Ένα φυσιολογικό παιδί, του Βασίλη Παλαιοκώστα (απόσπασμα)

Ο δραπέτης Βασίλης Παλαιοκώστας παραμένει ασύλληπτος  από το 2009, όταν απέδρασε με ελικόπτερο από τις φυλακές μαζί με τον Αλκέτ Ριτζάι. Ήταν η δεύτερη φορά που χρησιμοποιούσε αυτή την κινηματογραφική μέθοδο απόδρασης. Από τότε παραμένει ασύλληπτος και η τελευταία φορά που επιβεβαιωμένα θεάθηκε ήταν το 2011.

Στο ιστολόγιο έχουμε ασχοληθεί μία φορά με τον Παλαιοκώστα, πριν από 16 χρόνια, λίγες μέρες μετά την απόδρασή του. Τότε, όλα τα μέσα έλεγαν πως «μόνο στην Ελλάδα συμβαίνουν αυτά», μια φράση που κάποτε λέγεται με καμάρι αλλά συνήθως σχετλιαστικά, και που συνήθως είναι ανακριβής και στη μια και στην άλλη περίπτωση. Εμένα με εκνευρίζει το ανακριβές «μόνο στην Ελλάδα» και στην περίπτωση του Παλαιοκώστα θυμόμουν  ότι υπήρχε ένας Γάλλος που είχε επίσης κάνει πολλές κινηματογραφικές αποδράσεις με ελικόπτερο, ο Πασκάλ Παγιέ. Εγραψα λοιπόν ένα σύντομο άρθρο για να δείξω  πως και αλλού συμβαίνουν  αυτά, με τίτλο Παγιέ-Παλαιοκώστας 3-2.

Σήμερα θα ασχοληθούμε και πάλι με τον Βασίλη Παλαιοκώστα:  θα παρουσιάσω ένα απόσπασμα από το δεύτερο βιβλίο του. Ήδη το 2019 ο ασύλληπτος Παλαιοκώστας κυκλοφόρησε, από τις Εκδόσεις των Συναδέλφων, το πολύ  ενδιαφέρον αυτοβιογραφικό βιβλίο Μια φυσιολογική ζωή όπου αφηγείται την εκτός νόμου ζωή του, τις ληστείες και τις αποδράσεις του («Δράσεις και αποδράσεις ενός επικηρυγμένου» είναι ο υπότιτλος). Το να  κυκλοφορεί βιβλίο ένας καταζητούμενος (με επικήρυξη 1 εκατομμυρίου) είναι ασφαλώς ρίσκο, αλλά δεν ήταν  το πρώτο που πήρε στη ζωή του ο συγγραφέας.

Πέρυσι, από τον  ίδιο εκδοτικό οίκο κυκλοφόρησε δεύτερο βιβλίο του Παλαιοκώστα, με τον παρεμφερή τίτλο Ένα φυσιολογικό παιδί και υπότιτλο Ιστορίες από μια άλλη εποχή.

Σε αυτό ο Παλαιοκώστας αφηγείται την παιδική και εφηβική του  ηλικία, μέχρι τα χρόνια που πήγε φαντάρος. Γεννήθηκε το 1966 σε μια φτωχή ποιμενική οικογένεια, που περνούσε  τα καλοκαίρια στα  Πλατανάκια της Πίνδου και τους χειμώνες στο Ανταλλάξιμο του νομού Τρικάλων μέχρι το 1976 περίπου, οπότε η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην πόλη,  στα Τρίκαλα.

Στην αρχή είχα σκεφτεί να παρουσιάσω ένα καλογραμμένο επεισόδιο που περιγράφει πώς ο αφηγητής  με τον  αδελφό του έκαναν καταδρομική επιχείρηση σε ένα εκτροφείο φασιανών, που προορίζονταν για θηράματα από πλούσιους Αθηναίους  ενώ οι χωριάτες της περιοχής  απαγορευόταν να τα κυνηγήσουν.

Έπειτα όμως αποφάσισα να παραθέσω το κεφάλαιο που περιγράφει ένα γεγονός γνωστό σε όλους, την Επιστράτευση του ’74, όπως την έζησαν οι τσοπάνηδες στην  Πίνδο και ο οχτάχρονος αφηγητής.

Ο Παλαιοκώστας διαβάζεται ευχάριστα. Γράφει με άνεση, κάνει παρεκβάσεις κοινωνικής κριτικής ή φιλοσοφικές, κάποτε παίρνει λογιότερο ύφος και δεν  αποφεύγει τον στόμφο ή τη  φλυαρία. Του δίνω  τον  λόγο:

Η επιστράτευση

Τ’ ΑΪ-ΛΙΑ ΤΟΥ ’74 έλαχε να μείνει ανεξίτηλα χαραγμένο στη μνήμη μου. Ήμουν οχτώ χρονών τότε. Όπως κάθε χρόνο, έτσι κι εκείνη τη χρονιά, η 20ή του Ιούλη μάς βρήκε, μικρούς μεγάλους, πανέ­τοιμους για το πανηγύρι. Καλοντυμένοι, με μπόλικη διάθεση για γλέντι, συγκεντρωθήκαμε απ’ το πρωί στην πλατεία του Άι-Λια για τα καθιερωμένα τελετουργικά. Όλα κι όλοι στις θέσεις τους. Η εκκλησία καθαρισμένη μέσα έξω, τα πεζούλια του προαυλίου φρεσκοασβεστωμένα, οι καντινιέρηδες κουβάλησαν μπόλικο πάγο απ’ το βουνό κι ένα σκασμό μπύρες απ’ το Μοσχόφυτο, σφάξανε τ’ αρνιά για να τα ψήσουν το μεσημέρι, ενώ οι οργανοπαίχτες τοποθέτησαν σε στρατηγικά σημεία τα μεγάλα ηχεία τους, στε­ρέωσαν τα καλώδια με τις λάμπες ψηλά στα κλωνάρια του νεαρού πλατάνου και βρίσκονταν σε αναμονή.

Κάποια στιγμή, κι ενώ η θεία λειτουργία βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη, ένας αναβρασμός, που αρχικά εκδηλώθηκε στο εσωτερικό της εκκλησίας, εξαπλώθηκε σ’ ολόκληρο το προαύλιο. Οι άντρες, με ασυνήθιστη κινητικότητα και μια ταραχή ζωγραφισμένη στα πρόσωπά τους, στήναν μικρά πηγαδάκια, κουβεντιάζοντας χα­μηλόφωνα. Οι γυναίκες φαίνονταν τρομαγμένες και κάποιες άρ­χισαν να κλαίνε.

Η πρώτη μας σκέψη ήταν πως κάποιος αμαρτωλός «αμνός του Θεού» τα κακάρωσε μέσα στην εκκλησία την ώρα της λει­τουργίας! Όμως, αυτή η πιθανότητα σύντομα ξεθώριασε. Γιατί εκείνοι που απόμειναν μέσα στην εκκλησία, δεν άργησαν να βγουν και να ενσωματωθούν στα πηγαδάκια – μαζί τους κι ο παπάς. Πήγαμε κι εμείς κοντά σ’ ένα πηγαδάκι και στήσαμε αυτί. Μια λέξη ακούγαμε συχνά πυκνά: «επιστράτευση»! Δεν ξέραμε τι ακριβώς σήμαινε, αλλά δεν μας φαινόταν και τόσο καλό! Μέχρι που ακούσαμε καθαρά τη λέξη «πόλεμος». Αυτό ξέραμε τι πε­ρίπου σήμαινε και, ναι, ήταν κακό.

Η αναμπουμπούλα καταλάγιασε κάπως όταν εμπεδώθηκε απ’ όλους ότι δεν επρόκειτο για κάποια κακόγουστη φάρσα, αλλά η επιστράτευση ήταν γεγονός αμετάκλητο. Την προφορική διαταγή επιστράτευσης έλαβε και μετέφερε στον παπά ο άνθρωπος που είχε στο σπίτι του το κοινοτικό τηλέφωνο για την εξυπηρέτηση όλων των κατοίκων του οικισμού. Το τηλεφωνικό φιρμάνι ήταν λιτό και σαφές: «Οι ενήλικες άντρες, απαξάπαντες, υποχρεούνται να παρουσιαστούν εντός της ημέρας στον σταθμό της Μ.Ο.Μ.Α., στο Βαθύρεμα. Ο καθένας είναι υποχρεωμένος να φέρει μαζί του ένα υποζύγιο σαμαρωμένο κι ένα ζεύγος σκαπανικών – φτυάρι γκασμά».

Όσοι πληρούσαν τις ηλικιακές προϋποθέσεις της «ανωτέρας διαταγής» έφυγαν βιαστικά να μαζέψουν τα υποζύγιά τους, που εκείνο τον καιρό ήταν ξαμολημένα στους γύρω λόφους. Η λει­τουργία διακόπηκε οριστικά. Ο παπάς, αντί να καθίσει και να εμψυχώσει τις γυναίκες, το ’σκασε! Κατηφόρισε τρέχοντας το μο­νοπάτι να φτάσει μια ώρα αρχύτερα στην οικογένειά του, κάτω στο Μοσχόφυτο. Όπως ήταν φυσικό, το πανηγύρι ματαιώθηκε κι αυτό. Οι οργανοπαίχτες ξεκίνησαν να μαζεύουν άρον άρον τα κλαπατσίμπαλά τους, για ν’ ακολουθήσουν τον παπά. Οι γυναίκες, μαζί τους κι εμείς τα παιδιά, παραμείναμε στην πλατεία, ανα­μένοντας τους άντρες να επιστρέψουν. Όσοι είχαν δεμένα ή πε­ριορισμένα τα υποζύγιά τους και δεν χρειάστηκε να τ’ αναζητήσουν επέστρεψαν πολύ γρήγορα. Οι τελευταίοι έφτασαν μετά από δύο ίσως και τρεις ώρες. Μαζί τους κι ο πατέρας μου Λεωνίδας με το μουλάρι μας σαμαρωμένο και τα δύο σκαπανικά δεμένα στο σαμάρι του.

Ο προαύλιος χώρος κατακλύστηκε από άλογα και μουλάρια. Των Ανθρώπων οι φωνές, μπερδεμένες με μεταλλικούς θορύβους χαλιναριών, χλιμιντρίσματα κι οπλές ιπποειδών, δημιουργούσαν απερίγραπτη οχλαγωγία. Μέσα σ’ αυτό το πανδαιμόνιο, οι άντρες που κλήθηκαν για επιστράτευση -καμιά σαρανταριά στο σύνο­λο- βάλθηκαν να παρηγορούν τις γυναίκες τους, που πλάνταζαν στο κλάμα. Παράλληλα, ορμηνεύαν τα παιδιά τους, ιδιαίτερα τα αγόρια, πώς πρέπει να συμπεριφέρονται για όσο καιρό εκείνοι θα λείπανε στον πόλεμο, έναν πόλεμο που τον είχαν ως δεδομένο!

Πριν αναχωρήσουν κάναν ένα μίνι συμβούλιο στο κέντρο της πλα­τείας. Τους ακούγαμε να κουβεντιάζουν φωναχτά. Ανάμεσα σ’ όλα τ’ άλλα, λέγαν ότι ξέσπασε πόλεμος με τους Τούρκους σε κάποιο ελληνικό νησί. Δεν γνώριζαν τίποτα περισσότερο. Για ένα φαίνονταν σίγουροι. Το νησί λεγόταν Κύπρος! Κύπρο εμείς ονο­μάζαμε το βαρύ μπρούτζινο καμπανοειδές κουδούνι που φορούσαν στον λαιμό οι τράγοι, γι’ αυτό τ’ όνομα μας φαινόταν κομμάτι αστείο.

Ως και σήμερα, όλες αυτές οι εικόνες παραμένουν αναλλοίωτες στη μνήμη μου και βαθιά χαραγμένες στην ψυχή μου. Ωστόσο, βρίσκω πως είναι ακατόρθωτο να μεταφερθούν σ’ ένα άψυχο χαρτί μέσω του γραπτού λόγου, ιδιαίτερα αυτό που επακολού­θησε.

Απ’ τον λόφο του Άι-Λια ως το Πλατανόρεμα, μεσολαβούσε μια κατηφορική πλαγιά, καμιά τρακοσαριά μέτρα, γεμάτη κοντόσωμα σφενδάμια, φτελιάδες και πολλά γραβίδια. Ένα πετρώ­δες, στενό, φιδογυριστό μονοπάτι, που τα αμέτρητα ζικ ζακ του άλλαζαν κάθε δέκα μέτρα την πορεία του, ξεκινούσε απ’ την άκρη της πλατείας και, αφού διέσχιζε ολόκληρη την πλαγιά, κα­τέληγε στο γεφύρι του ποταμιού – όπου συνέχιζε μέχρι το Μοσχόφυτο. Οι άντρες που κίνησαν για τον πόλεμο ήταν ακόμα ντυ­μένοι τα καλά τους. Το σκληροτράχηλο παράστημά τους είχε μια πρωτόγονη αξιοπρέπεια. Δεν πρόδιδε κανέναν φόβο. Ένας-ένας, κρατώντας τα υποζύγιά τους απ’ το καπίστρι, μπήκαν στο μονο­πάτι σε φάλαγγα -κατ’ άντρα και μουλάρι- και κατηφόρισαν προς το Πλατανόρεμα. Εμείς οι υπόλοιποι, γερμένοι κι ακουμπι­σμένοι στο προστατευτικό πέτρινο τοιχίο της πλατείας, βουβοί και με σφιγμένη καρδιά, αγναντεύαμε το καραβάνι να ξεμακραί­νει. Το μόνο που ακουγόταν πια ήταν μεταλλικοί ήχοι από χα­λινάρια και πέταλα μουλαριών, που τρίβονταν πάνω στο πετρώδες μονοπάτι. Ώσπου ξαφνικά κι αναπάντεχα, κάποιος απ’ τους αποχωρήσαντες, που η φωνή του ανάσταινε νεκρούς, ξεκίνησε να τραγουδά ένα αργόσυρτο κλέφτικο που εξυμνούσε τους κλέφτες στα βουνά – ούτε θυμάμαι τα λόγια του ούτε το ξανάκουσα ποτέ άλλοτε. Στη στιγμή, όλοι οι υπόλοιποι συντονίστηκαν μαζί του και τον ακολούθησαν. Σείστηκε με μιας η γη! Ο βγαλμένος μέσα από σαράντα στήθια βουνίσιων αντρών ήχος του τραγουδιού ξε­χύθηκε κάτω στο Πλατανόρεμα, πλημμυρίζοντας όλες τις ρεματιές και τα βαθιά φαράγγια. Το Προσήλιο, η τσακισμένη κάθετα κοκκινοπλαγιά του απέναντι βουνού, λειτουργώντας σαν ηχητικό κά­τοπτρο, αντιλαλούσε τη φωνή τους ταξιδεύοντας την ως απάνω, στα υψίπεδα και τις ψηλές κορφές. Θαρρούσες πως στο τραγού­δισμά τους συμμετείχε ολόκληρη η Πίνδος! Το ξάφνιασμα ήταν αιφνίδιο και ισχυρό. Ο χρόνος σταμάτησε. Η ανάσα κόπηκε. Συ­ναισθήματα και σκέψεις νέκρωσαν. Λες κι ένα χέρι μάς άρπαξε από καυτή έρημο και μας πέταξε σε παγωμένη λίμνη. Μια μαγική ένταση διαχεόταν στην ατμόσφαιρα, διαπερνώντας σαν αιχμηρό βέλος πέρα ως πέρα τις καρδιές μας. Στεκόμασταν εκεί ψηλά εμβρόντητοι και μουδιασμένοι, μια να τους βλέπουμε και μια να τους χάνουμε ανάμεσα στα δέντρα, με το δυνατό τραγούδισμά τους να περονιάζει την ψυχή μας. Συγκλονιστικό. Καθηλωτικό. Και κάτι παραπάνω…

Τότε, μόλις στα οχτώ μου, ό,τι καταλάβαινα κι ό,τι ένιωθα ήταν απόρροια της εικόνας που είχα στα μάτια μου, των συναισθημάτων που μου προκαλούσαν τα συμβάντα της στιγμής και της ενέργειας που εισέπραττα απ’ το περιβάλλον και τους αν­θρώπους γύρω μου. Αυτό που καταλάβαινα και ένιωθα εκείνη τη στιγμή ήταν αφοπλιστικά συγκινητικό. Διαπότιζε όλο μου το είναι προκαλώντας ρίγη στο κορμί μου. Όμως το μυαλό μου δεν είχε τη δυνατότητα να επεξεργαστεί τόσο σύνθετες υποθέσεις όπως ο πόλεμος, πόσο μάλλον να σταθεί κριτικά απέναντι σ’ ένα τέτοιο γεγονός. Όχι για το τι είναι ο πόλεμος και τι ακριβώς συμβαίνει στη διάρκειά του -το ήξερα καλά αυτό, το είχαμε στα περισσότερα παιχνίδια μας και ήταν πολύ απλό, ο ένας σκοτώνει τον άλλο-, αλλά τι είναι αυτό που τον προκαλεί. Η αιτία του πολέμου φάνταζε στο μυαλό μου ως αναπόδραστο γεγονός. Σαν ένα καταστροφικό φυσικό φαινόμενο, που ο άνθρωπος είναι αδύ­νατον να αποφύγει. Πως δεν ευθύνεται κανείς για το ξέσπασμα ενός πολέμου, αλλά κάποιο φυσικό αίτιο παρακινεί τους ανθρώ­πους να σκοτώνονται μεταξύ τους. Χρόνια αργότερα, όταν τα γε­γονότα της παγκόσμιας επικαιρότητας αφορούσαν πολεμικές συρ­ράξεις, αυτές οι εικόνες θα επέστρεφαν στο μυαλό μου. Και πά­ντοτε είχα μια απορία. Αν οι σαράντα αγνοί κι ανεπιτήδευτοι κτηνοτρόφοι που τότε πήγαιναν στον πόλεμο κατανοούσαν κάτι περισσότερο από εμένα το οχτάχρονο. Κάτι πέρα απ’ το απλοϊκό: «Οι Τούρκοι περάσαν τα ελληνικά σύνορα και πρέπει να τους πολεμήσουμε».

Αναρωτιόντουσαν άραγε γιατί οι Τούρκοι πέρασαν τα σύνορα; Τους τσίμπησε η μύγα του πολέμου; Ποιοι άραγε είναι αυτοί που δημιουργούν τις συνθήκες να ξεσπάσει ένας πόλεμος και γιατί τις δημιουργούν; Ποιος ο βαθύτερος λόγος που έπρεπε εκείνοι να συμμετάσχουν σ’ έναν πόλεμο που λάμβανε χώρα σε κάποιο νησί, το οποίο βρίσκεται κάπου στις ακτές της Μέσης Ανατολής; Γνώριζαν τάχα ότι καμία μύγα δεν τσίμπησε τους αντιμαχόμενους, αλλά ο πόλεμος ήταν απόρροια εγκληματικών πολιτικών επιλο­γών μιας χούφτας τοξικών-ταξικών σκουληκιών, που διαχρονικά ρημάζουν οικονομικά τις χώρες που ονομάζουν πατρίδες και ασελγούν ξεδιάντροπα και κατ’ επανάληψη στις ψυχές των λαών τους; Είχαν την ελάχιστη έστω υποψία ότι στον τόπο που λέγεται Ελ­λάδα οι Εφιάλτες δεν πέθαναν ποτέ και τώρα, όντας πολυάριθμοι, στήσανε τα καρτέρια τους παραμονεύοντας το κάθε τους βήμα; Κι ότι το πιο τραγικό και πιθανότερο σενάριο για εκείνους θα ήταν να αφεθούν έρμαια στα χέρια κάποιου ανόητου επαγγελματία καραβανά, που θα τους οδηγούσε να σφαγιαστούν μέσα σε μια στιγμή απ’ τον εχθρό; Για να ’χουν έτσι τη δυνατότητα οι ίδιοι αυτοί Εφιάλτες, με κάθε επισημότητα και περίσσια υποκρισία, να καταθέτουν στη μνήμη τους στεφάνι μπροστά στον άγνωστο -γνωστό μαλάκα γι’ αυτούς- στρατιώτη;

Έναν τέτοιο ανόητο νεαρό καραβανά έβγαλε και ο συνοικισμός μας. Βέεεβαια! Ποτέ δεν έλειπε απ’ το πανηγύρι του Άι-Λια. Με παράστημα και βλέμμα σταβλίσιου δαμαλιού, ατσαλάκωτη κα­λοκαιρινή στολή, πλάκα τα γαλόνια κι έτοιμο να δώσει στρα­τιωτικό παράγγελμα «προοοσχήηη!», έκανε παταγώδη εμφάνιση. Έμπαινε στον χορό και με απαράμιλλο ζήλο χόρευε πάντοτε το ίδιο τραγούδι. Δεν χρειαζόταν να το παραγγείλει. Ξέραν οι ορ­γανοπαίχτες. Μ’ ένα νεύμα του ξεκίναγαν να λαλούν το ηρωι­κότατο τσάμικο: «Όρε Γρίβα μ’, σε θέλ’ ο Βασιλιάς… για να σε κάνει στρατηγό να διευθύνεις τον στρατό…» κι άλλες γενναίες παπαριές!

Το γκοτζιλοθρεμμένο όρθιο δαμάλι τα ’νιωθε βαθιά στην πα­τριωτική ψυχή του τα λόγια του τραγουδιού. Στ’ άκουσμά τους αναριγούσε, φτερούγιζε η καρδούλα του. Το νόημά τους τον συ­γκλόνιζε πατόκορφα. Χόρευε και σφύραγε κι αναστέναζε εκστα­σιασμένο. Κλότσαγε και φρούμαζε όπως το ζαβό μουλάρι. Κλό­τσαγαν και τα ογκώδη βαριά ξίγκια του που πετάγονταν όξω απ’ το ιδρωμένο χακί πουκάμισο… και του ’πεφτε το παντελόνι προς τα κάτω… και φαινόταν τ’ άσπρο σώβρακο Μινέρβα… και μας χαμογελούσαν τα καλοθρεμμένα τριχωτά κωλομέρια του… και μη χειρότερα… να σε κόβ’ η νίλα. Πανέτοιμος να διευθύνει τον στρατό! Του Βασιλιά η πρόσκληση του ‘λειπε προς το παρόν. Μια φλόγα μια φλογέρα… πέρα για πέρα!

Πόσους στ’ αλήθεια τέτοιους μπουνταλάδες καραβανάδες, που ονειρεύονταν μια πρόσκληση κάποιου Βασιλιά, δεν συνάντησα κατά τη στρατιωτική μου θητεία! Και πόσο κόσμο θα παίρναν στον λαιμό τους, αν ποτέ ξεσπούσε πόλεμος, τούτα τα ανόητα δαμαλοπαίδια, που το μόνο που ξέραν να κάνουν καλά ήταν να υπηρετούν ιεραρχίες! Μήπως και τα αλλοτινά χαΐρια τους δεν μας τα παρουσιάζει η καλομονταρισμένη ιστορία ως τρανά κα­τορθώματα υψηλού πατριωτικού φρονήματος ανδρών; Τι είν’ το φρόνημα και τι είν’ η μαλακία! Μ’ αυτό το χαρμάνι χτίζονται όλα τα βασίλεια…

Στο προηγούμενο βιβλίο μου, στην προσπάθειά μου να δια­κωμωδήσω τα περί πατρίδας και συνόρων, παρουσίασα έναν Έλληνα στρατιώτη να φυλά τα σύνορα της πατρίδας του, αγναντεύοντας την Κόκκινη Θάλασσα. Τότε, μου διέφυγε το ιστορικό γε­γονός ότι στον πόλεμο της Κορέας, πολλοί Έλληνες -χωρίς κανείς να τους ρωτήσει και χωρίς οι ίδιοι να γνωρίζουν πού πηγαίνουν- φορτώθηκαν σε τρένα, πλοία κι αεροπλάνα και στάλθηκαν στη χερσόνησο της Κορέας, για να πολεμήσουν τον εχθρό της πατρίδας, γιατί εκείνο τον καιρό τα συμφέροντα της έφταναν ως τις ακτές του Ειρηνικού ωκεανού!

Ποιων εχθρών; Ποιας πατρίδας; Ποιων συμφερόντων; Ρω­τάω…

Όσον αφορά τους ταλαίπωρους χωριάτες, εκτός του ότι επι­στράτευαν τους ίδιους, επιστράτευαν και τα υποζύγιά τους. Ανα­ρωτιέμαι, θα φορτώνανε σε καράβια τα γαϊδορομούλαρα να τα πάνε στην Κύπρο; Για τις απροστάτευτες οικογένειες που αφήναν πίσω τους, ένα υποζύγιο, ακόμα κι ένα φτυάρι κι ένας γκασμάς, ήταν ζήτημα ζωής και θανάτου. Ενώ όσοι παίρνουν αποφάσεις και δίνουν διαταγές σε καιρούς πολέμου -οι ίδιοι αυτοί δηλαδή συμμορίτες που σε καιρό ειρήνης καταληστεύουν πατρίδες και λαούς- έχουν αραγμένα έξω απ’ τα σπίτια τους τα κρατικά αυ­τοκίνητα με τους οδηγούς στο τιμόνι, τα ελικόπτερα στις ταράτσες με αναμμένες μηχανές και τα πολυτελή καράβια τους με σηκω­μένα τα πανιά, έτοιμα να σαλπάρουν, ανά πάσα ώρα και στιγμή, για τις νήσους «οφ σορ», μακριά από εμπόλεμες ζώνες…

Συνοψίζοντας, θα πω τα εξής: Στα μέρη των αγράμματων με την απελέκητη ψυχή κτηνοτροφών, δεν πάτησε ποτέ ένοπλος Τούρκος ούτε διανοήθηκε να στείλει μπουγιουρντί επιστράτευσης στους προγόνους τους το οθωμανικό κράτος. Το ’74, το φτωχικό χωριό τους δεν είχε ούτε δρόμο ούτε ρεύμα και οι περισσότεροι δεν είχαν δει θάλασσα στη ζωή τους. Οποιαδήποτε αλλαγή συ­νόρων ή πολιτεύματος στην Ελλάδα τη μαθαίνανε μετά από μήνες κι ούτε είχε τον παραμικρό αντίκτυπο στην καθημερινότητα τους. Έχοντας δικά τους όπλα και ταμπουρωμένοι στ αφιλόξενα εδάφη τους, δεν θα τολμούσε να ζυγώσει κανένας κατακτητής. Αυτοί, λοιπόν, οι αγροίκοι, που πειθαρχούσαν στα πρωτόγονα ένστικτα της ατόφιας αλήθειας και της άδολης δικαιοσύνης, αν μπορούσαν να συλλάβουν τις πραγματικές διαστάσεις της απάτης που συντελείται διαχρονικά ερήμην και εις βάρος του ελληνικού’ λαού απ’ τους κρατούντες, θα τους έστελναν το δικό τους φιρμάνι, που θα ’λεγε τα εξής:

«Δεν έχουμε καμιά αντίρρηση να μπούμε στην πρώτη γραμμή και να πεθάνουμε, προκειμένου να υπερασπιστούμε την όποια πατρίδα και τα όποια συμφέροντα της, με μια προϋπόθεση: Την ώρα της μάχης, θέλουμε να βλέπουμε τις πλάτες τις δικές σας και των παιδιών σας!»

Φυσικά, θα μπορούσαν να τους αγνοήσουν επιδεικτικά. Να πάρουν τα κοπάδια τους, ν’ ανέβουν πάνω στις ράχες και να κάνουν το κορόιδο.

«Ποια επιστράτευση; Ουδέν ακούσαμε, ουδέν είδαμε!»

Ή πάλι να ψάχνουν ακόμα τα αχαλίνωτα υποζύγιά τους! Εντούτοις, με την αφέλεια ότι θα υπερασπιστούν αγνή πατρίδα με αγνούς ανθρώπους κι όχι τα συμφέροντα μιας χούφτας βδελυρών σκουληκιών, κι επειδή εκείνοι οι άντρες δεν ήταν κιοτήδες ούτε λέρωναν ποτέ τα βρακιά τους, όπως οι αυτοεξόριστοι Εφιάλ­τες, κίνησαν για να ριχτούν στον πόλεμο συντεταγμένα και τρα­γουδώντας. Κατάφεραν έτσι το ακατόρθωτο. Να μετουσιώσουν σε γιορτή ένα τόσο δυσάρεστο -γι’ αυτούς, τις οικογένειές τους και τον τόπο τους- γεγονός. Συναισθήματα όπως θλίψη, κατήφεια, αγωνία, απ’ τη μια στιγμή στην άλλη, έγιναν συγκίνηση, περη­φάνια, ελπίδα. Πολύ εύστοχα το έθεσε ο στιχουργός και ποιητής Άλκης Αλκαίος: «Πάντα γελαστοί και γελασμένοι». Πόσο δίκιο είχε!