Πανελλαδικά σεξιστικά στερεότυπα

Κάτι άλλο είχα σκοπό να γράψω σήμερα,  αλλά προτίμησα να ασχοληθώ με κάτι  που έπεσε στις Πανελλαδικές εξετάσεις, αφενός επειδή πρόκειται για εθνικό θεσμό και  αφετέρου γιατί με προέτρεψε καλός φίλος. Αλλά θέλω και τη γνώμη σας.

Λοιπόν, στο  μάθημα των Αρχαίων έπεσε Πλάτωνας στο διδαγμένο και Ξενοφώντας στο αδίδακτο (και Όργουελ στο παράλληλο κείμενο). Στο κείμενο του Πλάτωνα υπήρχε η μετοχή «φέροντας» και υπήρχε η εξής σχετική ετυμολογική ερώτηση:

Την  επαναλαμβάνω:

Να συμπληρώσετε τις παρακάτω περιόδους λόγου με ουσιαστικά ετυμολογικά συγγενή (απλά ή σύνθετα) της μετοχής «φέροντας» ώστε να ολοκληρωθεί σωστά το νόημά τους:

1. Πήγε να τον δει ωτορινολαρυγγολόγος, γιατί ένα κοκκαλάκι ψαριού είχε κολλήσει στον ………. του.

2. Πρόσφατα καταργήθηκε ο ………. κατανάλωσης στα είδη πρώτης ανάγκης.

3. Στις εκπτώσεις η κόρη μου συνήθως ψωνίζει πολλά ………..

4. Με στενοχώρησε το ………. του. Ήταν φοβερά προσβλητικό.

5. «Δεν ντρέπεσαι που επαναλαμβάνεις ό,τι σου λέει η γυναίκα σου; Κατάντησες ………. της».

Κάποιος φίλος κύκλωσε  την ερώτηση 5, αλλά όχι επειδή είναι δύσκολη. Μια και το θέσαμε όμως, προσπαθήστε να δείτε αν θα πιάνατε 10 μονάδες σε περίπτωση που δίνατε εσείς εξετάσεις.

Να το πάρει όμως το ποτάμι.

Οι σωστές απαντήσεις είναι:

1. οισοφάγο
2. φόρος
3. φορέματα
4. φέρσιμο (φέρσιμό του με τον εγκλιτικό τόνο)
5. φερέφωνο (φερέφωνό της με τον εγκλιτικό  τόνο)

Το  1 έκαψε κόσμο διότι πολλά παιδιά έγραψαν «φάρυγγα», απάντηση λογική πραγματολογικά, αλλά όχι σωστή ετυμολογικά: ο φάρυγξ δεν έχει ετυμολογική σχέση με το ρήμα «φέρω», ανάγεται σε ινδοευρ. ρίζα που σημαίνει «σκάβω», όπως και το φαράγγι (φάραγξ).

Το αστείο είναι ότι η «σωστή» απάντηση, αν την κρίνουμε αυστηρά, είναι επίσης λανθασμένη. Όχι επειδή αμφιβάλλω αν ο οισοφάγος είναι αρμοδιότητα του ΩΡΛ, η αντίρρησή  μου είναι γλωσσική.

Τι εννοώ; Στη λέξη «οισοφάγος» το πρώτο συνθετικό είναι το «οίσω»,  μέλλοντας  του ρήματος «φέρω», που όμως ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΕΣΗ με το «φέρω»! Πρόκειται για  άλλο ρήμα, αγνώστου ετύμου (λέει το λεξικό), που χρησιμοποιήθηκε ως μέλλων του ρήματος «φέρω». Κατά σύμπτωση , πολύ πρόσφατα ο  φίλος μας ο Πέπε, παγκοσμίως άγνωστος φιλόλογος γαρ, μας  έλεγε πως αναλογα προβλήματα υπάρχουν και με τον αόριστο «είδον» που δεν έχει ετυμολογική σχέση  με το  ορώ/βλέπω, αλλά επίσης χρησιμοποιείται σε παρόμοιες ασκήσεις «ετυμολογικής συγγένειας».

Ας το προσπεράσουμε αυτό όμως, διότι σήμερα δεν λεξιλογούμε (μόνο).

Ο φίλος που μου έστειλε τα θέματα κύκλωσε την  ερώτηση 5 διότι βρήκε σεξιστικό στερεότυπο στην πρόταση:

«Δεν ντρέπεσαι που επαναλαμβάνεις ό,τι σου λέει η γυναίκα σου; Κατάντησες φερέφωνό της»

Ακόμα, άλλοι εντόπισαν σεξιστικό στερεότυπο και στην ερώτηση 3:

Στις εκπτώσεις η κόρη μου συνήθως ψωνίζει πολλά φορέματα

Νομίζω ότι έχουν δίκιο και ο μεν και η δε.

Και οι δυο ερωτήσεις, συμπληρωμένες, απηχούν στερεότυπα και προκαταλήψεις. Είναι ντροπή για τον άντρα να υποτάσσεται στη γυναίκα του,  η μια προκατάληψη,  οι γυναίκες κάνουν πολλά (ακριβά, περιττά) ψώνια, η δεύτερη.

Είπε κάποιος: Μα, το φόρεμα γυναικείο είναι,  μπορουσε να βάλει «ο γιος  μου αγοράζει φορέματα»; Όλα τα έχετε κάνει ίσωμα εσείς οι γουόκ.

Ναι, το φόρεμα είναι γυναικείο, αλλά κανείς δεν σε υποχρεώνει να βάλεις άσκηση με τη λέξη αυτή ή, αν τη χρησιμοποιήσεις, μπορείς να βρεις χιλιάδες προτάσεις που να μην έχουν μέσα στερεότυπο.

Είπε άλλος: Για οποιονδήποτε είναι ντροπή να επαναλαμβάνει ό.τι λέει το έτερόν του ήμισυ και να είναι φερέφωνό του.

Χμ… Ναι, αλλά για κάποιο περίεργο λόγο δεν έτυχε να γράψει ο θεματοθέτης «Δεν ντρέπεσαι που επαναλαμβάνεις ό,τι σου λέει ο άντρας σου; Κατάντησες φερέφωνό του». Λέτε να ήταν τυχαίο; (Αλλά οι γυναίκες, σύμφωνα με το ίδιο στερεότυπο, πρέπει να είναι υποχωρητικές -για τη γυναίκα θεωρείται προσόν να είναι «υπάκουη»).

Πολύ περισσότερο, δεν έτυχε να γράψει ο θεματοθέτης «Δεν ντρέπεσαι που επαναλαμβάνεις ό,τι σου λέει ο εργοδότης σου; Κατάντησες φερέφωνό του» ή, ξέρω  γω, «Όλες οι εφημερίδες έχουν καταντήσει ……. της κυβέρνησης«.

Στην Εφημερίδα των Συντακτών, ο Δημ. Κανελλόπουλος πρόβλεψε ότι σε επόμενες εξετάσεις θα μπει φράση «Αυτή μέχρι και το μουστάκι θα σε  βάλει να  ξυρίσεις».

Θα πει κανείς, τόσο σημαντικό είναι; Μήπως δεν λέγονται αυτές οι φράσεις; Ασφαλώς λέγονται, ενώ ας πούμε  η φράση «καταργήθηκε ο φόρος κατανάλωσης στα είδη πρώτης ανάγκης» έχει καταντήσει να ακούγεται χιμαιρική. Λέγονται, αλλά δεν παύουν  να  αναπαράγουν στερεότυπα, κατά τη γνώμη μου.  Και επειδή λέγονται στις πανελλαδικές εξετάσεις, γι’ αυτό και τους έδωσα τόση σημασία  όση για να γράψω αυτό το σύντομο άρθρο.

Εσείς, βρίσκετε σεξιστικό στερεότυπο στις φράσεις αυτές;

ΥΓ Πέρα  από τα στερεότυπα, μου έκανε εντύπωση  ότι η Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων έκρινε ότι «Η ερώτηση για τα ετυμολογικά συγγενή ουσιαστικά (Β3) παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες, ιδιαίτερα τα ετυμολογικά οισοφάγος και φερέφωνο.» Μα, η ερώτηση μπαίνει σε μελλοντικούς φιλολόγους! Από την άλλη, τουλάχιστον δύο σχολιαστές στα σόσιαλ βρήκαν πολύ εύκολες τις ερωτήσεις,»επιπέδου δημοτικού».  Άλλη  υπερβολή.