Γασάν Καναφάνι, Η γάτα (σε μετάφραση της Μαρίας)

Προχτές, βάλαμε το διήγημα  «Η νύφη» του Παλαιστίνιου συγγραφέα και αγωνιστή Γιασάν Καναφάνι (1936-1972), που δολοφονήθηκε νέος από τη Μοσάντ. Την επιλογή και τη μετάφραση (από τα γαλλικά) την έκανε η φίλη μας η Μαρία.

Σε βραδινό  σχόλιο στη συζήτηση,  η Μαρία πρότεινε να στείλει ένα ακόμα διήγημα του Καναφάνι, μικρότερο αυτό, τη Γάτα, να  προστεθεί στο άρθρο -το αφιέρωσε  μάλιστα στον Δύτη, σεσημασμένο γατόφιλο.

Όμως, όπως τόνισαν και άλλοι φίλοι,  λίγοι θα διάβαζαν  το δεύτερο διήγημα αν το πρόσθετα μετά το πρώτο, το βράδυ. Οπότε, αποφάσισα να το βάλω σήμερα, δεύτερο άρθρο της ημέρας -μια φορά στο τόσο δεν πειράζει.

Τη φωτογραφία του συγγραφέα με τα δυο παιδιά του την έστειλε σε σχόλιο η Μαρία.

Γασάν Καναφάνι, Η γάτα

Καθόταν στο καφενείο, όταν ένιωσε μια ακατανίκητη επιθυμία να πάει να δει τη Σαμίρα. Ζήτησε συγγνώμη απ΄ τους συντρόφους με τους οποίους χαρτόπαιζε, έσπρωξε την καρέκλα του και βγήκε στο δρόμο. Έκανε ζέστη κι ο ήλιος χτυπούσε κατακέφαλα αλλά δεν ήταν λόγος να παραιτηθεί. Με το που είδε ένα ταξί, του έκανε νόημα, την έπεσε στο πίσω κάθισμα και είπε στον οδηγό: – Στην οδό …

Μόλις χαλάρωσε στη θέση του, αντιλήφθηκε ότι του μπήκε ύπουλα στο μυαλό μια ιδέα: «Είναι ανέντιμο… Πας να δεις τη Σαμίρα, επειδή δεν μπορείς να πας πουθενά αλλού παρά μόνο σ’ εκείνη… Το κενό είναι που σε σπρώχνει προς τα κει…»

Ένα χαμόγελο υπεροψίας ζωγραφίστηκε στο πρόσωπό του και έδιωξε ψυχρά αυτή τη σκέψη: «Πηγαίνω να τη δω, γιατί τη γουστάρω. Αυτό είν’ όλο.»

Ένιωθε όμως ένα κόμπο στο λαιμό  όσο το ταξί πλησίαζε στον προορισμό του. Αυτό του συνέβαινε κάθε φορά που ετοιμαζόταν για μια σπουδαία υπόθεση. Το βλέμμα του έπεσε στη ράχη του χεριού του και είδε τις φλέβες του αφύσικα φουσκωμένες. Σιγοψιθύρισε μια γνωστή μελωδία λέγοντας μέσα του: «Δεν είναι η πρώτη φορά που πηγαίνω στη Σαμίρα κι εκτός αυτού την έχω ανάγκη…»

Απ’ το τζάμι του αυτοκινήτου έστρεψε το βλέμμα του στους περαστικούς. Το μόνο που έκαναν ήταν να διασταυρώνονται τραβώντας ο καθένας το δρόμο του. Έρχονταν απ’ αλλού βαδίζοντας βιαστικά προς το άγνωστο. Είπε τότε στον εαυτό του ότι ο ίδιος ήταν ένα ανθρώπινο ον που απολάμβανε μια ζωή γεμάτη. Έκανε αυτό που ήθελε, πήγαινε όπου επιθυμούσε να πάει. Η ύπαρξή του δεν είχε γνωρίσει αναταράξεις. Κι εν πάση περιπτώσει τίποτα δεν μπορούσε να κλονίσει την πίστη που είχε στη δικιά του δύναμη. Άραγε ποια υπερευαισθησία μπορούσε να κλονίσει την ησυχία και την πνευματική του ηρεμία; Θυμάται πολύ καλά τις περιστάσεις, τότε που είχε επισκεφθεί τη Σαμίρα τη μέρα που πέθανε ο πατέρας του. Είχε πει κάποτε σ’ ένα φίλο ότι η Σαμίρα ήταν όλο αυτό που κατείχε σ’ αυτόν τον κόσμο, ότι ήταν το μόνο πλάσμα που το ήξερε απ’ έξω κι από μέσα… Ποιος μπορούσε να καταλάβει ότι η Σαμίρα ήταν η αλήθεια του, ότι δεν είχε αλήθεια άλλη απ’ αυτή; Γι’ αυτό ένιωσε ότι κατείχε κάτι που τον τοποθετούσε πάνω απ’ αυτή την μυρμηγκοφωλιά των περαστικών… Αλλά τι;

«Ποιος είμαι κατά βάθος;»

Κούνησε το κεφάλι. Ένιωθε ανώτερος για κάποιο λόγο που δεν ήταν ανάγκη να προσπαθήσει να ορίσει επί του πεδίου. Του αρκούσε η βαθιά του πεποίθηση που εύφραινε την καρδιά του, φούσκωνε τις φλέβες του και του έσφιγγε παράξενα το λαιμό…

— Πού θέλετε να σταματήσω, κύριε; τον ρώτησε ο ταξιτζής.

— Όπου μπορείτε σ’ αυτό το δρόμο…

Παρατήρησε το πρόσωπο του ταξιτζή, καθώς τον πλήρωνε. Είχε την εντύπωση ότι αυτός ο άνθρωπος γνώριζε πού πήγαινε. Δεν ένιωσε όμως ντροπή. Χαμογέλασε στον εαυτό του λέγοντας μέσα του: «Ο ταξιτζής ήταν απαραίτητος, για να με φέρει ως εδώ, όπως η Σαμίρα είναι απαραίτητη για την ευτυχία μου…»

Αυτή η προσέγγιση δυνάμωσε μέσα του το αίσθημα ανωτερότητας απέναντι στους άλλους. Ο οδηγός ήξερε ότι τον πήγαινε εκεί όπου ένιωθε ευτυχισμένος κι η Σαμίρα απ’ τη μεριά της ήξερε ότι όφειλε να τον κάνει ευτυχισμένο. Λες και αποτελούσε το κέντρο γύρω απ’ το οποίο ένας κόσμος ήταν έτοιμος να περιστραφεί.

Μέχρι εκεί τα πράγματα πήγαιναν όπως το επιθυμούσε. Όλες οι σωματικές του δυνάμεις ήταν έτοιμες να εκραγούν. Ένιωθε βέβαια το σφίξιμο στο λαιμό να δυναμώνει όλο και περισσότερο όσο πλησίαζε την πόρτα αλλά …

«Αυτή τη φορά ολόκληρο το σώμα μου την ποθεί, είπε μέσα του. Πάμε καλά.»

Είναι που τελευταία έχανε κάθε επιθυμία τη στιγμή που έφτανε στο σπίτι της. Η σύσπαση έμοιαζε να περνάει τότε απ’ το λαιμό στο στομάχι του. Και δεν ένιωθε καμιά συγκίνηση, κάτι που κυριολεκτικά τον τρέλαινε. Όμως αυτή τη φορά θα ήταν αλλιώς.

«Αν η Σαμίρα έμενε σ’ ένα μεγάλο δρόμο, θα γλίτωνα το βάδισμα σ’ αυτά τα θλιβερά δρομάκια. Γιατί να μη μένει σ’ ένα μέρος που να μπορεί να πλησιάσει το αυτοκίνητο;»

Έβλεπε τα πρόσωπα να περνούν που αραίωναν όλο και περισσότερο, όσο αυτός χωνόταν στο τελευταίο δρομάκι. Του φαινόταν γελοίο που όλοι αυτοί οι άνθρωποι έμεναν τόσο κοντά στη Σαμίρα χωρίς να ξέρουν ότι πήγαινε να τη δει. Έπνιξε ένα κοροϊδευτικό χαμόγελο στη σκέψη ότι κάποιοι απ’ αυτούς ίσως την γνώριζαν. Αν ακολουθούσε την παρόρμησή του, θα σταματούσε τον καθένα απ’ αυτούς που συναντούσε. Θα τους ταρακουνούσε κρατώντας τους απ’ τους ώμους και θα τους φώναζε: – Κακομοίρηδες!

Γιατί όμως η Σαμίρα να μη μένει σ’ ένα δρόμο όπου μπορούν να προσεγγίσουν αυτοκίνητα;

«Ίσως φοβάται την αστυνομία… Ίσως δεν έχει αρκετά χρήματα… Δεν έχει σημασία… Η ουσία είναι το διαμέρισμα να είναι μεγάλο, άνετο κι η Σαμίρα …»

Το κορμί του συνέχισε να καίει από πόθο κι αυτό του προκαλούσε ένα αίσθημα ανείπωτης χαράς. Ξαφνικά είδε τη γάτα. Καθόταν σε μια υγρή γωνιά του δρομίσκου με την ουρά ακίνητη, το λαιμό τεντωμένο, κοιτώντας τους περαστικούς με τα στρογγυλά της μάτια ακίνητα. Πολύ παράξενο για γάτα…

Όταν την είδε, πριν την προσπεράσει, μια αφελής ερώτηση του πέρασε απ’ το μυαλό: «Γιατί αυτή η γάτα δεν κινείται;»

Θα μπορούσε ν’ αφήσει την ερώτηση αναπάντητη αλλά, όταν βρέθηκε στο ύψος της γάτας, δεν μπόρεσε να την αποφύγει και τη γυρόφερε προσπαθώντας να βρει μια εξήγηση. Και τότε είδε. Τα πίσω πόδια της ήταν τσαλαπατημένα, απλωμένα καταγής. Το αίμα, ανακατεμένο με τρίχες, είχε ήδη ξεραθεί και τα κομματιασμένα πόδια της φαίνονταν ξένα προς το υπόλοιπο σώμα. Γυροφέρνοντας το ζώο κοίταξε τα μάτια του: διάβασε σ’ αυτά ένα σπαρακτικό μείγμα προσμονής και παραίτησης. Τον έπιασε ταραχή, που τον ταρακούνησε απ’ την κορφή μέχρι τα νύχια.

Έκανε τα τελευταία βήματα που τον χώριζαν απ’ το σπίτι της Σαμίρας λέγοντας μέσα του ότι όλο αυτό έπρεπε να το ξεχάσει. Χτύπησε την πόρτα, αγκάλιασε τη Σαμίρα και ως συνήθως κάθισε απέναντί της.

Όσο περισσότερο την κοίταζε, τόσο μεγάλωνε η έκπληξή του. Πώς ένα μαγεμένο άγαλμα σας τραβάει από μακριά αλλά από κοντά είναι μια πέτρινη μορφή και δεν σας λέει τίποτα! Βέβαια γι’ αυτό θα υπήρχε σίγουρα κάποια εξήγηση. Γιατί αυτό το άγαλμα σας τραβούσε, αν ήταν μόνο … Αν ήταν μόνο τι; Ήξερε ότι επιθυμούσε να σφίξει αυτό το άγαλμα, να γίνει έτσι ή αλλιώς  ένα μ’ αυτό … Κι αυτή η επιθυμία γέμιζε το στήθος του και η σύσπαση στο λαιμό του γινόταν σπαραγμός.

-Το πρόσωπό σου είναι πολύ χλωμό, του είπε εκείνη. Είσαι άρρωστος;

– Εγώ;

Η ερώτησή της έπεσε σαν κεραυνός. Δίχως άλλο κάποιο γρήγορο αυτοκίνητο θα τσαλαπάτησε τα πόδια της γάτας. Πώς όμως ένα αυτοκίνητο είχε χωθεί σ’ αυτό το δρομάκι;

— Είσαι άρρωστος; Το πρόσωπό σου τώρα είναι ακόμη πιο χλωμό. Θέλεις τσάι;

— Τσάι; Όχι. Πες μου… Μια γάτα με τσαλαπατημένα τα πίσω πόδια θα μπορούσε να σκαρφαλώσει κι απ’ την είσοδο του στενοσόκακου να φτάσει στα μισά του εκεί που βρίσκεται η κρήνη;

— Μια γάτα… να σκαρφαλώσει; Τι έχεις; Έχεις πυρετό;

Σηκώθηκε, για να φέρει το τσάι. Ένιωθε πραγματικά ότι έχει πυρετό. Πέρασε τη ράχη του χεριού του στο μέτωπό του και το βρήκε κάθιδρο.

Απλώθηκε στην πολυθρόνα και προσπάθησε να συγκεντρώσει τη σκέψη του σε κάτι άλλο.

Το δωμάτιο μιας πόρνης έχει μια δικιά του μυρωδιά, μια μυρωδιά που μάλλον πηγάζει από κάτι ιδιαίτερο. Απ’ το κρεβάτι; Απ’ τις κουρτίνες; Μήπως έφταιγε η μύτη του; Όχι, ήταν μια μυρωδιά συγκεκριμένη, αναγνωρίσιμη… Τη μύριζε σαν κυνηγόσκυλο … Ένα σκυλί… Πώς έφτασε η γάτα ως τη μέση του στενοσόκακου;

Ίσιωσε το κορμί του. Η Σαμίρα ξαναγύρισε με το τσάι. Φορούσε ροζ νυχτικό. Παρατήρησε το σώμα της και διαπίστωσε ότι δεν την ποθούσε στ’ αλήθεια.

— Σκέφτηκα την ερώτησή σου, είπε. Μήπως η γάτα ήταν ετοιμοθάνατη;

— Έτσι νομίζω. Το περίμενε.

— Άρα σκαρφάλωσε ως εδώ, για να πεθάνει.

— Γιατί να θέλει να πεθάνει σ’ αυτό το μέρος;

— Πάνε ρώτα την…Εγώ δεν είμαι γάτα.

Γέλασε με τη χυδαιότητα που ταίριαζε στο πρόσωπο της. Κάθισε ύστερα στο πλάι του και πέρασε το λευκό της μπράτσο γύρω απ’ τους ώμους του.

— Όμως ποια δύναμη την ώθησε να σκαρφαλώσει απ’ την είσοδο του στενοσόκακου μέχρι την κρήνη; ρώτησε.

Σηκώθηκε ξαφνικά και κούνησε το κεφάλι, για να διώξει την ιδέα που τον είχε κυριεύσει. Τριγύρισε στο δωμάτιο αναζητώντας μια ιδέα λιγότερο σκοτεινή.

— Γιατί μένεις εδώ; Γιατί δεν βρίσκεις ένα σπίτι που να βλέπει στο δρόμο … για να γλιτώσεις τους πελάτες σου απ’ το να διασχίζουν αυτό το θλιβερό δρομάκι;

Ξαναγέλασε κι αφήνοντας την πολυθρόνα ξάπλωσε στο κρεβάτι παριστάνοντας την κουρασμένη. Ύστερα του απάντησε κοιτάζοντάς τον με την άκρη του ματιού:

«Μέχρι εδώ έρχεται μόνο ο πελάτης που με ποθεί αληθινά… Στον πελάτη που δεν είναι καψούρης μαζί μου, ε σ’ αυτόν θα είναι δυσάρεστο να περπατήσει τόσο πολύ στο δρομάκι… θα προτιμήσει να μην ξανάρθει. Όταν κάποιος μ’ αγαπάει… όπως εσύ…περπατάει…»

Έβαλε τα χέρια του στις τσέπες του παντελονιού του και ξανάρχισε το πάνω κάτω στο δωμάτιο. Το κεφάλι του τώρα ήταν εντελώς άδειο. Ένιωθε ναυτία. «Όταν μ’ αγαπάνε, όπως εσύ, περπατάνε.» Στύλωσε το βλέμμα του στον τοίχο. Θα ήθελε να εξαφανίσει αυτή τη φράση που αντηχούσε στο κεφάλι του σαν το ουρλιαχτό λύκου που ψυχορραγεί… Στον τοίχο κρεμόταν ένας πίνακας με ένα καταρράκτη που άφριζε. Κάτω απ’ τον πίνακα το αγαλματάκι μια γυμνής γυναίκας χωρίς κεφάλι από φθηνό μάρμαρο. Ήταν τοποθετημένο πάνω σ’ ένα τραπέζι και πίσω απ’ το τραπέζι μια καρέκλα, ένας καθρέφτης, το κρεβάτι. Η Σαμίρα είχε πλαγιάσει κι ετοιμαζόταν να καπνίσει.

Άκουσε τη φωνή της στην οποία έβαλε όλη της την θηλυκότητα, για να του διεγείρει την επιθυμία:

— Αυτοί που μ’ αγαπάνε, όπως εσύ, περπατάνε ως εδώ…

— Έτσι είναι λοιπόν;

— Πώς έτσι;

— Η γάτα σκαρφάλωσε με τις τσαλαπατημένες πατούσες της μέχρι την κρήνη …για να πεθάνει εδώ;

Ανασηκώθηκε και φώναξε με πληγωμένη φωνή: «Τι σου συμβαίνει σήμερα; Τρελάθηκες; Ποτέ δεν σε έχω δει σε τέτοια κατάσταση από τότε που γνωριζόμαστε.. Για ποια με πέρασες σήμερα; Για καθηγητή; Για να μου κάνεις ερωτήσεις κι ερωτήσεις..»

Η φωνή της Σαμίρας αντηχούσε ακόμα στ’ αυτιά του, αφότου άφησε τα λεφτά στο τραπέζι και βγήκε στο θλιβερό δρομάκι.

Δαμασκός, 1960