Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η δασκαλομάνα (σχολικό διήγημα του Παπαδιαμάντη)

Posted by sarant στο 12 Σεπτεμβρίου, 2021


Ανοίγουν αύριο τα σχολεία, παρά τις αμφιβολίες και τις δυσκολίες της πανδημίας και παρά τις κτιριακές και άλλες ελλείψεις. Αν αφιερώναμε ένα άρθρο στο θέμα, θα εστιάζαμε μάλλον στο δεύτερο σκέλος της παραπάνω πρότασης, αλλά σήμερα που είναι Κυριακή, και το ιστολόγιο δημοσιεύει ύλη λογοτεχνική, θα εστιαστούμε στο πρώτο σκέλος: ανοίγουν τα σχολεία, και θα βάλουμε ένα διήγημα με θέμα σχολικό, ένα από τα κλασικά του Παπαδιαμάντη, που έχει και αυτοβιογραφικά στοιχεία.

Η δασκαλομάνα λοιπόν, όπως αποκαλούσαν τον δάσκαλο του χωριού επειδή ήταν μεγαλόσωμος και πληθωρικός. Το διήγημα μάς το διάβαζε, όταν ήμασταν μικρά, ο παππούς μου, και από τότε θυμάμαι τα σπαρταριστά αποσπάσματα με τις παρανοήσεις των παιδιών, και ιδίως την απορία του μαθητή γιατί το βιβλίο της Γεωγραφίας λέει ότι τα Επτάνησα είναι επτά ενώ στο μέτρημα έβγαιναν δέκα, καθώς για ορισμένα νησιά αναφέρονταν δυο ονομασίες. (Κι επειδή το βιβλίο λέει ότι τα Επτάνησα ήταν βρετανικό προτεκτοράτο, Ιόνιος Πολιτεία, αυτό σημαίνει πως είναι γραμμένο πριν από το 1864 -είπαμε, έχει βιωματικά στοιχεία το διήγημα).

Όταν το διάβασα μεγαλύτερος το διήγημα, στάθηκα περισσότερο στην εξήγηση που έδωσαν τα μέλη της Εφορευτικής Επιτροπής (που προσλάμβανε και τον δάσκαλο, άλλωστε) σχετικά με την αποστολή του σχολείου. Δεν είναι για να μαθαίνει γράμματα στα παιδιά, αλλά για να αφήνουν κάπου οι γονείς τα παιδιά τους. Και κάτι άλλο που με γοητεύει στο διήγημα, είναι η γλώσσα των διαλόγων, γνήσια σκιαθίτικη.

Το διήγημα το παραθέτω με την ορθογραφία του πρωτοτύπου (περίπου) αλλά μονοτονισμένο. Ωστόσο, η μεταγραφή, που είχε γίνει στον παλιό μου ιστότοπο, έχει πολλά λαθάκια -αυτός που το πληκτρολόγησε, ασυναίσθητα προσάρμοζε στη σημερινή γλώσσα. Μερικά τα διόρθωσα, άλλα θα μου ξέφυγαν. Προς στιγμή σκέφτηκα να παραθέσω την πολυτονισμένη μορφή του διηγήματος, όπως υπάρχει στο papadiamantis.net, επειδή όμως και αυτή έχει τουλάχιστον δύο τυπογραφικά λάθη, προτίμησα να ανεβάσω τη μονοτονισμένη, μήπως και διορθωθεί, και την πάρει διορθωμένη η Βικιθήκη, που τώρα έχει την αδιόρθωτη μονοτονισμένη.

Η ΔΑΣΚΑΛΟΜΑΝΝΑ
Παλαιαί σημειώσεις

Ακούστε εμέ να σας πω! Να μην ανοίγετε χαρτί!…Να μην ακούτε το δάσκαλο!…Να μη φοβάστε τσ πατεράδες σας!…Να δέρνετε τσ μαννάδες σας!..

Ούτως ηγόρευε προς θορυβώδη όμιλον δεκαετών και δωδεκαετών παιδίων, αναβάς επί του τελευταίου θρανίου, του απωτάτου από της δασκαλοκαθέδρας, ο Γιαννιός ο Βρυκολακάκης, είς των μεγαλυτέρων μαθητών. Εφοίτα από επταετίας και ήτο ήδη δεκαπενταετής, αλλά μόλις είχε μάθει να διαβάζει συλλαβιστά. Ενθυμούμενος τα παλαιά εκείνα χρόνια, δεν έπαυε να οικτείρει την παρούσαν κατάστασιν του σχολείου, όπου όλα τα παιδιά ήσαν μικρά, όλο σμαρίδα, όλο αθερίνα. Πρώτα ήσαν όλο μεγάλοι. «Πού να ήσαστε σεις τον καιρό που ήτον ο άλλος ο δάσκαλος που πέθανε, ο Φλάσκος, Φλάσκο – μπιμπίνος, ο κιτρινιάρης!». Και σείων την κεφαλήν, διηγείτο προς τους μικρούς μαθητάς, οίτινες τον ήκουον εκπέμποντες μεγάλα επιφωνήματα θαυμασμού, πώς ο Τζώρτζης ο Σγούρας, δεκαοκτώ χρόνων, υψηλός, με ανωρθωμένα σγουρά μαλλιά, τα οποία δεν ηδύνατο να διευθετήσει το κτένιον, έδειρε μίαν φοράν τον άλλον διδάσκαλον, «το Φλάσκο, Φλάσκο – μπιμπίνο, τον κιτρινιάρη», πολιορκήσας αυτόν όπισθεν της δασκαλοκαθέδρας, και κατενεγκών τρεις σφιγκτούς γρόνθους κατά του στέρνου του, διότι ο διδάσκαλος ηπείλησε να τον κλείσει εις το κάτωθεν της δασκαλοκαθέδρας σωφρονιστήριον, όπου έβοσκον βλατούδες και ψαλίδες πολυποδαρούσες και όχι ολίγοι ποντικοί. Πώς ο διδάσκαλος είχε συγκαλέσει την επιτροπήν και απήτει την αποβολήν του Τζώρτζη, αλλ’ η επιτροπή αντέτεινε, μη θέλουσα να δυσαρεστήσει τους οικείους τού μεγαλοσώμου και φριξότριχος μαθητού. Πώς παραδόξως, δηλ. λίαν ευλόγως, ο Τζώρτζης ευρέθη σύμφωνος με τον διδάσκαλον εις το κεφάλαιον τούτο, καθόσον, αφού επί δεκαετίαν είχε φοιτήσει εις το σχολείον, και μόλις είχε μάθει να συλλαβίζει (μόνον ότι συνέχεε κάποτε το η με το π και το ζ με το ξ), ησθάνετο νυν ακατάσχετον πόθον να διαρρήξει  τ’ αφόρητα εκείνα δεσμά και να εμβαρκάρει με το καράβι του θείου του! Ίσως μάλιστα δι’ αυτό το έκαμεν, έδειρε τον διδάσκαλον επίτηδες διά να τον αποβάλουν. Και τότε η επιτροπή έπεισε τους οικείους του να τον αποσύρωσιν ευσχήμως.

Τοιαύτα τινά πορίσματα της αλληλοδιδακτικής μεθόδου υπέβαλλε συχνά εις την μελέτην των συμμαθητών του ο Γιαννιός ο Βρυκολακάκης. Την ημέραν δ’ εκείνην είχεν αναβεί επί του θρανίου και απήγγελλε διδαχήν την οποίαν ο διδάσκαλος, κύπτων επί της τραπέζης του, πνιγομένων των λέξεων εν μέσω του θορύβου, δεν ήκουεν, ουδ’ έβλεπε καν τον υψηλόν μαθητήν όστις προς την δασκαλοκαθέδραν βλέπων (ο διδάσκαλος εκάθητο ενώπιον τραπέζης κάτω της δασκαλοκαθέδρας), επροφυλάσσετο, και ήτο έτοιμος να πηδήσει κάτω του θρανίου, αν ο διδάσκαλος έστρεφε το βλέμμα προς τα εδώ.

Ταύτα συνέβαινον καθ’ όν χρόνον ο διδάσκαλος, μεγαλόσωμος με ηρακλείους ώμους και βραχίονας, επικαλούμενος συνήθως η «Δασκαλομάννα», προ μικρού είχεν εισέλθει εις το σχολείον, και σχετική ησυχία επεκράτει μεθ’ υποκώφου βοής, ομοία με την φουσκοθαλασσιάν. Αλλά προ ημισείας ώρας, εάν τις διήρχετο εις απόστασιν διακοσίων βημάτων έξωθεν του σχολείου, θα ενόμιζεν ότι ήτο θηριοτροφείον ειδικόν δια θώας της ερήμου, και δι’ άλλα ανήσυχα αγρίμια. Τα παιδία εχόρευαν, επήδων, εσκίρτων, εφώναζαν, διεπληκτίζοντο, εγέλων, έκλαιον. Ήτο θέρος και καύσων πνιγηρός. Παμμιγής βοή ανήρχετο διά των οκτώ ανοικτών μεγάλων παραθύρων, εχόντων όλα σχεδόν τα υαλία σπασμένα και τα πλείστα παραθυρόφυλλα φαγωμένα, τους στροφείς εσκωριασμένους. Τα θρανία χωλά, κινούμενα, χορεύοντα, εφαίνοντο ως σχεδίαι πλέουσαι εντός του κύματος των παιδικών κεφαλών. Η διδασκαλική έδρα, υψηλή, με τα φατνώματα σαπρά, κεχηνότα, ωμοίαζε με βάρκαν ξουριασμένην μακράν του λιμένος υπό του ανέμου. Ο πρωτόσχολος, γυμνόπους, ελαφρά και μετά προφυλάξεως πατών, διά να μη βυθισθεί και εμπέσει παρ’ αξίαν εις το πειθαρχείον, πότε γελών και πότε σοβαρευόμενος, προσεπάθει να επιβάλει σιωπήν. Αλλά την σφυρίκτραν, το έτερον σύμβολον του αξιώματός του, την είχε κλέψει ο Γιαννιός ο Βρυκολακάκης, και δι’ αυτής εξέβαλλε μανιώδεις συριγμούς, παρωδών τον απόντα διδάσκαλον. Έμεινε μόνον εις τον πρωτόσχολον η βέργα, το κυριώτερον όπλον του, αλλά και ταύτην την εξουδετέρωσεν ο Γιωργός ο Χατζηδημήτρης, ο Στρατής ο Καραθύμιος και άλλοι τολμηροί παίδες, ανοίξαντες κρυφίως την θύραν του σωφρονιστηρίου, όπου ήξευραν, ότι είχεν ταμιευμένην ο διδάσκαλος την δέσμην του, και αρπάσαντες πολλές βέργες, τας οποίας εμοίρασαν εις τους συμμαθητάς των, κρατήσαντες τας λιγυρωτέρας και τσουχτερωτέρας δι εαυτούς˙ τότε ήρχισε μάχη και άλλοι μαθηταί απέσπασαν τους δείκτας από του τοίχου, άλλοι κατεβίβασαν τους τηλεγράφους από της καθέτου σανίδος των θρανίων και κυνηγούμενοι έτυπτον αλλήλους.

Τέλος εισήλθεν ο διδάσκαλος με το τσιγάρον εις το στόμα, και ο πρωτόσχολος έκραξεν, εις προσοχήν! Ο διδάσκαλος ήτο μεγαλόσωμος, υψίκορμος, εύσαρκος, αλλά ταχύς κι ευκίνητος. Ήρχετο από την αρραβωνιαστικήν του, όπου τρις ή τετράκις της ημέρας, παραιτών το Σχολείον εις την τύχην του, απήρχετο εις επίσκεψιν. Άλλοτε το Σχολείον είχε και βοηθόν, αλλά τελευταίον το δημοτικόν συμβούλιον δεν εψήφισεν ή ο νομάρχης δεν ενέκρινε το κονδύλιον χάριν οικονομίας.

Ο διδάσκαλος, καπνίζων το τσιγάρον του, εσήμανε τον κώδωνα κι εζήτησε να εξετάσει μίαν των ανωτέρων κλάσεων. Προσήλθον έξ ή επτά παιδία και τα ηρώτησε:

– Την εμάθετε την ιερά ιστορία ;

Τα παιδία, αντί ν’ απαντήσωσιν, έκυψαν εις το βιβλίον των, και προσεπάθουν να κλέψωσι τίποτε εκ του προχείρου. Μόνον την στιγμήν εκείνη ενόησαν ότι δεν είχαν μελετήσει τίποτε εκ της Αριστουρίας, καθώς την ωνόμαζαν.

Το πρώτον παιδίον, το οποίον ηθέλησε να εξετάσει ο διδάσκαλος, εκράτει Γεωγραφίαν αντί Ιεράς Ιστορίας.

– Πού είναι η Ιερά Ιστορία σου ;

– Δάσκαλε, εψέλλισε το παιδίον, κάμνον το σχήμα, με τον δάκτυλον εις το ωτίον, την έχασα την Αρ-ιστορία μου.

– Αμελή! Κακοήθη! Άτακτε! ωρμάθιασεν ο διδάσκαλος, κι εκοκκίνισε δι’ ελαφρού ραπίσματος την παρειάν του μαθητού. Άλλοτε εκτύπα πολύ γερώτερα, έσπαζε μάλιστα βέργες εις την ράχιν των παιδίων. Αλλ’ αφότου ηρραβωνίσθη, δεν του ήρεσκε πλέον να κτυπά.

Μετέβη εις τον δεύτερον.

– «Τις έκτισε τον κόσμον;»

Το παιδίον απήντησεν:

– «Ο Θεός έκτισε τον κόσμον εις έξ ημέρας με μόνον τον λόγον αυτού».

– Πολύ ωραία! είπεν ο διδάσκαλος· και αποταθείς προς τον τρίτον:

– «Τις ήτον ο πρώτος άνθρωπος;»

– «Ο πρώτος άνθρωπος ήτον ο Αδάμ», απήντησε το παιδίον.

– Καλά, είπεν ο διδάσκαλος. Και είτα ηρώτησε τον τέταρτον:

– «Τις και πόθεν τον έκτισεν;»

Ο τέταρτος απεκρίθη:

– «Διά τας αμαρτίας του Αδάμ κατεστάθησαν όλοι οι άνθρωποι αμαρτωλοί και θνητοί».

– Πολύ καλά, μπράβο! είπεν ο διδάσκαλος, όστις την στιγμήν εκείνην ακριβώς είχε τον νουν του εις την αρραβωνιαστικήν του.

Είτα επανέλαβε:

– Τώρα ας μεταβώμεν εις την Γεωγραφίαν.

Οι επτά μαθηταί έρριψαν εις το βάθος του φύλακός των, όν είχον ανηρτημένον υπό την αριστερήν μασχάλην, τας Ιεράς Ιστορίας των, κι εξήγαγον τας Γεωγραφίας. Ήνοιξαν τα βιβλιάρια και ήρχισαν να ψιθυρίζωσιν αναγινώσκοντες με τα χείλη, ώστε απετελείτο μεν μία βοή, αλλ’ ουδεμία λέξις διεκρίνετο. Ο μεγαλύτερος την ηλικίαν, όστις ήτο και ο ερμηνευτής της κλάσεως, μεταβάς προς τον τοίχον εξεκρέμασε τον χάρτην, και κομίσας τόν απέθηκεν επί της μικράς τραπέζης, προ της οποίας ηρέσκετο να κάθηται ο διδάσκαλος, δυσκόλως αποφασίζων να πατήσει με τα μακρά και πλατύτατα υποδήματά του επί των σεσαθρωμένων σανίδων της υψηλής δασκαλοκαθέδρας.

Ο διδάσκαλος ήναψε δεύτερον τσιγάρον, και ήρχισε να εξετάζει εις την Γεωγραφίαν.

– «Εκ πόσων νήσων αποτελείται η Επτάνησος;»

Ο πρώτος των μαθητών απήντησεν:

– «Η Επτάνησος ή Ιόνιος Πολιτεία αποτελείται εξ επτά νήσων».

– Πολύ καλά, είπεν ο διδάσκαλος.

Είτα στραφείς προς τον δεύτερον μαθητήν:

– «Εις ποίαν εξουσίαν υπόκειται η Επτάνησος;»

Ο δεύτερος απεκρίθη απνευστί.

– «Η Επτάνησος υπόκειται πολιτικώς εις την προστασίαν της Μεγάλης Βρεττανίας και διοικείται δι’ αρμοστού εδρεύοντος εν Κερκύρα, όπου εδρεύει και η Ιόνιος Βουλή, υφίσταται δε και αξία λόγου Ακαδημία.

– Εύγε, πολύ ωραία! επεδοκίμασεν ο διδάσκαλος.

Αποταθείς δε προς τον τρίτον μαθητήν, απήγγειλεν:

– «Ειπέ μοι τα ονόματα των επτά νήσων, εξ ων η Επτάνησος αποτελείται».

Ο τρίτος μαθητής απήντησεν απνευστί και ομαλή τη φωνή, χωρίς να υπεμφαίνει στίξιν ή παρένθεσιν.

– «Κέρκυρα, Κορφοί, Λευκάς, Αγία Μαύρα, Παξοί, Ιθάκη, Κεφαλληνία, Ζάκυνθος, και Κύθηρα, Τσερίγον».

– Πολύ καλά, επένευσε και πάλιν ο διδάσκαλος. Αύριον να μελετήσετε από δω ως εκεί. (Κι εχάραξε με τον όνυχά του επί του βιβλίου). Ιεράν Ιστορίαν να κάμετε επανάληψιν το ίδιο, και τρεις αράδες παρακάτω, προσέθηκεν ιδών ότι ελησμόνησε ν’ αλλάξει το μάθημα εις την Ιεράν Ιστορίαν. Πηγαίνετε τώρα!

Έν των παιδίων είχεν υψώσει τον δάκτυλον, εις σημείον ότι κάτι ήθελε να ειπεί.

– Τι θέλεις εσύ; ηρώτησεν ανυπομόνως ο διδάσκαλος.

– Δάσκαλε, είπε, φέρον την χείρα εις το ούς το παιδίον, γιατί ενώ το χαρτί μας μέσα λέει ότι η Επτάνησος αποτελείται από επτά νήσους, ύστερα βγαίνουν δέκα στο μέτρημα ;

– Τάς εμέτρησες εσύ ;

– Τές εμέτρησα, να!

Και ήρχισε να μετρεί επί των δακτύλων του, « Κέρκυρα, Κορφοί, Λευκάς, Αγία Μαύρα» κτλ.

Οι άλλοι συμμαθηταί του εγέλων εν χορώ διά την πολυπραγμοσύνην του. Το βέβαιον είναι ότι ουδέποτε είχαν υποπτευθεί ότι είχον οιανδήποτε έννοιαν αι λέξεις, όσαι ήσαν τυπωμέναι εντός των βιβλίων των. Ως δια να «μην τους χαλάσει την καρδιά», επειδή εγέλων, ο διδάσκαλος έσπευσε ν’ απαντήσει:

– Αυτά θα τα μάθετε όταν…

Ίσως ήθελε να είπει «όταν θα πάτε στο ελληνικό Σχολείο». Αλλά διεκόπη. Την στιγμή εκείνην επέσυρε την προσοχήν του ο θόρυβος, όν είχε προκαλέσει ο Γιαννιός  ο Βρυκολακάκης εις το τελευταίον θρανίον. Ο διδάσκαλος ηγέρθη, εσφύριξε δυνατά με την σφυρίκτραν του, εκτύπησε με την βέργαν επί του πρώτου χωλού θρανίου, έρριψεν το τσιγάρον του. Εκοίταξε το ωρολόγιόν του, είδεν, ότι ήτο ενδεκάτη παρά τέταρτον, και διέταξε τον πρωτόσχολον να σημάνει την κατ’ ενορίας κατάταξιν, όπως ψαλεί το σύνηθες άσμα της εξόδου και παύσει το πρωϊνόν μάθημα.

* * *

Ό, τι καθίστα τον διδάσκαλον δυστυχή, ήτο ο περιορισμός τον οποίον είχεν επιβάλει εις τον εαυτόν του, αφ’ ότου ηρραβωνίσθη, να φορεί κατά το θέρος το σακκάκι του. Εστενοχωρείτο απιστεύτως και υπέφερε φοβερά από τον καύσωνα. Κατά τα προλαβόντα θέρη, όχι μόνον οίκοι, ένθα εκάπνιζε το μακρόν του τσιμπούκι, αλλά και εις την οδόν, όπου ενεφανίζετο με το τσιγάρον εις το στόμα, και εις το καφενείον, όπου εκάπνιζε δύο ή τρείς ναργιλέδες την ημέραν, παντού επαρουσιάζετο με τα μανίκια του υποκαμίσου λευκά, με μακρόν γελέκο μισοκουμβωμένον, αναδεικνύον ανέτως τον πελώριον και εμπροσθοκλινή κορμόν του. Έκάπνιζεν ένα ναργιλέ το πρωί, είτα μόλις άφηνεν από την χείρα το μαρκούτσι, και πάραυτα ήναπτε το τσιγάρον, κοιτάζων άμα το ωρολόγιόν του και εγειρόμενος ίνα απέλθει. Είτα έλεγεν : «Ας πιω κι ένα ρώμι». Έπινε και δύο ρώμια και είτα μετέβαινεν εις το σχολείον, όπου έμενε πάντοτε «με τα μανίκια».  Εις τας εξετάσεις, περί τα τέλη Ιουλίου ή περί τας αρχάς Αυγούστου, επαρουσιάζετο ενώπιον της αξιοτίμου επιτροπής «με τα μανίκια». Κατά τας περυσινάς εξετάσεις, ο δήμαρχος μόλις τον είχε πείσει, μετά πολλάς νουθεσίας και επιπλήξεις, να φορέσει το σακκάκι του˙ το εφόρεσεν αλλά αφού πρώτον απέβαλε το γελέκον.

Εφέτος οι μαθηταί, μετά τον αρραβώνα του διδασκάλου, εύρον μεν πλείονα άνεσιν και ακολασίαν εν τω σχολείω, αλλ’ υπέφεραν στερηθέντες άλλων προσφιλών ψυχαγωγιών. Καθ’ όλον το έαρ, ο διδάσκαλος τυρβάζων περί την αρραβωνιαστικήν του, δεν τους ωδήγησεν ούτε δις να παίξωσιν εις τα λιβάδια, ούτε τρις καθ’ όλον το θέρος να κολυμβήσωσιν εις την Αμμουδιάν. Μεγάλη χαρά και αγαλλίασις ήτο άλλοτε ανά τα ημικύκλια, ότε διεδίδετο από κλάσεως εις κλάσιν, ως σύνθημα, η μαγική λέξις «Θα μας πάει ο δάσκαλος να παίξουμε! Θα μας πάει ο δάσκαλος να κολυμβήσουμε!». Ο γλυκύς ούτος ψίθυρος αντικαθίστα πάσαν ανάγνωσιν και πάντα επίπονον συλλαβισμόν.

Εξήρχοντο ανά δύο κρατούμενοι, μετά φαιδρού συνεχούς βόμβου, και μετέβαινον εις την χλοεράν πεδιάδα παρά την εσχατιάν της πολίχνης. Εκεί διανεμόμενοι εις δεκαπέντε ή είκοσιν ομάδας, έπαιζον επί μίαν ώραν, περί την δύσιν του ηλίου, το σκλαβάκι και άλλας παιδιάς. Εν τω μεταξύ ο διδάσκαλος, με τας χείρας οπίσω, με την βέργαν κρεμασμένην όπισθεν του σκέλους, με την σφυρίκτραν ανηρτημένην επί του στέρνου, περιήρχετο από κήπου εις κήπον, από σικυώνος εις άμπελον, καλησπερίζων τους ασχολουμένους εις το πότισμα των φυτών ιδιοκτήτας, λαμβάνων πληροφορίας και δίδων συμβουλάς. Είτα επανήρχετο εις το κοπάδι του, εσφύριζεν οξύ σφύριγμα και εν τω άμα έπαυον αι παιδιαί, και οι μαθηταί απεπέμποντο κατά συνοικίας. Τούτο συνέβαινε μέχρι του Μαΐου μηνός. Κατά δε Ιούνιον μετέβαινον εις το κολύμβημα. Οι μικροί παίδες εγυμνούντο και επέβαινον εις το κύμα. Η Αμμουδιά ήτο αβαθής εις απόστασιν είκοσι μέτρων από της παραλίας. Οι μικροί μαθηταί επροχώρουν εκατόν πενήντα και πλέον βήματα πριν φθάσωσιν εις την μέσην. Άμα έφθανον έως εκεί, εστρέφοντο προς την γην και, επιστομιζόμενοι εις το κύμα, εμάνθανον πρακτικώς να κολυμβώσιν, θίγοντες με τον αριστερόν πόδα την άμμον, προς την παραλίαν βαίνοντες. Ο διδάσκαλος εξηπλούτο επί τινος όχθου παρά την οδόν, ακουμβών την ράχιν επί βράχου, με τα λευκά του πλατέα μανίκια, κι εκάπνιζε το βραχύ τσιμπουκάκι του, το οποίον είχεν εις την τσέπην δια τας εξοχικάς εκδρομάς. Εφορολόγει εις βερύκοκκα, απίδια και πρώιμα μοσχάτα σταφύλια τας φιλοτίμους οικοκυράς, τας επιστρεφούσας με τα κομψά και εύπλεκτα καλαθάκια των εκ του αγρού ή της αμπέλου. Είτα εσφύριζε, και οι μικροί κολυμβηταί, οίτινες έκαμναν θαυμασίας προόδους, απέβαινον αναγκαστικώς εις την ξηράν, δυσφορούντες επί τη αποτόμω διακοπή του τόσον μαλακού και ξυπνητού ονείρου των.

* * *

Φεύ! μετά έν έτος ακόμη, ο διδάσκαλος ήτο πάλιν με τα μανίκια του υποκαμίσου, αλλά μανίκια παρέχοντα την εντύπωσιν καμιζόλας ή γιακέτας, τόσον βαθύχροα βαμμένα, τόσον μαύρα ήσαν. Ο διδάσκαλος είχεν απογοητευθεί διπλήν απογοήτευσιν, την εκ του θαλάμου και την εκ του θανάτου. Εισήρχετο κατηφής αλλά και μετ’ εγκαρτερήσεως εις το σχολείον, αφού εσήμαινεν επί μακρόν με βραχνήν φωνήν ο σπασμένος κώδων, ο ανηρτημένος από δύο ορθίων ξύλων έξω της θύρας, τον οποίον φαγωμένον ήδη όντα από την σκωρίαν, όταν αφηρέθη από παλαιόν ερημοκκλήσιον, οι μαθηταί είχον σπάσει διά της υπερβολικής και παρακαίρου χρήσεως, ή διά χαλίκων ριπτομένων εξωδίκως – εν ώρα σχολής των μαθημάτων. Ήρχιζε την καθημερινήν ασχολίαν του σοβαρός και αυστηρός. Επρόσεχε συντόνως όταν εξήταζε, και είτα ανέπτυσσεν αντί να σημειώνει απλώς το παρακάτω. Εζήτει εις το έργον του βάλσαμον κατά της διπλής πληγής, της εκ του στεφανώματος και εκ της χηρείας. Είχεν υποβάλει συντόνους αναφοράς εις τον δήμαρχον, όστις, πείσας και το συμβούλιον να ψηφίσει τα έξοδα, απεφάσισε τέλος να διατάξει την επισκευήν της διαρρεούσης στέγης, των φαγωμένων παραθυροφύλλων, της σαπράς δασκαλοκαθέδρας και του πατώματος. Ολίγα τινά χωλά θρανία τα εκάρφωσε με τας χείρας του ο διδάσκαλος, άλλα πέντε ή έξ αντικατέστησαν οι ξυλουργοί. Είχε διατάξει να καθαρίσωσι το υπό την δασκαλοκαθέδραν σωφρονιστήριον, εκεί όπου έβοσκαν εν πάση ανέσει πολυάριθμοι ψαλίδες, βλατούδες και ποντικοί. Είχε κάμει νέαν και πλουσίαν προμήθειαν από δεσμίδας βεργών, και είχεν αρχίσει «να τες βρέχει» πάλιν γερά, καθώς άλλοτε. Είχεν απαιτήσει από την Εφορευτικήν Επιτροπήν την αποβολήν ως «ανεπιδέκτου μαθήσεως» του Γιαννιού του Βρυκολακάκη, του Στρατή του Χατζηδημήτρη, και δύο ή τριών άλλων, αλλ’ εις τούτο εύρε την επιτροπήν αντιπράττουσαν.

«Το σκολειό (κατά την θεωρίαν, την οποίαν ανέπτυσσε μεν έν των μελών της επιτροπής, ησπάζοντο δε οι πλείστοι των γονέων), το σκολειό, ας υποθέσουμε, δεν έγινε για να μαθαίνουν τα παιδιά γράμματα, δηλαδή. Έγινε για να μαζώνουνται οι κλήρες, τα παλιόπαιδα, τα διαβολόπουλα. Πώς μπορεί, το λοιπόν, ένας γονιός να τα έχει μπελά απ’ το πρωί ως το βράδυ; Και πού συφτάνεται ένας φτωχός να τα θρέψει; Μπορεί να τα χορταίνει κομμάτια; Μήπως χορταίνουν, οι διαόλοι, ποτέ ; Και είναι ικανή μια χήρα γυναίκα να τρέχει από γιαλό σε γιαλό, από βράχο σε βράχο, για να τα συμμαζώνει; Γιατί πληρώνεται ο δάσκαλος : Για να έχει το βάρος αυτό, να είναι οι γονιοί ήσυχοι. Όταν είναι συμμαζωμένα εκεί-δά, μες στο σκολειό, γλυτώνει ο γονιός και καμπόσα κομμάτια παραδείγματος χάριν. Ας τρώνε τα θρανία, που είναι ξύλινα, ας τρώνε τους πίνακας και τα χαρτιά τους, τους τοίχους και το πάτωμα, για να είναι οι νοικοκυραίοι ησυχώτεροι για τες αχλαδιές των, τες βερυκοκκιές των, τες συκιές και τ’ αμπέλια των. Η κάθεμιά πανδρεμένη, το λοιπόν, πρέπει να έχει μέρος για να ξεφορτώνεται την κλήρα της, που οι πλιότεροι άνδρες λείπουν χρόνο-χρονικής, η καθεμιά χήρα πρέπει να έχει μέρος για να ρίχνει το στρίγλικό της, τ’ αρφανό της. Η καθεμιά αρχόντισσα να έχει μέρος για να βάζει τον πάπο της, το χήνο της, κι η καθεμιά φτωχή, το θάρρος της και την απαντοχή της. Αυτά, δάσκαλε».  Ο διδάσκαλος δεν είχεν όρεξιν ν’ αντείπει εις ταύτα, αλλ’ απλώς αφωσιώθη εις το έργον, ως να εζήτει παρηγορίαν διά το πενθος του. Την τετάρτην ημέραν μετά την κηδείαν της ατυχούς, ότε αύτη αρρωστήσασα αιφνιδίως απέθανε τεσσαράκοντα ημέρας μετά τον γάμον, εισήλθε, πρώτην φοράν από του δυστυχήματος, εις το σχολείον, στυγνός και σιωπηλός. Μετά την συνήθη δέησιν, ο πρωτόσχολος διέταξεν εκ νέου εις προσοχήν! Τα παιδία παρετάχθησαν με τα νώτα προς τον τοίχον, κατά μήκος των τεσσάρων τοίχων του σχολείου. Ο διδάσκαλος, με τας χείρας οπίσω, κρατών την βέργαν του, ήρχισε την επιθεώρησιν. Τα παιδία, άνιπτα τα πλείστα, όπως ήσαν συνηθισμένα, έπτυον εις τα παλάμας των, ύγραινον κι έτριβον τας χείρας με τον σίελον, διά να φανώσι νιμμένα. Αλλ’ ο χηρευμένος διδάσκαλος έκυπτεν, έβλεπε καλώς, και όπου ανεκάλυπτε την πρόχειρον διά σιέλου νίψιν, επέσκηπτεν οργίλως με την βέργαν του κι έσπαζε τας σιελωμένας χείρας. Κατά το τέλος της επιθεωρήσεως απηύθυνε σύντομον νουθεσίαν, προλέγων, ότι, όποιον ανακαλύψει εις το εξής άνιπτον θα τον αφήσει νηστικόν τρείς ημέρας και τρείς νύκτας εις το σωφρονιστήριον, να τον φάγουν οι βλατούδες. Εφυλάττετο καλώς, μη εκφέρει ως απειλήν την αποβολήν, όπως θα έπραττε ξένος μη γνωρίζων τα ήθη του τόπου, διότι εγνώριζε κάλλιστα, ότι οι μικροί διάβολοι εγέλων με την απειλήν ταύτην, ήν ενόμιζον ως ευτυχίαν και ελευθερίαν. Επίσης τους είπεν ότι «όσοι έχουν παπούτσια, να τα φορούν εις το εξής, όταν θα πηγαίνουν εις το σχολείον».

* * *

Τοιαύτα τινά παιδαγωγικά, και όχι καθ’ ολοκληρίαν αψυχολόγητα, εδίδασκεν ο πτωχός διδάσκαλος εις τους μικρούς μαθητάς του. Την ημέραν  εκείνην το πρωινόν μάθημα παρετάθη έως την δωδεκάτην ακριβώς. Οι παίδες ησθάνθησαν τον ζυγόν, και από της δεκάτης ώρας επείνων ήδη φοβερά, όσοι δεν είχαν προβλέψει το πρωί να κλέψωσι τεμάχιον άρτου από της πατρικής οικίας. Το πράγμα ήτο επικίνδυνον άλλως, διότι ο διδάσκαλος ήτο ικανός, όπως και άλλοτε, πριν συνάψει τον τόσον ατυχή αρραβώνα, έπραττε, να ψάξει εις τες τσέπες των μαθητών, και να ρίψει τα τεμάχια του άρτου εις τάς όρνιθας, τας βοσκούσας κατ’ αγέλας εις το προαύλιον.

Τέλος εσήμανε μεσημβρία. Ο πρωτόσχολος εσύριξε, και οι μαθηταί ανά δύο εκ των χειρών κρατούμενοι ήρχισαν να ψάλλωσι το :

Παύει πλέον η μελέτη κι ο καιρός της προσευχής …

Λεξιλόγιο

Ξουριασμένη είναι η βάρκα που το κύμα την έχει παρασύρει έξω από το λιμάνι (από το εξορίζω)

Βλατούδες είναι οι κατσαρίδες

129 Σχόλια προς “Η δασκαλομάνα (σχολικό διήγημα του Παπαδιαμάντη)”

  1. Costas X said

    Καλημέρα, πάντα αγαπημένος ο Παπαδιαμάντης !

    «Κέρκυρα, Κορφοί, Λευκάς, Αγία Μαύρα…» ! 🙂 🙂 🙂

  2. Costas X said

    «Έπινε και δύο ρώμια…»
    Αφού δεν έφτιαχναν ρούμι στην Ελλάδα, σίγουρα πρόκειται για το σκούρο τζαμαϊκάνικο ρούμι, που ερχόταν σε βαρέλια στην Ευρώπη με αγγλικά πλοία, και ως εκ τούτου, ήταν ακριβό ακόμη και στην Αγγλία. Είναι περίεργο που ήταν τόσο διαδεδομένο, το έπινε και η γιαγιά του πατέρα μου, συνήθως μέσα στον καφέ ή στο τσάι. Φυσικά, το πουλούσαν χύμα.

    «το μικρόν του τσιμπούκι…», «το βραχύ τσιμπουκάκι του…»
    Σίγουρα πρόκειται για μια κανονικού μεγέθους πίπα για τα σημερινά δεδομένα, αλλά εκείνη την εποχή ένα κανονικό τσιμπούκι άρχιζε από μισό κι έφτανε το ενάμισι μέτρο !

  3. LandS said

    1
    Προφανώς και έγραφε Κέρκυρα ή Κορφοί, κλπ.

    συνέχεε κάποτε το η με το π

    Όπως συστηματικά κάνουν εκατομμύρια άνθρωποι που χρησιμοποιούν Κυριλλικό αλφάβητο με το κεφαλαίο Π μικρό п ή n
    Το κάνουν και με άλλα. nеmрол διαβάζεται πέτρολ

  4. ΓΤ said

    «[…] αυτός που το πληκτρολόγησε, ασυναίσθητα προσάρμοζε στη σημερινή γλώσσα».

    Δυσκολεύομαι πολύ να πιστέψω αυτό το «ασυναίσθητα». 🙂

  5. Πολύ ωραίο κομμάτι.
    Πάντα τίθεται το ερώτημα για την επτανησιακότητα των Κυθήρων. Ήταν δάκτυλος της Μ. Βρετανίας;
    _____________________

    стоп > стоп

  6. @ 5 (δικό μου)

    Πρόσεξα πως τα ρωσικά κυρτά απλά τα κυρτώνει () … αλλά δεν τα μετατρέπει σε ρωσικά κυρτά: сmоп.

  7. Χρίστος said

    Καλημέρα κι από’μένα. Ευχαριστώ.

    Πολυαγαπημένος και για ΄μένα , ο Παπαδιαμάντης. Ήδη από τα «Νεοελληνικά Αναγνώσματα» των πρώτων τάξεων του εξαταξίου γυμνασίου όπου τον πρωτογνωρίσαμε.

    Να σας πώ όμως, κάτι που μου έτυχε εδώ και χρόνια.

    Πήγα επίσκεψη σε γείτονα. Εκεί γινόταν ένα φιλολογικό πηγαδάκι μεταξύ καθηγητών γυμνασίου. Η οικοδέσποινα, καθηγήτρια φιλόλογος η ίδια, μιλούσε η καλύτερα αγόρευε, για θέμα νεοελληνικών που είχε πέσει Παπαδιαμάντης.
    Έλεγε πόσο υπερτιμημένος ήταν και κατέληγε: Τι να περιμένεις από άνθρωπο αγάμητο.
    Οι δυο συνάδελφοί της υπερθεμάτιζαν. Δεν μίλησα, μετά από λίγο έφυγα προφασιζόμενος αδιαθεσία, ελπίζοντας ότι άλλοι φιλόλογοι σκέφτονται.

  8. Στα μέρη μου (Πρέβεζα) ακούγαμε και το Σάντα Μαύρα για τη Λευκάδα.

  9. Costas X said

    @ 5. Το Τσιρίγο το είχαν προσαρτήσει στα Επτάνησα οι Ενετοί, πιθανότατα επειδή χρειαζόταν ένα νησιώτικο λιμάνι μεταξύ Ζακύνθου και Κρήτης.

  10. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Αὐτές οἱ βλατοῦδες πρέπει νά ἔχουν ἐτυμολογική σχέσι μέ τίς δερματικές (ἐνίοτε μικροκατσαριδόμορφες) βλατίδες.
    Ὁ φύλαξ, προφανῶς εἶναι ὁ χαρτοφύλαξ.

  11. Καλημέρα,

    Το σκολειό δεν έγινε για να μαθαίνουν τα παιδιά γράμματα. Έγινε για να μαζώνουνται οι κλήρες, τα παλιόπαιδα, τα διαβολόπουλα. Πώς μπορεί, το λοιπόν, ένας γονιός να τα έχει μπελά απ’ το πρωί ως το βράδυ; Και πού συφτάνεται ένας φτωχός να τα θρέψει; Μπορεί να τα χορταίνει κομμάτια; Μήπως χορταίνουν, οι διαόλοι, ποτέ ; Και είναι ικανή μια χήρα γυναίκα να τρέχει από γιαλό σε γιαλό, από βράχο σε βράχο, για να τα συμμαζώνει; Γιατί πληρώνεται ο δάσκαλος : Για να έχει το βάρος αυτό, να είναι οι γονιοί ήσυχοι. Όταν είναι συμμαζωμένα εκεί-δά, μες στο σκολειό, γλυτώνει ο γονιός και καμπόσα κομμάτια παραδείγματος χάριν. Ας τρώνε τα θρανία, που είναι ξύλινα, ας τρώνε τους πίνακας και τα χαρτιά τους, τους τοίχους και το πάτωμα, για να είναι οι νοικοκυραίοι ησυχώτεροι για τες αχλαδιές των, τες βερυκοκκιές των, τες συκιές και τ’ αμπέλια των. Η κάθεμιά πανδρεμένη, το λοιπόν, πρέπει να έχει μέρος για να ξεφορτώνεται την κλήρα της, που οι πλιότεροι άνδρες λείπουν χρόνο-χρονικής, η καθεμιά χήρα πρέπει να έχει μέρος για να ρίχνει το στρίγλικό της, τ’ αρφανό της. Η καθεμιά αρχόντισσα να έχει μέρος για να βάζει τον πάπο της, τον χήνο της, κι η καθεμιά φτωχή, το θάρρος της και την απαντοχή της.

    Αυτά ισχύουν και σήμερα. Κι ας λέει ο Λάμπρος 🙂 Επίσης, σήμερα είναι και για να δίνει τα απαραίτητα «χαρτιά» για να περάσουν όλοι αυτοί στο πανεπιστήμιο!

  12. Χρίστος said

    8. Ο Βαλαωρίτης γράφει τις επιστολές του: Εν Αγία Μαύρα (η Εν Μαδουρή το ιδιόκτητο νησάκι του).

  13. Costas X said

    @ 8. Έτσι λεγόταν παλιά, Αγία Μαύρα ή Σάντα Μάουρα ή Σάντα Μαύρα, από την εκκλησία που υπήρχε στο κάστρο της Χώρας, και οι Λευκαδίτες «Αγιομαυρίτες» ή «Σανταμούρηδες», υπάρχουν ακόμη ως επώνυμα.

  14. ΓΤ said

    10@

    Μπορεί η βλάττη να κρατά γερά τα δύο ταυ της, αλλά, αφού μας έρχεται από το blatta, πάμε καρφί στα πορφυρόχροα επάρματα 😉

  15. 5, 9 Δεν είχαν και άλλα νησιά εκεί οι Βενετσιάνοι πέραν της Κρήτης. Το ενδιαφέρον είναι πότε επικράτησε η ονομασία. Αν θυμάμαι καλά παίζει να την επέβαλαν οι Γάλλοι στη σύντομη κυριαρχία τους.

  16. sxoliko said

    «ουδέποτε είχαν υποπτευθεί ότι είχον οιανδήποτε έννοιαν αι λέξεις, όσαι ήσαν τυπωμέναι εντός των βιβλίων των»
    Ωραίο! Σαν την καημένη την ιστορία που την «ξέρουν» άριστα τον Χειμώνα και τον Ιούνη δεν θυμούνται (σχεδόν) τίποτα.

  17. Πουλ-πουλ said

    7. Χρίστος
    » Ήρχετο από την αρραβωνιαστικήν του, όπου τρις ή τετράκις της ημέρας, παραιτών το Σχολείον εις την τύχην του, απήρχετο εις επίσκεψιν.»
    Καλά, τέτοια αισχρά υπονοούμενα κάνουν οι αγάμητοι;

  18. @ Costas X

    Καλό. Άρα, ο γεωπολιτικός πρόγονος της Μ. Βρετανίας. Και έτσι περικύκλωναν την Οθωμανική Αυτοκρατορία, στα δυτικά.

  19. sarant said

    Kαλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    2 Για το ρούμι λέει και ο Μακρυγιάννης, και μάλιστα το λέει «η ρούμη»

    3 Και όμως, το έχω παρατηρήσει πολλές φορές σε κείμενα που δίνω να μου πληκτρολογήσουν με αυστηρή εντολή να γράφουν αυτό που βλέπουν. Πάρα πολλές φορές π.χ. το «της οικογενείας» το πληκτρολογούν «της οικογένειας». Σε τέτοιες περιπτώσεις γίνεται η ασυναίσθητη προσαρμογή, όχι σε κάτι που χτυπάει στο μάτι.

  20. @ 15 Δύτης Των Νιπτήρων

    Ωραίο. Το τρίγωνο, με τη Γαλλία, της μεσογειακής αποικιοκρατίας.

  21. Πάντα καλοδεχούμενος ο Παπαδιαμάντης…

    Τότε το σχολείο ήταν για να ξεκουράζει τους γονείς. Με την πρόοδο της επιστήμης και την περίσσεια εργαζομένων εφευρέθη η υποχρεωτική εκπαίδευση μέχρι τα δκατόσα έτη και η εύκολη πρόσβαση στα ΑΕΙ και ΤΕΙ ώστε να καθυστερεί η είσοδος των νέων στην ανεργία

  22. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Καί ὄμορφα λογοπαίγνια ὁ Ἅγιος:
    «..διπλήν απογοήτευσιν, την εκ του θαλάμου και την εκ του θανάτου»

  23. ΓΤ said

    (Σε απεργία πείνας ο Λαγός)

  24. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @23. Λαγός τήν φτέρην ἔσειε, κακό τῆς κεφαλῆς του

  25. Στην πρώτη Γυμνασίου η μύηση στον Παπαδιαμάντη με την Σταχομαζώχτρα, που άνοιξε νέους κόσμους!

  26. Χα, χα… θυμάμαι ακόμα το ten pounds sterling… 🙂

  27. Πουλ-πουλ said

    23.
    Και όμως, την συνέστησε ο διατροφολόγος του.

  28. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @14. Κι ἄν σοῦ πώ ὅτι μόλις τώρα τό πρόσεξα; Βάσιμο τό σχόλιό σου ἀλλά ὁ Πάπυρος ἔχει: βλάττα α) κατσαρίδα, β) ἡ οὐλή πού ἀφήνει ἡ εὐλογιά, β) πορφύρα

  29. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @28. (..συνέχεια). Καί μέσα ἀπό αὐτό τό ψάξιμο βρῆκα καί τό βλαντί, ἄρα ξέρουμε πλέον καί τήν ἐτυμολογία τοῦ Βλαντᾶς (Θεός φυλάξοι!)

  30. sarant said

    28 Κι εγώ με δύο τ τη θυμάμαι τη βλάττα, αλλά ο Ππδ την έχει με ένα.

  31. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @30. 🙂 🙂 γιά τό Ππδ. πού μοῦ θύμισε τά παιδιά μου. Στά μηνύματά τους δέν ὑπάρχουν ὁλόκληρες λέξεις! «τ π τ» «τλφ» κλπ (Ἐξαιροῦνται τά «χρήματα». Τό «στεῖλε μου χρήματα» γράφεται χωρίς συντόμευσι!!)

    -Τό ἕνα ν του Ππδ νομίζω πώς εἶναι εὐεξήγητο. Λαϊκή λέξι (οἱ βλατοῦδες), ἐκδημοτικισμένη, χωρίς ἐτυμολογική διαφάνεια καί πρόσφορη σέ ὀρθογραφική ἁπλοποίησι.

  32. ΓΤ said

    @28, 30

    Την ήξερα «βλάττη», όπως την έχει ο Σταματάκος.

  33. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ὑποθέτω κάτι καί γιά τά «ἡμικύκλια», ἀλλά δέν εἶμαι σίγουρος: ..Μεγάλη χαρά και αγαλλίασις ήτο άλλοτε ανά τα ημικύκλια..

  34. ΓΤ said

    Το βράδυ θα σκάσει μύτη αυτός που ακόμη ψάχνει την Εγκύκλιο Σαλτιέλ να μας επαναλάβει αυτά που έλεγε στις 03.08.2014 για τον Παπαδιαμάντη και την Πολυξένη Μπούκη…

  35. BLOG_OTI_NANAI said

  36. sarant said

    31 Nομίζω πως το Ππδ. το είδα από τον ΝΔΤ(ριανταφυλλόπουλο) 🙂

  37. BLOG_OTI_NANAI said

    36: Έχω την εντύπωση, απ’ όσο κοίταξα, ότι πρώτη χρήση του «Ππδ» ήταν από τον Βαλέτα το 1940. Κατόπιν εμφανίζεται και στη Νέα Εστία του 1941 στο αφιέρωμα στον Παπαδιαμάντη:

  38. Irresistible said

    Θεωρώ επιεικώς απαράδεκτο ένα τόσο μικρό διήγημα του Παπαδιαμάντη να έχει μεταφερθεί στην παρούσα ανάρτηση με τόσα βαρβάτα λάθη που «βγάζουν μάτι» και εκθέτουν πανελληνίως το Σαραντάκειο Ιστολόγιο. Μπαίνω στον κόπο να καταγράψω μερικά μόνο απ’ αυτά τα λάθη, με την σειρά που συναντώνται στο παπαδιαμαντικό κείμενο, συγκρίνοντας με την οριστική εκδοχή της «Δασκαλομάννας» που υπάρχει στις σελίδες 19 έως 28 του 3ου τόμου της κριτικής εκδόσεως «Δόμος» (1984) σε επιμέλεια Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου:

    1) «τσ’ πατεράδες σας!…Να δέρνετε τσ’ μαννάδες σας!» αντί του ορθού «τσ» + «τσ» χωρίς απόστροφο
    2) «ο Σγούρας, δεκαοΧτώ χρόνων» αντί «δεκαοΚτώ»
    3) «ουδ’ έβλεπεΝ καν» αντί «έβλεπε» χωρίς νύ
    4) «Τα παιδιά εχόρευαν» αντί «τα παιδία»
    5) «ο Γιαννιός ο Χατζηδημήτρης» αντί «ο Γιωργός ο Χατζηδημήτρης» (σ.σ.: αδιανόητο να αλλοιώνονται τα ονόματα των παπαδιαμαντικών ηρώων)
    6) «τον νουν του εις την αραβωνιαστικήν του» αντί «αρΡαβωνιαστικήν»
    7) «κι εξήγαγον» αντί «κ’» με απόστροφο. Το λάθος αυτό επαναλαμβάνεται τρίς.
    8) «είναι ενδεκάτη παρά τέταρτον» αντί «ἦτο ἑνδεκάτη παρὰ τέταρτον»
    9) «μικρόν του τσιμπούκι» αντί «μΑκρόν του τσιμπούκι»
    10) «αναδεικνύον αμέσως» αντί «ἀναδεικνύον ἀνέτως»
    11) «Έκάπνιζε ένα ναργιλέΝ» αντί «ἘκάπνιζεΝ ἕνα ναργιλέ»
    12) «η μαγική λέξις: «Θα μας πάει ο δάσκαλος », ενώ άνω και κάτω τελεία δεν υπάρχουν στο πρωτότυπο
    13) «Είχε υποβάλει συντόνους» αντί «ΕἶχεΝ ὑποβάλει συντόνους»
    14) «τοΝ χήνο της» αντί «τὸ χῆνο της»
    15) «να αντείπει» αντί «ν’ αντείπει»
    16) «οι μικροί διαβόλοι» αντί «οἱ μικροὶ διάβολοι»

    Παρακαλείται ο αγαπητός μας κύριος Νίκος να προβεί άμεσα στις απαραίτητες διορθώσεις, μήπως και διασωθεί ολίγη από την εναπομείνασα εγκυρότητα του παρόντος Ιστολογίου

  39. BLOG_OTI_NANAI said

    Να ήταν αυτή άραγε η Ιερά Ιστορία; Όπως φαίνεται από την ημερομηνία αριστερά, διδασκόταν και το 1894 που γράφτηκε το διήγημα:

  40. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ο ατέλειωτος Παπαδιαμάντης! Δε το θυμόμουν καθόλου το σημερινό κι επίκαιρο!
    >>Τα παιδιά εχόρευαν, επήδων, εσκίρτων, εφώναζαν, διεπληκτίζοντο, εγέλων, έκλαιον…
    επήδων, εσκίρτων, εγέλων: γ’ πληθ. πρόσωπο παρατατικού συνηρημένων ενεργητικών ρημάτων της αρχαίας πόσο μακρινά (κι αχρείαστα)! )
    Εγέλων, εγέλας ,εγέλα, εγελώμεν, εγελάτε, εγέλων!
    «Σαν ό,τι φεύγει μακρινό πολύ, χαμένο,ωραίο» αυτός ο στίχος μου ΄ρχεται στις αναλαμπές των αρχαιοελληνικών.

  41. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Παχύσαρκος καί βιρτουόζος τῆς νικοτίνης.
    -στό σπίτι κάπνιζε τό μακρόν του τσιμποῦκι
    -στόν δρόμο, τσιγάρον εἰς τό στόμα
    -στο καφενεῖο, ναργιλέδες
    -στίς ἐκδρομές, τό βραχύ τσιμπουκάκι του.

    Κόλαση ἡ δασκαλομάννα! 🙂

  42. «[Τ]σ’ πατεράδες σας!…Να δέρνετε τσ’ μαννάδες σας!»
    σε βορειοϊδιωματική απόδοση:
    «τσ πατιράδις σας!…Να δέρντι τσ μανάδις σας!» ή «τς πατιράδις σας!…Να δέρντι τς μανάδις σας!»

  43. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    «Σκηνική αξιοποίηση θεατρικών τεχνικών και τεχνικών δραματικής έντασης στη Δασκαλομάνα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη»
    Διερεύνηση/δραματοποίηση που εμπλέκει τους μαθητές σε θεατροπαιδαγωγική δράση και στοχασμό

    Click to access 2014-2-Theatrical_stage_recovery_techniques.pdf

    Τότε που και στην Α΄βάθμια και Β΄βάθμια εκπαίδευση περιλαμβανόταν η Θεατρική Αγωγή

  44. BLOG_OTI_NANAI said

    Το μάθημα Γεωγραφίας:

  45. @ 44 BLOG_OTI_NANAI

    Καλό.

  46. BLOG_OTI_NANAI said

    «διεδίδετο από κλάσεως εις κλάσιν»

    Αντί για τάξη.

    ΥΓ
    Γενικά το διήγημα αυτό δεν το βλέπω στα παλιά σχολικά βιβλία του ΙΕΠ. Μάλλον δεν διδασκόταν. Είχε πολύ τσιγάρο, τσιμπούκια και ναργιλέδες φαίνεται.

  47. BLOG_OTI_NANAI said

    45: Είναι ωραία τα παλιά βιβλία να τα χαζεύει κανείς.

  48. BLOG_OTI_NANAI said

    Τέτοια διδάσκουν στα παιδιά μας. ΔΙΑΔΟΣΤΑΙ

  49. BLOG_OTI_NANAI said

    «έπαιζον επί μίαν ώραν, περί την δύσιν του ηλίου, το σκλαβάκι και άλλας παιδιάς»

  50. BLOG_OTI_NANAI said

  51. BLOG_OTI_NANAI said

  52. Irresistible said

    Παρακαλείται ο εκλεκτός χριστιανός λόγιος κ. Blogotinanai, αντί να αερολογεί και να μάς αραδιάζει φωτοτυπίες παλαιών εντύπων που ούτε ο ίδιος αντιλαμβάνεται την σημασία τους, να βγεί και να τοποθετηθεί στο εξής απλό: Πώς σχολιάζει τα τραγικά λάθη της παπαδιαμαντικής «Δασκαλομάννας» που παρεισέφρησαν στην παρούσα ανάρτηση, μερικά εκ των οποίων εντοπίζονται με το νύ και με το σίγμα στο σχόλιο 38;

    Εδώ σε θέλω κάβουρα που περπατάς στα κάρβουνα…

  53. BLOG_OTI_NANAI said

    52: Έχω να πω μπράβο για την υπομονή σου.

    Κι εσύ τώρα να μας εξηγήσεις το αίνιγμα του Ππδ:

    για ποιον λόγο απαγορευόταν από γονείς και δάσκαλο να έχουν τα παιδάκια έστω και λίγο ψωμί για να φάνε στο σχολείο και έπρεπε να το πάρουν κρυφά και αν το έβρισκε ο δάσκαλος το πετούσε στις κότες;

  54. … αποστολή του σχολείου. Δεν είναι για να μαθαίνει γράμματα στα παιδιά, αλλά για να αφήνουν κάπου οι γονείς τα παιδιά τους. …

    Για αυτήν την ανακούφιση που προσφέρει το σχολείο στους γονείς μιλάει και το κλασικό χριστουγεννιάτικο τραγουδάκι
    It’s Beginning to Look a Lot Like Christmas:

    …And Mom and Dad can hardly wait for school to start again

    Γραμμένο το 1951, αναφέρεται περισσότερο στον πανζουρλισμό στο σπίτι από την διαρκή παρουσία των παιδιών, παρά στην δυσκολία των γονέων να τα προσέχουν όλη μέρα επειδή εργάζονται και οι δύο.

  55. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    Ευχαριστώ και για τις διορθώσεις.

    50 Τα σκλαβάκια είναι άλλο από την αμπάριζα;

  56. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @55. Κάτι ξέρεις ἐσύ! 🙂 (Νομίζω πώς ὑπάρχουν διάφορες παραλλαγές τοῦ παιχνιδιοῦ. Ἡ δική μας ἀμπάριζα ἦταν τά δέντρα τῆς γειτονιᾶς. Προστατευόσουν ὅταν τά ἔπιανες..)

  57. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @51. Ἐκτός ἀπό τόν (ἀγαπημένο) Θεοτοκᾶ, μᾶς τό περιγράφει και ό (ἐπίσης ἀγαπημένος) Λευτέρης Παπαδόπουλος

  58. Κιγκέρι said

    Λοιπόν, έχω προλάβει κι εγώ δασκάλους και καθηγητές που κάπνιζαν μέσα στην τάξη και που, όταν ήθελαν να γράψουν κάτι στον πίνακα, ακουμπούσαν το αναμμένο τσιγάρο στην άκρη της έδρας.

    Τη Δασκαλομάνα δεν θυμάμαι να την έχω ξαναδιαβάσει, αν και το απόσπασμα για την αποστολή του σχολείου μού φάνηκε κάπως γνώριμο – ίσως να το έχω συναντήσει μέσα σε κάποιο άλλο κείμενο.
    Μου θύμισε πάντως λιγάκι τον Κοψοπόδαρο του Τραυλαντώνη.

  59. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Εμείς το λέγαμε σκλαβιά. Δεν θυμάμαι να είχε Έλληνες κι εχθρούς μόνο αντίπαλους.Οι ομάδες σχηματίζονταν με το «πόδι-πόδι» των αρχηγών που διάλεγαν (αν πρωτοπατούσε το πόδι του άλλου) έναν έναν, τόσους μέχρι να πάρουν τους μισούς.
    Η αμπάριζα ήταν μέρος του παιχνιδιού. Από το μπλογκ ενός κρητικού δασκάλου:
    «Αν κάποιος ζοριζόταν, επέστρεφε στη βάση του για να πάρει «αμπάριζα», δηλαδή καινούρια δύναμη, νέα εξουσία ας πούμε, και να ξαναβγεί αργότερα.»
    https://agonigrammi.wordpress.com/2009/03/30/%CF%84%CE%B1-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CF%87%CE%BD%CE%AF%CE%B4%CE%B9%CE%B1-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CF%80%CE%B1%CE%AF%CE%B6%CE%B1%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CF%8C%CF%84%CE%B5-%CE%B7-%CF%83%CE%BA%CE%BB%CE%B1%CE%B2%CE%B9/

  60. 7, 17,

    Έχει κι ο Γούντυ Άλλεν σκηνή με διδάσκοντα και αγαπητικιά, στο «Μανχάτταν» (περίπου 30:30):

    YALE Let’s go somewhere and make love.

    MARY (Laughing) What do you mean? Not now.
    (Yale continues to laugh as the saleslady behind the counter hands a sales slip and the credit card to Mary.)

    MARY (Signing the slip) Not now. Jesus! You’ve got—anyway, you’ve got a—a writing class in an hour. Your students are gonna know. You’re gonna have this—this big grin on your face.
    (Mary hands the slip back to the saleslady.)

    YALE And I don’t wanna go to your house ’cause I can’t stand the dog—

  61. BLOG_OTI_NANAI said

    57: Ωραίο τραγούδι και για τη μελωδία και για τις εικόνες αυτές, κλέφτες και αστυνόμους και τις φωτιές του Αι Γιάννη. Όπως λέει και στο άλλο τραγούδι, «Ανάβουνε φωτιές στις γειτονιές, του Αη Γιάννη αχ πόσα ξέρεις και μου λες».

    Σαν την «Αργυρώ» είχαμε κι εμείς ένα «αγοροκόριτσο» που έπαιζε ποδόσφαιρο μαζί μας και περπατούσε σαν τον Βαμβακούλα.

  62. leonicos said

    Πέστε με βάσφημο

    Πρώτη φορά που ο Παπαδιαμάντης δεν μου άρεσε

    Μου φάνηκε σαν κακή μίμηση

    Έχω την εντύπωση ότι ο παπαδιαμάντειος λόγος δεν σέρνεται έτσι

    Δεν έχει κεντρικό σημείο. Χτυπάει άλλοτε στην ακατανόητη συμπεριφορά μαθητών, σαφώς παρατραβηγμένη, στην κακομοιρια του ίδιου του σχολείου κιαι του δάσκαλου, παρεμβάλλει ένα ‘τραγικό συμβάν’, τονίζει το παντοειδές κάπνισμα, και την ‘αποστολή του σχολείου’.
    Ένα χωριό που διέθετε προφανώς μονοτάξιο σχολείο, είχε αρχόντισσα με πάπο και χώρα με στρίγγλικο και ό,τι άλλο κακό συναπάντημα περιγράφει.

    Βλάσφημος αλλά δεν μπορώ να μην το πω.

    Δεν νομίζω ποτέ ότι αν όλα τα διηγήματά του είχαν αυτό το επίπεδο, θα μιλούσαμε σήμερα για Παπαδιαμάντη.

  63. ΓΤ said

    Είμαστε στο λιόκαμα του Αυγούστου 1986, έχουν ήδη ανακοινωθεί τα αποτελέσματα από τις ban_Ελλήνιες σχετικά με το ποιοι εισάγονται στα πανεπιζήμια και τα μπουλητεχνεία, οι Σχολές απαιτούν, πλην λοιπής χαρτούρας, ακτινογραφία θώρακος, μην και τυχόν εμείς οι Κλάιν_Στάιν είμαστε φυματικοί.

    Και παίζω μπάλα αχάραγα με τον πατέρα, ούτε 6 δεν είναι η ώρα, και είμαστε σε τρελή ουρά στον «Ευαγγελισμό».

    Ανοίγω παρένθεση να σας πω ότι αυτό το σκυλί το μαύρο, ο πατέρας, ΠΟΤΕ δεν έβαλε ξυπνητήρι για να πάει στη δουλειά, και ΠΟΤΕ δεν άργησε. Αλλά αυτά είναι μαγικά, δεν είναι για μένα. Σου γαμώ τα ρομπότ, μωρή «Tesla»!

    Ο Κώστας, εκτός από Παναθηναϊκός, ήταν φανατικός οπαδός των «καντηλιών». Φτάνοντας στον «Ευαγγελισμό» και βλέποντας ζουμερή ουρά, κατέβασε ούλο το Αγιολόγιο. Από κοντά κι εγώ.
    Κι όταν μέσιασε ο ήλιος, κι ενώ η επαρχία είχε ήδη φέρει τούμπα βουστροφηδόν όλα τα… υνιά, είχε ζυμώσει και είχε φάει, ήρθε κι η σειρά μας. Έχω περάσει από Ρέντγκεν την καχεκτική κορμάρα μου, και περιμένουμε, ασφαλώς σε άλλη ουρά τού από τότε ξευτιλισμένου κράτους, να ακούσουμε το επώνυμον του υγιεστάτου διάνο_ούμενου.

    Και βλέπω έναν αεικίνητο, να μπαινοβγαίνει σε γραφεία, με ένα πηγαίο χαμόγελο, και φακέλους να πηγαινοφέρνει.
    Τον πλησιάζω.

    -Με συγχωρείτε, κύριε, μήπως είστε ο «Εθνικάρας»;
    -Ναι, αγόρι μου. Συγκινούμαι που με γνώρισες. Τι ομάδα είσαι;
    -Παναθηναϊκός!
    -Να αγαπάς τον Παναθηναϊκό σου, αλλά και όλες τις άλλες ομάδες, γιατί το ποδόσφαιρο ομορφαίνει τη ζωή!
    -Σας ευχαριστώ για την ευχή σας.

    Ο «Εθνικάρας», ο Γιάννης Ματζουράνης, άφησε σήμερα στα 87 του την τελευταία του πνοή.
    Κι εγώ άφησα ένα δάκρυ για αυτό τον τελευταίο αγνό φίλαθλο…

    https://www.naftemporiki.gr/story/1774136/efuge-o-ethnikaras

  64. BLOG_OTI_NANAI said

    62: Δεν είναι κάτι τρομερό. Και ο Βαλέτας κανά δυο φορές το αναφέρει:

    ΥΓ

  65. BLOG_OTI_NANAI said

    Που λέγαμε για τα σχολικά βιβλία. Τα παλιά βιβλία στο ΙΕΠ φτάνουν μέχρι το 1982. Φαίνεται όμως ότι αργότερα, ίσως στα 1992 όπως προκύπτει από τα συμφραζόμενα του άρθρου, μπήκαν κάποια αποσπάσματα στο βιβλίο της Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού. Πιθανόν για τα ιστορικά στοιχεία που αναφέρει:

    ΥΓ
    Και μια λεπτομέρεια: εφόσον τα Επτάνησα ενώθηκαν με την Ελλάδα το 1864, τότε η διήγηση πας πάει ακόμα παλαιότερα διότι λέει: «Η Επτάνησος υπόκειται πολιτικώς εις την προστασίαν της Μεγάλης Βρεττανίας«. Κάπου διάβασα ότι ο Ππδ μνημονεύτει εκεί εποχές που ήταν αυτός μαθητής και χρονικά ταιριάζει.

  66. ΓΤ said

    ΠΑΟΚ-ΠΑΣ 0-1

  67. sarant said

    63 Ωραία ιστορία

    64 Ωραίο εύρημα αυτό με το αρχαίο χωρίο

    65 ΥΓ – Το λέω και στο άρθρο πάντως 🙂

  68. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Ὁ ΠΑΟΚ πάει γιά ντάμπλ.
    Ὁ Τσίπρας θἀ κερδίση τίς ἑπόμενες ἐκλογές, ὅποτε αὐτές γίνουν.
    Ὁ Μητσοτάκης πάει γιά αὐτοδυναμία, μέ ἁπλῆ ἀναλογική.

    https://www.iefimerida.gr/politiki/synenteyxi-typoy-kyriakoy-mitsotaki-85i-deth

  69. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Τό (68) ὡς σχόλιο στό (66)

  70. Georgios Bartzoudis said

    «έπαιζον επί μίαν ώραν, περί την δύσιν του ηλίου, το σκλαβάκι και άλλας παιδιάς».
    # «σκλαβάκια» παίζαμε σχεδόν καθημερινά στα διαλείμματα (δεκαετίες ’40 και ’50).

    # Εκείνο όμως που θυμήθηκα σήμερα είναι η …εκπαίδευση στο στρατό: Δύσκολή δουλειά, όταν μάλιστα οι φαντάροι-μαθητές είναι αγράμματοι γύφτοι. Και …στη σύντομη επιθεώρηση, ο Λοχαγός ρωτά:
    – Τί είναι η Ελλάδα, ρε!
    – Ντεν ξέρει, κύριε Λοχαγός
    – Πέντε μέρες φυλακή!
    Βάλθηκαν οι «εκπαιδευτές» του Λόχου, συνήθως έφεδροι αξιωματικοί, να μάθουν τα στοιχειώδη στους γύφτους φαντάρους:
    – Όταν σας ρωτάνε τί είναι η Ελλάδα, θα λέτε «η μάννα μας είναι».
    Και την άλλη μέρα ρωτά ο Λοχαγός πρώτο-πρώτο το γύφτο Θανάση:
    – Τί είναι η Ελλάδα, ρε!
    – Του μάννα μας είναι, απαντά ο Θανάσης.
    – Μπράβο Θανάση!
    Ρωτάει και τον επόμενο γύφτο:
    – Εσύ ρε, ξέρεις τί είναι η Ελλάδα;
    – Ξέρεις, ξέρεις, κύριε Λοχαγός
    – Για πες μου, τί είναι η Ελλάδα;
    – Του Τανάς του μάννα είναι!!!

  71. Costas X said

    Νέα κορφιάτικα λιμερίκια στα «Λιμερίκια».

  72. ΓΤ said

    71@

    Και καλόγριας συνέχεια στο μπακνήμα 😉

  73. Costas X said

    @ 72. Κάτι θα σκεφτώ, είναι δύσκολες οι ρίμες και τα μέτρα, ειδικά με τον περιορισμό του ιδιώματος.

  74. BLOG_OTI_NANAI said

    67: Σωστά το γράφεις στην εισαγωγή, στραβομάρα…

  75. Αγγελος said

    Δεν το έχω παίξει ποτέ, ούτε δει να παίζεται, αλλά το θυμάμαι από τον Τρελαντώνη, όπου στο τελευταίο κεφάλαιο, ο Αντώνης ξεκινά να πάει στο λιμάνι να προϋπαντήσει τους γονείς του και μπλέκεται σ’έναν πετροπόλεμο στο δρόμο:
    «Ήταν κάτι παιδιά που έπαιζαν ένα παιχνίδι και στάθηκα να δω […] κι έπιαναν σκλάβους και τους ξεσκλάβωναν οι άλλοι…
    — Επαιζαν σκλαβάκια, βρε μπούφο! […] Αμπάριζες δηλαδή!»

  76. Alexis said

    Καλησπέρα.

    Με μπέρδεψε λίγο το σημερινό. Βρήκα τη γλώσσα του πιο στριφνή και δυσνόητη απ’ ό,τι συνήθως.
    Επίσης η αρχή της αφήγησης είναι λίγο συγκεχυμένη. Δεν μπόρεσα να καταλάβω αν ο Βρυκολακάκης «απήγγελε» παρουσία του δασκάλου ή αν ο δάσκαλος μπήκε μετά στην τάξη. Ή έχει κάποιες χρονικές ανακολουθίες ή εγώ δεν κατάλαβα καλά.
    Και ο «πρωτόσχολος» τι ακριβώς ήταν;

    Πολύτιμο πάντως ως μαρτυρία για τα σχολεία της εποχής…

  77. Alexis said

    «Σκλαβάκια»

    Ήταν το κύριο παιχνίδι μας στο Δημοτικό και το λέγαμε «αμπάρα»
    Κάθε ομάδα είχε μία «αμπάρα», ένα σταθερό σημείο εκκίνησης, συνήθως δέντρο ή τοίχο.
    Όποιος είχε ακουμπήσει τελευταίος την «αμπάρα» του κυνηγούσε τους άλλους της αντίπαλης ομάδας και όποιον ακούμπαγε τον έπιανε αιχμάλωτο.
    Τους αιχμάλωτους δεν τους λέγαμε «σκλαβάκια» αλλά «πουλιά»
    Τα «πουλιά» τα κρατούσε η ομάδα που τα είχε πιάσει κάπου κοντά στην αμπάρα και αν κάποιος αντίπαλος κατάφερνε να φτάσει σ’ αυτά και να τα ακουμπήσει, χωρίς να τον ακουμπήσουν οι αντίπαλοι, τα ελευθέρωνε.
    Μεγάλη «μαγκιά» ήτανε να έχουν πιαστεί όλοι οι συμπαίκτες σου, να έχεις μείνει μόνος σου από την ομάδα και να καταφέρεις να τους ελευθερώσεις.

  78. Αγγελος said

    O πρωτόσχολος ήταν, νομίζω, ένα είδος επιμελητή, που είχε όμως και διδακτικά καθήκοντα.
    «Για να εφαρμόσει ο δάσκαλος τη λεγόμενη «αλληλοδιδακτική» μέθοδο χώριζε τους μαθητές σε 8 κλάσεις (τάξεις). Επέλεγε τους ικανότερους και ευφυέστερους να τον βοηθήσουν στο έργο του. Οι πρωτόσχολοι, με τις οδηγίες τού δασκάλου, αναλάμβαναν να διδάξουν άλλους μαθητές που ήταν λιγότερο ικανοί ή ανήκαν σε χαμηλότερες κλάσεις. Η κατάταξη στις κλάσεις σχημάτιζε ένα είδος πυραμίδας. Οι πιο προχωρημένοι δίδασκαν τούς πιο κάτω και εκείνοι με τη σειρά τους τούς αρχάριους.»
    ««Η Αλληλοδιδακτική διδασκαλία διά πρωτοσχόλων κυρίως ενεργουμένη, καθίσταται περιωρισμένη και μηχανική και ανεπιτἠδεια προς διανοητικήν ανάπτυξιν των διδασκομένων, κατορθουμένη διά τής απ’ ευθείας διδασκαλίας πάντων των μαθητών υπό ευμεθόδου διδασκάλου εκτελουμένη. Ένεκα τούτου τού λόγου και η περί Οργανισμού τής παρ’ ημίν εκπαιδεύσεως συσταθείσα επιτροπή το 1833 (άμα τη ελεύσει τού Σ. ημών Άνακτος) […] έκρινε την Γερμανικήν (συνδιδακτικήν μέθοδον) κατάλληλον διά τα προκαταρκτικά ή δημοτικά ημών σχολεία· μετά ωριμοτέραν όμως σκέψιν ευρίσκετο το πράγμα ακατόρθωτον. Διότι η Συνδιδακτική, περιοριζομένη εις την υπό ενός διδασκαλίαν 40-50 το πολύ μαθητών, απαιτεί και διδασκάλους πλείστους, (ων τότε μεγίστην είχομεν σπάνιν) και δαπάνη χρημάτων ουκ ολίγων προς οικοδομήν πολλών σχολείων εις έκαστον δήμον και προς πρόβλεψιν των αναγκαίων· η δε Αλληλοδιδακτική αν και ανεπαρκής προς την πρέπουσαν διανοητικήν ανάπτυξιν των διδασκομένων, υπήρχε προσφορωτάτη εις την μεταξύ τού λαού ταχυτέρα και εις πλειοτέρους διάδοσιν των αναγκαιοτέρων τής προεκπαιδεύσεως μαθημάτων. Όθεν η επιτροπή, καίτοι γνωρίζουσα την υπεροχήν τής Συνδιδακτικής απεφάνθη, όπως τα πάρ’ ημίν σχολεία τού λαού υπάρχωσι ωργανισμένα και κατά την μίαν και κατά την ετέραν μέθοδον αδιακρίτως». (Εγχειρίδιον ή οδηγός τής Αλληλοδιδακτικής μεθόδου, νέος, έκδοσις τρίτη, εν Αθήναις, τύποις Χ. Νικολαΐδου Φιλδελφέως 1860, σ. δ΄). »
    Μ΄αλλα λόγια, σύμφωνα με τους ίδιους τους υπεύθυνους για την εφαρμογή της αλληλοδιδακτικής μεθόδου, η χρησιμοποίησή της ήταν ναγκαία διότι δεν υπήρχαν αρκετοί δάσκαλοι, ούτε του επιπέδου της Δασκαλομάνας του Παπαδιαμάντη, ώστε να προσλαμβάνεται ένας για το πολύ 50 παιδιά. (78 ήμασταν, νομίζω, στη Β’ Δημοτικού στο 24ο Πατησίων, εκατό χρόνια μετά τα ιστορούμενα στο διήγημα…)

  79. sarant said

    75-77 Οπότε, τα σκλαβάκια είναι η αμπάριζα, ίδιο φαίνεται το παιχνίδι άλλωστε.

    78 Α μπράβο!

  80. Konstantinos said

    Δωδέκατη ώρα είναι δώδεκα το μεσημέρι η πιο αργά; Γιατί το να τελειώσει το πρωινό μάθημα 12 το μεσημέρι το αναφέρει σαν να ήταν τραβηγμένο;

  81. sarant said

    80 Καλή ερώτηση

  82. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >> θηριοτροφείον ειδικόν δια θώας της ερήμου
    θως είναι το τσακάλι, το θυμάμαι από τα σταυρόλεξα 🙂

    >>άλλοι μαθηταί απέσπασαν τους δείκτας από του τοίχου, άλλοι κατεβίβασαν τους τηλεγράφους από της καθέτου σανίδος των θρανίων
    τί είναι οι δείκτες και τί οι τηλέγραφοι;

  83. sarant said

    82
    Από το γλωσσάρι της Κριτικής έκδοσης, που τώρα αξιώθηκα να το κοιτάξω.

    δείκτης: Μακρύς χάρακας για να δείχνουν διάφορα σημεία στον πίνακα

    τηλέγραφοι: Μικρές σανίδες 22×14 εκατοστά, πάνω σε ράβδους, που τις έστηναν μπροστά από τους πινακοστάτες κτλ. κτλ. που βαριέμαι να τα αντιγράψω και δεν τα καταλαβαίνω κιόλας.

  84. Alexis said

    #80: Υπήρχε και απογευματινό μάθημα. Αλλά και πάλι είναι νωρίς να σχολάει το πρωινό 11 παρά τέταρτο.

  85. Κουτρούφι said

    Σκλαβάκια παίζαμε και μεις στη Σίφνο, στο δημοτικό, στα μέσα της δεκαετίας του 70. Δεν θυμάμαι και πολλά. Θυμάμαι μόνο ότι όταν ένας παίκτης της μιας ομάδας είχε πλεονέκτημα έναντι παίκτου της άλλης ομάδας τού έλεγε με στεντόρεια φωνή: «Σ’ έχω!».

  86. 80, 84
    Εγώ καταλαβαίνω ότι την κοπάναγε ο συνάδελφος για την αρραβωνιάρα…
    Αυτό που μου άρεσε πιο πολύ ήταν αυτές οι εκδρομές για παιχνίδι και για μπάνιο. Απίστευτο ειδικά το μπάνιο.
    Θυμάμαι πως τα πρώτα χρόνια που άρχισα να δουλεύω σε σχολείο, το μακρινό 1985, πηγαίναμε τέτοιους περιπάτους για παιχνίδι. Χωρίς στόχους εκπαιδευτικούς. Μετά τα λιανίσαμε σε εκπαιδευτικές επισκέψεις σε μουσεία, που σωστό ήταν αλλά έλειψαν οι περίπατοι.

  87. Alexis said

    #85: Ναι, «σ’ έχω», το λέγαμε κι εμείς. Και «σας έχω όλους» φώναζε αυτός που έβγαινε τελευταίος από την αμπάρα.

  88. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

  89. Λεύκιππος said

    Καλά στον ΠΑΟΚ δεν χωράει ούτε ένας, ένας Έλληνας παίκτης;

  90. # 68

    Εχασε γιατί ο πορτιέρο Ζίφκοβιτς στο 87 κλώτσησε αέρα αντί για την μπάλλα αλλά δεν άξιζε τίποτε περισσότερο από το 0-0 παίζοντας μεε τα δεύτερα και φυλάγοντας τους «καλούς» για το παιχνίδι της Μάλτας την Πέμπτη
    Ο ΠΑΟΚ φέτος θα ασχοληθεί με το ευρωπαϊκό του ράνκιν περισσότερο απ’ότι με τα εντόπια, παρά τα περί αντιθέτου λεγόμενα. Είναι θέμα κοινής λογικής αφού οι θέσεις δύο ως τέσσερα δίνουν το ίδιο εισιτήριο και η πρώτη με το τωρινό ράνκιν του, τον οδηγεί σε σκληρές κληρώσεις. Αυτό έδειξε και ο μεταγραφικός απολογισμός του.
    Φυσικά αυτά δεν λέγονται επίσημα, να κόψουνε και κάνα εισιτήριο…

    Είδα τον ΠΑΟ μ τον Απόλωνα και θυμήθηκα ένα ματς μπάσκετ του Πανιωνίου στην Τουρκία όπου νίκησε έχοντας 78% στα τρίποντα !! Ο ΠΑΟ με τρύπια άμυνα, νίκησε 4-0 μια ομάδα που έπαιξε καλύτερα στην αριθμητική ισορροπία, είχε περισσότερη κατοχή, ευκαιρίες και τελικές, ενώ ο ΠΑΟ είχε μόνο τον απολαυστικό Βιτάλ σε καταπληκτική μέρα

  91. Πέπε said

    62

    > Πέστε με βάσφημο […] Δεν έχει κεντρικό σημείο.

    Δεν είναι μοναδική περίπτωση. Πόσα έχει γράψει ο Παπαδιαμάντης και πόσα από αυτά είναι τα πιο γνωστά και τα καλύτερα; (Το συγκεκριμένο δεν είναι από τα άγνωστα, αλλά είναι μάλλον λόγω θέματος και για το πετυχημένο με την Κέρκυρα και τους Κορφούς κλπ. που είναι διάσημο.) Δεν έγραφε όποτε είχε έμπνευση, αλλά και για το μεροκάματο. Έχει κι άλλες ιστορίες χωρίς ιστορία.

    Όσο για τη Λευκάδα – Αγιά Μαύρα, σε κανέναν δεν κάνει εντύπωση η ακραία αντίθεση των δύο ονομάτων;

  92. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    83. Ευχαριστώ!
    Μου βγήκε στη μνήμη ότι τηλέγραφο έλεγαν τα μεγάλα παιδιά το μελανοδοχείο (κουκουμάς, αλλιώς) που έψαξα αλλά δε βρήκα να επαληθεύεται.

    Έχουν και τα σχολικά θρανία τη δική τους ιστορία
    (Επόμενων χρόνων-αλλά όχι πολύ μακρινών στο διήγημα)

    https://www.taathinaika.gr/echoun-kai-ta-scholika-thrania-ti-diki-tous-istoria/

    υγ. Ο Γιάννης Κουβάτσος τί γίνεται; Μέρες έχει να φανεί.
    Καλή χρονιά δάσκαλε, καλή αρχή και ξεκορονιασμένη χρονιά!

  93. Πέπε said

    > Είτα έλεγεν : «Ας πιω κι ένα ρώμι». Έπινε και δύο ρώμια και είτα…

    Κάθε σχόλιο περιττεύει.

    > Ο πρωτόσχολος, γυμνόπους, ελαφρά και μετά προφυλάξεως πατών, διά να μη βυθισθεί και εμπέσει παρ’ αξίαν εις το πειθαρχείον…

    Ομοίως.

    > …εύρον μεν πλείονα άνεσιν και ακολασίαν εν τω σχολείω…

    Τι ωραία αυτή η ετυμολογικά κυριολεκτική χρήση της λέξης ακολασία! Όχι αυτό που εννοούμε συνήθως, αλλά απλώς η ατιμωρησία.

    > επιστομιζόμενοι εις το κύμα, εμάνθανον πρακτικώς να κολυμβώσιν…

    Αυτό μάς συνδέει και με δίπλα. Πίκπα δηλαδή: υποθέτω ότι εμπρουμυτούντο για να κολυμπήσουν, δεν πιστεύω να ανεσκελούντο – ποιος αρχάριος ξεκινάει με ύπτιο;

  94. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Κι αυτό μας συνδέει με δίπλα. Θόδωρος Παπαγιάννης ο Λοζετσινός γλύπτης

    https://www.tanea.gr/2014/03/21/lifearts/o-daskalos-moy-o-mathitis-moy-theodwros-papagiannis-dimitris-mperoykis/

  95. spyridos said

    Και σαν περιγραφή του σχολείου μου αρέσει το σημερινό.
    Περισσότερο χρονογράφημα παρά διήγημα.

    ______________

    #2
    Το ρούμι από το 1850 και μετά άρχισε να έρχεται από την κεντρική Ευρώπη.
    Μαϊμουδίσιο ρούμι από ζαχαρότευτλα ή ότι άλλο είχαν για απόσταξη. Σκούρο και πολύ βαρύ γινόταν με διάφορα βότανα.
    Ως τον πρώτο ΠΠ ήταν και μέσο συναλλαγής, αντί χρημάτων και είχε μεγάλη εμπορική και λαθρεμπορική αξία.
    Στα Γερμανικά το λένε Inländer-Rum (το διάσημο Stroh, υπάρχει ακόμα) και στα Τσέχικα Τούζεμακ.
    Στις Σποράδες (ο Βόλος είχε καθημερινές εμπορικές συναλλαγές με Βιέννη) και την συγκεκριμένη περίοδο μάλλον βαρύ Αυστριακό ρώμι έπινε ο δάσκαλος. Εγγύηση για έλκος στομάχου.

  96. William T. Riker said

    Σε καμιά δεκαριά μέρες υπάρχει το Δ΄ Διεθνές Συνέδριο της Εταιρείας Παπαδιαμαντικών Σπουδών, που θα γίνει μέσω Zoom. Ὀποιος ενδιαφέρεται να το παρακολουθήσει, μπορεί να βρει το πρόγραμμα και συνδέσμους στη σελίδα της Εταιρείας.

  97. ΓΤ said

    «Εχασε γιατί ο πορτιέρο Ζίφκοβιτς στο 87 κλώτσησε αέρα αντί για την μπάλλα αλλά δεν άξιζε τίποτε περισσότερο από το 0-0 παίζοντας μεε τα δεύτερα και φυλάγοντας τους «καλούς» για το παιχνίδι της Μάλτας την Πέμπτη […]»

    Βέβαια, ο ΠΑΟΚ την Πέμπτη παίζει στο Γιβραλτάρ…

  98. ΓΤ said

    90@

    «Ο ΠΑΟ με τρύπια άμυνα, νίκησε 4-0 μια ομάδα που έπαιξε καλύτερα στην αριθμητική ισορροπία, είχε περισσότερη κατοχή, ευκαιρίες και τελικές, ενώ ο ΠΑΟ είχε μόνο τον απολαυστικό Βιτάλ σε καταπληκτική μέρα».

    Μόνο που την κατοχή την είχε ο ΠΑΟ, με 58%…

  99. hooligan66 said

    Καλημέρα, σ ευχαριστώ πολύ για την ανάρτηση!
    Αγαπώ τον Παπαδιαμάντη!

  100. sarant said

    Καλημέρα από εδώ!

    91τέλος Πολύ καλή επισήμανση για τη Λευκάδα. Και βέβαια ο Ππδ έχει γράψει και ελάσσονα διηγήματα.

    94 Α μπράβο!

  101. ΓΤ said

    @91, 100α

    Λευκάδα/Αγία Μαύρα

    https://aromalefkadas.gr/%CF%83%CE%BA%CE%AD%CF%88%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%80%CE%AC%CE%BD%CF%89-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1-%CE%BC%CE%B1%CF%8D%CF%81%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%BC%CE%B5/

  102. sarant said

    101 Όπου βλέπουμε πολλά πρόσωπα για την Αγία Μαύρα.

  103. […] Η δασκαλομάνα (σχολικό διήγημα του Παπαδιαμάντη) […]

  104. Costas X said

    Καλημέρα !

    @ 72. ΓΤ, η παραγγελία σας είναι έτοιμη στα «Λιμερίκια».

    @ 95. Ευχαριστώ για τις πληροφορίες για το ρούμι.

    Φεύγω γρήγορα για τη δουλειά !

  105. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    95# To Stroh λοιπόν, θυμάμαι το πλακέ μπουκάλι με την πορτοκαλί ετικέτα. Ογδόντα βαθμοί ήτανε, γουλιά και κίρρωση. Το είχα κάποτε δοκιμάσει άπαξ, στα εικοσικάτι μου. Φωτιά και λάβρα, σκέτο σπίρτο.

  106. ΓΤ said

    104α@

    🙂

  107. ΓΤ said

    105@Χτήνος

    https://oinotypo.gr/shop/pota/rum/sebastian-stroh-80-inlander-rum-%CF%81%CE%BF%CF%8D%CE%BC%CE%B9-500ml/

    όπου διαβάζουμε «εξαντλημένο»
    Τι κατέβασες, ρε μαν!

  108. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    107# Λες να ήταν το τελευταίο μπουκάλι ρε συ? Πω πω…

  109. sarant said

    105-107 80 βαθμοι;!

  110. Καλημέρα

    93 τέλος. Εγώ! Πρώτα έμαθα να κάνω απεθαμό 🙂 σανίδα δηλαδή, μετά να μετακινούμε κιόλας ύπτια και μετά τα άλλα!

    Για το ρούμι: Η γιαγιά μου ήταν γεννημένη το 1900. Και θυμόταν που ερχόταν ο τούρκος ο φορατζής στο χωριό, καθόταν στο καφενείο του πατέρα της και ζήταγε «ρουμ, ρουμ». Να του βάλει ο καφετζής ρούμι να πιει πριν ξεκινήσει να κουβεντιάζει για το πόσο φόρο θα εισέπρατε. Ήταν η μόνη «τούρκικη» λέξη που αναγνώριζε 🙂

  111. sarant said

    107κε Υπάρχει και πουλιέται ακόμα αλλά κυριως το χρησιμοποιούν στη ζαχαροπλαστική ή για κοκτέιλ, δεν το πίνουν σκέτο.

  112. ΓΤ said

    109@

    Θέλω να μη μένεις πίσω σε αυτά τα θέματα. Για χτύπα μια Spirytus στους 96! 🙂
    https://themaltbar.gr/product/krakus-spirytus-96-alc-vodka-500ml/

  113. sarant said

    112 Ως βάση ποτών λέει, βέβαια.

  114. Για το Stroh https://en.wikipedia.org/wiki/Stroh : Κυκλοφορεί σε διάφορα νούμερα: 40 – 60 – 80 – 160. Το 80άρι εξαντλημένο στον Οινότυπο, όχι στον κόσμο! https://www.licorea.com/stroh-80-1-litro-austria-p-1314.html?language=en Τώρα 80% οινόπνευμα ή με 80 βαθμούς proof; Γίνεται ένα ψιλοπαιχνίδι. Το πρωτοέμαθα απ’ τα (δεκαοκτάρικα) παιδιά όταν κάναμε ένα ταξίδι στην Ευρώπη το 2008.
    Πάντως, δεν είναι περίεργοι τέτοιοι βαθμοί για οινοπνευματώδες. Και τσίπουρα τέτοια υπάρχουν και ούζα (άσχετα αν δεν κυκλοφορούν στο εμπόριο νόμιμα). Εγώ τέτοιο ούζο αγόραζα (άδολο το λέμε) για να το μεταφέρω στα Γιάννενα ώστε να μην κουβαλάω και νερό. Το νέρωνα επιτόπου. Μόνο μια φορά το σέρβιρα έτσι όπως ήταν σε φίλο που τόπαιζε πολλά βαρύς. Ούζο ανέρωτο και τέτοια. Τούχωσα κι εγώ άδολο, έβγαλε τις φωτιές του και συμβιβάστηκε 🙂

  115. Triant said

    Καλημέρα

    78: (78 ήμασταν, νομίζω, στη Β’ Δημοτικού στο 24ο Πατησίων, εκατό χρόνια μετά τα ιστορούμενα στο διήγημα…)
    Μπράβο Άγγελε. Κι εγώ γύρω στους 80 θυμόμουνα (στο ίδιο σχολείο) αλλά έλεγα, δεν μπορεί, λάθος θα κάνω.

    105: Ογδόντα βαθμοί ήτανε, γουλιά και κίρρωση
    80 proof θα ήτανε (έτσι μετράγανε κάποτε την περιεκτικότητα σε αλκοόλ), δηλαδή 40% κατ’ όγκο (ABV).

  116. ΓΤ said

    113@

  117. ΓΤ said

    114@
    «Το 80άρι εξαντλημένο στον Οινότυπο, όχι στον κόσμο!»

    Μα ασφαλώς…

  118. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    115# Μόνο 40%? Όσο ένα κοινό οινοπνευματώδες δλδ?

  119. Triant said

    118: Ακόμα και το cask strength ουίσκι (όπως βγαίνει από το βαρέλι, πριν το αραιώσουν) είναι 60-65% και δεν πίνεται σκέτο. Για την ακρίβεια, κανένα καλό ουίσκι δεν πρέπει να πίνεται σκέτο γιατί το οινόπνευμα σε καίει και δεν μπορείς να απολαύσεις την γεύση και το άρωμά του. Οι ειδικοί προτείνουν 50-50 με εμφιαλωμένο νερό – όχι παγάκι.

  120. dryhammer said

    Τω καιρώ εκείνω, οι ποτοποιίες της Χίου έβγαζαν «μαγιά του ούζου» δλδ 65άρι-75άρι που το συσκεύαζαν σε κονσέρβα που έγραφε «γλυκά Χίου» απόξω, για τους Αμερικάνους και τους ναυτικούς να το πάρουν μαζί τους φεύγοντας. Πριν τη δώσουν, έλεγχαν κουνώντας την δίπλα στο αυτί τους αν ακούγεται, «κλου-κλου» και γίνει αντιληπτό πως το περιεχόμενο έχει χαμηλό ιξώδες.

  121. spyridos said

    Το Stroh 80 είναι 80% ABV. Μπορείς να το χρησιμοποιήσεις και για αντισηπτικό.
    Δεκεμβρη-Γενάρη 86-87 βρέθηκα στην Αυστρία. Ο πιο κρύος χειμώνας στην κεντρική Ευρώπη τα τελευταία 100 χρόνια.
    Οι Αυστριακοί και ένας Πόντιος (καθιαυτού Μακεδόνας) το έπιναν σκέτο το 80άρι. Εγώ έβαζα μια μικρή γουλίτσα στον καφέ ή στο τσάι.
    Έχω πάντα 80άρι Στρο στο σπίτι. Συνήθως το κοιτάω και το αφήνω στη θέση του.

  122. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    121# Ε ναι, δεν ήταν κοινό σαραντάρι αυτό που είχα πιεί τότε, το θυμάμαι. Αυτό το πράμα είναι για εντριβές.

  123. Triant said

    Το Stroh 80 είναι 80% ABV. Μπορείς να το χρησιμοποιήσεις και για αντισηπτικό.
    Τέτοιο σου δώσανε ρε Χτήνε; Να σε φαρμακώσουνε πήγανε; Φτού τους!
    Πλάκα-πλάκα, κίρρωση μπορεί να μην παθαίνεις, αλλά κανα εγκαυματάκι (υποθέτω), καμιά δηλητηριασούλα, μπορεί να τα τσιμπήσεις.

  124. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    123# Δε βαριέσαι, εδώ μούλεγε παλιός γνωστός, σπουδαγμένος στη Ρουμανία, πως οι βοσκοί στα Καρπάθια παίρνανε ένα καρβέλι, βγάζανε την κόρα και φιλτράρανε το γαλάζιο οινόπνευμα μέσα από την ψίχα, που γινότανε μπλε. Και μετά πίνανε αυτό που έσταζε από κάτω.

  125. dryhammer said

    124. Αλλού (αλλά βαριέμαι να ψάχνω) λέγαμε για την πατέντα του λόχου τουμπεκί που περνούσαν το βάμμα ιωδίου από πατάτα, για να κατακρατήσει το άμυλο το ιώδιο και να πιούν το οινόπνευμα.

  126. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    125# Στο σλανγκ τα λέγαμε. Εδώ κοίτα τώρα, τα 6+ μύρια της τρισχιλιετούς.

    Η δικτατορία φροντίζει να βάλει, μεταξύ όλων των άλλων, στο «χειρουργικό τραπέζι» και την εκπαίδευση :«Απαγορεύεται το συνομπρελίζεσθαι ανεξαρτήτως καιρού», αναφέρει ο νέος απίθανος εσωτερικός κανονισμός των Παιδαγωγικών Ακαδημιών.
    https://tvxs.gr/news/istoria/sxoleia-ston-gypso

  127. Αγγελος said

    (124) Το χρώμα να πιστέψω ότι μπορεί να το κρατήσει η ψίχα. Τη μεθανόλη όχι. Δεν τους βλέπω καλά, τους βοσκούς των Καρπαθίων…

  128. dryhammer said

    126. Άμα είσαι γάτα, θα τη βρεις την άκρη

    Έλα, έλα, under my umbrella

  129. […] Ολόκληρο το άρθρο μπορείτε να το διαβάσετε ΕΔΩ […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: