Οι γλαδιόλες του μονομάχου

Πριν από μερικές μέρες, είχαμε δημοσιεύσει άρθρο για ένα κατασκευασμένο  λατινικό ρητό που χρησιμοποίησε ο Άδωνης Γεωργιάδης. Το ρητό, θα θυμάστε ίσως, ήταν  Nolite leges loqui – gladios gerimus.

Gladios στη φράση αυτή είναι τα σπαθιά.

Ένας  ταχτικός αναγνώστης του ιστολογίου, που προτιμά να  σχολιάζει από το Φέισμπουκ παρόλο που τον έχω παροτρύνει να έρθει και απο εδώ, μου έδωσε πάσα για το σημερινό άρθρο, με το σχόλιό του: ένα μπουκέτο γλαδιόλες, έγραψε.

Γλαδιόλες, σαν κι αυτές της εικόνας. Δεν  είναι τυχαία η ηχητική ομοιότητα ανάμεσα στις γλαδιόλες και στη λέξη gladios,  όπως θα  δούμε στο  σημερινό άρθρο.

Gladios είναι αιτιατική πληθυντικού, ο ενικός είναι gladius. Gladius είναι το  σπαθί, όπως είπαμε, λέξη μάλλον γαλατικής προέλευσης, αν κρίνουμε από το ότι το σπαθί είναι  cleddyf στα  ουαλικά, clethe στα κορνουαλικά. To gladius ήταν το σπαθί των μονομάχων, με  λάμα  κοντή και πλατιά, δίκοπη και αιχμηρή. Η λατινική λέξη πέρασε στα ιταλικά,  ισπανικά και πορτογαλικά, κυρίως για να δηλώσει αυτό το είδος σπαθιού και με άλλες μεταφορικές σημασίες.

Πολύ λογικά, οι μονομάχοι της αρχαίας Ρώμης ονομάστηκαν gladiatores, gladiator ο ενικός. Ο όρος εννοούσε κυρίως τους μονομάχους που έφεραν σπαθί, καθώς υπήρχαν πολλές ειδικότητες (retiarius ας πούμε ήταν  αυτός που είχε δίχτυ), αλλά χρησιμοποιήθηκε και για γενικός όρος για τους μονομάχους, και φαίνεται πως υπήρχαν και γυναίκες μονομάχες διότι μαρτυρείται και το θηλυκό gladiatrix. Ο όρος πέρασε  στις νεότερες γλώσσες, και θυμόμαστε ίσως την ταινία του Ρίντλεϊ Σκοτ.

Τη λέξη gladio μπορεί να τη θυμάται κανείς και ανεξάρτητα από τους μονομάχους, από τη διαβόητη Επιχείρηση Γκλάντιο, το σχέδιο της CIA και του ΝΑΤΟ για τρομοκρατικές ενέργειες από παραστρατιωτικές ομάδες εναντίον αριστερών κομμάτων (και σαν εφεδρεία σε ενδεχόμενη επικράτηση της αριστεράς σε κάποια ευρωπαϊκή χώρα). Η Γκλάντιο αποκαλύφθηκε στην Ιταλία, μάλιστα την ύπαρξή της παραδέχτηκε ο Τζούλιο Αντρεότι.

Και οι γλαδιόλες, κύριε; Τo λουλούδι αυτό ονομάστηκε gladiolus στα λατινικά, κατά λέξη «σπαθάκι», επειδή έχει φύλλα λογχοειδή. Στα ελληνικά λεγόταν ξυρίς ή ξιρίς. Γράφει ο Διοσκουρίδης: ξυρίς· οἱ δὲ ξιρίδα, οἱ δὲ ἶριν ἀγρίαν, Ῥωμαῖοι δὲ
γλαδίολον καλοῦσι.

Στα αγγλικά το λουλούδι λέγεται gladiolus,  πληθυντικός λατινοπρεπής, gladioli. Αλλά gladiolus είναι και η επιστημονική νεολατινική ονομασία αυτού του γένους ανθέων (που έχει πάνω από 300 είδη). Από εκεί πέρασε  και στα ελληνικά, ως γλαδίολος αρχικά και μετά τράπηκε σε γλαδιόλα, κατ’ αναλογία προς τη βιόλα.

Οι παλιότεροι θα θυμούνται τον ληστή με τις γλαδιόλες, τον Θεόδωρο Βενάρδο, ο οποίος στη δεύτερη ληστεία τράπεζας που έκανε μπήκε  στην  τράπεζα κρατώντας μιαν τεράστια ανθοδέσμη, μέσα  στην οποία είχε κρύψει καραμπίνα. Όταν  μπήκε στην τράπεζα, έβγαλε την  καραμπίνα, έκανε τη  ληστεία και φεύγοντας έδωσε το μπουκέτο στον αστυνομικό που φρουρούσε την τράπεζα.

Το αστείο είναι ότι η ανθοδέσμη δεν είχε γλαδιόλες, αλλά ο αστυνομικός που περιέγραψε τη ληστεία αναφέρθηκε ειρωνικά σε γλαδιόλες κι έτσι του έμεινε,

Και η πρώτη ληστεία του Βενάρδου ήταν θεαματική: είχε μεταμφιεστεί σε καθολικό ιερέα. Τον έπιασαν επειδή ξόδευε πολλά, δραπέτευσε, έκανε τη δεύτερη,  αρχές 1974. Τον ξανάπιασαν, έφαγε 20 χρόνια, σε φυλακές  υψίστης ασφαλείας. Επανειλημμένες αιτήσεις αποφυλάκισης για ανήκεστο βλάβη απορρίφθηκαν και  το 1984 βρέθηκε κρεμασμένος στο κελί του, μόλις 35 χρονών.

Οι γλαδιόλες δεν του βγήκαν σε καλό του μονομάχου.