Όλα όσα (δεν) θέλατε να μάθετε για το Καμίνο

Μια παλιά φίλη, τόσο παλιά που εμφανίζεται στη φωτογραφία της Β’ Δημοτικού που έβαλα εδώ προχτές, διάβασε τα άρθρα για το Καμίνο και μου έστειλε μήνυμα, ότι έχει σκοπό να το περπατήσει κι εκείνη -και μου ζήτησε πρακτικές συμβουλές. Ξεκίνησα να της γράφω, αλλά κι άλλος  φίλος ζήτησε κάτι ανάλογο, οπότε είπα να τα γράψω σε άρθρο. Το ξέρω, σας έχω πρήξει με τα καμινικά άρθρα -αλλά διαπίστωσα  ότι,  παρόλο που έγραφα κάθε μέρα άρθρο, υπάρχουν πράγματα που δεν τα έχω θίξει, ιδίως όσον αφορά την προετοιμασία. Οπότε, θα με ανεχτείτε -και υπόσχομαι να μην επανέλθω σύντομα στο θέμα.

Το προσκύνημα που γίνεται  στην  Κομποστέλα το ήξερα εγκυκλοπαιδικά. Στο Λουξεμβούργο έβλεπα σε κάποια μονοπάτια το γνωστό σήμα με την αχηβάδα, που θυμίζει ηλιαχτίδες, διότι κάποιοι μπορεί να  ξεκινάνε  το προσκύνημα από μακριά, αλλά δεν είχα ασχοληθεί, μέχρι που μια φίλη και συνάδελφος, που περπατούσαμε μαζί, μου είπε ότι θα πήγαινε για μια βδομάδα με  μια φίλη της, να περπατήσουν  ένα  τμήμα του Καμίνο με αφετηρία την πόλη Λεόν -όχι ως το τέρμα.

Μετά, μου διηγήθηκε τις εμπειρίες της, και από τότε αποφάσισα ότι μόλις πάρω σύνταξη (πλησίαζε ο καιρός) θα το επιχειρούσα.

Αρχικά έλεγα να φύγω τέλη Απριλίου για καμιά δεκαπενταριά μέρες, και σχεδίαζα να κάνω το δεύτερο μισό της γαλλικής διαδρομής (Καμίνο Φρανθές). Ύστερα, οι κόρες μου εκδήλωσαν την επιθυμία να έρθουν κι εκείνες -χάρηκα πάρα πολύ, αλλά επειδή τα κορίτσια δουλεύουν  αναγκαστικά περικόψαμε τη διάρκεια σε 6-7 μέρες πορείας, οπότε θα παίρναμε κάποια συντομότερη διαδρομή.

Διότι, βλέπετε, υπάρχουν  πολλές διαδρομές στο Καμίνο. Από Πορτογαλία, από Γαλλία, από κεντρική Ισπανία, από την ακτή. Έχουν τα ονόματά τους: Καμίνο Φρανθές (ξεκινάει από το γαλλικό χωριό Saint-Jean-Pied de Port, SJPP στην αργκό των περεγρίνων, καβαλάει τα Πυρηναία), Καμίνο Πορτουγκές (από Λισαβόνα), Καμίνο Ινγκλές (ξεκινάει από τα βορειότερα παράλια της Γαλικίας και κατηφορίζει), Πριμιτίβο (η παλιά, αρχική διαδρομή, ξεκινάει από Οβιέδο), Νόρτε (ξεκινάει από σαν Σεμπαστιάν και ακολουθεί την παραλία) κτλ.

Και βέβαια, δεν είναι υποχρεωτικό να πάρεις μια διαδρομή από την  αρχή. Μπορείς να την ξεκινήσεις από οποιοδήποτε σημείο της. Ούτε είναι υποχρεωτικό να τερματίσεις στην Κομποστέλα. Όπως η φίλη μου, μπορείς να διακόψεις νωρίτερα. Απλώς, για να πάρεις το πιστοποιητικό του περεγρίνου πρέπει να διανύσεις απόσταση 100 χλμ τουλάχιστον με τα πόδια (ή 200 με ποδήλατο), να τερματίσεις στην Κομποστέλα και να έχεις τουλάχιστον δυο σφραγίδες για κάθε μέρα πορείας. Για τις σφραγίδες θα πούμε πιο κάτω.

Έτσι, πολλοί προσκυνητές, ίσως  οι περισσότεροι, κάνουν τα τελευταία 100+ ή τα τελευταία 200 χιλιόμετρα. Η πιο δημοφιλής αφετηρία είναι η Σαρρία (όχι σαρία), κι έτσι κάνεις τα τελευταία 100τόσα χιλιόμετρα της  γαλλικής διαδρομής και ακολουθεί το Τούι, πόλη στα ισπανοπορτογαλικά σύνορα, από όπου κάνεις τα τελευταία 120 χιλιόμετρα της πορτογαλικής διαδρομής. Μόνο το 6% κάνουν όλη  τη γαλλική διαδρομή από την αρχή ως το τέλος.

Οπότε, αν θέλετε να κάνετε το Καμίνο, καλό είναι να έχετε αποφασίσει πόσες μέρες μπορείτε να διαθέσετε. Αυτό θα καθορίσει και τη διάρκεια της διαδρομής, σε συνάρτηση βέβαια με τις αντοχές σας και την  πεζοπορική ιστορία σας. Εμείς είχαμε έξι μέρες πορείας, οπότε διάλεξα να κάνουμε το πορτογαλικό Καμίνο, όμως να ξεκινήσουμε όχι από το Τούι αλλά από τη Βαλένσα ντο Μίνιου, την τελευταία πορτογαλική πόλη πριν από τα σύνορα, διότι έχω την πετριά να θέλω να περνάω σύνορα με τα πόδια.

Αφού ξέρεις την αφετηρία σου και τον τερματισμό σου, είναι εύκολο, υπάρχουν δεκάδες σάιτ, να σχεδιάσεις τις επιμέρους στάσεις, τα ετάπ της πεζοπορίας. Οι στάσεις θα είναι σχετικά μεγάλες κωμοπόλεις, όπου να  υπάρχουν  αρκετοί ξενώνες και οι άλλες απαραίτητες υποδομές και θα φροντίσεις οι αποστάσεις κάθε ετάπ να είναι βολικές ώστε να μπορείς να τις περπατήσεις σε μια μέρα.

Τα δικά μας ετάπ ήταν:

7/9: 1ο ετάπ. Valença – O Porrino,  20 km

8/9:  2ο ετάπ, O Porrino – Redondela, 17 km

9/9, 3ο ετάπ, Redondela-Pontevedra, 20 km

10/9, 4ο ετάπ, Pontevedra-Caldas de Reis, 24 km

11/9, 5ο ετάπ, Caldas de Reis-Padrón, 19,5 km –> 22km

12/9, 6ο ετάπ, Padrón-Santiago de Compostela, 25,5km –> 23km

Eδω, επειδή το έκτο ετάπ ήταν πολύ μεγάλο και κάπως ανηφορικό, έψαξα  ένα ξενοδοχείο όχι στο κέντρο του Παδρόν αλλά αρκετά πιο πέρα, ώστε να επιμηκύνω το προηγούμενο ετάπ και να συντομέψω το τελευταίο, κάνοντάς το πιο ματζόβολο. Η απόφαση αυτή είχε ένα κόστος, ότι δεν μείναμε στην  πολύ όμορφη πόλη Παδρόν και οι κοπέλες γκρίνιαζαν -και χρειάστηκε να πάρουμε ταξί το βράδυ για να πάμε, να φάμε και να έρθουμε. Αλλά τα ταξί στην  Ισπανία είναι φτηνά, ίσως φτηνότερα από την Ελλάδα και είναι και πολλά και σταματάνε και στο δρόμο, όπως στην Ελλάδα.

Η επόμενη απόφαση που θα  πάρετε είναι: θα κουβαλάω μόνος μου το σακίδιό μου ή θα μου το μεταφέρει εταιρεία; Η αρχική, ορθόδοξη προσέγγιση είναι να έχεις όλα σου τα πράγματα σε ένα σακίδιο πλάτης, μπάκπακ που λένε, και να πεζοπορείς κουβαλώντας το. Αυτό βέβαια συνεπάγεται ότι θα έχεις λίγα πράγματα, που θα πρέπει να σου κρατήσουν για 5-10-20 μέρες, πράγμα που επιβάλλει πολλή μελέτη  και προετοιμασία. Στο Φέισμπουκ υπάρχουν δεκάδες ομάδες περεγρίνων και επίδοξων περεγρίνων και ένα από τα τρία συχνότερα θέματα συζήτησης είναι «τι να πάρω και τι να μην πάρω στο σακίδιο». Πολλοί ανεβάζουν φωτογραφίες με τα περιεχόμενα  του σακιδίου τους απλωμένα σε ένα σεντόνι: ας  πούμε τρεις αλλαξιές εσώρουχα, δύο τισέρτ, ένα αδιάβροχο, δεύτερο ζευγάρι παπούτσια, δεύτερο παντελόνι. Δεκαπέντε μέρες με τρεις αλλαξιές; Θα τις πλένεις σε κάθε σταθμό, θα δούμε παρακάτω. Να γραφτείτε σε τέτοιες ομάδες αν εχετε σκοπό να κάνετε το Καμίνο, θα μάθετε πολλά.

Το να κουβαλάς το σακίδιό σου είναι βέβαια επίπονο, αλλά σου δίνει την ελευθερία να σταματάς όπου θες. Ειχες σκοπό να κάνεις 25 χιλιόμετρα ως την Ποντεβέδρα αλλά σε βρήκε η βροχή στα 15; Στο πρώτο κεφαλοχώρι θα έχει κατάλυμα, μένεις εκεί. Έφτασες στο τέρμα αλλά έχεις  όρεξη να προχωρήσεις άλλα πέντε χιλιόμετρα; Κανένα πρόβλημα. Αυτό βέβαια είναι κάπως θεωρητικό, ή μάλλον είναι κοντινό στο αρχικό πνεύμα του προσκυνήματος, όταν τα αλμπέργκα, οι ξενώνες των  προσκυνητών, δεν δέχονταν  κρατήσεις από τα πριν. Στην  πράξη, κάθε  μέρα βλέπεις από το κινητό σου ποιοι ξενώνες έχουν θέση (υπάρχουν πολλές σχετικές εφαρμογές) και κλείνεις ανάλογα.

Η άλλη λύση, που αυτήν ακολουθήσαμε εμείς, είναι να έχεις ένα μεγάλο σακίδιο με τα πράγματά σου, κι ένα μικρό όπου θα βάζεις τα πράγματα της κάθε μέρας, για όσο κρατάει η πορεία (μια αλλαξιά, φορτιστές, φαρμακείο, αδιάβροχο πόντσο, παγούρι). Υπάρχουν πολλές εταιρείες που αναλαμβάνουν να μεταφέρουν τα πράγματά σου από τον ένα ξενώνα στον επόμενο. Βέβαια, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να έχεις από τα πριν κάνει πρόγραμμα, πού θα σταματήσεις και πού θα διανυκτερεύσεις κάθε μέρα. Από μια ομάδα του Φέισμπουκ, μου σύστησαν την εταιρεία TopSantiago, που εδρεύει στην Πορτογαλία και ειδικεύεται στην  πορτογαλική διαδρομή και παρά τις ανησυχίες μου έμεινα απόλυτα ικανοποιημένος. Η υποχρέωση που είχα ήταν να  έχω έτοιμα τα σακίδια στο σημείο παραλαβής  στις 8 το πρωί κάθε μέρα, και να έχουν τις ειδικές ετικέτες που μου είχαν στείλει να τυπώσω. Στον ιστότοπό τους μπορούσες να φτιάξεις το πρόγραμμα με τις παραδόσεις-παραλαβές. Για κάθε πόλη υπήρχαν τα ονόματα των ξενώνων από όπου μπορούσε να γίνει παράδοση-παραλαβή. Σε δυο πόλεις ο ξενώνας μας (ήταν rbnb) δεν περιλαμβανόταν στον κατάλογο, οπότε η παράδοση-παραλαβή έγινε σε καφετέρια ή σε έναν άλλο ξενώνα. Σε μια άλλη περίπτωση, στο Ο Πορίνιο, άλλαξα την κράτηση και διάλεξα έναν ξενώνα στον οποίο γινόταν παράδοση-παραλαβή. Πληρώσαμε 7 ευρώ για κάθε σακίδιο, δηλ. 126 συνολικά για 3 σακίδια επί 6 μέρες.

Υπάρχουν πάντως και πολλές άλλες εταιρείες αλλά και τα  ισπανικά ταχυδρομεία (τα Κορέος) που προσφέρουν παρόμοιες υπηρεσίες.

Ξενώνες, είπα. Κι εδώ θέλει μελέτη και απόφαση, πού θα μείνετε. Ξενώνες υπάρχουν για όλα τα βαλάντια. Οι πιο φτηνοί και σπαρτιατικοί είναι οι δημοτικοί,  που όμως καμιά φορά έχουν περιορισμούς.

Ας πουμε, στον πανέμορφο (παλιό πετρόχτιστο κτίριο, φωτογραφία) ξενώνα της Ρεντόντελας, οι περεγρίνοι πρέπει να έχουν το διαβατήριο του προσκυνητή (βλ. παρακάτω) και, το κυριότερο, υποχρεούνται να έχουν φύγει στις 8 το πρωί, σκληρό -ή τουλάχιστον έτσι έγραφε η πινακίδα.

Θα πρέπει να πάρετε την απόφαση αν θα κοιμηθείτε σε κοινό υπνωτήριο με κουκέτες -6, 8 ή 12 με κοινό μπάνιο- ή σε δικό σας δωμάτιο-μπάνιο ή αν θα πάτε σε  κλασικό ξενοδοχείο ή σε rBnB. Μπορείτε να βρείτε και κάτω από 30 ευρώ τη νύχτα κατ’ ατομο, ιδίως αν είστε πολλοί μαζί. Πάντως,  υπάρχει τόσο μεγάλη προσφορά καταλυμάτων, που δεν θα έχετε πρόβλημα να βρείτε, αν και ο μοναχικός ταξιδιώτης θα έχει λιγότερες επιλογές.

Εμείς κάναμε τις  κρατήσεις από το booking, περίπου ένα μήνα πριν από την αναχώρηση, προσέχοντας πάντα να έχουμε δυνατότητα για δωρεάν ακύρωση.  Χρειάστηκε, διότι τρεις από τις εφτά αρχικές κρατήσεις τις αλλάξαμε στην πορεία για διάφορους λόγους. Προσέξτε και έως πότε ισχύει η δωρεάν ακύρωση. Έως 4-5 μέρες πριν από τη διαμονή, είναι καλά.

Φυσικα πρεπει να κλείσετε και αεροπορικά εισιτήρια. Αρχικά είχα σκεφτεί να πάμε αεροπορικώς στο Πόρτο και να φύγουμε  από Κομποστέλα μέσω Μαδρίτης αλλά τελικά επιλέξαμε να πάμε Λισαβόνα διότι βόλευε καλύτερα με τις πτήσεις (η μία κόρη ερχόταν από Θεσσαλονίκη) και από εκεί με τρένο στη Βαλένσα, ενώ στην επιστροφή πήραμε τρένο από την Κομποστέλα, μείναμε μια μέρα στη  Μαδρίτη να πάρουμε μια γευση και φύγαμε την επομένη. Τα εισιτηρια των τρένων τα κλείσαμε επίσης κανα μήνα  νωρίτερα.

Στους ξενώνες, ή όπου αλλού καταλύσετε, πρέπει να δείτε αν έχει πλυντήριο-στεγνωτήριο, διότι το να πλύνεις στο χέρι και στον νιπτήρα του δωματίου μπορεί να μην είναι πρακτική λύση ή και να απαγορεύεται. Τα κοινόχρηστα πλυντήρια-στεγνωτήρια έχουν εξαιρετικά απλοποιημένη λειτουργία, χωρίς πολλές δυνατότητες, ένα πρόγραμμα, ρίχνεις το απαραίτητο ποσό στον κερματοδέκτη, πατάς ένα κουμπί και περιμένεις μισή ώρα. Βγάζεις την πλύση και ή απλώνεις σε σκοινιά ή τα βάζεις στο στεγνωτήριο, ρίχνεις το απαραίτητο ποσό κτλ.

Και εδώ ένα άλλο που πρέπει να ξέρετε: στους ξενώνες, αλλά και γενικά, πρέπει να έχετε μετρητά -και ειδικότερα να έχετε κέρματα. Και για τα πλυντήρια-στεγνωτήρια αλλά και για τους κάθε λογής αυτόματους πωλητές. Στο αλμπέργκο του Πορίνιο αισθάνθηκα σαν τον Πόντιο αστροναύτη του ανεκδότου. Είχα πολλά μετρητά, αλλά όχι κέρματα και το μηχάνημα που χάλαγε ψιλά είχε χαλάσει (δισημία του ρήματος). Οπότε, δεν μπορούσα ούτε να πάρω νερά ούτε να πλύνω ρούχα. Βγήκα έξω στην πόλη, πήγα στο πρώτο καφενείο,  ήπια κάτι και έδωσα εικοσάευρο ζητώντας ρέστα σε κέρματα, κι έτσι πορεύτηκα.

Σε πολλά σημεία θα δυσφορήσουν αν θελήσετε να πληρώσετε με κάρτα -ίσως και να αρνηθούν, δεν επέμεινα μέχρι τέλους. Δεν εννοώ εστιατόρια βεβαίως, αλλά κυρίως μαγαζάκια που πουλάνε ενθυμια, πάγκους, τέτοια. Να έχετε λοιπόν μαζί σας μετρητά, περισσότερα απ’ όσα θα παίρνατε κανονικά.

Οι προσκυνητές έχουν ένα είδος διαβατήριο, που λέγεται Credencial de Peregrino, που είναι απαραίτητο για να έχουν πρόσβαση σε κάποιους δημοτικούς ξενώνες και για να καταχωρούν εκεί τις σφραγίδες που αποδεικνύουν ότι έκανες τη διαδρομή (βέβαια, μπορεί κάλλιστα να έχεις βάλει σφραγίδα, να πάρεις ταξί να πας δέκα χιλιόμετρα πιο πέρα, να βάλεις άλλη σφραγίδα κτλ.) Το διαβατηριο αυτό το προμηθεύεσαι επί τόπου, αλλά όχι από πολλά σημεία. Εγώ παράγγειλα τα δικά μας ονλάιν από το casaivar.com και ήρθαν ταχυδρομικώς.

Στο διαβατήριο αυτό έχει έναν κωδικό qr για να εγγραφείς ονλάιν και μετά βάζεις τις σφραγίδες που μαζεύεις στις σελίδες του. Σφραγίδες, sellos που τις λένε, βρίσκεις παντού, σε ξενώνες, ξενοδοχεία, εστιατόρια, μπαρ, ακόμα και οι πλανόδιοι που έχουν πάγκους και πουλάνε κοσμήματα και θυμητάρια μπορεί να έχουν σφραγίδες.

Να μερικές σφραγίδες που μαζέψαμε τη δεύτερη και την τρίτη μέρα της πεζοπορίας μας.

Όταν φτάσετε σε κάποιο σημείο όπου δίνουν σφραγίδες, πχ εκκλησία, ή θα υπάρχει άνθρωπος που θα τις βάζει ή θα είναι η σφραγιδομηχανή αφημένη να τις βάλετε εσείς. Θα δείτε πιθανώς και άλλους περεγρίνους να περιμένουν ουρά. Κάποιοι περεγρίνοι είχαν άλλου είδους διαβατήρια, εικάζω από καθολικά τάγματα. Αλλά αυτοί που κάνουν το προσκύνημα για θρησκευτικούς λόγους δεν είναι πολλοί. Περίπου οι μισοί περεγρίνοι ειναι Ισπανοί. Δεύτερη εθνικότητα, μακράν όμως, οι Αμερικανοί. Έλληνες, είπαμε, ελάχιστοι.

Τον καιρό δεν μπορείτε να τον προβλέψετε. Εμείς συναντήσαμε βροχή τις τρεις από τις έξι μέρες, και μία ημέρα περπατήσαμε υπό βροχήν την περισσότερη ώρα. Είναι πολύ κουραστικό, ψυχικά εννοώ. Στα μέρη εκείνα, τη Γαλικία εννοώ, βρέχει γενικά πολύ, ο Ατλαντικός είναι δίπλα. Βέβαια, δεν είναι από τις βροχές που σε κάνουν  να πουντιάσεις. Πολύ, καυτό ήλιο δεν συναντήσαμε.

Είκοσι χιλιόμετρα τη μέρα στο χαρτί είναι 4 ώρες, αλλά στην πράξη θα χρειαστείτε 5, χώρια τις στάσεις. Ο ιστότοπος του οργανισμού τουρισμού της Γαλικίας, που έχει λεπτομερείς πληροφορίες και πλούσιο υλικό, κάνει σοβαρή υποεκτίμηση της απαιτούμενης διάρκειας, και αυτό δεν είναι σωστό. Για το ετάπ Παδρόν-Σαντιάγο, που είναι και ανηφορικούτσικο, δίνει διάρκεια 5 ωρών για 25,2 χιλιόμετρα, που είναι πολύ φιλόδοξο, διότι και ανηφορίτσα έχει (440 μ υψομετρική διαφορά) και δεν είμαστε όλοι εικοσάχρονοι. Μην πάρετε λοιπόν τοις μετρητοίς τις πληροφορίες του. Εγώ αντέγραψα τον χάρτη στο outdooractive, μια εφαρμογή που χρησιμοποιώ, και μου έδωσε διάρκεια 6.30 ώρες -κι έτσι αποφάσισα να συντομέψω τη διαδρομή επιμηκύνοντας το προηγούμενο ετάπ.

Τούτου λεχθέντος, οι διαδρομές του Καμίνο δεν είναι πολύ απαιτητικές, πέρα από τη μεγάλη απόσταση (ή τις καιρικές συνθήκες). Καμιά σχέση με το Μαίναλο, ας πούμε. Το ανάγλυφο συνήθως είναι βατό, η υψομετρική διαφορά συνήθως είναι κάτω από 300 μ για 20 χλμ, οι διαδρομές γίνονται σε όχι πολυσύχναστους δρόμους ή σε πλατιά μονοπάτια και είναι πολύ καλά σημασμένες. Πολύ δύσκολο να χαθείς,  χώρια που συνήθως κάποιοι θα περπατάνε μπροστά σου ή πλάι σου. Τα τοπία τα βρήκα πολύ όμορφα -αν και η φίλη μου που έκανε κεντρική Ισπανία κάπως βαρετά τα είχε βρει. Μια συμβουλή: σε κάποια σημεία σου προτείνονται εναλλακτικές διαδρομές (camino complementario) για ένα σχετικά μικρό τμήμα της διαδρομής, που είναι λίγο μακρύτερες. Να τις ακολουθήσετε, εμεις δυο φορές πήραμε το κομπλεμεντάριο και δεν μετανιώσαμε, πήγαινε πλάι σε ποταμάκια αντί να ακολουθεί τη δημοσιά.

Θα βρείτε και συνοδοιπόρους στον δρόμο. Θα πιάσετε κουβέντα, θα τα πείτε, έχει γούστο. Μπορεί να σας πουν και κάποια καλήν ιδέα. Επειδή βαδίζετε στην ίδια διαδρομή, είναι πιθανό να τους συναντήσετε και κάποια επόμενη μέρα. Κι αν βαρεθείτε τη συζήτηση, λέτε ένα Buen camino και επιταχύνετε το βήμα -ή κοντοστέκεστε. Buen camino είναι ο χαιρετισμός των περεγρίνων, στα γαλικιανά Bο camino, στα πορτογαλικά Bοm caminho.

Το σώμα  μπορεί να πονάει αλλά ο καθοριστικός παράγοντας είναι το μυαλό. Μόλις κάνετε πχ 23 χιλιόμετρα την πρώτη μέρα, ξέρετε ότι την έχετε την απόσταση και μπορείτε τουλάχιστον να την επαναλάβετε. Να ξεκινάτε νωρίς το πρωί, όχι μόνο για να μη σας πιάσει η κάψα του μεσημεριού αλλά και για να φτάσετε μια ώρα αρχύτερα στον προορισμό σας, να βάλετε πλύση και μετά να βγείτε στην πόλη. Το σύνθημα του Καμίνο είναι: Περπάτα – Φάε – Κοιμήσου – Επανάλαβε, αλλά αν ξεκινάς νωρίς έχεις χρόνο για στάσεις ενδιάμεσα σε ωραία καφενεία ή για βόλτες το βράδυ, αν και όχι πολύ βράδυ διότι πρεπει  να ξυπνάς νωρίς.

Σίγουρα έχω  ξεχάσει πολλά αλλά φοβάμαι ότι θα σας κούρασα. Αυτά λοιπόν είχα να πω για το Καμίνο. Και κλείνω με το κοχύλι του, όπως το έχουν στο Ο Πορίνιο

Το κοχύλι αυτό το είχαν οι πρώτοι προσκυνητές, και το χρησιμοποιούσαν για να ζητιανεύουν από τα χωριά απ’ όπου περνούσαν. Τώρα έχουν αλλάξει τα πράγματα και οι περεγρίνοι αφήνουν λεφτά, δεν εισπράττουν. Κακά τα ψέματα, παρόλο που μπορείς να βρεις χαμηλές τιμές, το Καμίνο κοστίζει -όπως κάθε εκδρομή βέβαια. Αλλά αξίζει.