν έπρεπε να τονίζονται, δηλαδή γράφουν Ολυμπος αντί Όλυμπος, Ηπειρος αντί Ήπειρος, Άγιος αντί Αγιος, Ικαρος αντί Ίκαρος, Ενωση αντί Ένωση, Ωρος αντί Ώρος, Υψιλον αντί Ύψιλον (δεν βρήκα κάποιο κύριο όνομα με τονούμενο αρχικό Υ).

H χτεσινή Καθημερινή, ας πούμε, γράφει:  καλωσόρισε τον Ελληνα πρωθυπουργό (και όχι «τον Έλληνα»), ο Ριζοσπάστης «Αμιλλα στρατολογίας» και όχι «Άμιλλα», η Αυγή, στο χτεσινό πρωτοσέλιδό της, «Εντονες, Ολοι, Οταν», ενώ η «δική μου», η Εφημερίδα των  Συντακτών με την  οποία συνεργάζομαι, την Τετάρτη που μας πέρασε, σε άρθρο πλάι στο δικό μου, είχε «Ευρωπαϊκή Αμυνα» αντί «Άμυνα».

Υπάρχει λοιπόν κάποιος λόγος που όλες οι ελληνικές εφημερίδες, τουλάχιστον στην έντυπη έκδοσή τους, αποφεύγουν τους τόνους στα αρχικά κεφαλαία;

Ναι, υπάρχει  -ή  έστω  υπήρχε. Δεν ξέρω ακριβώς την αιτία, και ίσως με τα σχόλιά σας τη φωτίσουμε περισσότερο, αλλά φαίνεται ότι, τον πρώτο καιρό, εννοώ στα τελη του περασμένου αιώνα ή στις  αρχές τουτουνού (άλατις), τότε που βασίλευε το σύνολο χαρακτήρων ASCII με τους 128 μονάχα χαρακτήρες, οι χαρακτήρες των ελληνικών τονούμενων κεφαλαίων, Ά, Έ, Ό κτλ., βρίσκονταν  στην ίδια θέση  με μη εκτυπώσιμους χαρακτήρες ελέγχου, οπότε τυπώνονταν σαν καραγκιοζάκια ή μπορούσαν να τυπωθούν σαν καραγκιοζάκια.

Οπότε, όποιος ήθελε να  έχει ήσυχο το κεφάλι του, απόφευγε να χρησιμοποιεί τονούμενα κεφαλαία.

Για κάμποσα χρόνια, ο λόγος της αποφυγής έμενε ισχυρός, όσο κι αν διαρκώς εξασθενούσε. Το 2012, ο Νίκος Λίγγρης είχε χαρακτηρίσει «κατάλοιπο αλλοτινών τεχνολογιών» τα άτονα αρχικά κεφαλαία (που θα έπρεπε να  τονίζονται). Αυτή τη στιγμή δεν ξέρω αν κάποια προκατακλυσμιαία μηχανήματα στη φωτοσύνθεση εξακολουθούν να μη δέχονται τα κεφαλαία τονούμενα ελληνικά ή αν είναι η δύναμη της συνήθειας.

Παρατηρώ ότι σε ιστότοπους εφημερίδων βρίσκει κανείς τονισμένα αρχικά κεφαλαία. Ας  πούμε,  στο σάιτ της Αυγής, που όπως είδαμε στην έντυπη έκδοσή της  δεν τονίζει τα αρχικά κεφαλαία, βρίσκει κανείς, για παράδειγμα, «Έκκληση για ενότητα» (αν δεν το βλέπετε, είναι τονισμένο, Έ).  Το ίδιο και στο σάιτ της Εφημερίδας των  Συντακτών.

Λογικό είναι, οι συντάκτες γράφουν στο λάπτοπ τα κείμενά τους, οπότε βάζουν τόνο και στα  κεφαλαία. Ρώτησα έναν φίλο που δουλεύει στην ΕφΣυν και μου είπε πως οι διορθωτές συνήθως βγάζουν αυτούς τους τόνους, για να υπάρχει ομοιομορφία, αλλά μερικοί ξεφεύγουν -αν  κατάλαβα καλά. Όμως δεν ξεκαθάρισα αν υπάρχει και σήμερα κάποιο τεχνικό πρόβλημα που να εμποδίζει τη χρήση των τονούμενων αρχικών κεφαλαίων,  Ά, Έ, Ή και τα λοιπά.

Διότι υπάρχει και η δύναμη της συνήθειας, όπως στο ανέκδοτο με το παγκάκι. Θα το ξέρετε, αλλά επειδή μπορεί να μας διαβάζει κανείς αλλοδαπός, ας κλείσω με αυτό.

Αναλαμβάνει ένας καινούργιος διοικητής σε μια στρατιωτική μονάδα. Καθώς εξετάζει τις σκοπιές που έχουν οι στρατιώτες του, βλέπει ότι υπάρχει σκοπιά σε ένα παγκάκι.  Δεν το καταλαβαίνει. Να υπάρχει σκοπιά στην αποθήκη, στα καύσιμα, στην πύλη, είναι λογικό -αλλά στο παγκάκι, γιατί; 

Μια και είναι νέος και ορεξάτος, αποφασίζει να το ερευνήσει. Πηγαίνει και βρίσκει τον  προηγούμενο διοικητή από τον οποίο παρέλαβε.

— Ξέχασα να σε ρωτήσω κάτι. Στο παγκάκι, γιατί υπάρχει σκοπιά;

— Τι να σου πω, εγώ έτσι τη βρήκα όταν ανέλαβα διοικητής. Παραξενεύτηκα, αλλά δεν το έψαξα. Δεν ρωτάς τον Τσακιρόπουλο, από τον οποίο παρέλαβα εγώ; 

Ο Τσακιρόπουλος είχε γίνει στο μεταξύ αντισυνταγματάρχης, είχε μετατεθεί στο Σώμα Στρατού. Με κάποιαν ευκαιρία, βρέθηκε εκεί ο δικός μας, οπότε τον  πλησιάζει και τον ρωτάει. Ίδια απάντηση: έτσι τα βρήκα, δεν ρωτάς τον  προηγούμενο; Ο προηγούμενος είχε αποστρατευθεί, αλλά ο δικός μας το είχε βάλει πείσμα να μάθει την αιτία,  οπότε βρίσκει πού μένει ο απόστρατος, παίρνει άδεια, τον βρίσκει να ποτίζει τον κήπο του. 

Κι αυτός τα ίδια: Έτσι το βρήκα. Όμως εγώ παρέλαβα από τον Φουντουκίδη, που ήταν ο πρώτος διοικητής της μονάδας, όταν συγκροτήθηκε. Αυτός θα ξέρει σίγουρα. 

— Ζει ο Φουντουκίδης;

— Νομίζω πως είναι στο γηροκομείο, θα ρωτήσω και θα σου πω. 

Πράγματι, ήταν στο  τάδε γηροκομείο. Πηγαίνει ο δικός μας σε πρώτη  ευκαιρία,  βρίσκει ένα ευθυτενές γεροντάκι, του συστήνεται, πιάνουν κουβέντα.

— Ξέρετε, είμαι διοικητής στον 824 Λόχο, που εσείς ήσασταν ο πρώτος διοικητής του, και έχω μια απορία. Θυμάστε ένα  παγκάκι, εκεί που κάνει  μια πλατειούλα, πίσω από το γραφείο του Αξιωματικού Υπηρεσίας; Εκεί υπάρχει σκοπιά. Ξέρετε για ποιο λόγο υπάρχει αυτή η σκοπιά στο παγκάκι; 

— Τι; Ακόμα δεν στέγνωσε η  μπογιά;

Είχαν βάλει σκοπιά για μια μέρα, ώσπου να στεγνώσει η μπογιά, αλλά η δύναμη της συνήθειας την κράτησε είκοσι χρόνια. Λέτε για τον  ίδιο λόγο να μη βάζουν οι εφημερίδες τόνο στα αρχικά κεφαλαία;