Η συνάντηση του παλιού με τον νέο κόσμο (του Δημ. Σαραντάκου) – 29: Ευρωπαίοι στη Βόρεια Αμερική

Από τον  Νοέμβριο του 2024 άρχισα να δημοσιεύω το ανέκδοτο έργο του πατέρα μου «Η συνάντηση του παλιού με τον νέο κόσμο», που το άφησε σχεδόν έτοιμο αλλά όχι εντελώς τελειωμένο όταν αναπάντεχα έφυγε από τη ζωή τον Δεκέμβρη του 2011. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Οι δημοσιεύσεις γίνονται, κατά τα ειωθότα του ιστολογίου, κάθε δεύτερη Τρίτη, εκτός αν τύχει κάτι.

Σήμερα ολοκληρώνεται το 7ο κεφάλαιο του Δ’ Μέρους του βιβλίου, που αφορά τη Βόρεια Αμερική.

Μια και το κείμενο δεν είναι τελειωμένο, διορθώσεις και επισημάνσεις είναι καλοδεχούμενες.

Πριν όμως προχωρήσω, να  θυμίσω ότι στις 6 το απόγευμα ολοκληρώνεται η ψηφοφορία για τη Λέξη της Χρονιάς -αν παρ’ ελπίδα δεν έχετε ψηφίσει, προλαβαίνετε ακόμα, αλλά πρέπει  να βιαστείτε -η ψηφοφορία γίνεται στην ειδική σελίδα μας!

Οι εξερευνήσεις των Γάλλων στη Βόρεια Αμερική­

Ενώ οι Άγγλοι και οι Πορτογάλοι από τις αρχές του 16^ου αιώνα αναζητούσαν επίμονα το βορειοδυτικό πέρασμα προς την Ασία, ανάλογο ενδιαφέρον έδειξαν, κάπως καθυστερημένα και οι Γάλλοι. Ως τότε η Γαλλία, απασχολημένη με την κατάκτηση μέρους της Ιταλίας και ελάχιστη προσοχή είχε δώσει στις υπερπόντιες περιπέτειες. Όταν όμως στο  θρόνο ανέβηκε ο πολυτάραχος Φραγκίσκος Α’, προστάτης των Τεχνών και Επιστημών, η κατάσταση άλλαξε. Ο νέος μονάρχης έδειξε ζωηρό ενδιαφέρον για εξερευνήσεις και. το 1524 ανέθεσε στον Ιταλό Τζιοβάνι ντα Βερατζάνο να ανακαλύψει κάποιο δυτικό δρόμο προς τις Ινδίες που να περνά βορειότερα από τις ισπανικές κτήσεις.

Ο Βερατζάνο, που ως τότε είχε ως κύριο επάγγελμα του την πειρατεία (είχε μάλιστα τον προηγούμενο χρόνο κυριέψει ένα ισπανικό πλοίο γεμάτο με λάφυρα του Κορτές από το Μεξικό) ξεκίνησε από τη Διέππη με τέσσερα καράβια. Δεν πρόφτασε να ανοιχτεί πολύ και έπεσε σε θύελλα στην οποία έχασε τα δύο πλοία του. Γύρισε στο λιμάνι για να επισκευάσει τις ζημιές και ξεκίνησε όχι όμως για τον προορισμό του αλλά για τον κεντρικό Ατλαντικό όπου έλπιζε να συναντήσει και να λεηλατήσει κανένα ισπανικό πλοίο. Λίγο αργότερα εγκαταστάθηκε σε μια ακατοίκητη νησίδα κοντά στη Μαδέρα με ένα μόνο πλοίο τη «Ντωφίν», γιατί στο μεταξύ έχασε και το άλλο. Φαίνεται πως εκεί πέτυχε κάποια λεία, γιατί σε λίγο ξεκίνησε με πλήρωμα 50 άντρες για τον προορισμό του.

Ύστερα από 49 μέρες δύσκολου ταξιδιού έφτασαν σε μιαν άγνωστη γη που όπως τους φάνηκε ανήκε σε μια μεγάλην ήπειρο. Κατά τους ιστορικούς είχαν φτάσει στις ακτές της σημερινής Βόρειας Καρολίνας. Αφού ανεφοδιάστηκαν με νερό και προσπάθησαν μάταια να έρθουν σε κάποια συνεννόηση με τους κατοίκους της πυκνοκατοικημένης χώρας, έπλευσαν βορειότερα και έφτασαν στις εκβολές κάποιου μεγάλου ποταμού και σ’ ένα θαυμάσιο λιμάνι που σχηματιζόταν εκεί από ένα μακρόστενο νησί και τις γειτονικές ακτές.

Οι ντόπιοι δέχτηκαν ευνοϊκά τους Γάλλους ναυτικούς που πέρασαν αρκετές μέρες περιδιαβάζοντας εκεί όπου τώρα υψώνονται οι ουρανοξύστες του Μανχάταν. Τους έκαναν εντύπωση η καλοσύνη και ο πολιτισμός αυτών των ανθρώπων, που τους κυβερνούσαν ηλικιωμένες γυναίκες, που ο Βερατζάνο στην αναφορά του τις ονομάζει «βασίλισσες». Τελικά έφυγαν από αυτό το φιλόξενο μέρος και συνέχισαν την πορεία τους προς το βορρά.

Εδώ οι ακτές ήταν απότομες και βραχώδεις κι οι κάτοικοι άγριοι και εχθρικοί καθώς έμενε ακόμα ζωντανή στη μνήμη τους η συμπεριφορά άλλων λευκών ανθρώπων, που είχαν προσεγγίσει τα μέρη τους μια γενιά πιο πριν. Κάθε απόπειρα των Γάλλων να αποβιβαστούν και να προχωρήσουν στο εσωτερικό αντιμετωπίστηκε με τα όπλα και οι μόνες ανταλλαγές που δέχτηκαν να κάνουν ήταν γούνες από μέρος τους, έναντι ατσαλένιων μαχαιριών, αγκιστριών και άλλων χρήσιμων πραγμάτων, από την πλευρά των Ευρωπαίων. Ενδεικτικός της δυσπιστίας τους είναι ο τρόπος με τον οποίο γίνονταν οι ανταλλαγές: Από κάποιον ψηλό βράχο έριχναν τα προς ανταλλαγήν αντικείμενα δεμένα στην άκρη ενός σχοινιού, με το οποίο και παίρνανε τα ανταλλάγματα, χωρίς απευθείας επαφή με τους ανεπιθύμητους ξένους.

Ο Βερατζάνο έφτασε ως την βορειοανατολική άκρη της σημερινής Νέας Γης και επειδή τα εφόδια είχαν λιγοστέψει πολύ ενώ πλησίαζε ο χειμώνας, αποφάσισε να γυρίσει.  Από τη Διέππη, όπου το πλοίο του έφτασε χωρίς περιπέτειες, έστειλε εκτενή αναφορά στο βασιλιά Φραγκίσκο, με την οποία του ζητούσε να χρηματοδοτήσει την ίδρυση μιας αποικίας στα εδάφη που είχε εξερευνήσει.

Ο Φραγκίσκος ήταν απασχολημένος με τους πολέμους του στην Ιταλία, που δεν πήγαιναν καθόλου καλά, και δεν είχε ούτε λεφτά ούτε διάθεση για άλλες εξερευνήσεις. Άλλωστε λίγο αργότερα πιάστηκε αιχμάλωτος στην Παβία.[1] Η μοίρα του Βερατζάνο δεν είναι γνωστή με βεβαιότητα. Σύμφωνα με μία πληροφορία ξαναπήγε στην Αμερική, για λογαριασμό της Αγγλίας τώρα, και εκεί σκοτώθηκε από τους ιθαγενείς. Κατά μιαν άλλην εκδοχή πιάστηκε από τους Ισπανούς, δικάστηκε για τις πειρατείες που έκανε σε βάρος τους και κάηκε ζωντανός. Πιο πιθανή όμως φαίνεται πως είναι η πληροφορία ενός Ιταλού, που το 1537 τον συνάντησε να κατοικεί στη Ρώμη.

Οι Γάλλοι έκαναν δέκα χρόνια να ξαναστείλουν αποστολή στην Αμερική. Στις 20 Απριλίου 1534 ο Βρετόνος Ζακ Καρτιέ ξεκίνησε από το Σαιν Μαλό με δύο πλοία και 61 ναύτες πλήρωμα[2]. Υστερα από ομαλό ταξίδι 20 ημερών φτάσανε στη σημερινή Νέα Γη που την εξερεύνησαν από όλες τις πλευρές της καθώς και τον πορθμό που τη χωρίζει από την ήπειρο. Σε κάποιο ακατοίκητο νησί βόρεια της Νέας Γης σκότωσαν σχεδόν 6 τόνους πουλιών, που τα έκαναν καπνιστά.[3] Κατόπιν προσέγγισαν τις εκβολές ενός μεγάλου ποταμού (του Αγίου Λαυρεντίου), όπου οι ιθαγενείς τους δέχτηκαν φιλόξενα. Αρχές φθινοπώρου ο Καρτιέ γύρισε στη Γαλλία παίρνοντας μαζί του μερικά παιδιά ιθαγενών που οι γονείς τους δέχτηκαν να τα αφήσουν να τον ακολουθήσουν.

Τον άλλο χρόνο, στις 19 Μαϊου 1535 ξεκίνησε από τον Σαιν Μαλό με τρία πλοία, λίγο μεγαλύτερα από τα προηγούμενα, και αφού ταλαιπωρήθηκαν από την τρικυμία φτάσανε πάλι κοντά στις εκβολές του μεγάλου ποταμού που είχαν εξερευνήσει στο πρώτο ταξίδι τους. Βάφτισαν τον κόλπο και τον ποταμό με το όνομα του Αγίου Λαυρεντίου, ονομασία που επικράτησε έκτοτε. Τον ποταμό οι ντόπιοι τον ονόμαζαν Χοσελάγκα, όπως και τη χώρα την οποία διέρρεε.

Ο Καρτιέ, με τη βοήθεια των παιδιών που είχε πάρει μαζί του τον περασμένο χρόνο, συνήψε φιλικές σχέσεις με τους ηγεμόνες των φυλών που συνάντησε καθώς ανέπλεε τον ποταμό, με μια πιρόγα που του παραχώρησαν, ενώ τα πλοία έμειναν αγκυροβολημένα στις εκβολές του. Του έκανε εντύπωση η ομορφιά και η ευφορία της περιοχής και οι φιλικές διαθέσεις των κατοίκων της. Την 1^η  Σεπτεμβρίου έφτασαν στη θέση του σημερινού Κεμπέκ όπου ήταν η επικράτεια του αρχηγού Ντονακόνα και στις 2 Οκτωβρίου στην πρωτεύουσα της χώρας, που ήταν μια σημαντική πόλη χτισμένη σ’ ένα βραχώδες νησί του ποταμού. Στη θέση της χτίστηκε αργότερα το Μοντρεάλ.

Στο σημείο αυτό ο Καρτιέ αποφάσισε να γυρίσει στα πλοία του και να διαχειμάσει στις εκβολές του ποταμού. Ο βαρύτατος χειμώνας τους ταλαιπώρησε αφάνταστα. Από το κρύο ή το σκορβούτο πέθαναν εικοσιπέντε μέλη της αποστολής. Το αφέψημα των φύλλων ενός δέντρου που τους υπέδειξε ο μάγος της κοντινής φυλής αποδείχτηκε θαυματουργό φάρμακο για το σκορβούτο. Για άγνωστο σ’ εμάς λόγο οι διαθέσεις των ιθαγενών μεταβλήθηκαν. Σταμάτησαν να εφοδιάζουν τους Γάλλους με τρόφιμα και απόφευγαν κάθε επαφή  μαζί τους. Όταν άρχισαν να λιώνουν οι πάγοι ο Καρτιέ έμαθε πως ο αρχηγός Ντονακόνα σχεδίαζε να επιτεθεί. Τον συνέλαβε μαζί με εννιά συντρόφους του και στις 6 Μαϊου 1536 έφυγε για τη Γαλλία. Έφτασε στο Σαιν Μαλό στις 16 Ιουλίου. Οι αιχμάλωτοί του πέθαναν χωρίς να ξαναδούν τον τόπο τους.

Μετά τον Καρτιέ οι Γάλλοι έστειλαν στην Αμερική το 1541 άλλη μιαν αποστολή με αρχηγό τον  ευγενή Ζαν Φρανσουά ντε λα Ροκ, που ίδρυσε στις εκβολές του Αγίου Λαυρεντίου έναν εμπορικό σταθμό. Θα περνούσαν όμως πάνω από εξηνταπέντε χρόνια πριν εγκατασταθούν μόνιμα στον Καναδά. Το 1608 οι Γάλλοι ιδρύουν την αποικία του Κεμπέκ και το 1642 χτίζουν το φρούριο του Μοντρεάλ. Ακολούθως επεκτείνονται αφ΄ ενός μεν προς τη Νέα Γη και αφ’ ετέρου προς τις Μεγάλες Λίμνες τις ακτές των οποίων αποικίζουν ως τα μέσα του 17^ου αιώνα.

Ολλανδοί και Άγγλοι στις ανατολικές ακτές

Τα ίχνη των πρώτων Γάλλων εξερευνητών ακολούθησαν αργότερα οι Ολλανδοί και οι Άγγλοι. Το 1609 ένα μικρό ολλανδικό ιστιοφόρο, «η Ημισέληνος» με πλοίαρχο τον Ερρίκο Χούντσον, μπήκε στις εκβολές του ποταμού, που πήρε το όνομα του.  Τέσσερα χρόνια αργότερα οι Ολλανδοί εγκαθιστούν αποικία στο νησί Μανχάταν πολύ κοντά στην ηπειρωτική ακτή, που το αγόρασαν από τον τοπικό Ινδιάνο φύλαρχο. Η αποικία τους ονομάστηκε Νέο Άμστερνταμ.

Ταυτόχρονα σχεδόν με τους Ολλανδούς οι Άγγλοι ίδρυσαν το 1607 στην ακτή του Ατλαντικού την αποικία της Βιργινίας, που ονομάστηκε έτσι προς τιμήν της «παρθένας – βασίλισσας» Ελισσάβετ και το 1610 εγκαθίστανται στην ανατολική άκρη της Νέας Γης και στο μυχό του κόλπου του Χούντσον. Τελευταίοι οι Σουηδοί ιδρύουν το 1637 την αποικία της Νέας Σουηδίας στο σημερινό Ντελάγουεαρ, στα νότια των Ολλανδικών κτήσεων.

Οι Ολλανδοί άποικοι διώχνουν το 1655 τους Σουηδούς από το αμερικανικό έδαφος αλλά κι αυτοί με τη σειρά τους, μετά από τοπικές συγκρούσεις με τους Άγγλους αποίκους κατά τη διάρκεια του άτυχου για την Ολλανδία αγγλοολλανδικού πολέμου (1664-1667) παραχωρούν το 1667 στους Άγγλους όλες τις κτήσεις τους στη Βόρεια Αμερική παίρνοντας πίσω σε αντάλλαγμα τμήμα της αποικίας τους Σουρινάμ στη Νότια Αμερική, που είχαν καταλάβει οι Αγγλοι το 1650.  Το Νέο Άμστερνταμ μετονομάστηκε σε Νέα Υόρκη.  Οι Γάλλοι παράλληλα με την πρόοδο τους στο βορρά αποχτούν και άλλο ισχυρό έρεισμα στο νότο της Βόρειας Αμερικής. Εγκαθίστανται στις εκβολές του Μισσισιπή το 1680 και προχωρούν προς τα βόρεια ως τη συμβολή του «πατέρα των νερών» με τους ποταμούς Μιζούρι και Οχάιο, ιδρύοντας το 1682 στη δεξιά όχθη του την πόλη του Αγίου Λουδοβίκου (Σαιν Λουί).  Η νέα γαλλική αποικία ονομάστηκε Λουιζιάνα, προς τιμήν του βασιλιά Λουδοβίκου ΙΔ’.

Οι πολιτισμοί των Ινδιάνων της Βόρειας Αμερικής

Στο εσωτερικό των ακτών που εξερευνούσαν και αποίκιζαν οι Γάλλοι οι Ολλανδοί και οι Άγγλοι, ζούσαν πολυάριθμες και πολυπληθείς φυλές Ινδιάνων, που όλες την εποχή που έφτασαν εκεί οι λευκοί είχαν αναπτύξει προηγμένο γεωργικό πολιτισμό.

Στις απέραντες εκτάσεις από τα Βραχώδη όρη ως την ακτή του Ατλαντικού, οι κυριότεροι γεωργικοί πολιτισμοί της Βόρειας Αμερικής αναπτύχθηκαν σε τρεις χωριστές περιοχές, όπου οι εδαφολογικές συνθήκες  επιτρέπανε την ανάπτυξη της νέας τεχνικής: Στις νοτιοδυτικές περιοχές των σημερινών  ΗΠΑ και το βορειοδυτικό Μεξικό, στην εκτεταμένη περιοχή της λεκάνης του Μισσισιπή, και στις Μεγάλες Λίμνες και ανατολικότερα ως τις ακτές του Ατλαντικού.

Για τον πολιτισμό Ασανάζι – Πουέμπλο, που αναπτύχθηκε στην πρώτη από τις περιοχές αυτές, έχει ήδη γίνει εκτεταμένη αναφορά στην αρχή του κεφαλαίου. Στην απέραντη δασώδη, πεδινή και λοφώδη λεκάνη του Μισσισιπή και των παραποτάμων του η γεωργία εμφανίστηκε ήδη από το 700 π.Χ. και χαρακτηρίζεται από την καλλιέργεια καλαμποκιού, μπαμπακιού, κολοκυθιών, καπνού και άλλων φυτών. Όπως φαίνεται η καλλιέργεια του καλαμποκιού ήρθε κατευθείαν από το Μεξικό κι αυτό εξηγεί και τις μεγάλες ομοιότητες που παρουσιάζει ο πολιτισμός του Μισσισιπή με τους μεξικανικούς πολιτισμούς.

Το κυριότερο χαρακτηριστικό του πολιτισμού αυτού είναι η κατασκευή τεχνητών υψωμάτων, που έχουν, τα απλούστερα, τη μορφή τύμβων, πολλά όμως τη μορφή κόλουρων πυραμίδων, στην ισοπεδωμένη κορυφή των οποίων υπήρχε ναός, ενώ αρκετά έχουν τεράστιες διαστάσεις, είναι αληθινοί τεχνητοί λόφοι, με ποικίλα σχήματα ζώων, (φιδιών, πουλιών, βόνασων, ελεφάντων κ.ά.). Όπως απέδειξαν οι ανασκαφές ο αρχικός τύμβος που ανήκε σε κάποιο γένος εξελισσόταν συνήθως σε πυραμίδα, περισσότερων γενών, όταν το χωριό του γένους αναπτυσσόταν σε πόλη.

Τα εκπληκτικά αυτά κατασκευάσματα, εξαιτίας των οποίων πολλοί αρχαιολόγοι καθιέρωσαν την ονομασία πολιτισμός των κατασκευαστών λόφων, (mound dwellers culture), εξυπηρετούσαν ταφικούς ή λατρευτικούς σκοπούς ή συνδυασμό τους. Οι πυραμίδες με τους ναούς στην ισοπεδωμένη κορυφή τους, που μοιάζουν πολύ με τις πυραμίδες της Κεντρικής Αμερικής. βρίσκονταν στο κέντρο μεγάλων οικισμών, πολλοί από τους οποίους είχαν διαστάσεις πόλεων εφάμιλλων με τις σύγχρονές τους της Ευρώπης. Το ζωόμορφο σχήμα των τεχνητών λόφων αντιστοιχούσε στο τοτέμ του γένους που το κατασκεύασε.

Από τα χαρακτηριστικότερα πολιτιστικά και οικονομικά κέντρα του πολιτισμού αυτού, που έχουν ως τώρα ανασκαφεί, είναι ο μεγάλος οικισμός της Ετόβα, (Etowah), στις όχθες του ομώνυμου ποταμού, στη βορειοδυτική Γεωργία των ΗΠΑ.  Πρόκειται για πραγματική πόλη, που περιβάλλεται από προστατευτικό τείχος από πασσάλους και περιλαμβάνει τρεις πυραμίδες με ναούς, μεγάλες πλατείες μπροστά τους και συνοικίες κατοικιών. Η αρχή του οικισμού τοποθετείται γύρω στο 1200 μ.Χ. και η περίοδος της μεγαλύτερης ακμής του γύρω στο 1400. Τόσο η επιλογή της θέσης όσο και η δομή του οικισμού μαρτυρούν πολύ προηγμένο πολιτισμό από τα άφθονα δε ευρήματα των πολυάριθμων τάφων που υπήρχαν στο εσωτερικό των πυραμίδων, συνάγεται ότι η υλική βάση και η κοινωνική οργάνωση των κατοίκων του οικισμού, που στην ακμή του ξεπερνούσαν τις τρεις χιλιάδες, ήταν το ίδιο υψηλές. Η κεραμική, η καλαθοπλεκτική, η υφαντουργία και η κατασκευή κοσμημάτων και λατρευτικών αντικειμένων ήταν εξαιρετικής ποιότητας. Έχουν ανασκαφεί αρκετές πόλεις, παρόμοιες με την Ετόβα και έχει επισημανθεί η ύπαρξη περισσότερων.

Ακόμη μεγαλύτερος και παλαιότερος ήταν ο οικισμός Καχόκια Μάουντς, στο Ιλλινόις που καταλάμβανε έκταση 159 στρεμμάτων και υπολογίζεται πως στην ακμή του, μεταξύ 1000 και 1200 μ.Χ. είχε πάνω από 10.000 κατοίκους, ενώ το μεγάλο χωριό που ανασκάφηκε στο Πόβερτυ Πόιντ της Αλαμπάμας χρονολογείται από το 1000 π.Χ.

Οι ινδιάνοι της λεκάνης του Μισσισιπή είχαν πλούσια καλλιτεχνική δημιουργία και όπως φαίνεται φτάσαν ως τα πρόθυρα της ανακάλυψης της γραφής αν κρίνουμε από τις άφθονες πικτογραφικές απεικονίσεις που κληρονόμησαν οι φυλές που τους διαδέχτηκαν. Είχαν μελετήσει τους αστερισμούς και διέκριναν τους πλανήτες από τους απλανείς.

Βορειότερα από τη λεκάνη του Μισσισιπή και των παραποτάμων του, στη δασώδη περιοχή δυτικά των Μεγάλων Λιμνών και ως τις ακτές του Ατλαντικού, η γεωργία εμφανίζεται μεταξύ 500 και 1000 μ.Χ. αλλά λόγω των δυσμενέστερων κλιματικών συνθηκών δεν αναπτύχθηκε τόσο όσο στην λεκάνη του Μισσισιπή. Ποτέ δεν πέρασε το στάδιο της εκχέρσωσης των δασών με κάψιμο και κόψιμο των δέντρων, ενώ το κυνήγι εξακολούθησε να παίζει κεφαλαιώδη ρόλο για την επιβίωση των κατοίκων. Στην περιοχή των Μεγάλων Λιμνών οι Ινδιάνοι μάζευαν μια ποικιλία αυτοφυούς ρυζιού, που φύτρωνε μέσα στους παραλίμνιους βάλτους.

Απόγονοι των φυλών που δημιούργησαν τους γεωργικούς πολιτισμούς της βορειας και ανατολικής δασώδους περιοχής, είναι οι ιστορικές φυλές των Ιροκέζων, Αλγογκίνων, Τσερόκι κ.ά. Το κοινωνικό τους σύστημα ήταν το τοτεμικό, γενοφυλετικό και μητρογραμμικό με προεξάρχουσα τη θέση της γυναίκας. Η καταγωγή του γένους αναγόταν σε μια κοινή προγιαγιά. Μεγάλες οικογένειες, που τις αποτελούσαν οι θυγατέρες της ίδιας μητέρας με τους συζύγους και τα παιδιά τους ζούσαν σε κοινό μακρόστενο σπίτι και δέκα με δώδεκα τέτοια σπίτια χτισμένα γύρω από μια πλατεία αποτελούσε το χωριό του γένους. Οι σύζυγοι ανήκαν στο δικό τους μητρικό γένος και καθήκοντα κηδεμόνα των παιδιών είχε συνήθως ο αδελφός της μητέρας τους και όχι ο πατέρας. Η κοινωνική αλληλεγγύη ήταν ανεπτυγμένες σε υψηλό βαθμό και η καλλιέργεια της γης γινόταν ομαδικά στο τμήμα που ανήκε στο γένος. Το κυνήγι επίσης γινόταν πάντα ομαδικά και κάτω από αυστηρούς κανόνες και περιορισμούς, ώστε να διατηρείται η φυσική ισορροπία.

Οι Ιροκέζοι που αποτελούσαν μιαν από τις σπουδαιότερες φυλετικές ομάδες της περιοχής είχαν πλούσια καλλιτεχνική δημιουργία, που εκφράζεται όχι τόσο από την κεραμική όσο από τα γλυπτά τους, τα παραμύθια και τα τραγούδια τους. Αγνοούσαν την υφαντουργία αλλά είχαν φτάσει σε επίπεδο τελειότητας την επεξεργασία του δέρματος, που αποτελούσε το βασικό υλικό για το ντύσιμό τους. Στα 1570 πέντε από τις δέκα φυλές των Ιροκέζων συμμάχησαν και ίδρυσαν ομοσπονδία με κοινό συμβούλιο που το αποτελούσαν οι επικεφαλής των συμμετεχουσών φυλών, οι σαχέμ. Κατά την παράδοση εμπνευστής της συγκρότησης αυτής της ομοσπονδίας που έφτασε στη μεγαλύτερη ακμή της γύρω στο 1680, ήταν ο Γκαϊαβάτε, κατά πάσαν πιθανότητα ιστορικό πρόσωπο.

Στους Ιροκέζους η ιστορική παράδοση μεταβιβαζόταν από γενιά σε γενιά με τις αφηγήσεις των γεροντοτέρων, οι οποίες γίνονταν σε ειδικές συγκεντρώσεις κατά την εκλογή του νέου σαχέμ. Για να υποβοηθούν τη μνήμη τους οι αφηγητές χρησιμοποιούσαν ειδικά κομπολόγια από έγχρωμες χάντρες, κοχύλια και υφαντές ταινίες, τα λεγόμενα βαμπούμ, που ο ρόλος τους θυμίζει τα  περουβιανά κίπου.

Η απώθηση και η εξολόθρευση των Ινδιάνων

­ Έναν και πάνω αιώνα μετά το πρώτο ταξίδι του Κολόμβου είχαν εξερευνηθεί και χαρτογραφηθεί όλα σχεδόν τα παράλια της Αμερικής από τον κόλπο του Αγίου Λαυρεντίου και τη Γροιλανδία, στο βορρά, ως το ακρωτήριο Χορν, στο νότο και από το ακρωτήριο Χορν ως τον Βερίγγειο πορθμό. Στο εσωτερικό της ηπείρου βέβαια έμεναν ακόμα τεράστιες εκτάσεις, όπου δεν είχε πατήσει πόδι Ευρωπαίου και όπου συνέχιζαν να ζουν όπως και παλιά οι διάφορες φυλές των Ινδιάνων.

Φυσικά δε ζούσαν ακριβώς όπως και πριν. Ακόμα και στις απάτητες από τους Ευρωπαίους περιοχές, έφτασαν πριν από αυτούς τα δώρα τους και καλά και κακά. Τα άλογα που έφεραν οι άποικοι ξαναγύρισαν στην άγρια κατάσταση και οι Ινδιάνοι με τη σειρά τους τα εξημέρωσαν και τα χρησιμοποίησαν στο κυνήγι τους, (από τότε χρονολογείται η γνώριμη από τις καουμπόϋκες ταινίες φιγούρα του έφιππου Ινδιάνου, καθώς και η λιγότερο γνωστή μορφή του καβαλάρη της πάμπας, του γκάουτσο). Ορισμένα ζώα και φυτά του παλιού κόσμου έφτασαν στους Ινδιάνους πριν από την επαφή τους με τους Ευρωπαίους αποίκους. Το ίδιο όμως συνέβη και με τους ιούς και τα μικρόβια στα οποία ο οργανισμός των ντόπιων ήταν τελείως τρωτός.[4] Άγνωστες σ΄ αυτούς επιδημίες εξόντωσαν κυριολεκτικά ολόκληρους πληθυσμούς.

Οι ιστορικοί και οι εθνολόγοι καταλήγουν σήμερα στην υπόθεση ότι ο πολιτισμός των κατασκευαστών των λόφων δεν εξαφανίστηκε από πολεμική αιτία αλλά από επιδημίες που έφεραν στο Νέο Κόσμο οι Ευρωπαίοι. Δε χρειάστηκε καν άμεση επαφή των πολιτισμένων Ινδιάνων με τους φορείς των επιδημιών, που μεταδόθηκαν από τις ενδιάμεσες φυλές. Η μεγάλη πληθυσμιακή πυκνότητα διευκόλυνε το καταστρεπτικό τους έργο πολύ πριν φτάσουν επί τόπου οι Ευρωπαίοι.

Έτσι δεν είναι γνωστό ποιοί ήταν οι φορείς του πολιτισμού της λεκάνης του Μισσισιπή. Αγνοούμε επίσης το όνομά τους και την προέλευσή τους και περισσότερο αγνοούμε τον χρόνο και τον τρόπο της εξαφάνισης τους. Υποτίθεται ότι ήταν πρόγονοι των ιστορικών φυλών Σιού και Μουσκόγκι. Οι πρώτοι ευρωπαίοι άποικοι που έφτασαν εκεί τον 17ο αιώνα, βρήκαν μόνο τις εγκαταλελειμμένες πόλεις και τις αινιγματικές πυραμίδες ή τα εκπληκτικά ζωόμορφα υψώματα. Οι Ινδιάνοι που είχαν διαδεχτεί τους κατασκευαστές τους ήταν σαφώς χαμηλότερου πολιτιστικού επιπέδου και αγνοούσαν την προέλευση και το σκοπό των κατασκευών αυτών εξ ίσου με τους Ευρωπαίους.

Οι Άγγλοι άποικοι της Βόρειας Αμερικής, προτεστάντες, (πουριτανοί και κουάκεροι) στην πλειοψηφία τους ζούσαν από την εξαγωγή καπνού και ρυζιού, που καλλιεργούσαν με τη βοήθεια μαύρων δούλων και βρίσκονταν σε συνεχή πόλεμο με τις φυλές των Ινδιάνων, τους οποίους θεωρούσαν άγριους, απολίτιστους και ειδωλολάτρες και κατά συνέπειαν χωρίς κανένα δικαίωμα στη γη τους.

Είναι χαρακτηριστική η μαρτυρία του Τζων Αντερχιλ για τη σφαγή της ινδιάνικης φυλής των Πέκοτ­, όπως την κατέγραψε στο βιβλίο του «Μνήμες φωτιάς» ο Εδουάρδο Γκαλεάνο:

«Εκείνοι δε γνώριζαν τίποτε για τον ερχομό μας. Φτάνοντας κοντά στο οχυρό αφεθήκαμε στο έλεος του Θεού και τον παρακαλέσαμε να μας βοηθήσει σ’αυτή τη δύσκολη αποστολή. Δε μπορέσαμε παρά να θαυμάσουμε τη Θεία Πρόνοια όταν οι άπειροι στη χρήση των όπλων στρατιώτες μας έριξαν με τόσην επιτυχία λες κι ήταν το δάχτυλο του Θεού που άναψε το φυτίλι.

Η εκπυρσοκρότηση μέσα στα ξημερώματα κατατρόμαξε τους Ινδιάνους που κοιμόνταν βαθιά και ακούσαμε τις πονεμένες τους κραυγές. Αν ο Θεός δεν είχε ετοιμάσει τις καρδιές μας να τον υπηρετήσουν, θα είχαμε αναμφίβολα συγκινηθεί. Όμως ο Θεός μας απάλλαξε από τον οίκτο και έτσι εκτελέσαμε το καθήκον μας δίχως συμπόνια, χωρίς να ξεχνάμε το αίμα που οι Ινδιάνοι έχυσαν όταν επιτέθηκαν βάρβαρα και δολοφόνησαν τριάντα συμπατριώτες μας. Με τα σπαθιά στο δεξί χέρι και τις καραμπίνες και τα τουφέκια στο αριστερό επιτεθήκαμε.

Πολλοί Ινδιάνοι κάηκαν μέσα στο οχυρό. Άλλοι αναγκάστηκαν να βγουν και οι στρατιώτες μας τους υποδέχονταν με τα σπαθιά. Έπεσαν άντρες, γυναίκες και παιδιά. Όσοι γλίτωσαν από μας έπεσαν στα χέρια των συμμάχων μας Ινδιάνων που περίμεναν στα μετόπισθεν. Σύμφωνα με τους Ινδιάνους Πεκότ, υπήρχαν κάπου τετρακόσιες κι ούτε πέντε δεν κατάφεραν να γλιτώσουν από τα χέρια μας. Για τους νεαρούς μας στρατιώτες, που δεν είχαν ξαναβρεθεί σε μάχη, ήταν τρομερή και θλιβερή τούτη η θέα του αίματος και των κορμιών που κείτονταν μισοπεθαμένα στο χώμα, τόσα πολλά ήταν που σε μερικά σημεία σ’ εμπόδιζαν να περάσεις.

Ίσως ρωτήσει κανείς: γιατί τόση παραφορά;(Όπως είπε κάποιος). Δε θά ΄πρεπε οι χριστιανοί να δείξουν περισσότερη επιείκεια και συμπόνια; Κι εγώ θ’ απαντήσω υπενθυμίζοντας τον πόλεμο του Δαβίδ. Όταν ένας λαός έχει βουτηχτεί στην αμαρτία και στο αίμα ενάντια στο θεό, ο Δαβίδ δε σέβεται τα άτομα. αντίθετα τα κομματιάζει και τα καταστρέφει με το σπαθί του, θανατώνοντας τα με τον πιο απάνθρωπο τρόπο. Μερικές φορές οι Γραφές υποστηρίζουν πως οι γυναίκες και τα παιδιά πρέπει να πεθάνουν πλάι στους γονείς τους. Άλλες φορές λένε διαφορετικά πράγματα αλλά δε θα συζητήσουμε τώρα γι αυτό. Ο Θείος Λόγος υπήρξε αρκετά σαφής στην περίπτωσή μας για τις πράξεις μας».

[1] Είχε γράψει τότε στη βασίλισσα «τα πάντα εχάθησαν πλην της τιμής». Αφέθηκε ελεύθερος από τον Κάρολο Ε’, δίνοντας το λόγο της τιμής του πως δε θα ξαναπολεμούσε εναντίον του. Όταν γύρισε στη Γαλλία ξανάρχισε τον πόλεμο, αποδεικνύοντας εμπράκτως ότι είχε χαθεί KAI η τιμή.

[2] Μαζί του μπάρκαραν και τέσσερις Έλληνες, μέλη της ολιγάριθμης ελληνικής παροικίας του Σαιν Μαλό. Πήραν μέρος και στο επόμενο ταξίδι τους Καρτιέ και κατά τη διάρκεια του χάθηκαν.

[3] Ήταν η πρώτη καταγραμμένη επιχείρηση εξόντωσης της αρκτικής  πανίδας. Οι επόμενοι εξερευνητές ή ψαράδες τη συστηματοποίησαν.  Το αποτέλεσμα είναι πως πολλά είδη θηλαστικών και πουλιών  χάθηκαν, μεταξύ αυτών και το μοναδικό είδος πιγκουίνου του βόρειου  ημισφαιρίου (alca impenis).

[4] Oι Ευρωπαίοι έφεραν στην Αμερική την ευλογιά, τη γρίπη, τη διφθερίτιδα, τη βουβωνική πανώλη, τον τύφο και την ελονοσία.