Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το αιγινήτικο είναι νοστιμότερο!

Posted by sarant στο 5 Σεπτεμβρίου, 2011


 

Φωτογραφία από το μπλογκ του Ερασιτέχνη (amateurdecuisine.blogspot.com)

Ποιο; Μα, το φιστίκι φυσικά! Βέβαια, παρόλο που το φιστίκι Αιγίνης έχει πλέον προστατευόμενη ονομασία προελεύσεως αναγνωρισμένη από την ΕΕ (όπως και τα φιστίκια Μεγάρων, πάντως), δεν πρέπει να σκεφτούμε ότι ο καρπός έχει πολλούς αιώνες ιστορίας στην Αίγινα: μόλις στις αρχές του 20ού αιώνα άρχισε να καλλιεργείται συστηματικά στο νησί –και στην Ελλάδα γενικότερα.

Πατρίδα της φιστικιάς είναι η κεντρική Ασία, ενώ στην ανατολική Μεσόγειο αυτοφυή είναι δυο δέντρα της ίδιας οικογένειας, η αγριοφιστικιά ή τσιτσιρεβιά ή τριμιθιά, που είναι η τερέβινθος ή τέρμινθος των αρχαίων, και ο σχίνος, που μια ποικιλία του είναι και το μαστιχόδεντρο της Χίου. Τα φιστίκια οι αρχαίοι τα έμαθαν στην ελληνιστική εποχή· ο Θεόφραστος πρώτος μιλάει για ένα δέντρο της Ασίας, χωρίς να το κατονομάζει, όμοιο με την τέρμινθο αλλά με διαφορετικό καρπό, περίπου σαν το αμύγδαλο αλλά νοστιμότερο· ασφαλώς μιλάει για τη φιστικιά. Πρώτος που κατονομάζει τον εξωτικό καρπό είναι ο Νίκανδρος, του 2ου αιώνα π.Χ., ο οποίος στα «Θηριακά» του γράφει ότι τα πιστάκια μοιάζουν με τα αμύγδαλα. Ο Διοσκουρίδης βρίσκει «ευστόμαχα» τα πιστάκια της Συρίας, αλλά, παρόλο που υπάρχουν μαρτυρίες ότι η φιστικιά εισήχθη στην Ιταλία επί Ρωμαίων, στην κυρίως Ελλάδα δεν φαίνεται να ευδοκίμησε η καλλιέργειά της και, μέχρι τον 19ο αιώνα, τα φιστίκια γίνονταν εισαγωγή από το Χαλέπι, δηλαδή τη Συρία. Στην Αττική άρχισαν να καλλιεργούνται από το 1860 και μετά, πρώτα στο κτήμα Παυλίδη στο Ψυχικό.

Η λέξη πιστάκιον είναι δάνειο από κάποια ανατολική γλώσσα, ίσως τα περσικά. Μέσω των λατινικών (pistacium) πέρασε σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες με ελάχιστες διαφοροποιήσεις. Η νεοελληνική λέξη, φιστίκι, είναι δάνειο από τα τουρκικά (fıstık), και αυτό με τη σειρά του από το αραβικό fustuq και από το περσικό pistag. Σε μερικά λεξικά θα δείτε ότι το φιστίκι είναι αντιδάνειο, διότι, τάχα, η αραβική λέξη είναι δάνειο από το πιστάκιον, αλλά πιθανότερο είναι αραβικά και ελληνικά να έχουν αντλήσει και τα δυο από κοινή πηγή. Στα ποντιακά το λένε φουστούκι.

Παρά το γεγονός ότι δεν έχει καμιά ετυμολογική ή άλλη βάση, διαδεδομένη είναι και η ορθογραφία με υ, φυστίκι –μάλιστα, στον επίσημο κατάλογο προϊόντων που έχουν προστατευόμενη ονομασίας προελεύσεως βρίσκω τη γραφή «φυστίκι». Ίσως πιστεύουν ότι όσο πιο πολλές ορθογραφικές φιοριτούρες έχει η λέξη, τόσο καλύτερη τιμή θα πιάσει το προϊόν, τι να πω.

Το φιστίκι Αιγίνης στη Θεσσαλονίκη το λένε συχνά σαν φιστίκ, ή και μονολεκτικά σάνφιστικ, ονομασία που προκαλεί μέγιστη σύγχυση στους χαμουτζήδες, που αρχίζουν να αναρωτιούνται μήπως πρόκειται για άλλο είδος που είναι «σαν» το φιστίκι, και μήπως και το φουντούκι το λένε «σαν φουντούκ». Στην πραγματικότητα, αυτό το «σαν» δεν έχει σχέση με τον σύνδεσμο, πρόκειται για την τουρκική λέξη şam-fıstığı, και το σαμ αυτό (που έγινε σαν λόγω της συμπροφοράς με το φ) δεν είναι παρά η Συρία, αφού όπως είδαμε πιο πάνω τα φιστίκια Συρίας ήταν ανέκαθεν ονομαστά. (Ένα άλλο φαγώσιμο με την ίδια τουρκική λέξη είναι το σάμαλι, κατά λέξη «συριακό»).

Παρά το γεγονός ότι είναι νιόφερτος καρπός, το φιστίκι έχει προλάβει να μπει στη φρασεολογία μας, αλλά πιο πολύ σε αστικά συμφραζόμενα και όχι σε αγροτικά όπως οι παλιότεροι καρποί. Έτσι, λέμε ότι κάποια λιχουδιά ή σνακ είναι σαν τα φιστίκια, εννοώντας ότι από τη στιγμή που αρχίζεις να τα τρως δύσκολα τα σταματάς, ενώ όταν κάποιος μνημονεύει δυσθεώρητα χρηματικά ποσά με μεγάλη ευκολία, όπως γίνεται τελευταία με το αστρονομικό δημόσιο χρέος μας, μπορούμε ειρωνικά να του απαντήσουμε: «τι είναι τα εκατομμύρια; φιστίκια;» Υπάρχει επίσης η ασαφής αλλά σοβαρή απειλή «θα σου ξηγηθώ αλμυρό φιστίκι», που δεν αποκλείεται να έχει σχέση με το φιστίκωμα, όπως λέγεται, με το συμπάθειο, το γαμήσι στην αργκό. Παραδόξως, στην καλιαρντή φιστίκι είναι το μικρό πέος, ενώ στο μπάσκετ φιστίκι είναι η τάπα. Στα τουρκικά, fistik είναι η επιθυμητή γυναίκα.

Υπάρχει και χρώμα, το φιστικί, ανοιχτό πράσινο θα λέγαμε με δυο λέξεις· και εδώ να πω πως αν έχετε κάποια παλιότερη έκδοση του Μικρού Ναυτίλου του Ελύτη, ο στίχος «ένα γαλάζιο φιστίκι που λάμπει» δεν είναι σουρεαλιστική ποιητική εικόνα, είναι τυπογραφικό λάθος· στις νεότερες εκδόσεις έχει διορθωθεί σε ένα γαλάζιο φιστικί, όπως εξαρχής το είχε γράψει ο ποιητής!

Φυσικά, φιστίκια δεν είναι μόνο τα Αιγίνης· υπάρχουν και τα αράπικα, όπως και πολλές άλλες πιο εξωτικές ποικιλίες, που έχω σκοπό να τις προσπεράσω. Στο αράπικο όμως αξίζει να σταθώ. Εμείς το λέμε αράπικο, αλλά στην πραγματικότητα είναι φυτό του Νέου Κόσμου. Η πατρίδα του είναι το Περού, αλλά η καλλιέργειά του είχε ήδη εξαπλωθεί μέχρι το Μεξικό όταν έφτασαν οι κονκισταδόρες, που το έμαθαν ως tlalcacahuatl (στα γαλλικά είναι cacahuète). Ωστόσο, γρήγορα άρχισε να καλλιεργείται με επιτυχία και στον Παλαιό Κόσμο, τόσο στη Δυτική και την Βόρεια Αφρική, όσο και στην Ινδία, ενώ οι Πορτογάλοι έμποροι το έφεραν στην Κίνα ήδη τον 17ο αιώνα, και γι’ αυτό παίζει τόσο σημαντικό ρόλο στην κινέζικη κουζίνα.

Εμείς το είπαμε αράπικο φιστίκι διότι το φέρναμε από την «αραπιά», δηλ. την Αίγυπτο και το Σουδάν. Από εκεί βγήκε και μια άλλη ονομασία του, που κοντεύει να ξεχαστεί σήμερα, σουδάνι. Αλλά τα σουδάνια δεν θα ξεχαστούν ποτέ εντελώς, διότι τα απαθανάτισε ο Σεφέρης, μια και τα έβαλε σε ποίημά του, έστω και παιδικοφανές:

να ρωτήστε τον αράπη
που πουλάει ζεστά σουδάνια
καλοχώνευτα και σπάνια.

Τα αράπικα φιστίκια στα αγγλικά είναι peanuts –να θυμίσω ότι pea είναι το μπιζέλι και nut είναι το καρύδι αλλά και η γενική αγγλική λέξη για τους ξηρούς καρπούς.

Παραδοξολογώντας, θα λέγαμε ότι ένα αμερικάνικο φυτό που μας ήρθε από την Αφρική δεν θα μπορούσε παρά να έχει… αρχαιοελληνικό όνομα και αυτό περίπου συμβαίνει με το αράπικο φιστίκι, μια και η επίσημη διεθνής ονομασία του είναι arachis, στα γαλλικά arachide, στα ελληνικά αραχίς ή αραχίδα. Όποιος έδωσε το όνομα, είχε υπόψη του τον Θεόφραστο, όπου υπήρχε ένα φυτό ονόματι αραχίδνα, το οποίο «υπό γην φέρει καρπόν».

Φιστίκι λεγόταν και μια εφημερίδα που έβγαινε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα από τον πατέρα μου, σατιρική, κουλτουριάρικη και φωταδιστική, όπως αυτοπροσδιοριζόταν (τώρα ιστολόγιο). Ο υπότιτλός της ήταν «Το αράπικο είναι μεγαλύτερο αλλά το αιγινήτικο είναι νοστιμότερο», πράγμα που μου έδωσε τον τίτλο του σημειώματος!

 

Advertisements

66 Σχόλια to “Το αιγινήτικο είναι νοστιμότερο!”

  1. π2 said

    Ωραιότατο το φιστίκι Αιγίνης, αλλά, μου έλεγε ένας παραγωγός, δεν έχει ελπίδες στον διεθνή ανταγωνισμό λόγω του μικρού όγκου της σοδειάς. Η συνολική ελληνική παραγωγή (8000 τόνοι το 2008, συγκρίνετε με τους 192000 τόνους της ιρανικής) είναι μικρότερη από τις ανάγκες δυο τριών μεγάλων διεθνών αλυσίδων εμπορίας του προϊόντος.

  2. Κασσάνδρα said

    «σαν τα φυστίκια» ¨ή «τι είναι τα εκατομμύρια φυστίκια;»
    αναφέρονται στα αράπικα φυστίκια.
    Μη ξεχνάτε οικοδεσπότη, ότι τα αιγηνίτικα φυστίκια ήταν από ανέκαθεν λιχουδιά πολυτελείας, όποτε αν είχαν στο μυαλό τους τα αιγηνίτικα, μπορεί και….. να ήσαν τα εκατομμύρια φυστίκια!

  3. Νέο kid στο block said

    Ωραίο άρθρο! (σου επιστρέφονται -τιμής ένεκεν- τα ψεσινά αφαιρεθέντα ελο, παραμένεις mazette πάντως…) 🙂

    Στη Κύπρο υπάρχει χωριό (σχεδόν κωμόπολη δηλαδή) η Κοκκινοτριμιθιά κοντά στη Λευκωσία (υπάρχει εκεί ακόμη και το μεγάλο στρατόπεδο συγκέντρωσης των εγγλέζων κατά τον απελευθερωτικό αγώνα του 55-59). Αρχικά ονομαζόταν Τριμιθιά (το κόκκινο πρέπει να είναι πρόσφατη σχετικά προσθήκη εξαιτίας των κόκκινων αργιλικών εδαφών) και είναι αρχαίος τόπος (έχουν βρεθεί ευρήματα(τάφοι) από την εποχή του χαλκού) . Υπάρχει και σε βενετσιάνικους χάρτες σαν Tremitusa (τερμινθος;).
    Ο γενική κυπριακή λέξη για τους ξηρούς καρπούς είναι η κούνα ,κούνες . Αγνώστου (σε εμένα) ετύμου. Τα αιγίνης τα λένε κελυφωτά.

  4. Νέο kid στο block said

    εχουν βρεθει ευρήματα, ειπα;; 🙂

  5. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια, όμως (2) φιστίκια, το ύψιλον δεν δικαιολογείται.

    3: Ο κούνος που λες μου θύμισε ότι στην Αίγινα κούνος λέγεται το «τσαμπί» της φιστικιάς, δηλαδή η ομάδα φιστικιών στην άκρη ενός κλαριού (δεν είναι βέβαια τσαμπί αυστηρά). Ο πατέρας μου το ετυμολογεί, μάλλον σωστά, από το «κώνος».

  6. bernardina said

    Ψάχνοντας να βρω αν η τριμιθιά είναι το ίδιο δέντρο μ’ αυτό που ο πατέρας μου ονόμαζε δραμιθιά*, έπεσα σ’ αυτό το μπλογκ

    http://grfistiki.blogspot.com/2010/01/paramount-farms.html

    και διάλεξα (για ευνόητους λόγους) το συγκεκριμένο ποστ, προς επίρρωση και των όσων λέει ο Π2 (την καλημέρα μου).

    Κάπου στην αρχική σελίδα αναφέρει ότι:
    Σύμφωνα με το ημερολόγια της Γαλλικής Επανάστασης η ημέρα της φιστικιάς -«jour de la pistache»- ήταν η Sextidi 26 Brumaire. Brumaire ήταν ο δέυτερος μήνας του φθινοπώρου και η ημέρα έπεφτε συνήθως μεταξύ 22/24 Οκτωβρίου και 20/22 Νοεμβρίου. (πηγή).

    Τελικά η δραμιθιά και η τριμιθιά είναι ένα και το αυτό;

    *Κάτω από δυο φουντωτές δραμιθιές σε μια παραλία της Τήλου είχα στήσει (το πάλαι ποτέ) το καλοκαιριάτικο τσαντιράκι μου. Ααχχχ… 🙂

    Καλημερούδια και καλή εβδομάδα.

  7. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Λυπάμαι που θα απογοητεύσω μερικούς, όμως ex officio γνωρίζω καλά ότι το μεγαλύτερο μέρος του «αιγινήτικου» εισάγεται από την ανατολική Τουρκία (περιοχή Gaziantep ή απλώς Antep, κυρίως), σε σαφώς πολύ χαμηλότερες τιμές, κι αφού αναβαθμισθεί αναλόγως πωλείται ως εγχώριο.
    Πάντως, ευθυγραμμίζομαι με τον @1 ως προς την μικρή παραγωγή, αλλά εκείνο το «ωραιότατο» μάλλον θα πρέπει να το μοιραστούμε με τους γείτονες.

  8. bernardina said

    Κιντάκο (‘μέρεες) το «έχουν βρεθεί ευρήματα» δικαιολόγησέ το σύμφωνα με το «πλανώμαι πλάνην». 😉
    (Έμπαινε και γοήτευε λέμε!!! :lol:)

  9. Νέο kid στο block said

    Κι αν δε με καλημέρισες ,και γλίστρησες σα φύκι
    Της Βερναρδίνης η λαλιά, μελένιο ειν’ φυστίκι!
    Της Αίγινας γλυκός καρπός ,τσαμπιά μεγάλοι κώνοι
    Θα ανέβω πα στη τριμιθιά και συ έβγα στο μπαλκόνι!
    🙂 🙂

  10. Νέο kid στο block said

    OYΠΣΣ!! …πως μπαινει εκεινο που κοκκινιζει η φατσούλα ρε παιδιάααα;;
    Μπέρνα μου, χίλια σόρια!! Η αγάπη μας δεν τραβαει ζόρια.

  11. bernardina said

    Κιντάκο, αν βάλεις το ουπς (στο εγγλέζικο όμως, ε;) ανάμεσα στις ανωκάτω τελείτσες βγαίνει ντροπαλή φατσούλα, 😆

    Μην καρφώνεσαι ρε συ, μας βλέπουνε :mrgreen:

  12. Νέο kid στο block said

    Λέγεται και χαλεπιανό (χαλεπιανά) το αιγίνης εν Κύπρω. (δηλαδή κυρίως χαλεπιανά τα λένε και λιγότερο κελυφωτά)

  13. LandS said

    Αφού στα Ποντιακά είναι φουστούκι γιατί να μην είναι φυστύκι; 🙂

  14. Θρασύμαχος said

  15. Θρασύμαχος said

    http://www.slang.gr/lemma/show/John_Fistikis_Tzon_Fustikis_203

  16. Στην πραγματικότητα, αυτό το «σαν» δεν έχει σχέση με τον σύνδεσμο, πρόκειται για την τουρκική λέξη şam-fıstığı, και το σαμ αυτό (που έγινε σαν λόγω της συμπροφοράς με το φ) δεν είναι παρά η Συρία, αφού όπως είδαμε πιο πάνω τα φιστίκια Συρίας ήταν ανέκαθεν ονομαστά

    Για την ακρίβεια, Σαμ είναι για τους Τούρκους η Δαμασκός. Κατά λέξη ο βορράς, και συνεκδοχικά η Συρία (εξ ου και Τιραμπλούς-ι Σαμ η Τρίπολη της Συρίας σε αντιδιαστολή με εκείνη της Λιβύης. Σαφέστερα από μένα τα λέει η βίκι:
    In Arabic, the city is called دمشق الشام (Dimashq al-Shām), although this is often shortened to either Dimashq or al-Shām by the citizens of Damascus, of Syria and other Arab neighbors. Al-Shām is an Arabic term for north and for Syria (Syria—particularly historical Greater Syria—is called Bilād al-Shām—بلاد الشام, «land of the north»—in Arabic.)

  17. Ένα άλλο φαγώσιμο με την ίδια τουρκική λέξη είναι το σάμαλι, κατά λέξη «συριακό»)

    Για αυτό έχω τις αμφιβολίες μου. Καταρχάς «συριακό» θα ήταν *σαμλί. Στα λεξικά μου δεν βλέπω το γλυκό, βρίσκω μόνο το αραβοτουρκικό şam’alı, «από κερί», που τονίζεται όμως στη λήγουσα.

    Καλημέρα, καλώς σας ξαναβρήκα, είπα; Δεν είπα! 🙂

  18. Πάνος said

    Στο γιουτιούμπ πάντως επιμένουν: φυστίκι!

  19. Πάνος said

    Φυστίκι το έγραφε και ο Φρέντυ Γερμανός;

    http://topaliatzidiko.blogspot.com/2009/11/1934-1999.html

  20. qq said

    Αυτό που μου την σπάει στα φιστίκια, είναι το καθάρισμα. Ειδικά μερικά που δεν έχουν ανοίξει και δεν χωρά το νύχι. Βάζω λοιπόν τη γυναίκα μου να τα καθαρίσει, και εγώ τα απολαμβάνω. Πασά στα Γιάννενα με έχει.

  21. physicist said

    #20. ‘Εχει η γυναίκα σου καμιάν αδερφή ανύπαντρη; Δεν το λέω για μένα αλλά να, ένα ξαδερφάκι ελεύθερο έχω και νοιάζομαι για λόγου του. 😀

  22. @20: Να το προσέχεις γιατί ο πασάς στα Γιάννενα δεν είχε καλό τέλος! 🙂

  23. π2 said

    #7: Να το μοιραστούμε με τους γείτονες, καμιά αντίρρηση. Πάντως το «τύπου Αιγίνης», για να μην μπλέκουμε με την προέλευση, είναι πολύ νοστιμότερο από το ιρανικό (για κάποιες παρτίδες τουλάχιστον του οποίου είχε κυκλοφορήσει ότι είναι και επικίνδυνο).

  24. voulagx said

    #17 Δυτη, αρα Σαμληδες ειναι οι Συριοι; Βρηκα τη λεξη στο «Ερως, θερος, Πολεμος»

  25. Βουλάγξ, λογικά ναι -ή τουλάχιστον οι Δαμασκηνοί.

  26. @12: Πράγματι, χαλεπιανά είναι η κοινή ονομασία των αιγινήτικων στην Κύπρο — επωνυμία προελεύσεως, που λένε.

    Κι εδώ τα φιστίκια τα λεν περίπου όπως στον Πόντο: φουστούtchα.

    Εκτός από το cacahuète υπάρχει και ο Ami Caouette, η φρικωδία του Σερζ Γκαινσμπούρ:

  27. Παρντόν, παρασύρθηκα και άφησα τον Νεύτωνα να υπογράψει το προηγούμενο σχόλιο…

  28. ΕΠΙΧΑΡΜΟΣ said

    το αιγηνιτικο ειναι νοστιμοτερο, αλλα του Σουπερ Γκουφυ είναι πιο δυναμωτικο

  29. ΕΠΙΧΑΡΜΟΣ said

    παρόραμα: αιγινητικο

  30. Η επιστημονική ονομασία της είναι Pistacia Vera. Εδώ, μια μικρή ιστορία με αφορμή μια αδέσποτη Αθηναϊκή φιστικιά.

  31. sarant said

    Ευχαριστώ για τα σχόλια!

    Ναι, τα λέγανε και Χαλεπίου τα φιστίκια. Αλλά σε χαλεπούς καιρούς 😉 [σόρι για το λογοπαίγνιο]

    30: Ωραία η ιστορία, Τσαλαπετεινέ!

  32. σὰν φιστὶκ τὸ ἤξερα γιὰ πολλὰ χρόνια κι ἔτσι τὸ λέω τὶς περισσότερες φορές, ἀλλὰ μόλις σήμερα ἔμαθα τὸν λόγο!

  33. #24 οἱ Σύριοι ἢ οἱ Σύροι; 😉

  34. voulagx said

    Το φιστικωμα.Υποκατηγορια τα φιστικια Αιγινης:
    http://www.slang.gr/lemma/show/fistikono_2573

  35. Μιχαλιός said

    Το σάμαλι τούρκικα είναι όπως φαίνεται «σαμ-μπαλί», άρα «συριακό μέλι»:
    http://www.kekevi.com/blog/2011/08/21/sambali-tatlisi/

  36. voulagx said

    #24 Λαθος εξ επιτηδες, το περιμενα οτι θα τσιμπησεις! 😛
    Εδω: http://www.myriobiblos.gr/greekliterature/xfotis_politeia.html λεει οτι Σαμλήδες ειναι οι ορθοδοξοι αραβες, μπορεις να βοηθησεις;

  37. #36 σὲ τί νὰ βοηθήσω; ὄχι, δὲν ἤξερα αὐτὴν τὴν ὀνομασία (φυσικὰ εἶναι γνωτσοὶ οἱ ὀρθόδοξοι Ἄραβες). Ἔτσι ὅμως βρήκαμε τὴν ἐτυμολογία ἑνὸς ἐπωνύμου, ποὺ ἔχει γίνει καὶ διήγημα: http://xantho.lis.upatras.gr/test2_publis.php?art=1528

  38. Μιχαλιός said

    36: Προφανώς οι Σαμλήδες ήταν βασικά οι Συροπαλαιστίνιοι, σε αντίθεση με τους Κόπτες που μνημονεύει το κείμενο.

    Ν’ αναφέρω και το ωραιότατο και ξεχασμένο τώρα «Παρασάμι», η θάλασσα της Συρίας (από το Μπαχρ-ασ-Σάμ).

  39. voulagx said

    #37 Σκεφτομαι οτι Σαμληδες=Συροι και ισως οι Αιγυπτιωτες να εννοουν γενικα τους ορθοδοξους αραβες με την ονομασια αυτη( μπορει να λεω και κοτσανα τωρα)

  40. Δὲν ξέρω, ὁ οἰκοδεσπότης νομίζω πὼς ἔχει ασχοληθῆ μὲ τὸν Τσίρκα, δὲν λέει τίποτε; ὁ Χατζηφώτης ἦταν Αἰγυπτιώτης, ὁπότε αὐτὸ ποὺ λέει θὰ εἶναι ἔγκυρο, ἀπὸ τὴν ἄλλη ὡς ἐνημερωμένος περὶ τὰ ἐκκλησιαστικὰ καὶ θεολογικὰ ἴσως νὰ εἶναι πιὸ λεπτολόγος στὴν χρῆσι τῶν σχετικῶν λέξεων.

  41. Μιχαλιός said

    Από την «Αριάγνη» του Τσίρκα:

    Με το γιατρό άλλο ζήτημα. Τον κατέβασε με τις πυτζάμες. Και τον κρατούσε από το σβέρκο μπας και του φύγει. Μα εκεί το παράκαμνε. Γιατί ο γιατρός ήταν ένας καλότατος άνθρωπος. Μικροκαμωμένος, με μούσι, μιλούσε φαρσί τα ελληνικά, αν κι ήτανε Σαμλής24 ή κάτι τέτοιο. – Βρε, Γιούνες, του λέω, κατέβασε τα χέρια σου απ’ το γιατρό, δεν ντρέπεσαι; – Ομ Μεχάλη, μού κάνει, άσε με να τελειώσω τη δουλειά κι ύστερα δείρε με.

    24. Σαμλής: αυτός που κατάγεται από τη Συρία

    (users.sch.gr/symfo/sholio/kimena/tsirkas_ariagni.htm)

  42. Επίχαρμος said

    Και για το αρμυρό φιστίκι, ας θυμηθούμε και το πρώτο τετράστιχο από το «η κυρά μας η δασκάλα» του Μανούσου Φάσση. Κρατάω την ορθογραφία του πρωτοτύπου χωρίς τα κατά Νικοκύρη «σκουληκάκια»:
    Δάγκωσα ένα αρμυρό φυστίκι
    και μού ’σπασε μπροστά ένα δόντι
    —στίκι, στίκι, στίκι, στίκι—
    τη μετρώ κι είν’ οκτώ πόντοι.

    Πρωί βράδυ στο σχολείο
    μού ’ρχεται να κάνω τσίσα
    —λίο, λίο, λίο, λίο—
    τους τα κοπανώ στα ίσα.

    Όλη μέρα τιμωρία·
    μ’ αφήσαν και στην ίδια τάξη
    —ρία, ρία, ρία, ρία—
    ναι, σιγά η ουρά μη στάξει.

    Έχουνε απαγορεύσει
    να μιλάω με κορίτσι
    —ρεύση, ρεύση, ρεύση, ρεύση—
    μην του κάνω πίτσι πίτσι.

    Δε μ’ αρέσει κι η δασκάλα
    με την μπλούζα που φοράει
    —σκάλα, σκάλα, σκάλα, σκάλα—
    την τσιμπώ και κάνει: «Άι».

    Μου τραβά κι ένα σκαμπίλι
    και μου λέει: «παρ’ το κουλό σου»
    —ντίλι, ντίλι, ντίλι, ντίλι—
    και της λέω, «Άει ξεκωλώσου».

    Τότε γίνηκε το σώσε
    κι η συντέλεια του κόσμου
    —δώσε, δώσε, δώσε, δώσε—
    μαύρος έγινε ο πωπός μου.

    Πότε πια από τους δασκάλους
    θα γλιτώσω πριν κρεπάρω
    —κάλους, κάλους, κάλους, κάλους—
    να την κάνω ό,τι γουστάρω;

    Διπλά επίκαιρο τώρα που ανοίγουν τα σχολεία

  43. sarant said

    Μπορεί και οι δύο να έχουν δίκιο, Σαμλήδες να είναι και οι καταγόμενοι από τη Συρία αλλά και οι ορθόδοξοι άραβες (από την Αντιόχεια τάχα;)

  44. sarant said

    35: Μιχαλιέ, καλό εύρημα, μάλλον από εκεί είναι το σάμαλι!

    42: Φάση είχε ο Μανούσος 🙂

  45. Επέστρεψα κι εγώ,
    Για την Τριμυθούντα της Κύπρου, που αναφέρθηκε, να θυμηθούμε ότι επίσκοπός της ήταν ο όσιος Μνημόνιος, που τιμάται 16 Ιούνη, ανήμερα τα γενέθλια του ΓΑΠ.
    Ενδιαφέροντα χειμώνα να έχομε (γιατί για καλό δεν τολμώ να ευχηθώ!)

  46. Μιχαλιός said

    Δυο ενδιαφέροντα γκουγκλίσματα στο «σαμπλήδες»:

    http://www.paron.gr/v3/article_print.php?id=39676&colid=39&dt=2009-04-05
    «Ποιους αποκαλούν «σαμπλήδες» [στην αργό του ΥΠΕΞ] και γιατί; Και βεβαίως δεν εννοούμε αυτούς που έχουν αίμα μαλτέζικο ή λιβανέζικο. Τη φιλοσοφία εννοούμε.»

    http://yannis.mavrikios.eu/pdf/10n.pdf
    «Γεννήθηκα και πέρασα τα παιδικά μου χρόνια στο Σίντι Μπισρ, παραθαλάσσιο προάστιο της Αλεξάνδρειας Αιγύπτου […]Οι παρέες του παιδικού κόσμου διαμορφώνονταν κατά ηλικία και η κάθε ομάδα ήταν πραγματικά διεθνής: Αιγυπτιόπουλα, Ελληνόπουλα, Ιταλόπουλα, Εβραιόπουλα, Αρμενόπουλα, Μαλτεζόπουλα, «Σαμπλήδες» (από τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου), αγόρια και κορίτσια κυριαρχούσαν στην αμμώδη αλάνα.»

  47. sarant said

    Σκύλε, καλό φθνίοπωρο!

  48. Νέο Kid στο Block said

    Μια μικρή διόρθωση. Ο Μνημόνιος (ο συνεορτάζων με τον ΓΑΠ στις 16/6) ήταν επίσκοπος Αμαθούντας (Λεμεσού) .
    Η Τριμυθούς (τριμυθούντα) δεν είναι η (κοκιννο)τριμιθιά της Λευκωσίας που ‘χει τις τριμιθιές, αλλά η σημερινή Tremetousia στο κατεχόμενο τμήμα της επαρχίας Λάρνακας. Επίσκοπός της ήταν ο Άγιος Σπυρίδωνας ο πολιούχος της Κέρκυρας, ο οποίος ήταν ένα βοσκός από την Άσσια της Αμμοχώστου. Άλλες εποχές…

  49. Alexis said

    Το σλόγκαν που συνόδευε το «Φιστίκι» (το περιοδικό) είναι «όλα τα λεφτά»: Το αράπικο είναι μεγαλύτερο αλλά το αιγινήτικο είναι νοστιμότερο! Έξοχο!!!
    Υπάρχει και το ρήμα «φιστικώνω» με φανταρική, κυρίως, χρήση.

  50. Servitoros said

    Μπορεί να κάνω και λάθος, αλλά όπως μου είχε πεί ο πατέρας μου, το σαν σαν πρόθεμα στους ξηρούς καρπούς χρησιμοποιόταν στην Θεσσαλονίκη μόνο για τους ψημένους ξηρούς καρπούς και υποδήλωνε ότι το ξηροκάρπιο ήταν καλοψημένο.

  51. sarant said

    Άσχετο με το θέμα μας, αλλά το σχόλιο αρ. 50 του Σερβιτόρου είναι το υπ’ αριθμόν 80.000 σχόλιο από την αρχή του ιστολογίου (εδώ και δυόμισι χρόνια). Στον αριθμό αυτό υπολογίζονται όλα τα σχόλια, δηλ. και αυτά τα (σχεδόν 1000) που ήτανε σπαμ ή λανθασμένα και σβηστήκανε.

  52. alienellin said

    Εγώ ξέρω και το «συνεννόηση φυστίκι», δηλαδή πολύ κακή.
    Με το συμπάθειο για το υ αλλά εγώ έτσι τό έμαθα, αλλιώς γραμμένο έμπαινε κόκκινο στο γραπτό!
    Ο φίλος που έτρωγε τα Αιγίνης από το δέντρο στο Ψυχικό άγουρα τα έτρωγε. Για να το κόψεις το φυστίκι πρέπει να έχει κοκκινήσει και να μένει εύκολα στο χέρι κι όχι να χρειάζεται ζόρι, να το τραβήξεις. Πάντως εύγε για την προσπάθεια. Όσο για τα βλέμματα των περαστικών στην Αθήνα….Μόλις προχτές συνάντησα ένα δέντρο με περίεργο καρπό και το περιεργαζόμουνα αρκετά λεπτά, το πήρα φωτογραφίες κτλ (τελικά ήταν καστανιά με αγκαθωτούς καρπους – δεν είχα ξαναδεί ο άσχετος) ποιος ξέρει τι φανταζόντουσαν όσοι περνούσαν και με κοίταζαν, αν έμενα λίγη ώρα ακόμη μπορεί και να καλούσαν την αστυνομία.
    Μια φορά συνάντησα μια κοπέλα να μαζεύει νεράντζια από τις νερατζιές του πεζοδρομίου (ξερώ αρκετούς που τα μαζεύουν και τα κάνουν γλυκό) και μόλις με είδε κρύφτηκε με ντροπή στις φυλωσσιές λες και την έπιασα να κάνει κανένα έγκλημα. Της χαμογέλασα και χαλάρωσε, ποιος ξέρει τι είχε ακούσει η γυναίκα. Πάντως είναι έγκλημα να αφήνουμε τους καρπούς να πηγαίνουνε χαμένους, η Αττική είναι γεμάτη από φυστικιές (να το πάλι το υ!) πίσω από εγκαταλελειμμένες μάντρες και οι συγκεκριμένες στο Ψυχικό είναι από τις πιο καρποφόρες.Κρίμα

  53. voulagx said

    #38,41 Μιχαλιε, ευχαριστω.

  54. tamistas said

    Δεν μου πάει με τρία ιώτα το φυστίκι. Κι εμένα. Nα προσθέσω (τηρώντας, αν και δεν μου πάει, την ορθή γραφή) δια του σλανγκρ, το παιδί – φιστίκι, το οποίο έχει, προφανώς, μυαλό φιρίκι

  55. #46 λογικὸ μεταξὺ τοῦ μ καὶ λ ν’ἀναπτύσσεται αὐτὸ τὸ π (μπ στὴν οὐσία).

  56. Μαρίνα said

    Να θυμηθούμε και τα θρυλικά peanuts;

  57. Θέμης Ματσούκας said

    «Στα τουρκικά, fistik είναι η επιθυμητή γυναίκα.»

    Καταπληκτικό! Δεδομένου ότι μέ φυστίκια θά μπορούσα νά περάσω τήν υπόλοιπη ζωή μου.

    ΥΓ. Κι’ εμένα τό φυστίκι μού έρχεται μέ «υ».

  58. sarant said

    Γεια σου Θέμη!

  59. betatzis said

    Υπάρχει και η έκφραση φιλάμ/φελάμ/φελάν φιστίκ και υπάρχουν διάφορες ερμηνείες για την χρήση και την σημασία της. Εγώ νομίζω ότι σημαίνει γαμήσι.

    http://www.slang.gr/lemma/show/filam_fistik_15152

  60. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Επειδή είδα, με καθυστέρηση ομολογουμένως και μάλλον επί τροχάδην, τη συζήτηση τη σχετική με τη σημασία του «σαμλής», πρόκειται για τούρκικο εθνικό εκ του Şam, που είναι η Δαμασκός. Οπότε «σαμλής» είναι κατ’ αρχάς μάλλον ο «δαμασκηνός» ή ο προερχόμενος απ’ τη Δαμασκό.
    Σπάζοντας κάθε έννοια λογικής, «şam fıstığı» είναι στα τούρκικα το αιγινήτικο φιστίκι.

    Όμως αυτά ίσως να έχουν λεχθεί ήδη και πιο πάνω.

  61. 60 ιδέ 16 😉

  62. gbaloglou said

    Χαλέπι εδώ

  63. Βασίλης Ορφανός said

    Αντιγράφω από τη μελέτη του Louis Ronzevalle “Les emprunts turcs dans le grec vulgaire de Roumélie » (1912) [http://www.eens.org/?page_id=453]: « ثام šάμ . Damas; rarement Δαμασκό. f. Šαμλyς, damasquin. En Turquie d’ Europe, toutes les bonnes choses, spécialement les fruits et les douceurs, sont censées venir de Damas, un de paradis terrestres. De longues années d’expérience nous ont démontré que cette réputation est bien surfaite, au moins de nos jours et par rapport à la Roumélie, pays au terroir extrêmement riche. – Rien de plus commun que de voir le nom de ثام accolé par les Turcs et leurs voisins à quantité de produits naturels ou artificiels, quand ils veulent en vanter la qualité: قرپوزى شام قاونى − , pastèque, melon de Damas;[…].».
    Για την προέλευση του σαν φιστίκ (και όχι *σαμλί φιστίκ) από τα τουρκικά βρίσκουμε διαφωτιστικές λεπτομέρειες στη διατριβή του Παναγ. Κυρανούδη «Μορφολογία των τουρκικών δανείων της ελληνικής γλώσσας», έκδ. Ιδρύματος Τριανταφυλίδη, 2009, στις σελ. 216, 219, 232, 237.

  64. […] […]

  65. […] σε πολλές παραλλαγές. Η λέξη σημαίνει συριακό σύμφωνα με τον Ν. Σαραντάκο και έτσι δικαιολογείται επαρκώς και το γεγονός ότι […]

  66. […] σε πολλές παραλλαγές. Η λέξη σημαίνει συριακό σύμφωνα με τον Ν. Σαραντάκο και έτσι δικαιολογείται επαρκώς και το γεγονός ότι […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: