Γασάν Καναφάνι, Η νύφη (σε μετάφραση της Μαρίας)

Πριν από είκοσι περίπου μέρες, με αφορμή τις σημασίες της λέξης magazine στα γαλλικά, η φίλη μας η Μαρία έγραψε: Ανακάλυψα τις προάλλες οτι μεταφράστηκε πρόσφατα στα ελληνικά Καναφάνι  και την αγόρασα. Έχω όμως μια ανθολόγηση του 1979 στα γαλλικά, όπου και το διήγημα με το «μαγαζί» (δηλ. γεμιστήρα), που δεν υπάρχει στην ελληνική. Μπορεί να το μεταφράσω για κυριακάτικο ανάγνωσμα. Η ελληνική πάντως έχει στο τέλος 70 σελίδες σχόλια του μεταφραστή, που διαβάζονται αυτόνομα.

Ο Γασάν  Καναφάνι (1936-1972) ήταν Παλαιστίνιος συγγραφέας και στέλεχος του Λαϊκού Μετώπου για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Δολοφονήθηκε από τη Μοσάντ το 1972 -του παγίδευσαν το αυτοκίνητο με εκρηκτικά.

(Γασάν ή Γκασάν; Καναφάνι ή Καναφανί; Δεν ξέρω).

Ευχαριστώ πολύ τη  Μαρία για την επιλογή και τη μετάφραση!

Γασάν Καναφάνι, Η νύφη

Αγαπητέ Ριάντ

Δεν αμφιβάλλω πως θα σκεφτείς ότι τρελάθηκα, μια που σου γράφω για δεύτερη φορά την ίδια μέρα. Όμως αυτό το δεύτερο γράμμα θα μου επιτρέψει να διευκρινίσω ένα σημείο. Σκέφτηκα ότι θα ήταν παραπλανητικό να σου γράψω μόνο και μόνο για να σου πω «ψάξε μαζί μου από εκεί που βρίσκεσαι έναν άνθρωπο πανύψηλο και γεροδεμένο του οποίου το όνομα αγνοώ, που φοράει παλιά χακί ρούχα και σε πρώτη ματιά δίνει την εντύπωση παλαβού».

Τι θα μπορούσες να συμπεράνεις απ’ αυτές τις πρώτες ενδείξεις; Σίγουρα τίποτα. Βαδίζοντας στο δρόμο συναντάμε εκατό άτομα που ανταποκρίνονται σ’ αυτή την περιγραφή. Ξέρω ωστόσο ότι μπορείς να τον αναγνωρίσεις, γιατί πρόκειται για ένα πρόσωπο διαφορετικό, ένα πλάσμα ιδιαίτερο. Πώς αυτό; Δεν είμαι σε θέση να σου το πω, γιατί ούτε κι εγώ το ξέρω. Αλλά τώρα που το σκέφτομαι μου φαίνεται ότι, όταν τον πρωτοείδα, εξέπεμπε κάποιου είδους φως… Ναι, κάτι σαν μια φθορίζουσα σκόνη. Ομολογώ ότι τη στιγμή που με σταμάτησε στο δρόμο δεν θα μπορούσα να πάρω όρκο για τίποτα, αλλά τώρα είμαι βέβαιος ότι η εικόνα του χαράχτηκε στη μνήμη μου εξαιτίας αυτής της φθορίζουσας σκόνης που αγκάλιαζε το ψηλό του σώμα. Πώς αλλιώς να εξηγήσω ότι τον θυμάμαι και ότι η εικόνα του δεν μ’ εγκαταλείπει, ενώ οι εικόνες εκατοντάδων προσώπων που συναντάω κάθε μέρα στο δρόμο μ’ εγκαταλείπουν και χάνονται.

Υποθέτω ότι θα αρχίσεις να σκέφτεσαι ότι τα έχω χάσει, γιατί μέχρι τώρα δεν σου διευκρίνισα τίποτα. Είμαστε ακόμα εκεί που βρισκόμασταν στο πρώτο μου γράμμα: αναζήτησε μαζί μου έναν άντρα πανύψηλο και γεροδεμένο του οποίου το όνομα αγνοώ, που φοράει παλιά χακί ρούχα και σε πρώτη ματιά δίνει την εντύπωση παλαβού.

Είν’ αλήθεια ότι μόλις πρόσθεσα ένα σημαντικό χαρακτηριστικό, ότι περιβάλλεται από κάτι που μοιάζει με φθορίζουσα σκόνη. Αλλά αυτό δεν αρκεί. Αν σου γράφω δεύτερη φορά την ίδια μέρα, το κάνω, για να μάθεις όλη την ιστορία. Εφόσον σου ζητάω ν’ αρχίσεις να αναζητάς αυτόν τον άνθρωπο μαζί μου, έχεις το δικαίωμα να γνωρίζεις όλα όσα γνωρίζω.

Δεν θυμάμαι πια πότε τον πρωτοείδα, όμως θυμάμαι καθαρά πώς φαινόταν, όταν τον είδα: έδινε την εντύπωση κάποιου που κάτι είχε χάσει. Περπατούσε με κάπως κυρτωμένη την πλάτη, ανοιχτά τα χέρια, διερευνώντας με δυσπιστία και βλέμμα διαπεραστικό τα πρόσωπα που περνούσαν… Αυτή την πρώτη φορά δεν μου φάνηκε φυσιολογικός αλλά τον ξέχασα, μόλις τον προσπέρασα. Τον θυμήθηκα όμως, όταν τον ξαναείδα για δεύτερη φορά. Το βλέμμα του με ξερίζωσε κυριολεκτικά απ’ το έδαφος κι ένιωσα να υπερίπταμαι μέσα σ’ ένα αόρατο σύννεφο. Δεν ξέρω πια αν πήγα εγώ προς το μέρος του, μη μπορώντας να αντισταθώ στο βλέμμα του, ή αν αυτός ήρθε προς το δικό μου. Όπως και να έγινε έβαλε τη χερούκλα του στον ώμο μου και με ρώτησε: – Την είδες; – Να είδα ποια; – Τη νύφη …

Εκείνη τη στιγμή βεβαιώθηκα ότι ήταν τρελός. Αυτό που ένιωσα βλέποντας το σκληρό του βλέμμα είναι αυτό που νιώθουμε μπροστά σ’ έναν άνθρωπο που έχει χάσει τα λογικά του, που έχει δραπετεύσει απ’ την πραγματικότητα. Διάλεξα λοιπόν την εύκολη φυγή και του είπα: – Όχι, δεν την έχω δει.

Το χέρι του ξανάπεσε βαρύ. Μου γύρισε την πλάτη αλλά τον άκουσα να λέει μονολογώντας: – Αυτά τα λέτε … εδώ και δέκα χρόνια … Όταν το πλήθος τον κατάπιε, μόνο τότε με ξάφνιασε το γεγονός ότι το τεράστιο σώμα του το κάλυπτε αυτό το πράγμα που έμοιαζε με φθορίζουσα σκόνη, μ’ αυτή την λαμπερή άλω που οι ζωγράφοι της Αναγέννησης ζωγράφιζαν γύρω απ’ το Χριστό, όταν έσκυβε προς τους φτωχούς. Θυμάσαι τις ευχετήριες κάρτες που παίρναμε στις γιορτές; …

Προσπάθησα μάταια να τον προλάβω. Αυτά τα πράγματα συμβαίνουν αστραπιαία. Τον έψαξα επίμονα στο δρόμο που τον ανεβοκατέβηκα πολλές φορές, συνάντησα ανθρώπους που του έμοιαζαν αλλά αυτός είχε εξαφανιστεί.

Τον ψάχνω ακόμα και σου ζητάω να τον αναζητήσεις μαζί μου. Ξέρω ότι βρίσκεσαι μακριά, ότι μας χωρίζουν πάνω από χίλια μίλια, αλλά τι θα εμπόδιζε αυτόν τον άνθρωπο να περπατήσει τυλιγμένος μ’ αυτό το ανεξήγητο φως μέχρι και πάνω από χίλια μίλια από δω;

 

Ζήτησα το ίδιο πράγμα και από άλλους πριν το ζητήσω από σένα. Απευθύνομαι σε σένα όπως και σ’ όλους τους ανθρώπους που γνωρίζω. Άρχισα να σταματάω ανθρώπους που μόλις γνώρισα και να τους ρωτάω το ίδιο πράγμα. Και πρέπει να σου εξομολογηθώ, Ριάντ, ότι θα φθάσω πιο μακριά.

Ένα βράδυ είπα μέσα μου: αν αυτός ο άνθρωπος συνηθίζει εδώ και δέκα χρόνια να ρωτάει τον κόσμο για τη «νύφη», όπως το έκανε μ’ εμένα, σίγουρα πολλοί θα νιώθουν τώρα αυτό που ένιωσα κι εγώ. Βγήκα στο δρόμο. Τα μάτια μου καρφώθηκαν στα μάτια ενός άντρα που περνούσε από κει και μου ήταν άγνωστος. Χωρίς καν να σκεφτώ αυτό που πήγαινα να κάνω, σταμάτησα τον άνθρωπο, έβαλα το χέρι μου στον ώμο του και τον ρώτησα: -Έχεις δει τη νύφη;

Μπορεί να με πάρεις για τρελό αλλά έτσι ενήργησα. Κι έτσι μόνο έμαθα πολλά πράματα γι’ αυτόν τον άνθρωπο και τη χαμένη «νύφη». Δεν τα καταφέρνω πια να απαλλαγώ απ’ αυτή την ύπουλη επιθυμία να αποσπώ το βλέμμα των περαστικών και να τους κάνω την ίδια ερώτηση για τη «νύφη».

Αλλά τώρα ο κύκλος έκλεισε. Πρέπει να γυρίσω εκεί απ’ όπου ξεκίνησα, σ΄ αυτόν τον άνθρωπο που περιβάλλεται απ’ αυτό το πράγμα που μοιάζει με φως και του οποίου τα μάτια, τα χείλια, το βαρύ χέρι με έφεραν για πρώτη φορά στη ζωή μου αντιμέτωπο μ’ αυτή την παράξενη αναρώτηση. Οφείλω να ξαναδώ αυτόν τον άνθρωπο, Ριάντ, γιατί συγκέντρωσα νέες πληροφορίες σχετικές με τη «νύφη».

 

Ο Ριάντ κατάγεται απ’ το χωριό Σαάμπ.

Η ιστορία αρχίζει, πιστεύω, μια μέρα του Ιουνίου του 1948. Το αίμα λόγω του πολέμου κυλούσε εδώ και τουλάχιστον έξι μήνες. Συνεχίζω να αγνοώ το όνομά του. Ρίχτηκε στη μάχη όσο κανείς. Ήταν παντού, στην επίθεση, στην επικουρία, στην άμυνα. Αλλά του ήταν απαραίτητο να ξέρει το ωράριο των επιχειρήσεων δυο ώρες πριν, γιατί έπρεπε να έχει χρόνο, για να δανειστεί από άλλους το όπλο που του ήταν απαραίτητο.

Την κατάστασή του την ήξερε όλος ο κόσμος. Ήταν τόσο σχολαστικός μέχρι του σημείου να επιφορτίζει πριν από κάθε επιχείρηση κάποιον απ’ τους φίλους του να επιστρέψει το όπλο στον ιδιοκτήτη του σε περίπτωση που ο ίδιος σκοτωνόταν.  Ήθελε οπωσδήποτε να τακτοποιεί  τους λογαριασμούς του όπως θα το έκανε μια αξιοσέβαστη τράπεζα, παρόλο που δεν είχε δει ποτέ του τράπεζα, αξιοσέβαστη ή μη. Για έξι μήνες δεν είχε πρόβλημα. Δεν είχε ανάγκη να έχει δικό του όπλο…

Δεν ξέρω ποιος του έδωσε την ιδέα μια μέρα του Ιουνίου να αποκτήσει δικό του όπλο. Ήταν καλή ιδέα, μια και από κείνη τη στιγμή το επίκεντρο των πιο σοβαρών μαχών θα ήταν η περιοχή του, η Γαλιλαία. Ο εχθρός είχε ρίξει τις κύριες δυνάμεις του σ’ αυτή τη μάχη και ο χείμαρρος των μεταναστών είχε αρχίσει να μεγαλώνει κατά μήκος των λόφων με κατεύθυνση προς Βορρά.

Δεν του πήρε χρόνο, για να αποφασίσει. Πριν τελειώσει η πρώτη βδομάδα του Ιουνίου είχε πάρει την απόφασή του. Κατά τη διάρκεια μιας μάχης που το όνομά της μου διαφεύγει παρέδωσε το όπλο του σ’ ένα σύντροφό του και έφυγε έρποντας προς το άλλο στρατόπεδο κάτω από  σύννεφα φωτιάς. Ήξερε ότι πολλοί στρατιώτες του εχθρού θα είχαν σκοτωθεί στις πρώτες γραμμές. Αν περίμενε το τέλος της μάχης, θα έχανε σίγουρα την ευκαιρία που του προσφερόταν, γιατί ο εχθρός περισυνέλεγε τους νεκρούς στρατιώτες και τα όπλα τους σέρνοντάς τους με σχοινιά.

Πράγματι κατάφερε να φτάσει στα απανθρακωμένα χαρακώματα. Μια πυκνή σκοτεινιά τον κάλυπτε. Πήδηξε μέσα σ’ ένα χαράκωμα και απέσπασε με τα δόντια το όπλο ενός νεκρού στρατιώτη, το εξέτασε κάτω απ’ τη λάμψη των εκρήξεων κι έπειτα επέστρεψε στους συντρόφους του.

Το νέο διαδόθηκε λοιπόν σ’ όλα τα γύρω χωριά, όχι επειδή ήταν η πρώτη φορά που συνέβαινε κάτι τέτοιο αλλά επειδή το τουφέκι ήταν ενός νέου τύπου.

Δεν θέλω να επεκτείνω την αφήγηση. Την άλλη μέρα τον κάλεσε η τοπική διοίκηση, που είχε έδρα σ’ ένα γειτονικό χωριό. Ο αξιωματικός είχε ακούσει να μιλάνε για το περίφημο τουφέκι.

Όταν το πήρε στα χέρια του, γούρλωσε τα μάτια: – Αυτό είναι ένα τσέχικο τουφέκι!

Οι υπόλοιποι έσκυψαν, για να δουν από κοντά το τουφέκι, που το ατσάλι του έλαμπε στο αμυδρό φως της λάμπας. Είχε κοντάκι καφέ σκούρο και έναν κίτρινο αορτήρα ολοκαίνουριο, καμωμένο με εξαιρετική φροντίδα. Ο γεμιστήρας πάνω απ΄ τη σχαστηρία έμοιαζε με κορόνα.

Μια φωνή ακούστηκε απ’ την άλλη άκρη του δωματίου: – Έχουν μάλλον παραλάβει καινούρια παρτίδα όπλων απ΄ τις Ανατολικές χώρες. Πρέπει να διαβιβάσουμε αυτή την πληροφορία στο αρχηγείο.

Ο αξιωματικός επιδοκίμασε κουνώντας το κεφάλι: – Θα μεταφέρω το τουφέκι στο αρχηγείο.

Σ’ αφήνω να φανταστείς, Ριάντ, τη συνέχεια. Ο φίλος μας σφιχταγκάλιασε το τουφέκι του αλλά, όπως το ξέρεις, οι διαταγές είναι διαταγές. Τους είπε: – Δεν θα σας πιστέψουν, αν τους δώσετε την πληροφορία, χωρίς να τους δείξετε το τουφέκι; Άλλωστε έτσι κερδίζουμε χρόνο. Αν πάλι επιμένετε, μπορώ να τους το πάω ο ίδιος.

Μάταιες όλες οι προτάσεις του. Ο αξιωματικός θέλησε να τον καθησυχάσει. Του ορκίστηκε ότι θα του επέστρεφε το τουφέκι σε δυο μέρες το αργότερο και με καινούριους γεμιστήρες.

Πέρασαν οι δυο μέρες, πέρασε μετά μια ολόκληρη βδομάδα αυτού του μήνα που μετρούσε το κάθε λεπτό του, που οι άνθρωποι πέθαιναν, τα χωριά έπεφταν, τα χωράφια καίγονταν. Ο φίλος μας πήγαινε απ’ την τοπική διοίκηση στο σπίτι και ξαναπήγαινε απ’ το σπίτι στη διοίκηση. Του έλεγαν «περίμενε λίγο …», ύστερα «ξαναέλα αύριο…». Τα γεγονότα όμως εκείνου του αποφασιστικού μήνα, τα θυμάσαι, δεν περίμεναν. Ένα πρωί έμαθε ότι ο αξιωματικός μόλις μετακίνησε την τοπική διοίκηση προς Βορρά, σ’ ένα μέρος που δεν γνώριζε κανείς. Το ίδιο βράδυ το Σαάμπ δέχτηκε την πρώτη εχθρική επίθεση: οι όλμοι όργωσαν τα πλινθόκτιστα σπίτια τους και έκαψαν τους ελαιώνες με ταχύτητα αστραπής.

Ποιος λοιπόν θα δάνειζε στο φίλο μας τουφέκι μέσα σ’ αυτή την αναμπουμπούλα; Τι να σου κάνει ένα τουφέκι, αν θες να διασχίσεις παραπετάσματα φωτιάς και να βρεις ένα ασφαλές μέρος ή έναν έντιμο θάνατο… Τι του έμενε να κάνει σ’ αυτή την πλημμυρίδα από φλόγες; Να περιμένει την τρέλα; Δεν του πέρασε μάλλον απ’ το μυαλό η ιδέα να δραπετεύσει. Αλλά η τρέλα δεν τον ήθελε πια, αυτόν που δεν ήθελε την ασφαλή ζωή. Αλλά κι θάνατος δεν τον ήθελε, αυτόν που ήταν πάντα στην πρώτη γραμμή πολεμώντας με δανεικά όπλα.

Κάθισε λοιπόν εκεί που βρισκόταν σε μια πέτρα στη μέση της πλατείας του χωριού και κοίταζε τα σπίτια να καίγονται, τους ανθρώπους να πεθαίνουν και την οικογένειά του να τρέπεται τη νύχτα σε φυγή αναζητώντας καταφύγιο.

Όταν κατέλαβαν το Σαάμπ, τον αντιλήφθηκαν πάντα στην ίδια θέση και, καθώς τον πέρασαν για τρελό, τον χτύπησαν με το κοντάκι των τουφεκιών τους και τον έδιωξαν προς το Βορρά.

Περπάτησε μερόνυχτα διασχίζοντας ό,τι είχε απομείνει απ’ τη Γαλιλαία αναζητώντας το τουφέκι του σ’ όλα τα χωριά απ΄ όπου περνούσε, ρωτώντας όλους τους συμπολεμιστές που συναντούσε. Ήταν σαν να διερευνά πρόσωπα και πράγματα αναζητώντας αυτό το τουφέκι που δεν είχε κρατήσει παρά λίγες ώρες και με το οποίο δεν είχε ρίξει ούτε μια σφαίρα απ’ αυτές που γέμιζαν το γεμιστήρα του.

Γνωρίζεις τι είχε συμβεί στο χωριό Σαάμπ; Λίγοι το ξέρουν αλλά πρέπει να ξέρεις, για να καταλάβεις την ιστορία. Ο φίλος μας ανέβηκε με μια αποπνικτική ζέστη μέχρι το Ελ Μπαρούα κι από κει πήγε στο Μαγκντ Αλ Κρουμ, στο Αλ Μποάνα, στο Ντιρ Αλ Άσαντ, στο Κέσρα, στο Καφρ Σαμίι αναζητώντας πάντα πληροφορίες για το τουφέκι του. Ακολουθούσε τα ίχνη του με οδηγό τις διηγήσεις που άκουγε και τους ανθρώπους που τις αφηγούνταν. Όταν έφθασε στην Ταρσίχα, έμαθε ολόφρεσκα νέα για το Σαάμπ. Οι σαράντα μαχητές του χωριού που επέζησαν απ’ την επίθεση είχαν κατευθυνθεί στο αρχηγείο του Στρατού της Απελευθέρωσης, στο Βορρά, και είχαν ζητήσει απ’ τους αρχηγούς του να τους δεχτούν στις γραμμές του. Όταν όμως έμαθαν ότι αυτός ο στρατός καθόλου δεν λογάριαζε να προχωρήσει προς το Σαάμπ, τον εγκατέλειψαν, για να επιστρέψουν ολομόναχοι στο χωριό τους. Επιτέθηκαν στις δυνάμεις κατοχής και το απελευθέρωσαν μετά από μάχη που κράτησε μια ολόκληρη νύχτα.

Φαίνεται απίστευτο αλλά αυτό που σου διηγούμαι συνέβη πράγματι. Οι σαράντα μαχητές ξαναγύρισαν ωραία και καλά στο καμένο χωριό τους, το απελευθέρωσαν και καταδίωξαν τους στρατιώτες του εχθρού μέχρι το σταυροδρόμι του Νταμόν. Δέκα απ’ αυτούς βρήκαν το θάνατο.

Κι αυτό συνέβη, Ριάντ, στην καρδιά μιας περιοχής περικυκλωμένης από εχθρικές δυνάμεις. Οι τριάντα άντρες έμειναν στο κατεστραμμένο χωριό τους αποκρούοντας μέρα και νύχτα τις συνεχείς επιθέσεις του εχθρού. Ο φίλος μας ωστόσο στην Ταρσίχα μυρίστηκε το ίχνος του τουφεκιού του που το ένιωθε τώρα πολύ κοντά, σχεδόν όσο να απλώσει το χέρι του… Είπε μέσα του ότι, ψάχνοντας μια μέρα παραπάνω, θα μπορούσε επιτέλους να το πάρει πίσω και να γυρίσει μ’ αυτό στο Σαάμπ.

Όμως τα γεγονότα δεν περίμεναν. Την επαύριο ο εχθρός είχε ανακαταλάβει το Σαάμπ. Οι άντρες που το υπερασπίζονταν έπρεπε να το εγκαταλείψουν, αφότου έχασαν πέντε δικούς τους. Πήγαν να κρυφτούν στους γύρω λόφους, εκεί όπου οι άνθρωποι της χώρας βοσκούσαν στο παρελθόν τα κατσίκια τους.

Εκείνη τη μέρα ο φίλος μας έμαθε ότι ένα καινούριο τσέχικο τουφέκι το είδαν στα χέρια ενός γέρου σ’ ένα χωριουδάκι βόρεια της Ταρσίχα. Βαδίζοντας χωρίς ανάπαυλα έφτασε με τη δύση του ήλιου ψόφιος απ’ την κούραση. Εκεί του είπαν ότι οι είκοσι πέντε επιζήσαντες του Σαάμπ είχαν ξανακατεβεί απ΄ τους λόφους. Με τη βοήθεια μόνο των τουφεκιών τους και κάποιων μαχαιριών πολέμησαν μέχρι το πρωί και τελικά ανακατέλαβαν το ερειπωμένο χωριό τους. Έκαναν οδοφράγματα, αφότου έχασαν τρεις ακόμα δικούς τους.

Τώρα ο φίλος μας ακολουθούσε τα νέα του τουφεκιού του πόρτα πόρτα. Έμαθε ότι ο γέρος που το κατείχε είχε φύγει τη νύχτα κατά τους λόφους. Ίσως να ήθελε να ενωθεί με τους μαχητές που συγκεντρώνονταν νότια της Ταρσίχα περιμένοντας μια αποφασιστική επίθεση του εχθρού. Χωρίς να χάσει ούτε λεπτό ξαναγύρισε στην Ταρσίχα. Το ένιωθε ότι οι άντρες του Σαάμπ, που μάχονταν μέσα στα ερείπια του μικρού χωριού τους, τον περίμεναν. Ήταν το χωριό του, που γι’ αυτό δεν είχε ρίξει ακόμα ούτε μια σφαίρα.

Φθάνοντας στην Ταρσίχα, έμαθε τα τελευταία νέα για το Σαάμπ. Οι μαχητές εξαντλημένοι δέχτηκαν αιφνιδιαστική επίθεση από πολυάριθμες δυνάμεις. Εγκατέλειψαν ακόμη μια φορά το χωριό χάνοντας εφτά άντρες κατά την υποχώρηση και διασκορπίστηκαν στους λόφους μεταφέροντας τέσσερις τραυματίες.

Ο φίλος μας ένιωσε ότι τρελαίνεται, διχασμένος ανάμεσα στα νέα του τουφεκιού του και σ’ αυτά του Σαάμπ. Όσοι απ’ τους μαχητές αυτού του μικρού χωριού έστεκαν ακόμα όρθιοι ξανακατέβηκαν για τρίτη φορά απ’ τους λόφους δύο μόνο ώρες μετά την υποχώρησή τους. Με μια επίθεση αστραπή ανακατέλαβαν τον τόπο και ξανάφτιαξαν οδοφράγματα, αφού προκάλεσαν βαριές απώλειες στον εχθρό και αποκόμισαν όπλα και προμήθειες.

Δεν ξέρω ποιος είπε στο φίλο μας στην Ταρσίχα ότι οι μαχητές του Σαάμπ μπορούσαν να του δώσουν όπλο σαν αυτό που έψαχνε ακόμα κι αν επέστρεφε στο χωριό του με άδεια χέρια. Ούτε ξέρω πώς αντέδρασε σ΄ αυτή την ιδέα. Βρισκόταν ακόμη στην Ταρσίχα εκείνη τη μέρα που επιτέλους αναγνώρισε το τουφέκι του στον ώμο ενός άντρα που στεκόταν όρθιος στην πλατεία. Θέλησε να το ξαναπάρει με τον ίδιο τρόπο που το έκανε τη μέρα που το απέσπασε με τα δόντια απ’ τον νεκρό στρατιώτη. Το όπλο όμως έμεινε στον ώμο του άντρα, που στράφηκε έκπληκτος, για να υπολογίσει με το μάτι αυτόν τον γεροδεμένο δαίμονα με το σκληρό βλέμμα και τα φθαρμένα χαρακτηριστικά. Είχε πιθανόν προαισθανθεί τον καβγά και έσφιξε επάνω του το τουφέκι τείνοντας μπροστά το ελεύθερο χέρι του, για να προφυλαχτεί απ’ τα χτυπήματα του γίγαντα.

Όμως αυτός δεν ήταν σε θέση να μιλήσει. Μου είπαν ότι έκλαιγε, ότι έτρεμε από πυρετό. Τα στεγνά χείλη του μουρμούριζαν λόγια ακατάληπτα: – Είναι το τουφέκι μου! Κατάφερε επιτέλους ν’ αρθρώσει με σπασμένη φωνή.

Τα χέρια του συνέχισαν να γραπώνουν το τουφέκι με τα μάτια του  προσηλωμένα στο γέρο σαν να περίμενε κάποια ομολογία. Αλλά ο γέρος αρκέστηκε να του πετάξει: – Το όπλο σου; Απατεώνα! Το πλήρωσα με τα λεφτά μου πριν από λίγες μέρες.

Η απορία του φίλου μας που δεν κατάφερνε να την αρθρώσει φαινόταν στο βλέμμα του. Η απάντηση δεν άργησε: – Ναι, με τα λεφτά μου. Το αγόρασα μπροστά σε πέντε μάρτυρες από έναν αξιωματικό που κατευθυνόταν προς το Βορρά. Το πλήρωσα εκατό λίρες…

Τα χέρια του άντρα χαλάρωσαν χωρίς ωστόσο να εγκαταλείπουν τη λεία τους. Παραλίγο να καταρρεύσει αλλά ξαναέκανε μια προσπάθεια και μουρμούρισε: – Το έχω ανάγκη, για να γυρίσω στο Σαάμπ…

– Στο Σαάμπ; Οι Εβραίοι το ανακατέλαβαν εδώ και μέρες.

Τότε ο φίλος μας άφησε το τουφέκι, που ο γέρος κάνοντας δυο βήματα πίσω το έσφιγγε στο στήθος του. Μόλις ένιωσε ασφαλής, τον ρώτησε: – Ήταν δικό σου το τουφέκι; Ο άλλος κούνησε το κεφάλι. Ο γέρος συνέχισε: – Το πλήρωσα με την προίκα της μοναχοκόρης μου. Εδώ και χρόνια αρνιόμουνα να δώσω την κόρη μου σ’ αυτόν τον ραμολή… Δέχτηκα τελικά…όταν με πλήρωσε εκατό λίρες … που τις ακούμπησα μετά από ένα τέταρτο στον αξιωματικό γι’ αυτό το τουφέκι…

Είναι η τελευταία φορά που είδαν το φίλο μας στην Ταρσίμπα. Και κανείς δεν ξέρει πού πήγε. Σε κάθε περίπτωση πήγε προς το Βορρά. Σίγουρα, πριν περάσει το σύνορο, θα άκουσε να λένε ότι οι έξι σύντροφοί του που επέζησαν στο Σαάμπ είχαν ξανακατεβεί απ’ τους λόφους δυο μέρες αργότερα και είχαν ανακαταλάβει με αυτοσχέδια όπλα το κατεστραμμένο χωριουδάκι τους.

Δεν γνωρίζω το όνομα της κοπέλας που είχε πουληθεί στην τιμή του τουφεκιού. Ούτε ξέρω τι έκανε ο γέρος μ’ αυτό το τουφέκι, ούτε πώς τελείωσε η ιστορία του Σαάμπ για τους μαχητές που έλιωναν όπως το βούτυρο στη φωτιά.

Ο φίλος μας είναι ο μόνος επιζών άντρας του Σαάμπ; Ίσως… Στ’ αλήθεια δεν ξέρω… Ίσως όμως, επειδή το πιστεύει, συνεχίζει να ψάχνει μ’ αυτό το παράξενα βαρύ βλέμμα το χαμένο τουφέκι του, για να σμίξει με όσους τον περίμεναν στα ερείπια του χωριού του.

Γιατί να μην αναζητήσεις μαζί μου αυτόν τον άντρα, αγαπημένε μου Ριάντ; Σου το επαναλαμβάνω: είναι πολύ ψηλός, γεροδεμένος… Δεν γνωρίζω το όνομά του αλλά φοράει χακί ρούχα και φαίνεται περιτυλιγμένος από μια φθορίζουσα σκόνη. Αν απ’ την πρώτη στιγμή σε σταματήσει, για να σε ρωτήσει: Έχεις δει τη νύφη; , θα τον περάσεις για τρελό.

Αλλά αναζήτησέ τον μαζί μου, παντού όπου μπορείς. Μόλις τώρα έλαβα νέες πληροφορίες για τη νύφη…

Βηρυτός, 1965