Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

101 λέξεις και φράσεις από την εκκλησιαστική γλώσσα (μια συνεργασία του Αλέξη)

Posted by sarant στο 13 Σεπτεμβρίου, 2021


Πριν από καμιά εικοσαριά μέρες, ο φίλος μας ο Αλέξης μού έστειλε το κείμενο που θα διαβάσετε σήμερα, ένα άρθρο με Λέξεις και φράσεις από την εκκλησιαστική γλώσσα. Έχουμε δημοσιεύσει κατά καιρούς -και κυρίως κοντά στο Πάσχα- άρθρα με το ίδιο θέμα, αλλά κάθε συνεργασία, που βλέπει τα πράγματα με φρέσκο μάτι, είναι καλοδεχούμενη.

Προβληματιστήκαμε με τον Αλέξη για το πότε θα δημοσιευόταν το άρθρο. Να το αφήσουμε για το Πάσχα πήγαινε κάπως μακριά. Αφού όμως αύριο έχουμε 14 Σεπτεμβρίου, που είναι μεγάλη γιορτή της εκκλησίας, μου φάνηκε ότι ταιριάζει να δημοσιευτεί σήμερα ένα άρθρο εκκλησιαστικό -όχι αύριο, διότι έχουμε την τακτική δημοσίευση του βιβλίου του πατέρα μου.

Θυμίζω ότι ο φίλος μας ο Αλέξης έχει δημοσιεύσει στο ιστολόγιο μερικά ακόμη πολύ καλά άρθρα, ανάμεσά τους το Πολιτικοδημοσιογραφικό κλισεδολόγιο το 2017, τη συλλογή ιστορικών λέξεων και φράσεων της μεταπολίτευσης το 2014, και την ανασύσταση των Ομηρικών επών  το 2011.

Μια και το άρθρο είναι αρκετά εκτενές, δεν θέλω να μακρηγορήσω, οπότε δίνω τον λόγο στον Αλέξη. Σε λιγοστές περιπτώσεις, βάζω σύνδεσμο ([σε αγκύλες]) προς παλαιότερα άρθρα του ιστολογίου σχετικά με το θέμα. 

101 λέξεις και φράσεις από την εκκλησιαστική γλώσσα

Όταν ξεκίνησα να γράψω αυτό το σημείωμα και άρχισα να αναζητώ λέξεις και φράσεις προερχόμενες από την εκκλησιαστική ζωή και γραμματεία, έμεινα έκπληκτος ανακαλύπτοντας πόσο πολλές είναι οι καθημερινές μας φράσεις που έχουν φανερή ή λιγότερο φανερή θρησκευτική-εκκλησιαστική προέλευση. Φαίνεται ότι η επίδραση της θρησκείας και της ορθόδοξης χριστιανικής εκκλησίας ειδικότερα στην καθημερινή ζωή των Ελλήνων ήταν και είναι πολύ πιο έντονη από όσο φανταζόμαστε. Ας σκεφτούμε απλά ότι για αιώνες ολόκληρους, σε εποχές που το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού λαού ήταν αναλφάβητο, οι λειτουργίες της εκκλησίας, τα τροπάρια και τα κείμενα των ευαγγελίων ήταν η μοναδική πηγή της λόγιας γλώσσας με την οποία ερχόταν σε επαφή ο πολύς κόσμος. Αποτέλεσμα αυτού είναι όλη αυτή η φρασεολογία η οποία σιγά-σιγά από τα ιερά κείμενα πέρασε στη λαϊκή γλώσσα, συχνά μεταπλάστηκε, άλλαξε μορφή ή και σημασία.

Κύρια πηγή της φρασεολογίας αυτής είναι βέβαια η Βίβλος, δηλαδή η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη με αρκετές εκφράσεις να περιέχονται αυτούσιες σε αυτήν και αρκετές άλλες να έχουν πλαστεί εκ των υστέρων με βάση εδάφια της βιβλικής αφήγησης. Δευτερεύουσα πηγή, αλλά όχι ασήμαντη, είναι οι ακολουθίες της εκκλησίας, τα τροπάρια, οι ύμνοι και όλα γενικώς τα λατρευτικά κείμενα.

Ο κατάλογος που ακολουθεί περιλαμβάνει τις πιο κοινές από αυτές τις εκφράσεις, αλλά σίγουρα όχι όλες. Υπάρχουν και άλλες που σκόπιμα παρέλειψα, είτε γιατί λέγονται σπάνια πλέον, είτε γιατί δεν με έπεισε η θρησκευτική-βιβλική τους προέλευση. Και σίγουρα υπάρχουν και κάποιες που θα ξέφυγαν γιατί “ουδείς αναμάρτητος ειμή μόνον ο Θεός” για να μείνουμε και εντός κλίματος!

Ας τις δούμε λοιπόν μία-μία με σύντομη επεξήγηση. Σε όσες από αυτές είναι βιβλικές παρέθεσα και το πρωτογενές κείμενο, το εδάφιο δηλαδή στο οποίο τις συναντάμε.

  1. Μνήσθητί μου Κύριε! Επί λέξη σημαίνει “θυμήσου με Κύριε”. Το είπε ο ένας από τους δύο ληστές που σταυρώθηκαν μαζί με το Χριστό. Στον λαϊκό λόγο χρησιμοποιείται ως έκφραση απορίας και κατάπληξης για κάτι παράξενο που βλέπουμε ή ακούμε, συχνά και με την μορφή “Μήστητί μου Κύριε!”. Από το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο:

(Λουκ., κγ΄, 42) καὶ ἔλεγε τῷ ᾿Ιησοῦ· μνήσθητί μου, Κύριε, ὅταν ἔλθῃς ἐν τῇ βασιλείᾳ σου.

  1. Μάχαιραν έδωσες μάχαιραν θα λάβεις: Τυποποιημένη παροιμιακή έκφραση που σημαίνει “όποιος κάνει κακό πληρώνεται με τον ίδιο τρόπο”. Δεν υπάρχει αυτούσια στα ευαγγέλια αλλά προέρχεται από ένα επεισόδιο τη στιγμή της σύλληψης του Ιησού. Κάποιος από τη συνοδεία του Χριστού έβγαλε ένα μαχαίρι και έκοψε το αυτί του δούλου του αρχιερέα που πήγε να τον συλλάβει

(Ματθ., κστ΄, 51-52) καὶ ἰδοὺ εἷς τῶν μετὰ ᾿Ιησοῦ ἐκτείνας τὴν χεῖρα ἀπέσπασε τὴν μάχαιραν αὐτοῦ, καὶ πατάξας τὸν δοῦλον τοῦ ἀρχιερέως ἀφεῖλεν αὐτοῦ τὸ ὠτίον. τότε λέγει αὐτῷ ὁ ᾿Ιησοῦς· ἀπόστρεψόν σου τὴν μάχαιραν εἰς τὸν τόπον αὐτῆς· πάντες γὰρ οἱ λαβόντες μάχαιραν ἐν μαχαίρᾳ ἀποθανοῦνται.

Ο Ιωάννης, που εξιστορεί κι αυτός το περιστατικό, αποδίδει την πράξη στον Πέτρο (Ιωαν., ιη΄, 10-11): Σίμων οὖν Πέτρος ἔχων μάχαιραν εἵλκυσεν αὐτήν, καὶ ἔπαισε τὸν τοῦ ἀρχιερέως δοῦλον καὶ ἀπέκοψεν αὐτοῦ τὸ ὠτίον τὸ δεξιόν· ἦν δὲ ὄνομα τῷ δούλῳ Μάλχος. εἶπεν οὖν ὁ ᾿Ιησοῦς τῷ Πέτρῳ· βάλε τὴν μάχαιραν εἰς τὴν θήκην· τὸ ποτήριον ὃ δέδωκέ μοι ὁ πατήρ, οὐ μὴ πίω αὐτό;

  1. Οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος: Φράση από τη Παλαιά Διαθήκη που σημαίνει να ανταποδίδουμε εκδικητικά το κακό που μας έκαναν με αντίστοιχο κακό, να “πληρώνουμε με το ίδιο νόμισμα” αυτόν που μας έβλαψε.

(Λευιτ., κδ΄: 20)  σύντριμμα ἀντὶ συντρίμματος, ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ, ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος, καθότι ἂν δῷ μῶμον τῷ ἀνθρώπῳ, οὕτω δοθήσεται αὐτῷ.

  1. Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι: Σημαίνει να αποδίδουμε με ορθό και δίκαιο τρόπο το καθετί σε αυτόν που αρμόζει. Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο (κβ’:21) λέγουσιν αὐτῷ· Καίσαρος. τότε λέγει αὐτοῖς· ἀπόδοτε οὖν τὰ Καίσαρος Καίσαρι καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ.
  2. Ζωή χαρισάμενη: Έκφραση που έχει προκύψει από το τροπάριο της Ανάστασης με παραποίηση της σημασίας. Ενώ το τροπάριο λέει “ζωήν χαρισάμενος” που σημαίνει “χαρίζοντας ζωή” (ο Χριστός) ο λαός το έκανε “ζωή χαρισάμενη” και εννοεί με αυτό ζωή γεμάτη χαρές. Λέμε π.χ. “αυτός περνάει ζωή χαρισάμενη” και εννοούμε ζωή χαρούμενη και ευτυχισμένη. Στην πραγματικότητα επίθετο “χαρισάμενος” με αυτή τη σημασία δεν υπάρχει.
  3. Τα καλά κι συμφέροντα: Τη διατυπώνει ο ιερέας στη Θ. Λειτουργία, ευχόμενος ό,τι είναι καλό και συμφέρον για τη σωτηρία των ψυχών μας (“Τα καλά και συμφέροντα ταις ψυχαίς ημών”). Χρησιμοποιείται όμως διαφορετικά στη λαϊκή έκφραση για να σημειώσει ότι ενεργούμε σύμφωνα με το προσωπικό (υλικό) συμφέρον, συχνά και ως ψόγος προς την εκκλησία ότι προωθεί τον ωφελιμισμό.
  4. Άφες αυτοίς, ου γαρ οίδασι τι ποιούσι: Λόγια που είπε ο Χριστός πάνω στο σταυρό για τους σταυρωτές του, απευθυνόμενος προς τον Πατέρα, ζητώντας να μην τους τιμωρήσει για την πράξη τους αυτή με το ελαφρυντικό πως δεν είχαν επίγνωση των πράξεών τους.

(Λουκ., κγ΄: 34) ὁ δὲ ᾿Ιησοῦς ἔλεγε· πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι. διαμεριζόμενοι δὲ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ ἔβαλλον κλῆρον.

  1. Μέγας είσαι Κύριε και θαυμαστά τα έργα σου! Λέμε εκφράζοντας θαυμασμό ή απορία για κάτι. (Ευχή του Μεγάλου Αγιασμού). Μέγας είσαι, Κύριε, και θαυμαστά τα έργα Σου, και ουδείς λόγος θα αρκέσει προς ύμνο των θαυμασίων Σου…
  2. Του έψαλε τον εξάψαλμο: Η φράση σημαίνει “του τα έψαλε για τα καλά” ή “του έριξε μια γερή κατσάδα”. Ο Εξάψαλμος αποτελείται από έξι Ψαλμούς της Παλαιάς Διαθήκης τους Ψαλμούς 3, 37, 62, 87, 102, 142 και διαβάζεται στην αρχή της λειτουργίας του Όρθρου. Πήρε αυτή τη σημασία ίσως επειδή θεωρείται μακρύς και κουραστικός.
  3. Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι: Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο και την επί του όρους ομιλία του Χριστού. Στην τρέχουσα χρήση ειρωνευόμαστε με τη φράση αυτή τους αφελείς ή αδιάφορους. (Ματθ., ε΄, 3) μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.
  4. Θου Κύριε φυλακήν τω στόματί μου: Όταν αναγκαζόμαστε να ξεστομίσουμε κάποια “απαγορευμένη” λέξη ή κάτι που θεωρούμε ότι είναι μεγάλη ασέβεια.

(Ψαλμός ρμ΄ , 3) θοῦ, Κύριε, φυλακὴν τῷ στόματί μου καὶ θύραν περιοχῆς περὶ τὰ χείλη μου.

  1. Σόδομα και Γόμορρα! Δεν υπάρχει αυτούσια στη Βίβλο αλλά προφανώς αναφέρεται στην ιστορία των Σοδόμων και Γομόρρων, των δύο χωριών που κατέστρεψε ο Θεός στην Παλαιά Διαθήκη λόγω της αχαλίνωτης και αμαρτωλής ζωής των κατοίκων τους. Λέγεται για μία κατάσταση όπου επικρατεί έσχατη ανηθικότητα. Έγινε διάσημη από τη σχετική ατάκα της Σαπφώς Νοταρά στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο: “Εδώ μέσα γίνονται Σόδομα και Γόμορρα!”
  2. Αρμαγεδδών: Λέξη της Αποκάλυψης του Ιωάννη. Είναι ο τόπος στον οποίο θα γίνει η τελική μάχη μεταξύ καλού και κακού. Στην τρέχουσα γλώσσα χρησιμοποιείται για να δηλώσει μεγάλη καταστροφή, κυριολεκτικά ή (συνηθέστερα) μεταφορικά, π.χ. “Αρμαγεδώνα στις εργασιακές σχέσεις φέρνει το νέο νομοσχέδιο της κυβέρνησης” Η λέξη Αρμαγεδών εμφανίζεται μόνο μία φορά στην Αγία Γραφή, στην Αποκάλυψη ιστ΄,16: καὶ συνήγαγεν αὐτοὺς εἰς τὸν τόπον τὸν καλούμενον ῾Εβραϊστὶ ῾Αρμαγεδών.
  3. Επί ξύλου κρεμάμενος: Λέγεται μεταφορικά για κάποιον που είναι απροστάτευτος, σε πολύ δυσχερή θέση: «έμεινε τελείως αβοήθητος, επί ξύλου κρεμαμενος». (Γαλάτ., γ΄, 13. Φράση που εννοεί τη σταυρική θυσία του Ιησού) Χριστὸς ἡμᾶς ἐξηγόρασεν ἐκ τῆς κατάρας τοῦ νόμου γενόμενος ὑπὲρ ἡμῶν κατάρα· γέγραπται γάρ· ἐπικατάρατος πᾶς ὁ κρεμάμενος ἐπὶ ξύλου

Πιο γνωστή έχει γίνει η φράση  από τον ύμνο της Μεγάλης Πέμπτης «Επί ξύλου, βλέπουσα, κρεμάμενον, Χριστέ, (…) η σέ ασπόρως τεκούσα εβόα πικρώς” ενώ στην εδραίωση της φράσης συνέβαλε και ο πασίγνωστος ύμνος «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου ο εν ύδασι την γην κρεμάσας» [Βλ. και ειδικό άρθρο για τη φράση αυτή]

  1. Μετά φόβου Θεού: Από τη Θεία Λειτουργία. Είναι τα λόγια που λέει ο ιερέας όταν καλεί τους πιστούς στη Θεία Κοινωνία: “Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προσέλθετε

Στη λαϊκή φρασεολογία χρησιμοποιείται όταν δεν είμαστε σίγουροι για κάτι και το κάνουμε με δισταγμό και με το φόβο της αποτυχίας.

  1. Ανάστα ο Κύριος: Στη λαϊκή γλώσσα περιγράφει μια κατάσταση όπου όλα είναι άνω-κάτω, π.χ. “μπήκα μέσα στο σπίτι και ήτανε όλα ανάστα ο Κύριος

Η φράση προέρχεται από τους Ψαλμούς (Ψαλμός πα΄, 8) ἀνάστα, ὁ Θεός, κρίνων τὴν γῆν, ὅτι σὺ κατακληρονομήσεις ἐν πᾶσι τοῖς ἔθνεσι, και ψάλλεται το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου κατά την “πρώτη Ανάσταση”.

Κλασικό παράδειγμα παρερμηνείας, αφού η λέξη “ανάστα” συνδέθηκε παρετυμολογικά με την αναστάτωση, ενώ στην Αγία Γραφή δηλώνει την ανάσταση.

  1. Άρον άρον: Λέγεται για κάτι βιαστικό και επείγον. Από το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο. Από το “άρον, άρον σταύρωσον αυτόν” που κραύγαζε ο όχλος πλάστηκε η επιρρηματική φράση “άρον άρον” που σημαίνει βιαστικά, βεβιασμένα (Ιωαν., ιθ΄, 15) οἱ δὲ ἐκραύγασαν· ἆρον ἆρον, σταύρωσον αὐτόν
  2. Διαρρηγνύει τα ιμάτιά του: Λέγεται όταν κάποιος καταλαμβάνεται από “ιερή αγανάκτηση” (ίσως και υποκριτικά) και προσπαθεί να μας πείσει με κάθε τρόπο για το δίκιο του. Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο (Ματθ. κστ΄, 65) τότε ὁ ἀρχιερεὺς διέρρηξε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λέγων ὅτι ἐβλασφήμησε· τί ἔτι χρείαν ἔχομεν μαρτύρων; ἴδε νῦν ἠκούσατε τὴν βλασφημίαν αὐτοῦ·
  3. Ανακατεμένος ο ερχόμενος: Για να τονίσουμε μια μεγάλη ακαταστασία, (παρωδία απ’ το ευαγγέλιο του Ματθαίου: Ευλογημένος ο ερχόμενος. Ματθ., κα΄, 9) οἱ δὲ ὄχλοι οἱ προάγοντες καὶ οἱ ἀκολουθοῦντες ἔκραζον λέγοντες· ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ· εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου·
  4. Άξιος ο μισθός σου: Λέμε για να αναγνωρίσουμε την αξία της πράξης κάποιου, πολλές φορές και ειρωνικά, (Λουκ., ι΄, 7) ἐν αὐτῇ δὲ τῇ οἰκίᾳ μένετε ἐσθίοντες καὶ πίνοντες τὰ παρ᾿ αὐτῶν· ἄξιος γὰρ ὁ ἐργάτης τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ ἐστι·
  5. Μάννα εξ ουρανού: Το θείο δώρο που έρχεται εκεί που δεν το περιμένουμε. Δεν υπάρχει αυτούσια ως φράση στη Βίβλο αλλά αναφέρεται στον άρτο (“μάννα”) που έστελνε ο Θεός στους Εβραίους για να μην πεθάνουν από την πείνα στην έρημο. (Εξοδ. ιστ΄, 4) εἶπε δὲ Κύριος πρὸς Μωυσῆν· ἰδοὺ ἐγὼ ὕω ὑμῖν ἄρτους ἐκ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ἐξελεύσεται ὁ λαὸς καὶ συλλέξουσι τὸ τῆς ἡμέρας εἰς ἡμέραν, ὅπως πειράσω αὐτούς, εἰ πορεύσονται τῷ νόμῳ μου ἢ οὔ· και (Εξοδ., ιστ΄, 31)

 καὶ ἐπωνόμασαν οἱ υἱοὶ ᾿Ισραὴλ τὸ ὄνομα αὐτοῦ, μάν· ἦν δὲ ὡσεὶ σπέρμα κορίου λευκόν, τὸ δὲ γεῦμα αὐτοῦ ὡς ἐγκρὶς ἐν μέλιτι.

  1. Αιωνία του η μνήμη: Φράση από τη νεκρώσιμη ακολουθία όπου επαναλαμβάνεται αρκετές φορές. Αναφέρεται σε κάτι (έμψυχο ή και άψυχο) που έχει τερματίσει τη ζωή του ή είναι οριστικά χαμένο.
  2. Τετέλεσται: Λέξη που σημαίνει “τελείωσε” και λέγεται για να να δείξει το οριστικό τέλος, τον θάνατο. Από το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο (Ιωαν. ιθ΄, 30) ὅτε οὖν ἔλαβε τὸ ὄξος ὁ ᾿Ιησοῦς εἶπε, τετέλεσται, καὶ κλίνας τὴν κεφαλὴν παρέδωκε τὸ πνεῦμα.

Η θεολογική ερμηνεία είναι ότι με τη λέξη αυτή ο Χριστός δήλωσε ότι τελείωσε την αποστολή του στον κόσμο, ότι εκπλήρωσε αυτό για το οποίο είχε σταλθεί από τον Θεό.

  1. Παρέδωσε το πνεύμα: Η στιγμή που ο Χριστός πέθανε ως άνθρωπος πάνω στο σταυρό. Φράση συνώνυμη με το “πέθανε” (Ιωάν., ιθ΄, 30). ὅτε οὖν ἔλαβε τὸ ὄξος ὁ ᾿Ιησοῦς εἶπε, τετέλεσται, καὶ κλίνας τὴν κεφαλὴν παρέδωκε τὸ πνεῦμα.
  2. Επιούσιος, αγωνίζεται για τον επιούσιο: Στη λαϊκή φρασεολογία επιούσιος είναι το μεροκάματο (Ματθ., στ΄, 11, από το «Πάτερ ημών») τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον· ).
  3. Βρώμα κι δυσωδία: Παρεξηγημένη έκφραση από τη νεκρώσιμη ακολουθία. Στο λαϊκό λόγο εννοούμε “βρομιά και δυσοσμία” ή μεταφορικά “βρομερή υπόθεση”. Στη νεκρώσιμη ακολουθία λέει “γυμνά οστέα ο άνθρωπος, σκωλήκων βρώμα και δυσωδία”. (Ακολουθία Δαμασκηνού), και εννοεί “τροφή σκουληκιών και δυσοσμία”. “Βρώμα” δηλαδή είναι η τροφή και όχι η βρομιά. [Άρθρο με αναφορά στην έκφραση και στην ορθογραφία της λέξης βρόμικος]
  4. Άσωτος υιός: Λέγεται για κάποιον που σπατάλησε το βιός του ή ζούσε αλόγιστα. Επίσης συχνά γι’ αυτόν που αφού έχει αποχωρήσει από κάπου (π.χ. πολιτικό κόμμα) επιστρέφει σ’ αυτό μετανιωμένος (“επέστρεψε σαν άσωτος υιός”) (Παραβολή ασώτου, Λουκ., ιε΄, 11-32).
  5. Κορβανάς: Ο δημόσιος κορβανάς, το δημόσιο ταμείο. Αραμαϊκή λέξη, που σημαίνει ταμείο. Αναφέρεται στον Ιούδα όταν μεταμεληθείς επέστρεψε τα αργύρια της προδοσίας. (Ματθ., κζ΄, 6) οἱ δὲ ἀρχιερεῖς λαβόντες τὰ ἀργύρια εἶπον· οὐκ ἔξεστι βαλεῖν αὐτὰ εἰς τὸν κορβανᾶν, ἐπεὶ τιμὴ αἵματός ἐστι.
  6. Οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ: Αυτοί που γνωρίζουν κάποια πράγματα “εκ των έσω”. Το λέμε για να δείξουμε ότι κάποια πράγματα είναι γνωστά “στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ” δηλαδή σ’ αυτούς που κινούνται μέσα σε κάποιο συγκεκριμένο χώρο ή περιβάλλον. Δεν υπάρχει αυτούσια στο ευαγγέλιο αλλά πλάστηκε εκ των υστέρων από τo παρακάτω εδάφιο (Λουκ., κδ΄, 18. Εμφάνιση Ιησού μετά την Ανάσταση σε μαθητές του και απορία του Κλεόπα). ἀποκριθεὶς δὲ ὁ εἷς, ᾧ ὄνομα Κλεόπας, εἶπε πρὸς αὐτόν· σὺ μόνος παροικεῖς ἐν ῾Ιερουσαλὴμ καὶ οὐκ ἔγνως τὰ γενόμενα ἐν αὐτῇ ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις;
  7. Του ’ψαλε τον αναβαλλόμενο: Του τα έψαλε για τα καλά, τον επέπληξε αυστηρά. Προέρχεται από τον εσπερινό της Μεγάλης Παρασκευής όπου ψάλλεται ένα τροπάριο με στίχους από τον Ψαλμό 103, «Σε τον αναβαλλόμενον το φως ώσπερ ιμάτιον» (Ψαλμοί, ργ΄, 2) ἀναβαλλόμενος φῶς ὡς ἱμάτιον, ἐκτείνων τὸν οὐρανὸν ὡσεὶ δέρριν·
  8. Ήρθε μετά βαΐων και κλάδων: Ήρθε μεγαλοπρεπώς, με όλες τις τιμές: (μετά βαΐων και κλάδων ύμνοις κραυγάζοντες. Από τη λειτουργία της Κυριακής των Βαΐων). Αναφέρεται στη θριαμβευτική είσοδο του Ιησού στα Ιεροσόλυμα.
  9. Κρανίου τόπος: Τόπος καταστροφών, εκτελέσεων, χωρίς ζωή. Συνηθισμένο ως κλισέ για να αποδώσει την εικόνα που παρουσιάζει μια περιοχή μετά από μια μεγάλη καταστροφή, πυρκαγιά κλπ. Απόδοση στα ελληνικά της εβραϊκής λέξης Γολγοθά = τόπος εκτελέσεως [Άρθρο για τη λέξη Γολγοθάς]

(Ματθ., κζ΄, 33 ). Καὶ ἐλθόντες εἰς τόπον λεγόμενον Γολγοθᾶ, ὅ ἐστι λεγόμενος κρανίου τόπος, και  (Ιωάν., ιθ΄, 17) Παρέλαβον δὲ τὸν ᾿Ιησοῦν καὶ ἤγαγον· καὶ βαστάζων τὸν σταυρὸν αὐτοῦ ἐξῆλθεν εἰς τὸν λεγόμενον κρανίου τόπον, ὃς λέγεται Ἑβραϊστὶ Γολγοθᾶ

  1. Κύριε ελέησον: Το λέμε ως δήλωση απορίας ή έκπληξης και συνοδεύεται συνήθως από σταυροκόπημα. Φράση που επαναλαμβάνεται τακτικά στη Θεία Λειτουργία και έχει περάσει στον καθημερινό λόγο.
  2. Πανταχού παρών: Αυτός που “είναι παντού”, που τον βρίσκουμε συνεχώς μπροστά μας ό,τι κι αν κάνουμε. Από την προσευχή του “Παρακλήτου” Βασιλεύ ουράνιε, παράκλητε,… …ο πανταχού παρών και τα πάντα πληρών…
  3. Εν τόπω χλοερώ: Λέγεται για κάποιον που έχει πεθάνει. (Από τη νεκρώσιμη ακολουθία). …ανάπαυσον την ψυχήν του κεκοιμημένου δούλου σου[…..], εν τόπω φωτεινώ, εν τόπω χλοερώ, εν τόπω αναψύξεως, ένθα απέδρα οδύνη, λύπη και στεναγμός.
  4. Αμαρτίαι γονέων παιδεύουσι τέκνα: Λέγεται, όταν ταλαιπωρούνται τα παιδιά από αμέλειες ή σφάλματα των γονιών τους. Η φράση δεν υπάρχει αυτούσια στη Βίβλο αλλά προέρχεται από σχετικό εδάφιο της Εξόδου (Έξοδ., κ΄, 5). οὐ προσκυνήσεις αὐτοῖς οὐδὲ μὴ λατρεύσῃς αὐτοῖς ἐγὼ γάρ εἰμι κύριος ὁ θεός σου θεὸς ζηλωτὴς ἀποδιδοὺς ἁμαρτίας πατέρων ἐπὶ τέκνα ἕως τρίτης καὶ τετάρτης γενεᾶς τοῖς μισοῦσίν με
  5. Έμεινε στήλη άλατος: Το λέμε για κάποιον που έμεινε άναυδος ή κατάπληκτος από κάτι που είδε ή άκουσε. Αναφέρεται στην ιστορία με τα Σόδομα και τα Γόμμορα όπου ο Θεός είπε στον Λωτ να πάρει την οικογένειά του και να τα εγκαταλείψουνε πριν τα καταστρέψει. Του έδωσε εντολή κανείς τους να μην γυρίσει να κοιτάξει τι συμβαίνει. Η γυναίκα του Λωτ από περίεργεια παράκουσε την εντολή και γύρισε να κοιτάξει με αποτέλεσμα να μεταμορφωθεί σε στήλη άλατος (Γεν., ιθ΄, 24-26) καὶ Κύριος ἔβρεξεν ἐπὶ Σόδομα καὶ Γόμορρα θεῖον, καὶ πῦρ παρὰ Κυρίου ἐξ οὐρανοῦ καὶ κατέστρεψε τὰς πόλεις ταύτας καὶ πᾶσαν τὴν περίχωρον καὶ πάντας τοὺς κατοικοῦντας ἐν ταῖς πόλεσι καὶ τὰ ἀνατέλλοντα ἐκ τῆς γῆς. καὶ ἐπέβλεψεν ἡ γυνὴ αὐτοῦ εἰς τὰ ὀπίσω καὶ ἐγένετο στήλη ἁλός.
  6. Απ’ τον καιρό του Νώε: Παραπέμπει με διάθεση υπερβολής σε γεγονότα πολύ παλιά. Από τη γνωστή ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης για το Νώε και τον κατακλυσμό. (Γεν., στ΄, 9) Αὗται δὲ αἱ γενέσεις Νῶε· Νῶε ἄνθρωπος δίκαιος, τέλειος ὢν ἐν τῇ γενεᾷ αὐτοῦ· τῷ Θεῷ εὐηρέστησε Νῶε.
  7. Έμεινε εκτός νυμφώνος: Λέγεται για κάποιον που έχασε την ευκαιρία ή έμεινε έξω από κάτι. (Ματθ., κε΄, 1-13. Παραβολή των δέκα παρθένων). Δεν υπάρχει ως αυτοτελής φράση.
  8. Το μεν πνεύμα πρόθυμον, η δε σαρξ ασθενής: Λέγεται όταν ενώ είμαστε πρόθυμοι για κάτι, δεν έχουμε τη σωματική δύναμη ή αντοχή που απαιτείται για να το κάνουμε. Το είπε ο Ιησούς όταν βρήκε τους μαθητές του να κοιμούνται, λίγο πριν τον συλλάβουν στον κήπο της Γεσθημανή. (Μαρκ., ιδ΄, 38) γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε, ἵνα μὴ εἰσέλθητε εἰς πειρασμόν· τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής.
  9. Απολωλός πρόβατο: Λέγεται για ανθρώπους που έχουν χαθεί ή έχουν παραστρατήσει, συχνά και ειρωνικά. Από το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο (Λουκ., ιε΄, 6) καὶ ἐλθὼν εἰς τὸν οἶκον συγκαλεῖ τοὺς φίλους καὶ τοὺς γείτονας λέγων αὐτοῖς· συγχάρητέ μοι ὅτι εὗρον τὸ πρόβατόν μου τὸ ἀπολωλός.
  10. Ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω: Φράση από το κατά Ιωάννην ευαγγέλιο που είπε ο Χριστός όταν το πλήθος θέλησε να λιθοβολήσει μία γυναίκα που είχε κατηγορηθεί για μοιχεία. Όποιος είναι αναμάρτητος ας ρίξει την πρώτη πέτρα. (Ιωαν., η΄, 7) ὡς δὲ ἐπέμενον ἐρωτῶντες αὐτόν, ἀνέκυψε καὶ εἶπεν αὐτοῖς· ὁ ἀναμάρτητος ὑμῶν πρῶτος βαλέτω λίθον ἐπ᾽ αὐτήν.
  11. Κοντός ψαλμός αλληλούια: Παροιμία. Λέγεται για κάτι που τελειώνει σύντομα. Η εβραϊκή λέξη «αλληλούια», σημαίνει «υμνείτε τον Κύριο» και χρησιμοποιείται ως επωδός εκκλησιαστικών ύμνων.
  12. Αυτός λύνει κι δένει: Όποιος έχει πολλά μέσα, γερό δόντι, είναι άνθρωπος της εξουσίας. Προέρχεται έμμεσα από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο (Ματθ., ιη΄, 18). ᾿Αμὴν λέγω ὑμῖν, ὅσα ἐὰν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται δεδεμένα ἐν τῷ οὐρανῷ, καὶ ὅσα ἐὰν λύσητε ἐπὶ τῆς γῆς, ἔσται λελυμένα ἐν τῷ οὐρανῷ.
  13. Αυτός χτίζει στην άμμο: Λέγεται για κάποιον που ματαιοπονεί, που φτιάχνει κάτι που δεν έχει γερές βάσεις και πρόκειται να καταρρεύσει σύντομα. (Ματθ., ζ΄, 26 ). καὶ πᾶς ὁ ἀκούων μου τοὺς λόγους τούτους καὶ μὴ ποιῶν αὐτοὺς ὁμοιωθήσεται ἀνδρὶ μωρῷ, ὅστις ᾠκοδόμησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν ἄμμον·
  14. Βίος κι πολιτεία: Έκφραση που προέρχεται από τη γλώσσα της εκκλησίας και στην κυριολεξία χρησιμοποιείται για να δηλώσει την λεπτομερή εξιστόρηση της ζωής αγίων. Σαν λαϊκή όμως έκφραση συνήθως λέγεται για τονιστεί η πολυτάραχη ζωή κάποιου. (Αυτός είναι βίος και πολιτεία)
  15. Δεν ξέρει η αριστερά σου τι ποιεί η δεξιά σου: Για κάτι που γίνεται κρυφά, διακριτικά. Φράση από την επί του όρους ομιλία, όπου γίνεται λόγος για την ελεημοσύνη. (Ματθ., στ΄, 3) σοῦ δὲ ποιοῦντος ἐλεημοσύνην μὴ γνώτω ἡ ἀριστερά σου τί ποιεῖ ἡ δεξιά σου.
  16. Δάσκαλε που δίδασκες και νόμο δεν εκράτεις: Παροιμία που βασίζεται σε εδάφιο από την Καινή Διαθήκη και συγκεκριμένα από την προς Ρωμαίους επιστολή του Παύλου. Λέγεται για κάποιον που δίνει συμβουλές στους άλλους και για τον εαυτό του τις ξεχνά. (Ρωμ., β΄, 21) ὁ οὖν διδάσκων ἕτερον σεαυτὸν οὐ διδάσκεις; ὁ κηρύσσων μὴ κλέπτειν κλέπτεις;
  17. Είναι μη μου άπτου: Λέγεται ειρωνικά για ανθρώπους που προσέχουν πολύ την εμφάνισή τους ή που που είναι υπερβολικά ευαίσθητοι και εύθικτοι. Φράση που είπε ο Χριστός στη Μαρία τη Μαγδαληνή μετά την Ανάσταση. Κυριολεκτικά σημαίνει μη με αγγίζεις. (Ιωαν., κ΄, 17.) λέγει αὐτῇ ὁ ᾿Ιησοῦς· μή μου ἅπτου· οὔπω γὰρ ἀναβέβηκα πρὸς τὸν πατέρα μου· πορεύου δὲ πρὸς τοὺς ἀδελφούς μου καὶ εἰπὲ αὐτοῖς· ἀναβαίνω πρὸς τὸν πατέρα μου καὶ πατέρα ὑμῶν, καὶ Θεόν μου καὶ Θεὸν ὑμῶν.
  18. Δεν είναι άξιος ούτε τα κορδόνια να μου λύσει: Δεν είναι ικανός για τίποτα. Δεν μπορεί να συγκριθεί με μένα. Από το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο. Το είπε ο Ιωάννης ο Πρόδρομος προφητεύοντας την έλευση του Χριστού (Ιωαν., α΄, 27) αὐτός ἐστιν ὁ ὀπίσω μου ἐρχόμενος, ὃς ἔμπροσθέν μου γέγονεν, οὗ ἐγὼ οὐκ εἰμὶ ἄξιος ἵνα λύσω αὐτοῦ τὸν ἱμάντα τοῦ ὑποδήματος.
  19. Φωνή βοώντος εν τη ερήμω: Πρόκειται για προφητεία του Ησαΐα, ότι δηλαδή ο ερχομός του Ιησού θα προαναγγελθεί από κάποιον που κηρύττει στην έρημο, η οποία επαληθεύτηκε με τον Ιωάννη τον Πρόδρομο. Αναφέρεται σε τρία από τα τέσσερα ευαγγέλια (Ματθ., γ’, 3, Μαρκ., α΄, 3 και Ιωαν., α΄, 23) Σαν έκφραση λέγεται με αλλαγμένη σημασία, για κάποιον που φωνάζει, συνήθως προειδοποιώντας για κάτι, αλλά δεν τον λαμβάνουν υπόψιν, δεν τον ακούει κανείς. εἶπον οὖν αὐτῷ· τίς εἶ; ἵνα ἀπόκρισιν δῶμεν τοῖς πέμψασιν ἡμᾶς· τί λέγεις περὶ σεαυτοῦ; ἔφη· ἐγὼ φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ,εὐθύνατε τὴν ὁδὸν Κυρίου, καθὼς εἶπεν ῾Ησαΐας ὁ προφήτης. (από το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο)
  20. Δόξα σοι ο Θεός: Ανακουφιστική αναφώνηση. Φράση που χρησιμοποιούμε συχνά στην καθημερινή ομιλία για να δηλώσουμε ότι όλα πηγαίνουν καλά, κατ’ ευχήν, π.χ.: Ύστερα από τόσα χρόνια ξανάσανα, είπα δόξα σοι ο Θεός. Πρόκειται για φράση που επαναλαμβάνεται συχνά στην εκκλησιαστική λατρεία σε διάφορους ύμνους, ακολουθίες κλπ.
  21. Εν ριπή οφθαλμού: Φράση που σημαίνει “πάρα πολύ γρήγορα”, “αστραπιαία”. Είναι παρμένη από την πρώτη επιστολή προς Κορινθίους του Παύλου (Προς Κορινθίους Α, ιε΄, 52) ἐν ἀτόμῳ, ἐν ῥιπῇ ὀφθαλμοῦ, ἐν τῇ ἐσχάτῃ σάλπιγγι· σαλπίσει γάρ, καὶ οἱ νεκροὶ ἐγερθήσονται ἄφθαρτοι, καὶ ἡμεῖς ἀλλαγησόμεθα.
  22. Ο γέγραφα, γέγραφα: Τη φράση αυτή την είπε ο Πιλάτος στους Ιουδαίους αρχιερείς όταν τον επισκέφτηκαν και του ζήτησαν να αλλάξει την επιγραφή που είχε τοποθετηθεί πάνω στο σταυρό του Ιησού και η οποία έγραφε στα Ελληνικά, Εβραϊκά και Ρωμαϊκά: «Ιησούς ο Ναζωραίος ο βασιλεύς των Ιουδαίων». Έχει γίνει παροιμιώδης και λέγεται από κάποιον που αρνείται να “πάρει πίσω” κάτι που έχει γράψει ή που έχει πει (Ιωαν., ιθ΄, 22) ἔλεγον οὖν τῷ Πιλάτῳ οἱ ἀρχιερεῖς τῶν ᾿Ιουδαίων· μὴ γράφε, ὁ βασιλεὺς τῶν ᾿Ιουδαίων, ἀλλ᾽ ὅτι ἐκεῖνος εἶπε, βασιλεύς εἰμι τῶν ᾿Ιουδαίων. ἀπεκρίθη ὁ Πιλᾶτος· ὃ γέγραφα, γέγραφα.
  23. Με πέρασε από γενεές δεκατέσσερες: Με επέπληξε, μου είπε πολλά, μου μίλησε άσχημα. Προέρχεται από το πρώτο κεφάλαιο του κατά Ματθαίον ευαγγελίου όπου εξιστορείται το γενεαλογικό δέντρο του Ιησού (Ματθ. α΄, 17) Πᾶσαι οὖν αἱ γενεαὶ ἀπὸ ᾿Αβραὰμ ἕως Δαυῒδ γενεαὶ δεκατέσσαρες, καὶ ἀπὸ Δαυῒδ ἕως τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος γενεαὶ δεκατέσσαρες, καὶ ἀπὸ τῆς μετοικεσίας Βαβυλῶνος ἕως τοῦ Χριστοῦ γενεαὶ δεκατέσσαρες
  24. Από τον Άννα στον Καϊάφα: Με στέλνουν από τον έναν στον άλλο, με ταλαιπωρούν άδικα και χωρίς λόγο. Παραπέμπει στη ταλαιπωρία που υπέστη ο Ιησούς μετά τη σύλληψή του, όταν τον πήγαν στον αρχιερέα Άννα αρχικά και μετά στον Καϊάφα. (Ιωαν., ιη΄, 24). ἀπέστειλεν αὐτὸν ὁ ῎Αννας δεδεμένον πρὸς Καϊάφαν τὸν ἀρχιερέα.
  25. Έδωσα από το υστέρημά μου: Έδωσα κάτι πάνω από τις δυνατότητες και τις δυνάμεις μου. Φράση του Ιησού για την προσφορά της χήρας από το υστέρημά της. (Λουκ., κα΄, 4) ἅπαντες γὰρ οὗτοι ἐκ τοῦ περισσεύοντος αὐτοῖς ἔβαλον εἰς τὰ δῶρα τοῦ Θεοῦ, αὕτη δὲ ἐκ τοῦ ὑστερήματος αὐτῆς ἅπαντα τὸν βίον ὃν εἶχεν ἔβαλε.
  26. Έδωσα τόπο στην οργή: Άφησα τον θυμό μου κατά μέρος και υποχώρησα, έδειξα σύνεση και μετριοπάθεια. Παραίνεση του Παύλου στην προς Ρωμαίους επιστολή (Ρωμ., ιβ΄, 19). μὴ ἑαυτοὺς ἐκδικοῦντες, ἀγαπητοί, ἀλλὰ δότε τόπον τῇ ὀργῇ· γέγραπται γάρ· ἐμοὶ ἐκδίκησις, ἐγὼ ἀνταποδώσω, λέγει Κύριος.
  27. Είπα και ελάλησα και αμαρτίαν ουκ έχω: Είπα ό,τι ήταν να πω, το διακήρυξα με παρρησία και επομένως δεν φέρω καμία ευθύνη εάν δεν με ακούσεις. Φράση από το κατά Ιωάννην ευαγγέλιο που λέγεται ελαφρώς παραλλαγμένη αλλά με το ίδιο πάνω-κάτω νόημα (Ιωαν., ιε΄, 22) : εἰ μὴ ἦλθον καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς, ἁμαρτίαν οὐκ εἶχον· νῦν δὲ πρόφασιν οὐκ ἔχουσι περὶ τῆς ἁμαρτίας αὐτῶν.
  28. Ειρήνη υμίν: Λέγεται για να σταματήσει η διαμάχη κάποιων. Φράση που είπε ο Χριστός στους μαθητές όταν εμφανίστηκε μπροστά τους μετά την Ανάσταση. Αναφέρεται τρεις φορές στο κατά Ιωάννη (Ιωαν., κ΄, 19, 21, 26) και επίσης στο κατά Λουκάν ευαγγέλιο (Λουκ., κδ΄, 36). Ταῦτα δὲ αὐτῶν λαλούντων αὐτὸς ὁ ᾿Ιησοῦς ἔστη ἐν μέσῳ αὐτῶν καὶ λέγει αὐτοῖς· εἰρήνη ὑμῖν.
  29. Είναι άπιστος Θωμάς: Χαρακτηρισμός για τον δύσπιστο. Από τον Θωμά, τον μαθητή του Χριστού που δεν πίστευε την ανάστασή του και ζητούσε να βάλει το δάχτυλό του “επί τον τύπον των ήλων”, δηλαδή πάνω στο σημάδι από τα καρφιά (Ιω., κ΄, 25). ἔλεγον οὖν αὐτῷ οἱ ἄλλοι μαθηταί· ἑωράκαμεν τὸν Κύριον. ὁ δὲ εἶπεν αὐτοῖς· ἐὰν μὴ ἴδω ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ τὸν τύπον τῶν ἥλων, καὶ βάλω τὸν δάκτυλόν μου εἰς τὸν τύπον τῶν ἥλων, καὶ βάλω τὴν χεῖρά μου εἰς τὴν πλευρὰν αὐτοῦ, οὐ μὴ πιστεύσω.
  30. Για τον φόβο των Ιουδαίων: Για κάθε ενδεχόμενο, για καλό και για κακό. Λέγεται όταν παίρνουμε τα μέτρα μας φοβούμενοι κάποια έξωθεν κακή παρέμβαση σε μια υπόθεσή μας. Είναι από το κατά Ιωάννη ευαγγέλιο, όταν μετά την σταύρωση του Ιησού οι μαθητές του συναντιόνταν κρυφά “δια τον φόβον των Ιουδαίων” (Ιωαν., κ΄, 19) Οὔσης οὖν ὀψίας τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ τῇ μιᾷ τῶν σαββάτων, καὶ τῶν θυρῶν κεκλεισμένων ὅπου ἦσαν οἱ μαθηταὶ συνηγμένοι διὰ τὸν φόβον τῶν ᾿Ιουδαίων, ἦλθεν ὁ ᾿Ιησοῦς καὶ ἔστη εἰς τὸ μέσον, καὶ λέγει αὐτοῖς· εἰρήνη ὑμῖν.
  31. Γη της επαγγελίας: Το λέμε για να δείξουμε ότι ένας τόπος είναι πλούσιος και παραγωγικός, ότι έχει όλα τα καλά, ότι είναι ο ιδανικός τόπος για να ζήσουμε. Η έκφραση προέρχεται από την Παλαιά Διαθήκη* όπου “γη της επαγγελίας” ήταν η χώρα την οποία είχε υποσχεθεί ο Θεός στους Ισραηλίτες όταν αυτοί εγκατέλειψαν την Αίγυπτο. (Εδοδ., γ΄, 8) καὶ κατέβην ἐξελέσθαι αὐτοὺς ἐκ χειρὸς τῶν Αἰγυπτίων καὶ ἐξαγαγεῖν αὐτοὺς ἐκ τῆς γῆς ἐκείνης καὶ εἰσαγαγεῖν αὐτοὺς εἰς γῆν ἀγαθὴν καὶ πολλήν, εἰς γῆν ρέουσαν γάλα καὶ μέλι, εἰς τὸν τόπον τῶν Χαναναίων καὶ Χετταίων καὶ ᾿Αμορραίων καὶ Φερεζαίων καὶ Γεργεσαίων καὶ Εὐαίων καὶ ᾿Ιεβουσαίων

*Σημ.: Δεν μπόρεσα να βρώ αν η φράση “γη της επαγγελίας” περιέχεται αυτούσια στην Παλαιά ή και στην Καινή Διαθήκη. Υπάρχουν πολλά σημεία (όπως το ανωτέρω απόσπασμα) όπου περιγράφεται χωρίς όμως να ονοματίζεται ρητά “γη της επαγγελίας”

  1. Περίοδος ισχνών αγελάδων: Περίοδος φτώχειας, δυσκολιών και οικονομικής στενότητας. Προέρχεται από το όνειρο που είδε ο Φαραώ και που του το εξήγησε ο Μωυσής. Σύμφωνα με την εξήγηση οι επτά παχιές αγελάδες ήταν επτά χρόνια αφθονίας και οι επτά ισχνές αγελάδες επτά χρόνια φτώχιας που θα ακολουθούσαν. (Γεν., μα΄, 3) ἄλλαι δὲ ἑπτὰ βόες ἀνέβαινον μετὰ ταύτας ἐκ τοῦ ποταμοῦ αἰσχραὶ τῷ εἴδει καὶ λεπταὶ ταῖς σαρξὶ καὶ ἐνέμοντο παρὰ τὰς βόας ἐπὶ τὸ χεῖλος τοῦ ποταμοῦ·
  2. Οι πληγές του Φαραώ: Συχνά αναφέρεται και ως “οι δέκα πληγές του Φαραώ”. Πρόκειται για τις 10 “πληγές” τις 10 καταστροφές δηλαδή, που έστειλε ο Θεός στον Φαραώ της Αιγύπτου για να τον αναγκάσει να επιτρέψει στους Ισραηλίτες να φύγουν από τη χώρα. Εξιστορούνται στο βιβλίο της Εξόδου στα κεφάλαια ζ΄ έως ια΄.
  3. Λιμοί, σεισμοί, καταποντισμοί: Παροιμιακή φράση που χρησιμοποιούμε όταν αναφερόμαστε σε μεγάλες θεομηνίες και καταστροφές. Προέρχεται από το κατά Ματθαίον ευαγγέλιο όπου ο Ιησούς μιλώντας για το τέλος του κόσμου, προφητεύει ότι θα προηγηθούν μεγάλες καταστροφές. (Ματθ., κδ΄, 7) ἐγερθήσεται γὰρ ἔθνος ἐπὶ ἔθνος καὶ βασιλεία ἐπὶ βασιλείαν, καὶ ἔσονται λιμοὶ καὶ λοιμοὶ καὶ σεισμοὶ κατὰ τόπους· (Οι καταποντισμοί είναι λαϊκή επινόηση, το κείμενο μιλάει για λιμούς, λοιμούς και σεισμούς)
  4. Κουστωδία: Λέγεται ειρωνικά για την πολυπληθή και συχνά αχρείαστη συνοδεία κάποιου (π.χ. ήρθε με όλη την κουστωδία του). Αναφέρεται στη φρουρά που έδωσε στους Ιουδαίους ο Πιλάτος για να σφραγίσουν τον τάφο του Ιησού. (Ματθ., κζ΄, 65). ἔφη αὐτοῖς ὁ Πιλᾶτος· ἔχετε κουστωδίαν· ὑπάγετε ἀσφαλίσασθε ὡς οἴδατε.
  5. Νίπτω τας χείρας μου: Παροιμιώδης φράση που προέρχεται από την πράξη του Πιλάτου να πλύνει τα χέρια του θέλοντας να αποποιηθεί την ευθύνη για την θανατική καταδίκη του Ιησού. (Ματθ., κζ΄, 24) ἰδὼν δὲ ὁ Πιλᾶτος ὅτι οὐδὲν ὠφελεῖ, ἀλλὰ μᾶλλον θόρυβος γίνεται, λαβὼν ὕδωρ ἀπενίψατο τὰς χεῖρας ἀπέναντι τοῦ ὄχλου λέγων· ἀθῷός εἰμι ἀπὸ τοῦ αἵματος τοῦ δικαίου τούτου· ὑμεῖς ὄψεσθε.
  6. Για του λόγου το αληθές: Η έκφραση “για του λόγου του αληθές” στην τρέχουσα γλώσσα σημαίνει “για την επιβεβαίωση του λόγου μου/όσων λέω”. Προέρχεται από το απολυτίκιο της βάπτισης του Χριστού (…καὶ τὸ Πνεῦμα, ἐν εἴδει περιστερᾶς, ἐβεβαίου τοῦ λόγου τὸ ἀσφαλὲς…) όπου όμως η διατύπωση είναι λίγο διαφορετική (ασφαλές αντί αληθές)
  7. Μετά φανών και λαμπάδων: Για κάποιον που έρχεται με λαμπρή συνοδεία, μεγαλοπρεπώς και με θόρυβο. Αναφέρεται στο πλήθος που πήγε μαζί με τον Ιούδα για να συλλάβουν τον Χριστό στη Γεσθημανή (Ιωάν., ιη΄, 3) ὁ οὖν ᾿Ιούδας λαβὼν τὴν σπεῖραν καὶ ἐκ τῶν ἀρχιερέων καὶ Φαρισαίων ὑπηρέτας ἔρχεται ἐκεῖ μετὰ φανῶν καὶ λαμπάδων καὶ ὅπλων.
  8. Ήμαρτον! : Επιφωνηματική έκφραση που δηλώνει μεταμέλεια ή απορία. Την είπε ο Ιούδας όταν επέστρεψε μετανιωμένος τα τριάκοντα αργύρια στους αρχιερείς (Ματθ., κζ΄, 3-4) Τότε ἰδὼν ᾿Ιούδας ὁ παραδιδοὺς αὐτὸν ὅτι κατεκρίθη, μεταμεληθεὶς ἀπέστρεψε τὰ τριάκοντα ἀργύρια τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ τοῖς πρεσβυτέροις λέγων· ἥμαρτον παραδοὺς αἷμα ἀθῷον. οἱ δὲ εἶπον· τί πρὸς ἡμᾶς; σὺ ὄψει.
  9. Μη με πιλατεύεις: Φράση που σημαίνει: μη με ταλαιπωρείς χωρίς νόημα, μη με βασανίζεις. Προήλθε από την ταλαιπωρία που υπέστη ο Ιησούς από τον Πιλάτο. (Λουκ., κγ΄, 1-25).
  10. Και τα καλά δεχούμενα και τα κακά δεχούμενα: Παροιμία που έχει ως βάση την ιστορία του Ιώβ από την Παλαιά Διαθήκη. Τη λέμε, εννοώντας ότι πρέπει να δεχόμαστε αγόγγυστα όχι μόνο τα καλά αλλά και τα κακά, όταν έρχονται, γιατί είναι σταλμένα από το Θεό. (Ιώβ, β΄, 10). ὁ δὲ ἐμβλέψας εἶπεν αὐτῇ ὥσπερ μία τῶν ἀφρόνων γυναικῶν ἐλάλησας εἰ τὰ ἀγαθὰ ἐδεξάμεθα ἐκ χειρὸς κυρίου τὰ κακὰ οὐχ ὑποίσομεν ἐν πᾶσιν τούτοις τοῖς συμβεβηκόσιν αὐτῷ οὐδὲν ἥμαρτεν ιωβ τοῖς χείλεσιν ἐναντίον τοῦ θεοῦ
  11. Μέλι και γάλα: Περιγράφει μια κατάσταση αρμονίας και απόλυτης συμφωνίας, (π.χ. “αυτοί τάχουνε μέλι και γάλα”) ή μία κατάσταση όπου όλα βαίνουν καλώς. Υπάρχει στον Ακάθιστο Ύμνο (χαῖρε, ἐξ ἧς ρέει μέλι καὶ γάλα) και στην Παλαιά Διαθήκη (Άσμα Ασμάτων, δ’, 11). κηρίον ἀποστάζουσιν χείλη σου νύμφη μέλι καὶ γάλα ὑπὸ τὴν γλῶσσάν σου καὶ ὀσμὴ ἱματίων σου ὡς ὀσμὴ λιβάνου
  12. Στο Δόξα Πατρί: Κατακούκελα, κατακέφαλα. Στη λαϊκή γλώσσα “δόξα πατρί” λέγεται το σημείο του κεφαλιού στην μέση του μετώπου, και προέρχεται βέβαια από τον σταυρό που κάνει ο ιερέας όταν εκφωνεί το “Δόξα πατρί και Υιώ και Άγίω Πνεύματι, αμήν”. Τη στιγμή που λέει “Δόξα Πατρί” το χέρι είναι στο μέτωπο.
  13. Αγρόν ηγόρασε: Λέγεται για κάποιον που δείχνει πλήρη αδιαφορία ή που δεν ανταποκρίνεται στο αίτημά μας. Είναι από την παραβολή με τον πλούσιο οικοδεσπότη που είχε καλέσει σε δείπνο κάποιους και αυτοί δεν ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση (Λουκ., ιδ΄, 18) καὶ ἤρξαντο ἀπὸ μιᾶς παραιτεῖσθαι πάντες. ὁ πρῶτος εἶπεν αὐτῷ· ἀγρὸν ἠγόρασα, καὶ ἔχω ἀνάγκην ἐξελθεῖν καὶ ἰδεῖν αὐτόν· ἐρωτῶ σε, ἔχε με παρῃτημένον.
  14. Ό,τι σπείρεις θα θερίσεις: Παροιμία που βασίζεται σε απόσπασμα από την προς Γαλάτας επιστολή του Παύλου. Ο καθένας θα απολαύσει ανάλογα με τις πράξεις του. (Γαλάτ., στ΄, 7). μὴ πλανᾶσθε, Θεὸς οὐ μυκτηρίζεται· ὃ γὰρ ἐὰν σπείρῃ ἄνθρωπος, τοῦτο καὶ θερίσει·
  15. Ουδείς προφήτης στον τόπο του: Έκφραση που προέρχεται από γνωστή ρήση του Ιησού. Λέγεται για κάποιον που δεν αναγνωρίζεται ή υποτιμάται η αξία του στον τόπο του. (Λουκ., δ΄, 24) εἶπε δέ· ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι οὐδεὶς προφήτης δεκτός ἐστιν ἐν τῇ πατρίδι αὐτοῦ.
  16. Ούτε φωνή ούτε ακρόαση: Έκφραση που προέρχεται από την Παλαιά Διαθήκη και σημαίνει ότι δεν πήραμε απάντηση, δεν βρήκαμε κανένα σημείο ζωής, δεν έχουμε κανένα νέο από κάποιον. (Π.Δ. 3, Βασιλειών Γ, ιη΄, 26). καὶ ἔλαβον τὸν μόσχον καὶ ἐποίησαν καὶ ἐπεκαλοῦντο ἐν ὀνόματι τοῦ Βάαλ ἐκ πρωΐθεν ἕως μεσημβρίας καὶ εἶπον· ἐπάκουσον ἡμῶν, ὁ Βάαλ, ἐπάκουσον ἡμῶν· καὶ οὐκ ἦν φωνὴ καὶ οὐκ ἦν ἀκρόασις· καὶ διέτρεχον ἐπὶ τοῦ θυσιαστηρίου, οὗ ἐποίησαν.
  17. Αυτά είναι “εκ του πονηρού”: Έκφραση του Χριστού από το κατά Ματθαίον ευαγγέλιο. Λέγεται για κάποιον που δρα, συμπεριφέρεται, μιλάει έχοντας ύποπτα κίνητρα και πονηρούς σκοπούς. (Ματθ., ε΄, 37) ἔστω δὲ ὁ λόγος ὑμῶν ναὶ ναί, οὒ οὔ· τὸ δὲ περισσὸν τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστιν.
  18. Προφάσεις εν αμαρτίαις: Ψεύτικες και αστήριχτες δικαιολογίες που δεν πείθουν. Φράση παρμένη αυτούσια από τους Ψαλμούς του Δαβίδ (Ψαλμ., ρμ΄, 4) μὴ ἐκκλίνῃς τὴν καρδίαν μου εἰς λόγους πονηρίας τοῦ προφασίζεσθαι προφάσεις ἐν ἁμαρτίαις σὺν ἀνθρώποις ἐργαζομένοις τὴν ἀνομίαν, καὶ οὐ μὴ συνδυάσω μετὰ τῶν ἐκλεκτῶν αὐτῶν.
  19. Βαβέλ, Πύργος της Βαβέλ: Έκφραση που λέγεται για να υποδηλώσουμε ότι υπάρχει πλήρης ασυνεννοησία, ασυμφωνία και σύγχυση. Προέρχεται βέβαια από τη γνωστή ιστορία της Βίβλου για τον πύργο της Βαβέλ. (Γέν., ια΄, 6-9). Αξίζει όμως να αναφέρουμε ότι η εβραϊκή λέξη “Βαβέλ” δεν εμφανίζεται στο ανωτέρω απόσπασμα (μετάφραση των εβδομήκοντα)
  20. Τα ελέη του Θεού: Η έκφραση σημαίνει όλα τα αγαθά της γης, ό,τι επιθυμεί η ψυχή μου π.χ. είχε μες στο σπίτι του όλα τα ελέη του Θεού. Απαντάται και επιφωνηματικά ως «πλούσια τα ελέη!» και τότε λέγεται συνήθως ειρωνικά για κάποιον που έχει σε αφθονία κάτι. Η φράση είναι παρμένη από ευχή που διαβάζει ο ιερέας στην ακολουθία της αρτοκλασίας.
  21. Γης Μαδιάμ, τα έκανε γής Μαδιάμ: Τα έκανε άνω κάτω, τα κατέστρεψε όλα, τ’ αναποδογύρισε, τα σκόρπισε. Μαδιάμ ήταν η χώρα των Μαδιανιτών τους οποίους οι Ισραηλίτες εξόντωσαν και κατέστρεψαν τις πόλεις τους (Κριταί κεφ. στ΄, ζ΄)
  22. Τι μέλλει γενέσθαι: Τι πρόκειται να γίνει. Λέγεται συνήθως όταν δεν μπορούμε να προδικάσουμε την έκβαση μιας υπόθεσης ή τι θα γίνει στο μέλλον (δεν ξέρω τι μέλει γενέσθαι). Φράση από την Αποκάλυψη. (Αποκ., α΄, 19) γράψον οὖν ἃ εἶδες, καὶ ἅ εἰσι καὶ ἃ μέλλει γίνεσθαι μετὰ ταῦτα·
  23. Είναι του ιδίου φυράματος: Είναι από την ίδια “πάστα”, έχει τα ίδια χαρακτηριστικά. Προέρχεται από φράση του Αποστόλου Παύλου (Ρωμ., θ΄, 21). ἢ οὐκ ἔχει ἐξουσίαν ὁ κεραμεὺς τοῦ πηλοῦ, ἐκ τοῦ αὐτοῦ φυράματος ποιῆσαι ὃ μὲν εἰς τιμὴν σκεῦος, ὃ δὲ εἰς ἀτιμίαν;
  24. Τα τριάκοντα αργύρια: Το λέμε όταν αναφερόμαστε στο τίμημα της προδοσίας κάποιου (π.χ. με πούλησε για τριάκοντα αργύρια). Πολλές φορές λέγεται και ως “τα αργύρια της προδοσίας”. Παρμένη φυσικά από την προδοσία του Ιούδα. (Ματθ., κστ΄, 14-16) Τότε πορευθεὶς εἷς τῶν δώδεκα, ὁ λεγόμενος ᾿Ιούδας ᾿Ισκαριώτης, πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς εἶπε· τί θέλετέ μοι δοῦναι, καὶ ἐγὼ ὑμῖν παραδώσω αὐτόν; οἱ δὲ ἔστησαν αὐτῷ τριάκοντα ἀργύρια. καὶ ἀπὸ τότε ἐζήτει εὐκαιρίαν ἵνα αὐτὸν παραδῷ.
  25. Χάθηκε από προσώπου γης: Λέγεται για κάποιον που έχει εξαφανιστεί ολοκληρωτικά. Η έκφραση «από προσώπου γης» είναι παρμένη από την Παλαιά Διαθήκη, από τον διάλογο του Κάιν με τον Θεό (Γέν., δ΄, 14) εἰ ἐκβάλλεις με σήμερον ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου σου κρυβήσομαι, καὶ ἔσομαι στένων καὶ τρέμων ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ ἔσται πᾶς ὁ εὑρίσκων με, ἀποκτενεῖ με.
  26. Χαίρε, βάθος αμέτρητον: Λέγεται μεταφορικά, για να εκφραστεί το μεγάλο βάθος ή κάτι που φαντάζει υπερβολικό, ακατανόητο και δυσερεύνητο. Η φράση δεν υπάρχει κάπου αυτούσια αλλά είναι παραποίηση φράσης από τον Ακάθιστο Ύμνο: «χαίρε, βάθος δυσθεώρατον».
  27. Χαράς ευαγγέλια: Λέγεται ως έκφραση μεγάλης χαράς. (Εναρκτήρια φράση του δοξαστικού των αποστίχων στον εσπερινό του Ευαγγελισμού).
  28. Έναντι πινακίου φακής: Η φράση δεν υπάρχει αυτούσια αλλά προέρχεται από την βιβλική αφήγηση της ιστορίας του Ησαύ, που πούλησε τα πρωτοτόκια του για ένα πιάτο φακή. Στις μέρες μας λέγεται για κάποιον που πουλάει ή παραχωρεί κάτι με ευτελές αντάλλαγμα. (Γέν., κε΄, 34) ᾿Ιακὼβ δὲ ἔδωκε τῷ ῾Ησαῦ ἄρτον καὶ ἕψημα φακοῦ, καὶ ἔφαγε καὶ ἔπιε καὶ ἀναστὰς ᾤχετο· καὶ ἐφαύλισεν ῾Ησαῦ τὰ πρωτοτόκια.
  29. Δεν έχει πού την κεφαλήν κλίναι: Σημαίνει “αυτός είναι πάμφτωχος, δεν έχει στον ήλιο μοίρα”. Έχουν γραφτεί πολλά για το εάν το σωστό είναι “κλίναι” (απαρέμφατο) ή “κλίνη” (υποτακτική). Στο ευαγγέλιο παραδίδεται ως “κλίνη” (Ματθ., η΄, 20) καὶ λέγει αὐτῷ ὁ ᾿Ιησοῦς· αἱ ἀλώπεκες φωλεοὺς ἔχουσι καὶ τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνώσεις, ὁ δὲ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ. Ακριβώς η ίδια διατύπωση υπάρχει και στο κατά Λουκάν (Λουκ., θ΄, 58). Ωστόσο στη φρασεολογία έχει επικρατήσει ο τύπος με το απαρέμφατο “κλίναι”, ήδη από τον 4ο αιώνα που τον συναντάμε σε κείμενο του Ιωάννη Χρυσόστομου. [Περισσότερα για την έκφραση, και τον τύπο που έχει επικρατήσει, σε ειδικό άρθρο].
  30. Ως κόρην οφθαλμού: Λέγεται για κάτι εξαιρετικά πολύτιμο, που πρέπει να διαφυλαχτεί με ιδιαίτερη προσοχή και επιμέλεια. (Ψαλμ., ιστ΄, 8). φύλαξόν με ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ· ἐν σκέπῃ τῶν πτερύγων σου σκεπάσεις με
  31. Ως πρόβατον επί σφαγήν: Λέγεται για κάποιον που κατηγορείται άδικα ενώ είναι αθώος, ή ακόμα γι αυτόν που σύρεται σε ταλαιπωρίες και βασανισμούς εντελώς ανυπεράσπιστος και αδύναμος (Πραξ. Αποστ., η΄, 32) ἡ δὲ περιοχὴ τῆς γραφῆς ἣν ἀνεγίνωσκεν ἦν αὕτη·ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη·καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείροντος αὐτὸν ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ.
  32. Ήγγικεν η ώρα: Λόγια που είπε ο Ιησούς προς τους μαθητές του λίγο πριν τη σύλληψή του. Σημαίνει “έφτασε η ώρα” και το λέμε όταν πλησιάζει η ώρα για κάτι σημαντικό που περιμένουμε να γίνει (Ματθ., κστ΄, 45) τότε ἔρχεται πρὸς τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ καὶ λέγει αὐτοῖς· καθεύδετε τὸ λοιπὸν καὶ ἀναπαύεσθε! ἰδοὺ ἤγγικεν ἡ ὥρα καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοται εἰς χεῖρας ἁμαρτωλῶν.
  33. Συ είπας: Λόγια που είπε ο Ιησούς στον Ιούδα, κατά τη διάρκεια του μυστικού δείπνου, όταν αποκάλυψε στους μαθητές του πως κάποιος από αυτούς θα τον προδώσει. Επίσης το επανέλαβε ενώπιον του αρχιερέα όταν αυτός τον ρωτούσε επίμονα να πει εάν είναι υιός του Θεού. (Ματθ., κστ΄, 25 και 63-64).

ἀποκριθεὶς δὲ ᾿Ιούδας ὁ παραδιδοὺς αὐτὸν εἶπε· μήτι ἐγώ εἰμι, ῥαββί; λέγει αὐτῷ, σὺ εἶπας.

ὁ δὲ ᾿Ιησοῦς ἐσιώπα. καὶ ἀποκριθεὶς ὁ ἀρχιερεὺς εἶπεν αὐτῷ· ἐξορκίζω σε κατὰ τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος ἵνα ἡμῖν εἴπῃς εἰ σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ. λέγει αὐτῷ ὁ ᾿Ιησοῦς· σὺ εἶπας·
97. Το φιλί του Ιούδα:  Παροιμιώδης έκφραση που παραπέμπει στην προδοσία του Ιούδα, η οποία επισφραγίστηκε με το φιλί που έδωσε στον Ιησού. (Λουκά, κβ΄, 47) ῎Ετι δὲ αὐτοῦ λαλοῦντος ἰδοὺ ὄχλος, καὶ ὁ λεγόμενος ᾿Ιούδας, εἷς τῶν δώδεκα, προῆγεν αὐτούς, καὶ ἤγγισε τῷ ᾿Ιησοῦ φιλῆσαι αὐτόν· τοῦτο γὰρ σημεῖον δεδώκει αὐτοῖς· ὃν ἂν φιλήσω, αὐτός ἐστιν.
98. Πριν αλέκτωρ λαλήσει: Φράση που λέγεται όταν κάποιος ξεχνάει πολύ γρήγορα τις υποσχέσεις του ή αυτά που έχει πει. Έχει να κάνει με την άρνηση του Πέτρου την οποία είχε προφητεύσει ο Χριστός. (Λουκά, κβ΄, 61 και Ματθ., κστ΄, 34)

καὶ στραφεὶς ὁ Κύριος ἐνέβλεψε τῷ Πέτρῳ, καὶ ὑπεμνήσθη ὁ Πέτρος τοῦ λόγου τοῦ Κυρίου, ὡς εἶπεν αὐτῷ ὅτι πρὶν ἀλέκτορα φωνῆσαι ἀπαρνήσῃ με τρίς·

ὁ δὲ εἶπε· λέγω σοι, Πέτρε, οὐ φωνήσει σήμερον ἀλέκτωρ πρὶν ἢ τρὶς ἀπαρνήσῃ μὴ εἰδέναι με.
99. Κεκλεισμένων των θυρών: Η έκφραση “κεκλεισμένων των θυρών” που χρησιμοποιείται στα δικαστήρια αλλά και αλλού, απαντάται στο κατά Ιωάννην ευαγγέλιο, όταν οι μαθητές, μετά την σταύρωση του Χριστού, συναθροίστηκαν “κεκλεισμένων των θυρών” για “τον φόβο των Ιουδαίων” (Ιωάν., κ΄, 19.) Οὔσης οὖν ὀψίας τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ τῇ μιᾷ τῶν σαββάτων, καὶ τῶν θυρῶν κεκλεισμένων ὅπου ἦσαν οἱ μαθηταὶ συνηγμένοι διὰ τὸν φόβον τῶν ᾿Ιουδαίων, ἦλθεν ὁ ᾿Ιησοῦς καὶ ἔστη εἰς τὸ μέσον, καὶ λέγει αὐτοῖς· εἰρήνη ὑμῖν.

Σημ.: Στο εδάφιο αυτό του Ιωάννη έχουμε τρεις φράσεις που έχουν γίνει παροιμιώδεις, το “κεκλεισμένων των θυρών” το “δια τον φόβον των Ιουδαίων” και το “ειρήνη υμίν”)

  1. Ιησούς Χριστός νικά κι όλα τα κακά σκορπά! Φράση που λέγεται ως εκδήλωση μεγάλης έκπληξης και απορίας για κάτι πολύ περίεργο ή αφύσικο που βλέπουμε ή ακούμε. Συνήθως συνοδεύεται από σταυροκόπημα. Είναι μία από τις ευχές της εκκλησίας για τη βασκανία.

(Φτάσαμε αισίως τις 100 λέξεις-φράσεις παρμένες ή εμπνευσμένες από την εκκλησιαστική γλώσσα και γραμματεία. Σαν κατακλείδα, και για να περάσουμε «πάνω από τον πήχη», ας βάλουμε ένα πασίγνωστο κλισέ που ακούγεται πολύ στις μέρες μας)

  1. Βιβλική καταστροφή: Πολυχρησιμοποιημένη φράση που έχει γίνει κλισέ, κυρίως σε δελτία ειδήσεων και στη γλώσσα των δημοσιογράφων γενικότερα. Είναι τόσες πολλές και τόσο μεγάλες οι καταστροφές που περιγράφονται στα βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης (κυρίως) και στην Αποκάλυψη, ώστε έχει επικρατήσει κάθε μεγάλη καταστροφή να χαρακτηρίζεται πλέον ως “βιβλική καταστροφή”

Μετά από μια τόσο καλή δουλειά, δεν έχω παρά να ευχαριστήσω στον Αλέξη για ένα άρθρο που θα αποτελέσει σημείο αναφοράς στο ιστολόγιο. Φυσικά το καθένα από τα 101 λήμματα του άρθρου θα μπορούσε να αναπτυχθεί περισσότερο, ακόμα και ν’ αποτελέσει αυτόνομο άρθρο, κάτι που έχει ήδη γίνει για ορισμένα και που μπορεί να γίνει (ή που θα γίνει) για άλλα.

169 Σχόλια προς “101 λέξεις και φράσεις από την εκκλησιαστική γλώσσα (μια συνεργασία του Αλέξη)”

  1. Πολύ ωραίο! Μου θύμισε τις ροζ σελίδες των παλιών Λαρούς, ανάμεσα στο εγκυκλοπαιδικό λεξικό και το λεξικό ονομάτων και τόπων, που έχουν όλες τις ξένες (λατινικές κυρίως, αλλά και αγγλικές, κάποιες ιταλικές κλπ) φράσεις που χρησιμοποιούνται στα γαλλικά. Τα δικά μας λεξικά απαξιούν να τις σημειώσουν.

  2. ΓΤ said

    ΓόΜοΡΡα

  3. miltos86 said

    Καλημέρα, πολύ ενδιαφέρον άρθρο!

    Είτε μας αρέσει είτε όχι, αποτελεί αναμφισβήτητα βασική συνιστώσα της ελληνικής ταυτότητας και σημείο αναφοράς για την κουλτούρα του τόπου η ορθόδοξη πίστη και η εκκλησιαστική παράδοση, συχνά σε βαθμό σοκαριστικά εντονότερο από ότι σε άλλα χριστιανικά κράτη.

    Μάλλον υπάρχουν αναπόφευκτα πάμπολλες εκφράσεις που δεν έχουν συμπεριληφθεί στο σημερινό άρθρο, ακριβώς επειδή πολλές φορές ανάγονται όχι μόνο στη Βίβλο αλλά σε λειτουργικά κείμενα και συχνά όχι αυτούσια.
    Λίγες ακόμα εκφράσεις που μου έρχονται στο μυαλό:

    Ανάσταση! (Ως επιφώνημα όταν κάτι/κάποιος άργησε)

    Κατακλυσμός (για την έντονη και μακρά βροχή)

    Το πυρ το εξώτερον

    Οίνος ευφραινει καρδιά ανθρώπου

    Επί τον τύπον των υλών

    (Μάρθα Μάρθα) μέριμνας και τυρβαζη περί πολλά

    Ου γαρ επ’άρτω μόνον ζησεται ανθρωπος

  4. Νέο Kid said

    «Λύκος με προβιά προβάτου» δεν είναι βιβλικό;
    Και μια σύγχρονη παροιμοιώδης, όχι βιβλική βέβαια: Είδε το Χριστό φαντάρο!

  5. LandS said

    Καλημέρα και καλή εβδομάδα σας εύχομαι, όπως λένε από το πρωί οι τηλεφωνικές οχλήσεις που προσφέρουν τιμή κιλοβατώρας χαμηλότερη και από αυτή του Κοινωνικού Τιμολόγιου.

    Το μεν πνεύμα πρόθυμον, η δε σαρξ ασθενής: Λέγεται όταν ενώ είμαστε πρόθυμοι για κάτι, δεν έχουμε τη σωματική δύναμη ή αντοχή που απαιτείται για να το κάνουμε

    Όχι γενικά για «κάτι».
    Δεν έχεις ποτέ όρεξη για κάτι που θέλει κόπο. Εκτός από το σεξ.

  6. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    2 Δίκιο έχεις, έκανα τη διόρθωση

    3 Μπορούν να προστεθούν πολλές ακόμα φράσεις, όπως αυτές που είπες, και όπως και η «επί δικαίους και αδίκους».

    Πάντως «των ήλων», των καρφιών. Και η φράση με το τυρβάζη συνήθως σήμερα λέγεται «τυρβάζεις» αφού πλέον λέμε τυρβάζω και όχι τυρβάζομαι.

  7. miltos86 said

    Χριστός κι Απόστολος

    Παναγία μου (βοηθά/σώσε μας/σκέτο ή σε πολλές ακόμα παραλλαγές)

    Έλεος!

  8. leonicos said

    Μπλε σελίδες, ετυμολογικό παράρτημα στον Μπαμπινιώτη.

    Θα ήθελα να προσθέσω ότι η εισδοχή των εκφράσεων αυτών δεν είναι παράδοξη, αν σκεφτούμε ότι κάποτε ο εκκλησιασμός ήταν σχεδόν γενικός και σχεδόν υποχρεωτικός.

    Στα εβραϊκά είναι πολύ περισσότεροι, και μόνο από την Παλαιά εννοείται (Ταναχ)

    Έχω υποστηρίξει και το ινάτι / γινάτι από την πρώτη λέξη του δεύτερου ψαλμού ‘Ίνα τι εμελέτησαν μάταια’
    αλλά φαίνεται πως έχει άλλη πιθανότερη ετυμολογία, από την αραβική

  9. atheofobos said

    Εξαιρετική δουλειά που θα αποτελέσει χρηστικό εργαλείο για μας πολλές φορές.
    Μια διόρθωση-Στο 60 το προστά =μπροστά
    Και ένα καυστικό σχόλιο για το 63 (Γη της επαγγελίας) της Γκόλντα Μέϊρ:
    Ο Μωυσής μας έσερνε 40 ολόκληρα χρόνια στην έρημο για να μας οδηγήσει στο μοναδικό μέρος της Μέσης Ανατολής όπου δεν υπάρχει πετρέλαιο!

  10. apatrinos said

    Εξαιρετικός κατάλογος. Σε σχέση με την έκφραση «Θου Κύριε φυλακήν τω στόματί μου» θα συμπλήρωνα ότι λέγεται όταν δεν θέλουμε να συγκρατηθούμε από το να εκστομίσουμε αυτό που έχουμε σκεφτεί.

  11. Νέο Kid said

    «Τυφλός οδηγεί τυφλούς» Το έψαξα λίγο. Κι αυτό και ο λύκοι που ντύνονται πρόβατα είναι από το κατά Ματθαίον.

  12. apatrinos said

    Διόρθωση: «όταν δεν θέλουμε» -> «όταν θέλουμε»

  13. leonicos said

    4 Νεοκίδιε

    Και βέβαια είναι

  14. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Πολύ καλό, μπράβο. Η γέενα του πυρός υπάρχει?

  15. leonicos said

    τα (πεπυρωμένα) βέλη του πονηρού

  16. miltos86 said

    6
    Για τα καρφιά με κάρφωσε ο κορρεκτορας των ανδρόιδ που μάλλον δε γνωρίζει βιβλικά κείμενα και είδε ‘των υλών’ ως προτιμότερο από ‘των ήλων’!

    Κι εγώ ‘τυρβάζεις’/’τυρβάζει’ χρησιμοποιώ και συμφωνώ, εδώ επειδή δεν αφαίρεσα το ‘Μαρθα, Μάρθα’ είπα να το αφήσω πιο πιστό στο πρωτότυπο.

  17. Νέο Kid said

    Και ένα σύγχρονο βιβλικό: “Oh dear, I hadn’t thought of that!” Τα τελευταία λόγια του θεού , σύμφωνα με το ευαγγέλιο (ταξιδιωτικό οδηγό, για μερικούς) του Ντάγκλας Άνταμς.

  18. LandS said

    Και το «Ο γέγραφα, γέγραφα» το ξέρω «ό γέγραψε, γέγραψε» (ότι γράφει δεν ξεγράφει)

  19. ΓΤ said

    «Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι: Σημαίνει να αποδίδουμε με ορθό και δίκαιο τρόπο το καθετί σε αυτόν που αρμόζει. Από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο (κβ’:21) […]».

    Επίσης σε Μάρκ. 12:17, Λουκ. 20:25.

  20. Παναγιώτης K. said

    Πολύ ωραία δουλειά!
    Φαντάζομαι, θα δεχτεί εμπλουτισμό.
    ( Η συλλογική γνώση κ.λπ)

  21. Νέο Kid said

    Κάποιος πονηρός secularist θα έλεγε ότι «τα του Καίσαρος τω καίσαρι…» δεν αφορά δικαιοσύνη, αλλά είναι μια ξεκάθαρη τοποθέτηση του Τζήσας κράιστ ότι πρέπει να υπάρχει σαφής διαχωρισμός κράτους και εκκλησίας…

  22. leonicos said

    Γη της επαγγελίας δεν είναι βιβλικό ως έκφραση

    Βιβλικό είναι : Γή που ρέει μέλι και γάλα

  23. Alexis said

    Καλημέρα.

    Ευχαριστώ το Νικοκύρη για την δημοσίευση και τα καλά του λόγια και όλους τους σχολιαστές, που έγραψαν ή θα γράψουν, για τις παρατηρήσεις-προσθήκες τους!

    Ασφαλώς και υπάρχουν κι άλλες, αρκετές, που έμειναν απέξω.

    #4: Ο «Χριστός φαντάρος» και άλλες πολλές είναι μια άλλη κατηγορία.
    Παροιμίες και παροιμιακές εκφράσεις που είναι καθαρά λαϊκές (χωρίς παραπομπή σε κείμενα δηλαδή) αλλά έχουν να κάνουν με την θρησκεία και την εκκλησία.

  24. leonicos said

    Ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω

    Βέβαια με τον κίνδυνο να επαναλάβουμε κάτι από το άρθρο

  25. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    https://www.slang.gr/definition/15679-xristianoslangk

  26. ΓΤ said

    Κρανίου τόπος: Επίσης στο Μάρκ. 15:22.

    Βέβαια, να πω ότι τα παίρνω κρανίο που μια γειτόνισσα, χρόνια τώρα, με τις «παραδοσιακές» πια πυρκαγιές, επιμένει να λέει «κρανίουΣ τόπος»…

  27. Α. Σέρτης said

    Ιωάννα Παπαζαφείρη, “Ρήσεις, γνωμικά, φράσεις από τις Γραφές” (ΣΜΙΛΗ 1995, σελίδες 164)

  28. «Κοντός ψαλμός αλληλούια: Παροιμία. Λέγεται για κάτι που τελειώνει σύντομα».

    Λέγεται επίσης με την έννοια του «κάνε υπομονή, πολύ γρήγορα θα το μάθουμε ή θα γίνει αυτό που περιμένουμε»

  29. sarant said

    18 Νομιζω ότι είναι «γέγραφε» ο παρακείμενος.

  30. sarant said

    9 Έγινε η διόρθωση, ευχαριστω!

  31. Πολύ ωραία εργασία του Αλέξη. Πράγματι είναι όλα ζωντανές εκφράσεις.

    Αναρωτιέμαι, σε κοινωνιογλωσσικό πλαίσιο (ποιος, πότε, με ποιον κ.λπ. μιλάει), αν υπάρχουν συνθήκες αυτολογοκρισίας και αποφυγής ή, αντίθετα, πολλαπλασιασμού της εκφοράς τους.

  32. Λοζετσινός said

    Καλημέρα
    Ήμαρτον! Η σωστή λέξη στο σταυρόλεξο που έλυνα πριν μέρες, με ορισμό: Έκφραση μεταμέλειας και παραδοχής σφάλματος
    Οι παροικούντες την Ιερουσαλήμ, χρησιμοποιείται από δημοσιογράφους

  33. Ακούω, κατά καιρούς, π.χ. σε παρέες, και το «ὅστις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν» με τη σφαλερή σημασία «όποιος θέλει ας με ακολουθήσει» και όχι ως πρώτο μέρος (υπόθεση) με τη σημασία «αν κάποιος θέλει να με ακολουθήσει» που συμπληρώνεται με το τη συνέχεια (απόδοση) «ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθείτω μοι».

  34. nikiplos said

    «Η μεν φωνή, φωνή Ιακώβ, αι δε χείρες, χείρες Ησαύ». Την είχα ακούσει από τον Λαλιώτη σε μια αποφορά του στη Βουλή, τότε που τα είχε βάλει με το Μητσοτακέϊκό. Σε ελεύθερη μετάφραση: «Άλλα λέει η θεια μου κι άλλα ακούν τ’ αφτιά μου».
    Το «αμήν» σημαίνει «Αλήθεια είναι» και το «ωσαννά» με τη δύσκολη ορθογραφία, σημαίνει «σώσε τώρα κύριε». Αυτά τα θυμάμαι από μνήμης, από το υποχρεωτικό κατηχητικό στο Δημοτικό.

    Οι συνειρμοί κάνουν μυστήριες διαδρομές.
    Είχαμε έναν συμμαθητή, τον Λούη (ΗΠΑνός υιός μετανάστου που τον γύρισε εσπευσμένα ο νόστος). Ο Λούης στα 70ς ήταν πανύψηλος για μαθητής του δημοτικού, ενώ για να δείξει το καλό παιδί καθόταν και μπροστά ο δύστυχος. Κάθε φορά λοιπόν που κάποιος έψελνε το Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ο Λούης έτρωγε ένα γερό κατακέφαλο (τότε κουρευόμασταν γουλί = με την ψιλή), και γυρνώντας πίσω δεν μπορούσα να μαντέψει ποιός του το είχε ρίξει, καθώς εμείς οι πολλοί και «μπασμένοι» παριστάναμε τους αμέριμνους προσηλωμένους εις την θεάρεστον λειτουργίαν ήτινα έψελνε ο Δημοδιδάσκαλος, ένας καταπληκτικός άνθρωπος αλλά πολύ θεούσος μωρ’ αδερφάκι μου.

    Τον Λούη τον θυμήθηκα ξανά, τώρα που ο Μίκης επιμήκης έλεγε πως στα παιδικά του χρόνια στον Πύργο Ηλείας (σταυροκόπημα), λόγω ότι ήταν πανύψηλος σε σχέση με τους συμμαθητές του, έτρωγε μπούλιν κι έτσι αναγκαζόταν να κάθεται μέσα στο σπίτι, κι η μουσική ήταν μια καλή διέξοδος να περάσει την ώρα του μελετώντας. Αυτά τα έλεγε στην κα Φλέσσα. (Δεν ήξερα ότι οι δοξασμένοι Ήλειοι συνέβαλαν στην δημιουργία του ινδάλματος Μίκη Θεοδωράκη, θεού δωράκι… )

  35. 34 Μια και θυμήθηκες τον Λαλιώτη, θυμήθηκα και γω και τον Αντρέα σε μια αποστροφή (όχι αποφορά! 🙂 ) όταν το ΚΚΕ εσ. μετεξελίχθηκε σε ΕΑΡ: Ω γλυκύ μου έαρ κλπ.

    Ξεχωριστό θέμα οι ανεκδοτολογικές απομιμήσεις, όπως «ο κύριος με τα σου» ή «ω, σανά εν τοις υψίστοις!»

  36. @3 Miltos86

    Επί τον τύπον των υλών > Επί τον τύπον των ήλων.

  37. miltos86 said

    Μια αμφιβολία έχω αν το 16 (που εγώ το ακούω πιο συχνά ως ‘Ανάστα ο Θεός’) είναι όντως παρετυμολογία του τύπου ‘αναστα’ με την αναστάτωση.

    Σε πολλά μέρη το Μέγα Σάββατο όταν ψάλλεται το τροπάριο Ανάστα ο Θεός χτυπούν με δύναμη τα στασίδια, έχω ακούσει ότι σε μικρά μέρη χτυπούν καμπάνες σήμαντρα και μεταλλικά γουδιά, ενώ ταυτόχρονα ο ιερέας εξέρχεται του Βήματος και πετάει σε όλο το ναό βάγια. Κι αυτά είναι όσα επιβιώνουν ως σήμερα, ίσως παλιότερα υπήρχαν ακόμα περισσότερα ανάλογα έθιμα. Εικόνες αναστάτωσης.

    Μια δεύτερη σκέψη είναι ότι το ‘Αναστα ο Θεός’ σηματοδοτούσε και τη λήξη του πένθιμου κλίματος της Μεγάλης Παρασκευής και την έναρξη των ετοιμασιών για το πασχαλινό τραπέζι και τους εορτασμούς, που σίγουρα θα έφερνε αναστάτωση στις νοικοκυρές και μέγα χάος στα σπίτια και τις κουζίνες…

    Πιστεύω δηλαδή ότι πρόκειται για μια αναφορά στο συγκεκριμένο τροπάριο κι όχι στο εννοιολογικό περιεχόμενο του στίχου.

  38. Χαρούλα said

    Μπράβο Alexis! Πολύ καλή δουλειά!

  39. spiridione said

    Μπράβο Αλέξη, πολύ ωραία.
    Να προσθέσω κι εγώ μία φράση, παρερμηνευμένη 🙂 διά πάσα νόσο και πάσα μαλακία

    Και μερικά ακόμα μεγαλοβδομαδιάτικα
    https://sarantakos.wordpress.com/2019/04/26/megalobdomada-3/#more-21212

  40. ΣΠ said

    Καλημέρα.

    Πολύ ωραία δουλειά, Αλέξη.

    Μια διόρθωση: Μέγας ει, Κύριε, και θαυμαστά τα έργα Σου και ουδείς λόγος εξαρκέσει προς ύμνον των θαυμασίων Σου

  41. ΣΠ said

    Τον Αρμαγεδδώνα αλλού τον έχεις με ένα και αλλού με δύο δ.

  42. ΣΠ said

    «Το μεν πνεύμα πρόθυμον, η δε σαρξ ασθενής» το λέμε και όταν υποκύπτουμε σε κάποιο πειρασμό.

  43. Alexis said

    Ευχαριστώ και πάλι όλους τους σχολιαστές για τα καλά τους λόγια!

    #41: Σταύρο, ο Αρμαγεδδών με προβλημάτισε κι εμένα για την ορθογραφία του.
    Το πρωτότυπο, τουλάχιστον αυτό που κοίταζα εγώ, τον έχει με ένα δ
    Όμως εδώ στο ιστολόγιο τον έχουμε αναφέρει ως παράδειγμα ελληνικής λέξης με διπλό δ.
    Το Βικιλεξικό τον δίνει με ένα δ και εναλλακτικά με δύο.
    Δεν ξέρω ποιο είναι το σωστό.

  44. ΣΠ said

    Ο Γιάννης Μαρκόπουλος, μιλώντας για τα Ζαβαρακατρανέμια, υποστήριξε ότι το «αλληλούια» προέρχεται από το «αλληλουχία».

  45. ΣΠ said

    Θα έλεγα ότι «δεν ξέρει η αριστερά σου τι ποιεί η δεξιά σου» σημαίνει ότι δεν ξέρεις τι σου γίνεται, δεν ξέρεις πού παν’ τα τέσσερα.

  46. Alexis said

    #27: Ναι. Επίσης:

    Γεώργιος Ι. Λούπασης: «Επιδράσεις της εκκλησιαστικής φρασεολογίας στη νεοελληνική γλώσσα», Εκδόσεις Πολιτεία 2003, σελ. 256

    Νίκος Ναχόπουλος: «Παροιμιακές φράσεις από το λόγο και τη ζωή της εκκλησίας, γλώσσα είναι και κυλάει», Εκδόσεις Λυδία, 2004

    και άλλα πολλά…

  47. ΣΠ said

    Το «μέλι και γάλα» συνήθως το λέμε μέλι-γάλα.

  48. Γιάννης Στεφάνου said

    Το «δια πάσα νόσο και πάσα μαλακία» δεν πιάνεται;

  49. dryhammer said

    Καλημέρα!
    Πράγματι, πολύ καλή δουλειά, και πολλές οι (εκ)φράσεις που προέρχονται από τα εκκλησιαστικά.

    Για το 16. Ανάστα ο Κύριος, τα είπε ο Miltos86 στο 37.

    Το 54. Ο γέγραφα, γέγραφα
    εμένα πάντα θα μου θυμίζει αυτό (στο 3:28)

    Το 66. Λιμοί, σεισμοί, καταποντισμοί
    Στην Αρτοκλασία που τελείται στους Εσπερινούς, διαβάζεται το «Έτι δεόμεθα υπέρ του διαφυλαχθήναι την αγίαν εκκλησίαν ταύτην, την πόλιν (και νήσον) ταύτην, και πάσαν πόλιν και χώραν από λοιμού, λιμού, σεισμού, καταποντισμού, πυρός, μαχαίρας, επιδρομής αλλοφύλων, εμφυλίου πολέμου και αιφνιδίου θανάτου»

  50. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    Το σχόλιο 48 είχε κρατηθεί επειδή είναι το πρώτο.

    44 Ωχ, και πέθανε κι ο Πορτοκάλος 🙂

  51. dryhammer said

    49γ. Στο τέλος μου τα χαλάει γιατί … έχει (για το μακαρίτη) πιο καλό θάνατο από τον αιφνίδιο, πατ- κιούτ;

  52. Οι εκφράσεις είναι πάμπολλες. Αναρωτιέμαι αν γίνεται να χωριστούν σε υποκατηγορίες.
    Π.χ. θα μπορούσαμε να διακρίνουμε μια ομάδα με εκφράσεις που έχουν κάποια δόση χιούμορ ή και σκωπτικό ύφος. Στα πλαίσια αυτά προτείνω το «Βρήκε ο Φίλιππος τον Ναθαναήλ»

  53. miltos86 said

    #43
    Στην Αποκάλυψη 16,16 πάντως είναι με ένα δ στο αρχαίο. Οι μεταφραστές της βιβλικής εταιρίας (Γαλάνης, Γαλίτης, Καραβιδόπουλος, Βασιλειάδης) το κρατούν με ένα και στην απόδοση, ενώ αναφέρουν ότι είναι εβραϊκό τοπωνύμιο που σημαίνει βουνό της Μεγιδώ, μιας πόλης στην πεδιάδα Εσδραλών, στους πρόποδες του όρους Κάρμηλος.

    Στα αγγλικά φαίνεται να υπάρχει μόνο ο τύπος με δύο d, Armageddon (η γνωστή ταινία πχ ή το βιντεοπαιχνίδι Worms Armageddon) και μάλλον έφτασε εκεί διαμέσου ελληνικών κειμένων. Στα γερμανικά βλέπω και με ένα και με δύο d και βάζουν και H μπροστά (Harmagedon, Harmageddon). (Ο γερμανόφωνος κορρέκτορας μου εδώ διαφωνεί με τα δύο d)

    Να δεις που ίσως αξίζει και άρθρο τελικά!

  54. Κιγκέρι said

    Ζήτησε την κεφαλήν του επί πίνακι.

    Έσφαξε τον μόσχο τον σιτευτό.

  55. sarant said

    52 Πράγματι είναι πάμπολλες, αφού μπορούν να γεμίσουν και βιβλίο (π.χ. της Παπαζαφείρη που αναφέρθηκε σε προηγούμενο σχόλιο).

  56. apatrinos said

    Από μόνα τους: αμήν, αλληλοούια

  57. Κιγκέρι said

    >>… 8. Μέγας είσαι Κύριε και θαυμαστά τα έργα σου!

    στο 1:14:

  58. ΚΩΣΤΑΣ said

    Αλέξη, τα συγχαρητήριά μου για τη δουλειά σου! Την ευλογία μου, τέκνον μου! 😉

    Να προσθέσω και κάτι: Άλαλα τα χείλη των ασεβών.

  59. ΓΤ said

    58@

    Όχι, ρε μαν, δεν είμαστε τια τροπάρια 🙂

    Αλλά μπορεί να παίξει και παράκουσμα με το «αλάλαξον Εσεβών» (Ιερ. 30:3) 🙂

  60. ΚΩΣΤΑΣ said

    59
    Εύλαλα τα χείλη των ευσεβών, των ασπαζομένων του ΓουΤού μας των λογισμών! 😉

  61. dryhammer said

    Στις παραφράσεις να προστεθεί (από προπολεμικό Καραγκιόζη ξεκίνησε) και το «Μέγας είσαι πλάτανε και θαυμαστά τα πλατανόφυλλά σου»

    ——

    Σα σημειωθεί πως στη λαϊκή γλώσσα όλα τα αρχαΐζοντα «θ» προφέρονται «τ». Μνήστητί μου Κύριε, Τί μέλλει γενέσται κλπ

  62. papathm said

    Και μερικές ακόμα φράσεις (από το Γνωμικολογικόν κυρίως):

    – Έπαθε των παθών του τον τάραχον. (Από τον Μικρό Παρακλητικό Κανόνα)

    – Σαρξ εκ της σαρκός μου.(Γένεσις Β’ 23)

    – Ουδέν καινόν υπό τον ήλιον. (Εκκλησιαστής Α’ 9)

    – Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης. (Εκκλησιαστής Α’ 2)

    – Τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου (Έξοδος Κ’ 12)

    – ..ου γαρ γιγνώσκεις τι τέξεται η επιούσα. ( Παροιμίαι ΚΖ’ 1)

    – Όστις σκάπτει λάκκον θέλει πέσει εις αυτόν … ( Παροιμίαι ΚΣΤ’ 27)

    – Θου, Κύριε, φυλακήν τω στόματί μου. ( Ψαλμοί 140:3)

    – Έλεος θέλω και ου θυσίαν. ( Ωσηέ ΣΤ’)

    – Μη κρίνετε ίνα μη κριθήτε. (κατά Ματθαίον ζ’ 1)

    – Παρελθέτω απ’ εμού το ποτήριον τούτο. (Κατά Ματθαίον κς’ 39)

    – Διυλίζοντες τον κώνωπα, την δε κάμηλον καταπίνοντες. (κατά Ματθαίον κγ’ 24)

    – Ύπαγε οπίσω μου Σατανά. (Κατά Ματθαίον ις’ 23)

    – Κεφαλή αυτού επί πίνακι. (κατά Ματθαίον ιδ’ 11)

    – …βρέχει επί δικαίους και αδίκους. (Κατά Ματθαίον ε’ 45)

    – Αγαπάτε αλλήλους. (Κατά Ιωάννην ιγ’ 34)

    – Άρον, άρον σταύρωσον αυτόν. (Κατά Ιωάννην ιθ’ 15)

    – Αι ημέραι πονηραί εισί. ( προς Εφεσίους 5:15)

    – Ο αποθανών δεδικαίωται. (προς Ρωμαίους 6:7)

    – Γέεννα του πυρός (= κόλαση. Ματθ. Ε 22)

    – Αντί του μάννα χολήν. ( Αντίφωνον ιβ’ Μ. Πέμπτης)

    – Απορώ και εξίσταμαι. (Ακολουθία των Χαιρετισμών)

  63. ΓΤ said

    Άραγε το «αμαρτίαι γονέων παιδεύουσι τέκνα» μάς έρχεται από το «αποδιδούς [ο Θεός] αμαρτίας πατέρων επί τέκνα»; (Έξ. 20:5)

  64. Κιγκέρι said

    …και εις τους αιώνας των αιώνων!

  65. ΓΤ said

    «Σαρξ εκ της σαρκός μου»

    Και στη Χαβάη, εκεί που σερφάρουμε, ξαφνικά: sharks επί της σαρκός

  66. ΓΤ said

    Ασφαλώς «κύμβαλο αλαλάζον» για τον κενολογούντα, από Α’ Κορ. 13:1.

  67. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Πολύ καλό! Πλούσια ‘μαγιά’ για επόμενα… Ευχαριστούμε, Αλέξη!

    0.
    >>Το μεν πνεύμα πρόθυμον, η δε σαρξ ασθενής.
    +
    5. >> Όχι γενικά για «κάτι». Δεν έχεις ποτέ όρεξη για κάτι που θέλει κόπο. Εκτός από το σεξ.
    Κι έλεγε ο υπερεβδομηκοντούτης χωριανός μου, βλέποντας κάποιο δροσερό κορίτσι να περνά: «Κόβει ο θεός την μπόρεση, δεν κόβει σκιας και την όρεξη!»
    —-+
    Και μην ξεχνάμε και κάποιες παραφθορές/παρερμηνείες ή παρετυμολογήσεις που προέρχονται από εκκλησιαστικές εκφράσεις.
    Μια χαρακτηριστική αυτή που καταγράφει και περιγράφει γλαφυρά ο Ηρακλειώτης φιλόλογος Μενέλαος Παρλαμάς, στο βιβλίο του «Από τη ζωή των λέξεων», Εκδ. Δόμος, 2001. (Δίνω μόνο το ‘ζουμί’ για οικονομία χώρου).

  68. 67 «Εγώ δεν είπα «Δεσποινίς Καίτη». Είπα: «Δεσποινίς· καίτοι…», πώς λέει ο παπάς «καίτοι καίτοι εν ειρήνη»
    (βρείτε το βιντεάκι)

  69. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    67# Αφού ήτανε Ιούδας εβουλήθη συνυαίναι 😎

  70. Χρίστος said

    Και το παλιό ανεκδοτο:

    Ο δάσκαλος, -Γιωργάκη πες μας μια φράση από το Ευαγγέλιο.

    Γιωργάκης – και απελθών ο Ιούδας απήγξατο.

    κι άλλη μία,
    – Πορεύου κι εσύ ποίει ομοίως

  71. BLOG_OTI_NANAI said

    Το αρ. 100 «Ιησούς Χριστός νικά κι όλα τα κακά σκορπά» δεν είναι ευχή της εκκλησίας, είναι λαογραφικό, έκφραση της λαϊκής ευσεβείας.

  72. grizac said

    Να προσθέσω:
    – Στο λάκκο των λεόντων.
    Δάνειο από την καθολική εκκλησία:
    – Βγήκε λευκός καπνός.

    Επίσης πολλά βιβλικά ονόματα που έχουν πλέον συγκεκριμένη σημασία: Μαθουσάλας (υπέργηρος), Βενιαμίν (ο νεότερος), Δαβίδ-Γολιάθ, Ιούδας, ιώβειος υπομονή και φυσικά Μωυσής (θαυματουργός εθνοσωτήρας).

    Παρεμπιπτόντως, στο βιβλίο του (και στην τότε καμπάνια του) ο Ομπάμα μιλάει κάπου για τον αγώνα των μαύρων στις ΗΠΑ και την υποψηφιότητά του το 2008 και κάνει αναφορά στην «γενιά του Μωυσή» (που ξεκίνησε την πορεία προς την ισότητα στις δεκαετίες του 50-60 με αγώνες και θυσίες, αλλά δε θα προλάβει να ζήσει τη γη της επαγγελίας) και στην επόμενη γενιά (γενιά του Τζόσουα – Ιησού του Ναυή) που ελπίζει να φτάσει στην γη της επαγγελίας – που το 2008 και στα πλαίσια της καμπάνιας του ήταν η εκλογή ενός μαύρου προέδρου.

  73. Irresistible said

    1) Μόνον άσχετοι και παντελώς άγευστοι της Εκκλησιαστικής μας Παραδόσεως εντυπωσιάστηκαν από το σημερινό άρθρο του αδαέστατου σχολιαστού Alexis. Εάν κάθησε και τα βρήκε μόνος του όσα γράφει, είναι αφελής. Διότι θα μπορούσε να τα κάνει copy-paste από τα δεκάδες σχετικά συγγράμματα που έχουν προηγηθεί. Εάν όντως τα αντέγραψε από κάποιο σύγγραμμα, παραπλανά το Ιστολόγιο, διότι παρουσιάζει ως δική του την εργασία άλλων. Όπως και νάχει, οι παραλείψεις του άρθρου είναι δεκάδες και ήδη επεσημάνθησαν από κάποιους σχολιαστές.

    2) Να μάς πεί ο κ. Σαραντάκος ποιά είναι η σχέση του με τον μπολσεβίκο καθηγητή Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, Δημήτρη Τζιόβα. Στο μόλις κυκλοφορήσαν (15 Ιουλίου 2021, από τις παγκοσμίου βεληνεκούς εκδόσεις «Tauris») βιβλίο του « Greece From Junta to Crisis,Modernization, Transition and Diversity» (κατεβάστε εδώ ) ο Τζιόβας μνημονεύει 6 (έξι!) φορές τον κ. Σαραντάκο ως ΑΥΘΕΝΤΙΑ στα ζητήματα της Θείας Ελληνικής Γλώσσης, και τον ευχαριστεί θερμώς στον πρόλογό του, ενώ π.χ. δεν ευχαριστεί έναν Μπαμπινιώτη, έναν Χαραλαμπάκη κι έναν Κριαρά, και δεν λέει λέξη για τους φιλαράκους του κ. Σαραντάκου, Παντελή Μπουκάλα και Γιάννη Χάρη!.. Μάλιστα, στην σελίδα 225 του βιβλίου, ο Δ. Τζιόβας διαφημίζει και το παρόν Ιστολόγιο, δίνοντας φόρα – παρτίδα την διεύθυνσή του, πράγμα που ουδέποτε έχει συμβεί σε κάποιο άλλο σοβαρό επιστημονικό σύγγραμμα.

    Υπόψιν ότι το βιβλίο του Δ. Τζιόβα το προωθεί «με τα χίλια» ο μπολσεβίκικος Χώρος. Απόδειξις ότι στην προχθεσινή σαββατιάτικη «Εφ.Συν» δημοσιεύτηκε ολοσέλιδη ΥΜΝΗΤΙΚΗ κριτική για το εν λόγω σύγγραμμα, σε επιμέλεια του Μισέλ Φάϊς

  74. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ωραία! Αλλ΄έξει το φως της ζωής 🙂

    Πορεύου εν ειρήνη! 🙂

    Ο έτερος Καππαδόκης

    «Εγώ ΄μαι απ΄ εγεννήθηκα του Κάι* την ημέρα» έλεγε η γιαγιά μου για να τονίσει τις κακοτυχίες της. (του Κάιν)*

    Στην εξορία του Αδάμ

    Καλός Σαμαρείτης

    Μη φοβού Μαριάμ

    Όπως λένε οι νόμοι και οι γραφές

  75. BLOG_OTI_NANAI said

    Στο Εβρ. 11,9 υπάρχει η διατύπωση: «Πίστει καλούμενος Αβραάμ υπήκουσεν εξελθείν εις τόπον όν ήμελλεν λαμβάνειν εις κληρονομίαν, καί εξήλθεν μή επιστάμενος πού έρχεται. Πίστει παρώκησεν εις γήν τής επαγγελίας» δηλ. «Με την πίστη ο Αβραάμ υπάκουσε στο Θεό, που τον καλούσε να φύγει για τη χώρα που θα κληρονομούσε, κι έφυγε χωρίς να ξέρει πού πηγαίνει. 9 Με πίστη εγκαταστάθηκε στη γη που του είχε υποσχεθεί ο Θεός«

  76. Φώτης said

    Εξαιρετικό

  77. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  78. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  79. ΣΠ said

  80. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  81. Alexis said

    #58, 67: Σας ευχαριστώ πολύ!

    #49γ: Σημαντικό αυτό που λες Ξεροσφύρη. Άρα δεν είναι λαϊκή επινόηση οι καταποντισμοί όπως έγραψα εγώ, αλλά υπάρχουν σε κείμενο, αν και όχι βιβλικό.

    #75: Άρα υπάρχει και η «γη της επαγγελίας», το λύσαμε κι αυτό 🙂

  82. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    χερουβείμ, σεραφείμ σ’ έφεραν στη γη
    το φεγγάρι αρμενίζει στων ματιών σου την πηγή.

  83. Alexis said

    #74: 🙂🙂🙂
    Ευχαριστώ Έφη!

  84. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    Μπράβο, Ἀλέξη. Καί ὅταν ἀκόμη προϋπάρχη δημοσιευμένο ὑλικό πάνω σέ ἕνα θέμα (καλή ὥρα..) νομίζω πώς φαίνεται ἡ προσωπική προσπάθεια, ὁ κόπος. Συγχαρητήρια! (Ἄν θά’πρεπε νά κάνω πιό συγκεκριμένο σχόλιο, θά ἔλεγα ὄτι ἡ ἔκτασι αὐτῆς τῆς δουλειᾶς σου θά μποροῦσε γόνιμα νά πολλαπλασιαστῆ..)

  85. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα και για τις προσθήκες!

    73 Oμολογώ ότι δεν ήξερα το βιβλίο, αλλά καμαρώνω για τις αναφορές (που είναι δύο, όχι έξι).

  86. Pedis said

    Κάποια από τα παρακάτω θα έχουν ήδη αναφερθεί (προκαταβολικες απόλοτζιζ)

    Υπηρέτης σε δύο αφέντες

    Δούλος του θεού

    Όποιος σπέρνει ανέμους θερίζει θύελλες

    Ουδέν κρυπτόν υπό το ήλιον

    Σπέρνει ζιζάνια

    Να βγάλεις το ψωμί σου με τον ιδρώτα του προσώπου σου

    Αποδιοπομπαίος τράγος

    Μαγδαληνή μετανοούσα

    Φύλλο συκής

    Ιώβειος υπομονή

    Ισχνές αγελάδες

    Το μήλο του Αδάμ

    Εις τον αιώνα των αιώνων

  87. Pedis said

    Παράλειψη: χρήσιμο άρθρο!

  88. Σταματίνα said

    Καλησπέρα στην παρέα! Ευχαριστούμε για τον κόπο σας!!!

  89. @ 65 ΓΤ

    «Σαρξ εκ της σαρκός μου»
    Και στη Χαβάη, εκεί που σερφάρουμε, ξαφνικά: sharks επί της σαρκός

    Sharks επί την σάρκα.

  90. Σταματίνα said

    Αν και πρέπει να μετονομαστεί σε «100+ λέξεις και φράσεις…», έπειτα από όλες αυτές τις προσθήκες!😊

  91. Πέπε said

    Ενδιαφέρον και αναξέντλητο θέμα. Ευχαριστούμε Αλέξη!

    Για μερικές από τις φράσεις διατηρώ την εξής επιφύλαξη: το ότι βρίσκονται έτσι ή κάπως έτσι στις Γραφές, σημαίνει οπωσδήποτε κι ότι προέρχονται από εκεί; Για παράδειγμα το «χτίζει στην άμμο» είναι μια αρκετά προφανής μεταφορά που δε χρειάζεται να την ακούσεις στην εκκλησία για να τη σκεφτείς. (Και βέβαια η κυριολεξία της αναφέρεται σε όσους χτίζουν πραγματικά κτίρια, είτε παλάτια είτε όχι, σε ακατάλληλο έδαφος, όχι στα παιδιά με τα κουβαδάκια στην παραλία!)

    Ανάλογα και με το «ό,τι σπείρεις θα θερίσεις».

    Η κόρη οφθαλμού πρέπει κι αυτή να ήταν ανέκαθεν διαδεδομένη παρομοίωση, αφού και τώρα λέμε «σαν τα μάτια σου» ή «το τάδε και τα μάτια σου [ενν. να προσέχεις)».

    Το κεκλεισμένων των θυρών, κι αυτό μου φαίνεται κοινή και αχρωμάτιστη έκφραση. Η σημερινή της χρήση προφανώς προέρχεται από τα δικαστήρια, και στα δικαστήρια δε νομίζω να τη σκέφτηκαν από τις Γραφές αλλά απλώς επειδή έτσι λέγεται στην καθαρεύουσα το «με κλειστές τις πόρτες».

    Τέλος, το «λύνει και δένει» θυμίζει το «λύειν και δεσμείν», που βρίσκω ότι επίσης είναι βιβλικό (Ματθ. 16:19), και με σημασία πιο κοντινή στης σημερινής έκφρασης απ’ ό,τι στο άλλο χωρίο.

  92. Μυλοπέτρος said

    Το οδόντα κλπ…
    Μπορεί να διαβαστεί και διαφορετικά: όπως έχεις δηλαδή εσύ το δικαίωμα να αποδόσεις τα ίσα, το ίδιο συμβαίνει και με τον άλλο. Γι’αυτό πρόσεχε!
    Διαμορφώνει δηλαδή κάτι σαν ισορροπία του τρόμου θα λέγαμε …

  93. ΓΤ said

    89@ ΔΧ

    Μα φυσικά, αλλά θέλαμε να λογοπαίξουμε με τις ελάχιστες δυνατές αλλαγές.

    λίθος επί λίθον κ.λπ.

  94. 3, 6,
    Κι έτσι, πάντως: Για τον τον τύπο των υλών αρμόδιος θα ήταν ο πατριός, ως ξυλουργός και κατά τεκμήριον ειδικός στους ξυλότυπους (λέμε τώρα)

  95. miltos86 said

    #91
    Θα συμφωνούσα με σκεπτικό ως προς το χτίσιμο στην άμμο.

    Η κόρη οφθαλμού και οι κεκλεισμένες θύρες ωστόσο θα είχαν λογικά απλουστευθεί σε κάτι όπως κόρη του ματιού και κλειστές πόρτες.

    Το γεγονός ότι διατηρούνται σε μια γλώσσα που δεν είναι η καθομιλουμένη, μάλλον μαρτυρά τη βιβλική τους προέλευση.

    #86 ο αποδιοπομπαίος τράγος τι βιβλική/εκκλησιαστική προέλευση έχει;

  96. Εν μέσω δύο ληστών
    Το θηρίο (της Αποκαλύψεως)
    Παραβάτης της εβδόμης εντολής (από τον Μπιθικώτση)

    Και μία δημοφιλής στα αγγλικά, από τον Εκκλησιαστή:
    There is a time for everything
    («Κάθε πράγμα στον καιρό του» το πιο κοντινό;)

  97. 65, 89,
    Σ’ αυτό βοηθάει ένα Cutty Sark
    (κατά τον Alexander, p. 68)

  98. BLOG_OTI_NANAI said

    95: Ναι, μόνο που στο Λευιτικό 16,10 είναι «αποπομπαίος».

  99. … ιστορία των Σοδόμων και Γομόρρων, … της αχαλίνωτης και αμαρτωλής ζωής των κατοίκων τους. …

    Μέρος των δεινών τους εικάζεται ότι οφείλεται σε έξαρση της
    γομόρροιας

  100. BLOG_OTI_NANAI said

    Αποπομπαίος Τράγος:

  101. Το «δι’ ευχών» το βάλαμε;

  102. Alexis said

    Ευχαριστώ για τις νεότερες προσθήκες!

    #91: Πέπε, όντως έτσι είναι. Κάποιες από τις φράσεις δεν ξέρουμε αν ήταν ήδη παροιμιώδεις ή αν έγιναν λόγω της αναφοράς τους στην Βίβλο.

  103. Πέπε said

    95

    > Το γεγονός ότι διατηρούνται σε μια γλώσσα που δεν είναι η καθομιλουμένη, μάλλον μαρτυρά τη βιβλική τους προέλευση.

    Σωστό σκεπτικό, αλλά θα έλεγα μάλλον: μαρτυρά την προέλευσή τους από κάποιον χώρο όπου στερεότυπα χρησιμοποιείται αυτή η μη καθομολουμένη γλώσσα – τα εκκλησιαστικά κείμενα δεν είναι ο μοναδικός τέτοιος χώρος. Για την περίπτωση λοιπόν των κεκλεισμένων θυρών, γιατί όχι δικανική προέλευση;

  104. Πέπε said

    100

    Είχα την εντύπωση ότι πρόκειται κυρίως για αρχαίο ελληνικό έθιμο. Ανττιθέτως, φαίνεται ότι ήταν ευρύτερης διάδοσης, αλλά ;oxi katejox;hn ellhnik;o. Έχει δε αποτελέσει και αντικείμενο ανθρωπολογικής και ψυχολογικής ανάλυσης. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%80%CE%BF%CE%B4%CE%B9%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%BC%CF%80%CE%B1%CE%AF%CE%BF%CF%82_%CF%84%CF%81%CE%AC%CE%B3%CE%BF%CF%82

    https://en.wikipedia.org/wiki/Scapegoat

    https://en.wikipedia.org/wiki/Scapegoating

  105. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    Η ένσταση του Πέπε για την προέλευση των φράσεων έχει βάση σε κάποιες περιπτώσεις.

    100-104 Ως προς τον αποδιοπομπαίο/αποπομπαίο έχουμε γράψει μερικά πράγματα, ως εισαγωγή σε κείμενο του πατέρα μου, αλλά μάλλον θα χρειαζόταν ειδικό άρθρο

    Ο βολικός αποδιοπομπαίος τράγος

  106. Ου μπλέξεις, κατά τα «Ου…» από τις Δέκα Εντολές

  107. dryhammer said

    86. >Ουδέν κρυπτόν υπό το ήλιον

    Μα αφού το Κρυπτόν είναι κάτω από το Ήλιον στον περιοδικό πίνακα

    https://postimg.cc/1n6B9tG6/bf72b351

    91. > «χτίζει στην άμμο»

  108. Αγγελος said

    (51) Για την Εκκλησία, ο αιφνίδιος θάνατος είναι μεγάλο κακό, γιατί δεν δίνει στον πιστό την ευκαιρία να… τακτοποιηθεί, με μετάνοια, εξομολόγηση, ευχέλαιο κλπ.
    Στη συγκεκριμένη όμως ευχή γίνεται κατά τα άλλα λόγος για ομαδικά κακά («λοιμού, λιμού, σεισμού, καταποντισμού, πυρός, μαχαίρας, επιδρομής αλλοφύλων, εμφυλίου πολέμου»), οπότε σκέπτομαι μήπως και το «αιφνιδίου θανάτου» σημαίνει κάποιου είδους θανατικό, αν και τον «λοιμό» τον έχουμε ήδη αναφέρει.

  109. spiridione said

    Το κεκλεισμένων των θυρών το δίνει το ΛΚΝ μετφρ. δάνειο απ’ το ‘à huis clos’.
    https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=%CE%BA%CE%B5%CE%BA%CE%BB%CE%B5%CE%B9&sin=all

  110. sxoliastis2020 said

    Πολύ ενδιαφέρον το σημερινό, συγχαρητήρια στον συγγραφέα!

    Να συμπληρώσω:

    – Αποθανέτω η ψυχή μου μετά των αλλοφύλων.

    – Καιρός του σπείρειν, καιρός του θερίζειν. (Γ. Σεφέρης, κατ’ αναλογία του Εκκλησιαστή.;).

  111. Αγγελος said

    (3) Η ορθόδοξη πίστη και η εκκλησιαστική παράδοση σαφώς αποτελεί βασική συνιστώσα της ελληνικής ταυτότητας και σημείο αναφοράς για την κουλτούρα του τόπου. Επειδή όμως δεν πολυδιαβάζουμε την ίδια την Αγία Γραφή, πέραν των περικοπών που διαβάζονται στην εκκλησία, δεν συμφωνώ ότι αυτό συμβαίνει «συχνά σε βαθμό σοκαριστικά εντονότερο από ότι σε άλλα χριστιανικά κράτη.» Στα αγγλικά π.χ. είναι πάμπολλες οι φράσεις και εκφράσεις που προέρχονται από την Αγία Γραφή, συμπεριλαμβανομένης της Παλαιάς Διαθήκης, συχνά χωρίς ο μέσος αγγλόφωνος να το αντιλαμβάνεται, αφού δεν ξεχωρίζουν αναγκαστικά γλωσσικά από τη σημερινή λαλιά. Υποθέτω ότι το ίδιο θα συμβαίνει και στις γλώσσες άλλων προτεσταντικών λαών.

  112. dryhammer said

    108. Δλδ, άξαφνα να κοπανάνε κάτω σαν τις μύγες, όπως σε κάτι έργα;

  113. Πέπε said

    #3

    > Ανάσταση! (Ως επιφώνημα όταν κάτι/κάποιος άργησε)

    Θα έλεγα μάλλον γενικό συνώνυμο του «επιτέλους!». Δε συνδέεται οπωσδήποτε με συγκεκριμένες καθυστερήσεις, π.χ. με στήσιμο σε ραντεβού. Θα το πούμε και όταν γίνει κάτι που το περιμέναμε με ανυπομονησία πολύ καιρό, ή που δεν καταφέρναμε (εμείς ή άλλος) να το κάνουμε και τελικά τα καταφέραμε, κλπ.

  114. sarant said

    111 Πιο σωστό ειναι να πούμε ότι έχουν περάσει, κάποτε παραφθαρμένες, κυρίως οι φράσεις που ακούγονται κατά τη λειτουργία.

  115. aerosol said

    Και μια φράση που νόμιζα πως προέρχεται από την Αγία Γραφή αλλά -προς έκπληξή μου- τελικά είναι παλιότερη: Μωραίνει Κύριος ον βούλεται απολέσαι.
    Είναι φράση της λατινικής και αρχικά αναφερόταν στην τύχη, αργότερα στον Δία. Τροποποιήθηκε κατά τα χριστιανικά ήθη.

  116. Παναγιώτης K. said

    Άσχετο…
    Ο Γιάννης Κουβάτσος γιατί απουσιάζει;
    Επαναφέρω μια παλιότερη πρότασή μου: Φυσικά μπορεί να υπάρχουν λόγοι που δεν του επιτρέπουν να γράψει. Μπορεί όμως να δίνει μια σύντομη παρουσία από καιρού εις καιρόν.

  117. BLOG_OTI_NANAI said

    Στην αρχαιότητα, και την ελληνική, είχαμε τις ανθρωποθυσίες ως λύση παρόμοια με του αποπομπαίου τράγου. Η θυσία ήταν μια έμπρακτη συγγνώμη του λαού που ικανοποιούσε τους θυμωμένους θεούς και ερχόταν η λύτρωση (επιθυμητός καιρός, βελτίωση σοδειάς, απομάκρυνση ασθένειας κ.λπ.).

    Στην ιουδαϊκή παράδοση η τελικά μή θυσία του Αβραάμ, έδειξε τον δρόμο για την απομάκρυνση από τις ανθρωποθυσίες και την παραχώρηση της ζωοθυσίας λόγω της πνευματικής αδυναμίας του ανθρώπου. Διότι υπάρχουν εδάφια στην Π.Δ. που δείχνουν πως η ουσία βρίσκεται στην πνευματική θυσία και όχι στη ζωοθυσία: «έλεος θέλω καί ου θυσίαν καί επίγνωσιν θεού ή ολοκαυτώματα» (Ωσηέ 6,6).

  118. Γιάννης Ιατρού said

    Αλέξη, χαρά στο κουράγιο σου, μία θέση στον Παράδεισο είναι πλέον εξασφαλισμένη, τόσους σχολιαστές έβαλες να ψάχνουν τις Γραφές για να επαληθεύσουν/ερευνήσουν, όλο και κάτι θα πήρε το μάτι τους από τα υπόλοιπα!

    ΥΓ1: Άσε τον «άλλον« να λέει, είναι γνωστό πως είναι ζηλιάρης… (εκτός άλλων προσόντων). Εμείς σ΄ ευχαριστούμε για τον κόπο σου να τά ΄χουμε σχεδόν όλα μαζεμένα και τακτοποιημένα με επιμέλεια.

    ΥΓ2: Ρε Άγγελε, τι …Στη συγκεκριμένη όμως ευχή γίνεται κατά τα άλλα λόγος για ομαδικά κακά («λοιμού, λιμού, σεισμού, καταποντισμού, πυρός, μαχαίρας, επιδρομής αλλοφύλων, εμφυλίου πολέμου»)…; Κάποιον ξέχασες να βάλεις στην λίστα!

  119. dryhammer said

    118 ΥΓ2. Εκείνος αντικαθιστά (και συμπεριλαμβάνει) όλα τα ανωτέρω δεινά…

  120. BLOG_OTI_NANAI said

    108: Στα λειτουργικά κείμενα δεν μνημονεύεται αλλού το «αιφνιδίου θανάτου» είναι πάντα στα πλαίσια της ίδιας συνολικής ευχής, περί «οργής, λοιμού, λιμού, σεισμού, καταποντισμού, πυρός, μαχαίρας, επιδρομής αλλοφύλων, εμφυλίου πολέμου, και αιφνιδίου θανάτου».

    Οπότε περιλαμβάνει όλες τις μορφές του που είναι όπως είπες ανεπιθύμητες λόγω έλειψης πνευματικής προετοιμασίας. Κλασικό παράδειγμα στα κηρύγματα ο άφρων πλούσιος που έλεγε στον εαυτό του «έχεις πολλά αγαθά κείμενα εις έτη πολλά· αναπαύου, φάγε, πίε, ευφραίνου» και τελικά όχι μόνο έτη πολλά δεν είχε, ακούει ότι «ταύτη τή νυκτί τήν ψυχήν σου απαιτούσιν από σού». (Λουκ. 12,19-20).

    Ευχή κατά του αιφνιδίου θανάτου υπάρχει και στην Π.Δ.: «Την ολιγότητα των ημερών μου ανάγγειλόν μοι» (Ψαλμ. 101).

  121. sarant said

    118 Μια θέση στον Παράδεισο για τον Αλέξη, τότε θα πρέπει και ο υπεύθυνος του ιστολογίου να καπαρώσει μια γωνίτσα 🙂

  122. sxoliastis2020 said

    Υπάρχει ακόμα η (λόγια) έκφραση : «Το άλας εμωράνθη». Προέρχεται από την επί του όρους ομιλία που είπε ο Χριστός στους μαθητές του: «Υμείς εστέ το άλας της γης· εάν δε το άλας μωρανθή, εν τίνι αλισθήσεται».

  123. 122 Μπράβο, και το αλάτι της γης γενικότερα.

  124. Γιάννης Ιατρού said

    121: Εσύ έχεις πιασμένο ολόκληρο στασίδι… 😂

  125. freierdenker said

    Δυο παραπλήσιες φράσεις, με εντελώς διαφορετικό όμως νόημα.

    Ουδεν καινόν υπό του ηλίου. (Εκκλησιαστής) Ουδέν κρυπτόν υπό τον ήλιο. (Με μια πρόχειρη έρευνα που έκανα αποδίδεται στον Λεονάρντο ντα Βίντσι, αλλά δεν είμαι και 100% σίγουρος).

    Δύσκολο και να αποφασίσει κανείς αν πρόκειται για δημιουργικό δάνειο.

  126. Α. Σέρτης said

    73
    «Εάν κάθησε και τα βρήκε μόνος του όσα γράφει, είναι αφελής. Διότι θα μπορούσε να τα κάνει copy-paste από τα δεκάδες σχετικά συγγράμματα που έχουν προηγηθεί. Εάν όντως τα αντέγραψε από κάποιο σύγγραμμα, παραπλανά το Ιστολόγιο, διότι παρουσιάζει ως δική του την εργασία άλλων.»

    Και σε μένα έμεινε αδιευκρίνιστο σε τι συνίσταται ακριβώς η συμβολή του Alexis. Φαίνεται πως γνώριζε τα σχετικά συγγράμματα-ανθολογίες. Δεν μας είπε στον πρόλογο τι ακριβώς έκανε σε σχέση με τα προϋπάρχοντα συγγράμματα (δεν αναφέρθηκε καν στη σχετική βιβλιογραφία), ώστε να μπορέσουμε να εκτιμήσουμε τον όποιο κόπο…

  127. sarant said

    125 «υπό τον ήλιον» και στον Εκκλησιαστή, όπου η διατύπωση που βρίσκω εγώ είναι «ουκ έστιν παν πρόσφατον υπό τον ήλιον». Αλλά σε σχολιαστές βλέπω και το «ουδέν καινόν υπό τον ήλιον».

  128. Εύγε, Αλέξη !

    Η δική μου συνεισφορά δεν είναι πολύ γνωστή ήταν μια μετπασχαλινή συνήθεια που είχαν οι τελευταίες τάξεις του Βαρβακείου όταν εγώ πήγαινα ακόμα στις μικρές…
    κατά την διάρκεια τηςπροσευχής επικρατούσε ησυχία όταν όμως ο εκφωνών έφτανε στο » τον σταυρόν Σου Χριστέ…» το βροντοφώναζαν όλοι και σκολουούσε μοναχή της η μαθητική φωνή σττην συνέχεια «…προσκυνούμεν και την αγίαν Σου ανάστασιν υμνούμεν και δοξάζουμεν…»

  129. ΚΩΣΤΑΣ said

    121 Και τι ζητάω, μια ευκαιρία στον παράδεισο να πάω…

  130. Pedis said

    Το «μαργαριτάρια στους χοίρους» ( του Μάκη του ευαγγελιστή) μου φαίνεται ότι δεν το έχουμε πάρει.

    (Margaritas ante porcos -> perle ai porci)

  131. Pedis said

    Αμ δεν τολμάει κανείς να του πει να πά να μπιπ-ηθεί … ν’ αγιάσει το στόμα του (ιδού κι άλλη έκφραση … αν και προερχόμενη από -ένα ακόμη- πρωτόγονο ειδωλολατρικό έθιμο).

  132. freierdenker said

    127, νοηματικά ο Εκκλησιαστής λέει οτι τα πάντα επαναλαμβάνονται, κάνουν κύκλους, γι’ αυτό και είναι μάταια.

    Ο ντα Βίντσι λέει οτι οτι η αλήθεια στο τέλος θριαμβεύει. Αυτό που βρήκα στα Αγγλικά (από το σημειωματάριο του, 684)

    Truth at last cannot be hidden. Dissimulation is of no avail. Dissimulation is to no purpose before so great a judge. Falsehood puts on a mask. Nothing is hidden under the sun.

  133. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Μπράβο Αλέξη, πολλές από τις φράσεις δεν ήξερα πως είναι εκκλησιαστικές, π,χ το μη μου άπτου, είχα την εντύπωση πως είναι γαλλικής επιρροής.😂

    Για άλλη μια χρονιά η οικονομική ελίτ άνοιξε τα στρατόπεδα συγκέντρωσης ανηλίκων για τον υποχρεωτικό τρόπο σκέψης, δημιουργίας εθελοντών οικονομικών σκλάβων και εξαφάνισης της υπερβατικής σκέψης.

    Ενός λεπτού σιγή για το ψυχορράγημα της ανθρώπινης κριτικής σκέψης!

    O ύμνος προς την ελευθερία της σκέψης.

  134. Pedis said

    Osea (Ωσηέ) 8,7

    E poiché hanno seminato vento
    raccoglieranno tempesta.

    Il loro grano sarà senza spiga,
    se germoglia non darà farina,
    e se ne produce, la divoreranno gli stranieri.

  135. Pedis said

    Nihil sub sole novum (ή και Nihil sub sole novi)

    https://www.treccani.it/vocabolario/nihil-sub-sole-novum/

  136. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Τα Άγια των Αγίων
    Ο αμνός του Θεού
    Φαρισαίοι, ουαί υμίν, Γραμματείς και Φ. κλπ
    Σεβαστιανά βέλη (βλ. καθρεφτίζω το νου)

    Ενώπιον θεού και ανθρώπων (είναι;)

    64 Κιγκέρ ο όφις της βιασύνης με ηπάτησεν 🙂 Ελέησον ! 😉
    130 Το «μαργαριτάρια στους χοίρους»
    και τα άγια στους σκύλους (Μαθιός ζ΄6) 🙂

  137. Γιάννης Ιατρού said

    Δεν είδα να αναφέρει κανείς το γνωστό σλόγκαν των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν:
    «οὐκ ἦλθο[με]ν βαλεῖν εἰρήνην, ἀλλὰ μάχαιραν» (Ματθ. ι´:34)

  138. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    137 λύση, ούτε τη Δευτέρα Παρουσία 😦

  139. Γιάννης Ιατρού said

    Αλέξη, το Νο 68 (νίπτω τας χείρας μου) το αποδίδεις (επιεικώς) λανθασμένα. Ο Ματθαίος το αναφέρει ως εξής:

    …ἰδὼν δὲ ο Κούλιος τῆς Νοδού ὅτι οὐδὲν ὠφελεῖ, ἀλλὰ μᾶλλον θόρυβος γίνεται, λαβὼν ὕδωρ ἀπενίψατο τὰς χεῖρας ἀπέναντι τῶν ψηφοφόρων λέγων· ἀθῶος εἰμί ἀπὸ τοῦ χρέους τῶν 324 μυρίων τοῦ κόμματος τούτου· ὑμεῖς ὄψεσθε. Καὶ ἀποκριθέντες πάντες οἰ ψηφοφόροι τῆς Νουδού εἶπον· τὸ χρέος αὐτοῦ ἐφ᾿ ἡμᾶς καὶ ἐπὶ τὰ τέκνα ἡμῶν…

  140. sarant said

    132 Μπορεί να είναι του ντα Βίντσι, αλλά μπορεί να το διάβασε κι αυτός κάπου, θέλει λίγο ψάξιμο.

    130-136 Αναρωτιέμαι αν έχουμε γράψει άρθρο για το θέμα. Και ψάχνω και βρίσκω ότι έχουμε πράγματι γράψει:

    Τι ξέρει ο βλάχος από σφουγγάτο;

  141. Γιάννης Ιατρού said

    Επίσης θεωρώ πως σκοπίμως παραλείφθηκε η γνωστή περικοπή από το κατά Ματθαίον (22:23-25), αυτή που διαβάζεται τη Μ. Τρίτη, γνωστή και ως: «τίνος τῶν ἑπτὰ έσται ἡ γυνή;» μόνο και μόνο για να μην δημιουργηθεί o σχετικός συνειρμός: ό,τι φάμε, ό,τι πιούμε κι ό,τι …προλάβουμε 🙂

  142. Alexis said

    #139: 😆 😆 😆

    #126: Φαίνεται πως γνώριζε τα σχετικά συγγράμματα-ανθολογίες. Δεν μας είπε στον πρόλογο τι ακριβώς έκανε σε σχέση με τα προϋπάρχοντα συγγράμματα

    Δεν τα γνώριζα, τα ανακάλυψα στην πορεία ψάχνοντας στο διαδίκτυο. Και δεν τα χρησιμοποίησα βέβαια γιατί σκοπός μου δεν ήταν να εκπονήσω …διδακτορική διατριβή επί του θέματος. Το ζητούμενο ήταν ένα σχετικά σύντομο άρθρο (σύντομο τόσο ώστε να μπορεί να παρουσιαστεί στο ιστολόγιο) με τις πιο συνηθισμένες (κατά την κρίση μου) σχετικές φράσεις.
    Μοναδικές πηγές μου τα προσωπικά μου ακούσματα και το διαδίκτυο, τίποτα άλλο.
    Για την παράθεση των βιβλικών κειμένων ανέτρεξα σε αυτόν τον ιστότοπο, που νομίζω πως είναι ό,τι πιο πλήρες υπάρχει διαδικτυακά.

    Ελπίζω να σας κάλυψα…

  143. Pedis said

    #140 α -> #135

  144. Αγγελος said

    Πέδη (137), εδώ είναι ελληνικό ιστολόγιο 🙂 Δεν είναι δύσκολο να βρεις το ελληνικό κείμενο οποιουδήποτε βιβλικού χωρίου! Ειδικότερα,
    Ωσηέ Ζ’ 7: «ὅτι ἀνεμόφθορα ἔσπειραν, καὶ ἡ καταστροφὴ αὐτῶν ἐκδέξεται αὐτά· δράγμα οὐκ ἔχον ἰσχὺν τοῦ ποιῆσαι ἄλευρον· ἐὰν δὲ καὶ ποιήσῃ, ἀλλότριοι καταφάγονται αὐτό. »
    Παραδόξως, δεν φαίνεται να λέει ότι σπέρνουν ανέμους και θα θερίσουν θύελλες. Απεναντίας, το εβραϊκό κείμενο αυτό λέει:
    כִּי רוּחַ יִזְרָעוּ, וְסוּפָתָה יִקְצֹרוּ
    קָמָה אֵין-לוֹ, צֶמַח בְּלִי יַעֲשֶׂה-קֶּמַח–אוּלַי יַעֲשֶׂה, זָרִים יִבְלָעֻהוּ.
    που ο Βάμβας μεταφράζει «Ἐπειδή ἔσπειραν ἄνεμον, διὰ τοῦτο θέλουσι θερίσει ἀνεμοστρόβιλον· δὲν ἔχει κάλαμον· ὁ βλαστὸς δὲν θέλει δώσει ἄλευρον· καὶ ἄν δώσῃ, ξένοι θέλουσι καταπίει αὐτό.»
    Kάτι τέτοιο λέει και η Βουλγάτα:
    Quia ventum seminabunt, et turbinem metent:
    culmus stans non est in eo;
    germen non faciet farinam:
    quod etsi fecerit, alieni comedent eam.

  145. Πέπε said

    @136

    > ουαί υμίν, Γραμματείς και Φ. κλπ

    Άρα και το ουαί κι αλλοίμονο; Έμμεσα ίσως;

  146. ΓΤ said

    https://www.in.gr/2021/09/14/greece/plasta-pistopoiitika-keno-sto-systima-pos-allazei-apotelesma-tou-test/

  147. sarant said

    Καλημέρα από εδώ!

    142 Αναμενόμενο δεν ήταν;

  148. Alexis said

    #147: ;;;
    Αν εννοείς το σχόλιο του Α. Σέρτη, θα έλεγα ναι, με βάση την μέχρι τώρα παρουσία του εδώ.

  149. Pedis said

    # 144 – Πέδη (137), εδώ είναι ελληνικό ιστολόγιο
    Να τα γράφω δηλαδή με ελληνικούς χαρακτήρες; Έλα, πήρες πάσα και μας τη λες;! Τσ τσ τσ … 😋

  150. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    149# Audiatur vox Angeli. Kala sou leei re, grafe ellinika i psofa 😜 🤪

  151. Γιάννης Ιατρού said

    150: 👍👍😂 Audiatur vox bestia

  152. Γιατί, βρε Πέδη, ιταλικά μιλούσε ο Ωσηέ; (Ε ποϊκέ άννο σεμινάτο βέντο…)

  153. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    151# Bestiae vre agrammate stourne.
    Tha to grapsis ekato fores 😜

  154. LandS said

    145
    Αυτό νομίζω είναι παράφραση του ωιμέ κι αλλοίμονο

  155. Pedis said

    # 152 – Όχι, μιλούσε ελληνικά!?

  156. Καλημέρα,
    121 κα Εσείς να πάτε στον παράδεισο σε γωνίτσες κλπ ν’ απολαμβάνετε την μοναξιά σας κι αφήστε εμάς στην κόλαση με τις παλιοπαρέες 🙂

    Περί «οφθαλμόν αντί οφθαλμού». Ενώ φαίνεται εκδικητικό, στην πραγματικότητα είναι να προλαβαίνει τα χειρότερα. Μην γίνει οφθαλμό αντί οδόντα ή ξερωγώ ζωή αντί οφθαλμού. Μπάστα, μέχρι εκεί που σου κάνανε και μην πας παραπάνω!

  157. Γιάννης Ιατρού said

    153: Ναι, γενική θέλει👍

  158. sarant said

    Σχόλιο στο Τουίτερ, με προσθήκες που δεν έχουν όλες αναφερθεί:

    Από φυλακής πρωίας μέχρι νυκτός, Δεύτε τελευταίον ασπασμόν,
    Δεύρο έξω,
    Οίνος ευφραινει καρδιαν,
    Ων ουκ έστι αριθμός,
    Ο έχων ώτα ακούειν,
    Πτωχος ειμί εγώ και πενής,
    Ο ήλιος εβασίλευσε

  159. Πέπε said

    Ο ήλιος εβασίλευσε; !!!

  160. zgrisp said

    Περίφημη η εργασία σου Αλέξη, μπράβο! Κι εγώ είμαι ανάμεσα σ΄αυτούς που εξεπλάγησαν με κάποια απ΄αυτά, που δεν ξέραμε ότι προέρχονται από τα της εκκλησίας γενικότερα.
    Θα προσθέσω στον κατάλογό σου το πολύ κοινό «δόξα τω Θεώ» ή «δόξα σοι ο Θεός» που το χρησιμοποιούμε όλοι λίγο ως πολύ (ανεξάρτητα από το αν είμαστε θρησκευόμενοι ή όχι! – κάποιες φορές βγαίνει αυθόρμητα!).
    Και ένα ευχαριστώ στον Νικοκύρη που σε ….εξέθεσε!

  161. sarant said

    159 Οι άλλες όμως είναι εντάξει -οι περισσότερες, έστω.

  162. Πέπε said

    161

    Δεν εννοούσα ότι δεν είναι εντάξει κι αυτή. Απλώς ότι απορώ. Σκέφτηκα: για φαντάσου να ανάγεται σε κάποιο χωρίο όπου δε σημαίνει «ο ήλιος έδυσε» αλλά ξερωγώ «ήρθε η βασιλεία του ήλιου», και από λαϊκή παρερμηνεία να βγήκε η σημερινή έκφραση! Έτσι κι αλλιώς η σύνδεση ανάμεσα στο ρήμα βασιλεύω και στη σημασία δύω δεν είναι καθόλου προφανής, σ’ εμένα τουλάχιστον.

  163. sarant said

    162 Οκ.

    Υπάρχει στον Εσπερινο το «Κύριος εβασίλευσε ευπρέπειαν ενεδύσατο», το οποίο ίσως έχει παίξει ρόλο στη διαμόρφωση της σημασίας του «ο ήλοος βασιλεύει».

    Αλλά ενώ νόμιζα ότι έχουμε συζητήσει στα σχόλια αν και όχι σε ειδικό άρθρο τη φράση «ο ήλιος βασιλεύει», με τη σχετική εργασία του Κριαρά, δεν βρίσκω τέτοιο ίχνος. Να μπει λοιπόν στα υπόψη.

  164. spyridos said

    158

    Όλες πολύ ωραίες αν και τρεις δεν θα τις έλεγα φράσεις της καθημερινής γλώσσας (Από φυλακής πρωίας μέχρι νυκτός, Ων ουκ έστι αριθμός, Πτωχός ειμί εγώ και πένης).
    Ενδιαφέρουσα και η πηγή του ο ήλιος βασιλεύει αλλά και η μη προφανής σημασία δύει για το βασιλεύει που λέει κι ο Πέπε.
    Είναι ιδιαίτερα ποιητικό κάτι να βασιλεύει στη δύση του.
    Θα με βάλετε να διαβάζω βραδιάτικο Κριαρά. Αχ υπερεκτιμημένη κατάσταση ο ύπνος.

  165. Γιάννης Ιατρού said

    164: ..υπερεκτιμημένη κατάσταση ο ύπνος..
    Έλα τώρα, ομολόγησε πως εφαρμόζεις την μέθοδο της υπνοπαιδείας 😋 🙂

  166. Leoben said

    Μια διόρθωση στη φράση Νο64: Το όνειρο δεν το εξήγησε ο Μωυσής αλλά ο Ιωσήφ.

  167. Alexis said

    #166: Σωστά, πώς μου ξέφυγε…

  168. Elias said

    38. Απ’ τον καιρό του Νώε

    Υπάρχει και στα Ταϊλανδικά αντίστοιχη έκφραση, χιουμοριστική, με την ίδια σημασία: «Αρχαιότερο κι απ’ τον Κίτρινο Αυτοκράτορα«

  169. […] Πηγή : . . . […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: