Η συνάντηση του παλιού με τον νέο κόσμο (του Δημ. Σαραντάκου) – 31: Η εξερεύνηση του Ειρηνικού

Από τον  Νοέμβριο του 2024 άρχισα να δημοσιεύω το ανέκδοτο έργο του πατέρα μου «Η συνάντηση του παλιού με τον νέο κόσμο», που το άφησε σχεδόν έτοιμο αλλά όχι εντελώς τελειωμένο όταν αναπάντεχα έφυγε από τη ζωή τον Δεκέμβρη του 2011. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Οι δημοσιεύσεις γίνονται, κατά τα ειωθότα του ιστολογίου, κάθε δεύτερη Τρίτη, εκτός αν τύχει κάτι.

Έχουμε περάσει στο Ε’ Μέρος, Αυστραλία και Ωκεανία και σήμερα θα δούμε  το  2ο κεφάλαιο, την εξερεύνηση του Ειρηνικού.

Μια και το κείμενο δεν είναι τελειωμένο, διορθώσεις και επισημάνσεις είναι καλοδεχούμενες.

Κεφάλαιο 2^ο

Η εξερεύνηση του Ειρηνικού

         

          Μετά τον Μαγελάνο

Τα πλοία του Μαγελάνου διέσχισαν σε 108 ημέρες τον γεμάτο νησιωτικά συμπλέγματα Ειρηνικό, χωρίς εντούτοις να συναντήσουν παρά μόνο δύο μικρά και ακατοίκητα νησιά, ώσπου έφτασαν στα νησιά Μαριάνες, στο δυτικό άκρο του. Έτσι, παρά το κολοσσιαίας σημασίας κατόρθωμα του πρώτου περίπλου της Γης, η αποστολή του Μαγελάνου δεν συνεισέφερε σχεδόν τίποτα σε πληροφορίες για την Ωκεανία και τους κατοίκους της.

Αμέσως σχεδόν μετά την επιστροφή της “Βικτωρίας” στο Σαν Λουκάρ, οργανώθηκαν αρκετές αποστολές προς την ίδια κατεύθυνση. Η πρώτη ήταν το 1524 με αρχηγό τον Λοϋάσα (Loyasa), στην οποία μετείχαν ο Χουάν Σεμπαστιάν ντελ Κάνο, ο κυβερνήτης της “Βικτώριας”, ο μόνος Ισπανός που πραγματοποίησε τον πρώττο περίπλουν της Γης και ο Αντρές ντε Ουρντανέτα (Andres de Urdaneta). Η αποστολή αποτελούμενη από πέντε πλοία διέπλευσε τον Ατλαντικό και έφτασε στο νοτιότατο σημείο της Νότιας Αμερικής, ακολουθώντας την πορεία του Μαγελάνου. Πέρασε χωρίς περιπέτειες τον πορθμό του, αλλά βγαίνοντας στον Ειρηνικό συνάντησε ισχυρή καταιγίδα, που διασκόρπισε τα πλοία της. Ένα από αυτά, χωρητικότητας μόλις 50 τόνων, με πλοίαρχο τον Κεγάρα ακολούθησε πορεία προς Βορράν και παραπλέοντας τις, ανεξερεύνητες ακόμα, δυτικές ακτές της Νότιας Αμερικής έφτασε στις 25 Ιουλίου στο Τεχουαντεπέκ. Οι πληροφορίες που συγκέντρωσε ήταν πολύ χρήσιμες για τους μελλοντικούς κατακτητές του Περού.

Δύο μονάχα πλοία της αποστολής του Λοϋάσα κατόρθωσαν να διασχίσουν τον Ειρηνικό, αλλά το ένα ναυάγησε κοντά στις Φιλιππίνες και το άλλο εγκατελείφθη στις πορτογαλικές Μολούκες. Από τα 105 μέλη της αποστολής τα 40 χάθηκαν στο ταξίδι. Ο Λοϋάσα πέθανε λίγο αργότερα από την πίκρα της αποτυχίας του, ενώ ο Ουρντανέτα, αφού έζησε οκτώ περιπετειώδη χρόνια στις Μολούκες, υπέβαλε στον Κάρολο τον Ε΄ αναφορά σχετική με την τύχη της αποστολής. Αργότερα επέστρεψε στο Μεξικό και κατέληξε μοναχός στο τάγμα των Αυγουστινιανών.

Οι Πορτογάλοι, ενώ πάσχιζαν να κρατήσουν μυστικό τον δρόμο προς τις Μολούκες, δεν παρέλειπαν να εξερευνούν τα γύρω νησιά έστω και αν με τις αποστολές τους αυτές εισχωρούσαν σε περιοχές οι οποίες βάσει της συνθήκης της Τορδεσίγιας ανήκαν στο ισπανικό ημισφαίριο. Ήδη από το 1526 είχαν στείλει προς ανατολάς των Μολούκων τον Ζόρζε ντε Μένεσες, ο οποίος έφτασε ως το βορειοδυτικό άκρο μια πολύ μεγάλης και ορεινής χώρας, που δεν μπόρεσε να εξακριβώσει αν ήταν μεγάλο νησί ή η άκρη μιας ηπείρου.

Το 1537 ο Κορτές μετά την ολοκλήρωση της κατάκτησης του Μεξικού έστειλε τον Ερνάντο Γκριζάλβα προς την Ασία. Ο Γκριζάλβα ακολούθησε τη γραμμή του ισημερινού και χάρη στους ευνοϊκούς ανέμους έφθασε σε νησιά στα βορειοδυτικά της Νέας Γουινέας, όπου όμως το μεγαλύτερο μέρος των ανδρών του εξοντώθηκε από τους ιθαγενείς και οι υπόλοιποι βρήκαν καταφύγιο στις πορτογαλικές Μολούκες.

Το 1542 ο αντιβασιλιάς της Νέας Ισπανίας (δηλαδή του  Μεξικού), Αντόνιο ντε Μεντόσα έστειλε νέα εξερευνητική αποστολή προς τα δυτικά. Από το λιμάνι του Ακαπούλκο ξεκίνησαν έξι πλοία με κυβερνήτη τον τον Ρούι Λοπέθ Βιγιαλόμπος (Rui Lopez de Villalobos), που διέσχισαν τον Ειρηνικό και αφού προσέγγισαν στα νησιωτικά συμπλέγματα των Καρολίνων, Χωλ και Ναμουνοϊτο έφτασαν στο Παλάου και ακολούθως στις Φιλιππίνες με την πρόθεση να ιδρύσουν εκεί αποικία. Οι εχθρικές διαθέσεις των ιθαγενών τους εμπόδισαν. Έστειλε ένα από τα πλοία του, με πλοίαρχο τον Ίνιγκο Όρτιθ ντε Ρέτεθ (Inigo Ortiz de Retez), στο Μεξικό ζητώντας βοήθεια, αυτό όμως άραξε στις ακτές της γης που είχε ανακαλύψει δεκαέξι χρόνια πιο πριν ο Ζόρζε ντε Μένεσες, την οποία προσήρτησε στις κτήσεις του Ισπανού βασιλιά και την ονόμασε Νέα Γουινέα. Κατόπιν εξερεύνησε τα νησιά Βολκάνο και Νταμπιέ και αναστρέφοντας γύρισε στο Τιντόρε.

Ένα άλλο πλοίο με κυβερνήτη τον Μπερνάρντο ντε λα Τόρρε (Bernardo de la Torre), στάλθηκε επίσης στο Μεξικό με αναφορά του Βιγιαλόμπος, στην οποία για πρώτη φορά μνημονεύεται το όνομα Φιλιππίνες για τα νησιά όπου απέτυχε να ιδρύσει αποικία. Ο ντε λα Τόρε ανακάλυψε τα νησιά Μπονίν, δεν προχώρησε όμως πιο πέρα αλλά επέστρεψε στο Τιντόρε.

Ο Βιγιαλόμπος βρέθηκε σε δύσκολη θέση. Δεν μπορούσε να επιστρέψει στην Ισπανία από το δρόμο του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας και οι απόπειρες των ντε Ρέτεθ και ντε λα Τόρε απέδειξαν πως ούτε τα πλοία ούτε τα πληρώματα άντεχαν να διαπλεύσουν ξανά τον Ειρηνικό. Παράδωσε τα πλοία του στους Πορτογάλους, που ανέλαβαν να επαναπατρίσουν τμηματικά τα πληρώματά τους και έμεινε στις Μολούκες, όπου πέθανε το 1546.

Μετά το θάνατο του Βιγιαλόμπος οι εξερευνήσεις των Ισπανών στον Ειρηνικό σταμάτησαν για είκοσι περίπου χρόνια, καθώς η προσπάθειά τους επικεντρώθηκε στον αποικισμό των Φιλιππίνων.

         Ο αποικισμός των Φιλιππίνων

Ο φιλόδοξος όσο και θρησκόληπτος βασιλιάς της Ισπανίας Φίλιππος Β΄, είχε αποφασίσει να αποικίσει τα μεγάλα νησιά που, μετά τον Μαγελάνο, είχαν προσεγγίσει οι αποστολές των Λοϋάσα και Βιγιαλόμπος και τον είχαν πληροφορήσει πως επρόκειτο για χώρες μεγάλες και πυκνοκατοικημένες. Αποφάσισε να σώσει τις ψυχές των κατοίκων των νησιών αυτών προσηλυτίζοντας τους στον Χριστιανισμό και προσαρτώντας τα εδάφη τους στις κτήσεις του. Από πλευράς των Πορτογάλων δεν ανησυχούσε γιατί την εποχή αυτή η Πορτογαλία αντιμετώπιζε εσωτερικά προβλήματα.

Ο αντιβασιλιάς της Νέας Ισπανίας (Μεξικού) πήρε την εντολή να οργανώσει στόλο και εκστρατευτικό – εξερευνητικό σώμα. Επικεφαλής μπήκε ο Μιγκέλ Λοπέθ ντε Λεγάσπι (Miguel Lopez de Legaspi) και στην αποστολή συμμετείχαν πέντε καλόγεροι και ο Ουρντανέτα, που μολονότι είχε προσωρινά αποσυρθεί σε μοναστήρι δεν είχε εγκαταλείψει το όνειρό του να εξερευνήσει την μυστηριώδη Νότια Ήπειρο,.

Η αποστολή έφτασε στον προορισμό της τον Φεβρουάριο του 1565, αλλά οι ιθαγενείς τους αντιμετώπισαν εχθρικά. Τελικά ο Λεγκάσπι με τη δύναμη των όπλων εγκαταστάθηκε στο Ζεμπού, ενώ ο Ουρντανέτα επέστρεψε στο Ακαπούλκο και αποσύρθηκε ξανά στο μοναστήρι του. Ο Λεγκάσπι με ενισχύσεις που πήρε από το Μεξικό απέκρουσε το 1567 επίθεση Πορτογάλων από τις Μολούκες και εν συνεχεία αποβιβάστηκε στο νησί Λουσόν, το μεγαλύτερο από τα νησιά του συμπλέγματος, που ονομάστηκαν Φιλιππίνες, προς τιμήν του βασιλιά της Ισπανίας. Αρχικά εγκατάστησε αποικία, στη θέση όπου αργότερα (το 1571) ιδρύθηκε η Μανίλα και όταν εξασφαλίστηκε σταθερή επικοινωνία με το Μεξικό, η αποικία στερεώθηκε και βαθμιαία η ισπανική κυριαρχία απλώθηκε όχι μόνο σε ολόκληρη τη Λουσόν αλλά και στα γειτονικά της νησιά.

Ο Λεγκάσπι ζήτησε να στααπό το Μεξικό και την Ισπανία ιεραπόστολοι, οι οποίοι εκχριστιάνισαν τον πληθυσμό, ενώ βαθμιαία δημιουργήθηκε στρώμα εξισπανισμένων προυχόντων, που εξασφάλισαν την ισπανική κυριαρχία για δυο και πλέον αιώνες.

Η συνέχιση των ισπανικών εξερευνήσεων στη Θάλασσα του Νότου

Το 1565 ξεκίνησε, από τη Λίμα του Περού αυτή τη φορά, ο Χουάν Φερνάντεθ (Juan Fernandez), που ανακάλυψε το νησιωτικό σύμπλεγμα στα ανοιχτά της Χιλής, το οποίο σήμερα  έχει το όνομά του. Σε ένα έρημο νησί του συμπλέγματος, εκατόν πενήντα χρόνια αργότερα, ναυάγησε ένας Άγγλος ναυτικός, ο Αλεξάντερ Σέλκιρκ, που κατόρθωσε να επιβιώσει επί πολλά χρόνια και να αποτελέσει το πρότυπο του Ροβινσόνα του Ντάνιελ Ντηφόε.

Το 1567 νέα εξερευνητική αποστολή με δύο πλοία ξεκίνησε από το Καλλάο. Την οργάνωσε ο Πέδρο Σαρμιέντο ντα Γκαμπόα, που κυβερνούσε το μεγαλύτερο σκάφος, αρχηγός όμως ορίστηκε ένας παράτολμος νεαρός ο Αλβάρο Μεντάνια ντε Νέιρα (Alvaro Mendaña de Neira). Στόχος της αποστολής ήταν να ανακαλυφθεί και εξερευνηθεί η Άγνωστη Νότια Γη.  Αφού πορεύτηκαν στην αρχή νοτιοδυτικά μετά από 120 λεύγες ο Μεντάνια, παρά τις αντιρρήσεις του Σαρμιέντο, αποφάσισε να στραφούν προς τα βόρεια και φτάσανε σε ένα κοραλιογενές νησί κατάφυτο με κοκοφοίνικες, που το ονόμασαν “Ιησούς”. Συνεχίζοντας την πορεία τους προς δυσμάς έφτασαν τον Φεβρουάριο του 1768 σε ένα μεγάλο ορεινό νησί, που αρχικά το θεώρησαν πως ανήκε στην αναζητούμενη Ήπειρο του Νότου και μόνον όταν ο Πέδρο ντε Ορντέγκα (Pedro de Ordega), έκανε το γύρο του, διαπίστωσαν πως ανήκε σε αρχιπέλαγος πολλών μικρών και μεγάλων νησιών, που  το ονόμασαν Νησιά του Σολομώντα, γιατί σύμφωνα με κάποιους θρύλους εκεί είχε κρύψει τους θησαυρούς του ο Σολομώντας.

Το πρόβλημα ήταν ότι οι κάτοικοι των περισσότερων νησιών ήταν εχθρικοί προς τους Ευρωπαίους σε ορισμένα δε από αυτά επεδίδοντο συστηματικά στον κανιβαλισμό. Επί πλέον το κλίμα της περιοχής ήταν τόσο νοσηρό για τους Ισπανούς ώστε το μεγαλύτερο ποσοστό τους αρρώστησε. Αποφασίστηκε να εγκαταλείψουν τα νησιά και στις 22 Ιανουαρίου 1569 η αποστολή γύρισε στο Μεξικό.

Ακολούθησε νέα μακρόχρονη διακοπή των ισπανικών εξερευνήσεων, έως το τέλος του αιώνα. Στο διάστημα αυτό η πειρατική επιδρομή του Φράνσις Ντρέικ στις δυτικές ακτές της Αμερικής (1577-1580) και ο αγγλοϊσπανικός πόλεμος του 1588 σήμαναν το τέλος της ισπανικής θαλασσοκρατίας και άνοιξαν τον Ειρηνικό και σε άλλους Ευρωπαίους εξερευνητές.

Ο δεύτερος γύρος του κόσμου από τον Φράνσις Ντρέικ

Ο Φράνσις Ντρέικ καταγόταν από φτωχή οικογένεια του Ντέβονσάιρ και από νωρίς έγινε ναυτικός. Ήταν ικανότατος, αδίστακτος και φιλοχρήματος και όταν συγκέντρωσε κάποιο σημαντικό κεφάλαιο αγόρασε ένα πλοίο, με το οποίο πήγε στη Γουινέα και διέθεσε όσα χρήματα είχε για να αγοράσει αγαθά. Όταν όμως έφτασε στην Αμερική με σκοπό να τα πουλήσει, το πλοίο και το φορτίο του κατασχέθηκαν από τις ισπανικές αρχές γιατί παραβίασε την παπική βούλα. Η περιπέτεια αυτή έκανε τον Φράνσις Ντρέικ να μισήσει θανάσιμα τους Ισπανούς. Μπήκε τότε στην υπηρεσία του Τζων Χώουκινς (John Howkins), που ήταν συγγενής του και είχε και αυτός ανοιχτούς λογαριασμούς μαζί τους. Με τον Χώουκινς ο Ντρέικ  έκανε πολλά ταξίδια, που συνδυάζανε τη βίαιη απαγωγή ανθρώπων, το εμπόριο και την πειρατεία.

Ο Τζων Χώουκινς θεωρείται ο «πατέρας του αγγλικού δουλεμπορίου», τίτλος που στην εποχή του αλλά και επί δύο αιώνες αργότερα, δεν είχε, στην Αγγλία τουλάχιστον, τίποτα το μεμπτόν. Στην πραγματικότητα ο πρώτος που εφάρμοσε σε μεγάλη κλίμακα, ήδη  από το 1530, το δουλεμπόριο ήταν ο πατέρας του, Ρίτσαρντ. Το γεγονός πάντως είναι ότι ο Τζων Χώουκινς με τα τρία ταξίδια, που πραγματοποίησε, μεταξύ 1562 και 1567, μεταφέροντας και πουλώντας μαύρους δούλους από την Αφρική στις Αντίλλες, άλλαξε το μέλλον της τροπικής Αμερικής, γιατί συνέβαλε ουσιαστικά στη δημιουργία μιας αριστοκρατίας γαιοκτημόνων που πλούτισε από την εργασία των μαύρων δούλων στις φυτείες και η οποία αντικατέστησε τους αρχικούς χρυσοθήρες και κονκισταδόρες. Ταυτόχρονα ο Χώουκινς, τον οποίο οι σύγχρονοί του περιγράφουν ως άνθρωπο κακό, χυδαίο, άπληστο και υποκριτή, αλλά και ως επιτήδειο και διορατικό έμπορο, έγινε πάμπλουτος και διάσημος, τιμώμενος από όλους, με πρώτη τη βασίλισσα Ελισάβετ, η οποία μάλιστα σε μία επιδρομή του, του δάνεισε ένα σκάφος του πολεμικού ναυτικού με το ευσεβές όνομα «Ιησούς».

Άξιος μαθητής τέτοιου δασκάλου στάθηκε ο Φράνσις Ντρέικ, ο οποίος μετά την ουσιαστική απόσυρση του Χώουκινς, εξόπλισε δυο δικά του πλοία, στρατολόγησε σκληροτράχηλους ναυτικούς για πλήρωμα και άρχισε να δρα στην Καραϊβική σαν ανεξάρτητος δουλέμπορος και πειρατής ταυτόχρονα. Καθώς ήταν ευσεβής πουριτανός, κίνητρο στις επιχειρήσεις του δεν ήταν μόνο το κέρδος αλλά και το μίσος κατά των παπιστών Ισπανών. Σε μια επιδρομή του το 1572 στο λιμάνι του Ντάριεν, Νόμπρε ντε Ντίος, όπου οι Ισπανοί συγκέντρωναν το χρυσό και τον άργυρο από το Περού και το Μεξικό για να το στείλουν στην Ισπανία, κυρίευσε μετά από λυσσώδη μάχη αληθινό θησαυρό. Κατά τη διάρκεια της επιδρομής αυτής ανέβηκε σε ένα ψηλό βουνό πίσω από το Νόμπρε ντε Ντίος και αντικρίζοντας τον απέραντο Ειρηνικό ωκεανό «προσευχήθηκε στον Παντοδύναμο Θεό να του επιτρέψει να διαπλεύσει κάποτε τον ωκεανόν αυτόν με αγγλικό πλοίο».

Όταν το 1575 γύρισε στην Αγγλία δεν ήταν μόνο πλούσιος αλλά είχε εξελιχθεί σε προσωπικότητα με κύρος και επιρροή. Παρουσιάστηκε στη βασίλισσα Ελισάβετ και της πρότεινε να επιχειρήσει επιδρομή κατά των Ισπανών, όχι όμως στις Αντίλλες και τις ανατολικές ακτές της Αμερικής, όπου υπήρχαν ισχυρά φρούρια και πολυάριθμα πολεμικά πλοία τους, αλλά στις ακτές του Ειρηνικού, που ως τότε ταξίδευαν μόνο ισπανικά καράβια και όπου δεν θα συναντούσαν καμία ουσιαστικά αντίσταση.

Η Ελισάβετ, διαβλέποντας πως, οι φιλικές ως τότε σχέσεις με τον Φίλιππο Β’ της Ισπανίας, αργά ή γρήγορα θα κατέληγαν σε ρήξη, συγκατένευσε, αλλά του δήλωσε ότι επισήμως εκείνη θα αγνοούσε την αποστολή του. Του παραχώρησε πάντως πέντε μικρά πλοία και 160 έμπειρους ναυτικούς και  ο Ντρέικ ξεκίνησε για την πιο εκτεταμένη και πιο παράτολμη πειρατική επιδρομή της ιστορίας.

Απέπλευσε από το Πλύμουθ το Δεκέμβριο του 1577 και έφτασε στη Νότια Αμερική, βουλιάζοντας κάθε ισπανικό πλοίο που συναντούσε, και λεηλατώντας τις ακτές, πέρασε τον επικίνδυνο Πορθμό του Μαγελάνου,  βγήκε στον Ειρηνικό και αιφνιδίασε τους ανύποπτους Ισπανούς, λεηλατώντας τις ακτές της Χιλής. Μπήκε στο λιμάνι του Βαλπαραϊσο, όπου άρπαξε ένα πλοίο και υποχρέωσε έναν πιλότο, ελληνικής καταγωγής, που ήταν εγκατεστημένος εκεί από χρόνια και ήξερε όσο κανείς άλλος τα νερά της περιοχής,  να τον οδηγήσει στο λιμάνι της Λίμας, την οποία λεηλάτησε και αιχμαλώτισε αρκετά ισπανικά πλοία με πολύτιμα φορτία.

Συνέχισε τις καταστρεπτικές για τους Ισπανούς επιδρομές του σε όλο το μήκος των δυτικών ακτών της Νέας Γρανάδας και της Νέας Ισπανίας, φθάνοντας πέρα από τις ισπανικές κτήσεις, ως το σημερινό νησί Βανκούβερ, όπου συνήψε φιλικές σχέσεις με τους Ινδιάνους. Αρχικά επεδίωξε να ανακαλύψει το περίφημο «βορειοδυτικό πέρασμα» και να γυρίσει από αυτό στην Αγγλία, τελικά όμως προτίμησε να μιμηθεί τον Μαγελάνο.

Διέσχισε με μεγάλες δυσκολίες και κινδύνους τον Ειρηνικό και τον Ινδικό, πέρασε από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας και γύρισε στην Αγγλία το Σεπτέμβριο του 1580. Ήταν ο πρώτος θαλασσοπόρος που έκανε τον γύρο του κόσμου (γιατί ο Μαγελάνος σκοτώθηκε στη μέση του ταξιδιού του). Έγινε διάσημος και εξαιρετικά δημοφιλής και το όνομά του ήταν στα στόματα όλων.

Οι Ισπανοί διαμαρτυρήθηκαν έντονα στη βασίλισσα Ελισάβετ, αξίωσαν την τιμωρία του Ντρέικ και την επιστροφή της λείας του. Η Ελισάβετ για διπλωματικούς λόγους κράτησε σε για πολύν καιρό απόσταση τον Ντρέικ, χωρίς φυσικά να ικανοποιήσει τα αιτήματα τους. Άλλωστε οι ενέργειες του Φιλίππου, που πρόβαλλε δικαιώματα στον αγγλικό θρόνο και σχεδίαζε την αποστολή Ιησουιτών στην Αγγλία και τη Σκωτία, επιτάχυναν τη ρήξη.

Πέντε μήνες μετά την επιστροφή του, η βασίλισσα επισκέφθηκε τον Ντρέικ στο πλοίο του, στο Ντεπφορντ, τον ονόμασε ιππότη και τον πήρε στην υπηρεσία της. Από τότε ο δουλέμπορος και πειρατής έμεινε στην ιστορία ως σερ Φράνσις Ντρέικ και ήρωας.

          Οι τελευταίες μεγάλες ισπανικές εξερευνήσεις στον Ειρηνικό

Παρά την επιδρομή του Ντρέικ και τη διάλυση της «αήττητης Αρμάδας», στην τελευταία δεκαετία του 16^ου αιώνα σημειώθηκαν δυο σημαντικές ισπανικές εξερευνητικές αποστολές. Η πρώτη αφορούσε περισσότερο τις δυτικές ακτές της Αμερικής, παρά τον ίδιο τον Ειρηνικό ωκεανό και έγινε από έναν Έλληνα θαλασσοπόρο, τον Απόστολο Βαλεριανό Ιωάννη Φωκά, καταγόμενο από επιφανή οικογένεια της Κεφαλληνίας, ο οποίος βρισκόταν επί σαράντα χρόνια στην υπηρεσία της Ισπανίας και έμεινε γνωστότερος με την ισπανική μορφή του ονόματός του, Χουάν ντε Φούκα (Juan de Fuca).

Ο Φωκάς ξεκίνησε το 1592, εκατό χρόνια μετά την άφιξη του Κολόμβου στις Αντίλλες, από το μεξικανικό λιμάνι του Ακαπούλκο και περιπλέοντας τις δυτικές ακτές της Καλιφορνίας, έφτασε ως το νησί Βανκούβερ, το οποίο εξερεύνησε και συνεχίζοντας την πορεία του έφτασε ως τις νότιες ακτές της Αλάσκας. Ο νότιος  διέκπλους μεταξύ Βανκούβερ και ηπειρωτικής Αμερικής ονομάζεται διέκπλους Χουάν ντε Φούκα.

Τρία χρόνια αργότερα, ο ώριμος πλέον Μεντάνια επιχείρησε νέο εξερευνητικό ταξίδι. Με τέσσερα πλοία και 400 άντρες ξεκίνησε από το Περού με σκοπό να ανακαλύψει εκ νέου τα νησιά του Σολομώντα και να ιδρύσει αποικίες στον κεντρικό Ειρηνικό. Στο ταξίδι τον συνόδευε και η ενεργητική και δραστήρια γυναίκα του δόνα Ισαβέλλα.

Ο στολίσκος του Μεντάνια ξεκίνησε στις 16 Ιουνίου του 1595 και ένα μήνα αργότερα έφτασε σε αρχιπέλαγος πολλών νησιών που τα προσάρτησε στην Ισπανία και τα ονόμασε Μαρκέσας προς τιμήν του αντιβασιλέα του Περού. Οι Ισπανοί  συνέχισαν ακόμη επί δύο και πλέον μήνες την εξερεύνηση με κατεύθυνση προς τα δυτικά- βορειοδυτικά, αλλά ούτε τα νησιά του Σολομώντα μπόρεσαν να βρουν, ούτε κανένα νησί κατάλληλο για την εγκατάσταση αποικίας ανακάλυψαν. Σε όλα τα νησιά που προσέγγισαν οι κάτοικοι είχαν εχθρικές διαθέσεις και τους υποδέχονταν με βροχή δηλητηριασμένων βελών, Επί πλέον είχαν να αντιμετωπίσουν άγριες θύελλες και έχασαν το ένα από τα τέσσερα πλοία τους.

Στο τέλος, τέσσερις μήνες από το ξεκίνημα της εξερεύνησης, πέθανε ο Μεντάνια, εξαντλημένος από τις κακουχίες και τη διοίκηση της αποστολής ανέλαβε η δόνα Ισαβέλα με συμπαραστάτη τον Πέδρο ντε Κίρος (Pedro de Quiros).  Η δόνα Ισαβέλλα πρότεινε στους αξιωματικούς της αποστολής να φτάσουν στις Φιλιππίνες για να ανασυγκροτηθούν, να στρατολογήσουν νέους αποίκους και να συνεχίσουν την εξερεύνηση. Μόλις όμως μετά από πέντε μήνες, στις 11 Φεβρουαρίου του 1596 κατόρθωσαν να φτάσουν σε οικτρή κατάσταση στη Μανίλα. Τα περισσότερα μέλη της αποστολής αποφάσισαν να εγκατασταθούν μόνιμα εκεί, ενώ η δόνα Ισαβέλα και ο Κίρος ταξίδεψαν τελικά στο Μεξικό και από εκεί επέστρεψαν στο Περού.

Τα νησιά του Σολομώντα και οι υποτιθέμενοι θησαυροί που έκρυβαν έμειναν ανεξερεύνητα για δύο σχεδόν αιώνες. Ο Κίρος πάντως θέλησε να συνεχίσει την προσπάθεια του Μεντάνια και να ανακαλύψει την Άγνωστη Νότια Γη, αλλά αυτή τη φορά ο αντιβασιλιάς του Περού φάνηκε απρόθυμος να οργανώσει νέα αποστολή. Ο Κίρος τότε ταξίδεψε ως τη Ρώμη και πέτυχε να πάρει από τον Πάπα συστατική επιστολή προς τον Φίλιππο Γ΄ που είχε διαδεχτεί τον Β΄ στο θρόνο της Ισπανίας.

Τελικά κατόρθωσε να οργανώσει νέα αποστολή από τρία πλοία, που ξεκίνησαν από το Καλλάο του Περού με εφόδια για ένα χρόνο. Τα πλοία ακολούθησαν νοτιοδυτική κατεύθυνση, ανακάλυψαν πολλά νησιά στα αρχιπελάγη Τουαμότου και Εταιρείας, όπου μαγεύτηκαν από την ομορφιά των γυναικών. Κατόπιν συνέχισαν την πορεία τους κατευθείαν δυτικά και έφτασαν στη μεγαλύτερη από τις Νέες Εβρίδες[1], την οποία ονόμασε Αυστραλία του Αγίου Πνεύματος (Australia del Espiritu Santu), βέβαιος ότι είχε φτάσει στην πολυπόθητη Άγνωστη Νότια Γη. Προσάρτησε το νησί στην Ισπανία και δήλωσε πως θα ίδρυε αποικία, που θα την ονόμαζε Νέα Ιερουσαλήμ, στις όχθες ενός μικρού ποταμού που τον βάφτισε Ιορδάνη. Η εχθρική υποδοχή που τους έγινε από τους ιθαγενείς και η κόπωση των πληρωμάτων από τις κακουχίες του ταξιδιού ματαίωσαν τα σχέδιά του. Χωρίστηκε από τους συντρόφους του και με το ένα πλοίο γύρισε στο Μεξικό, από όπου υπέβαλε αναφορά στο βασιλιά, στην οποία περιέγραφε την «Αυστραλία (Νότια Γη) του Αγίου Πνεύματος» ως χώρα απίστευτα πλούσια και μεγαλύτερη από την Ευρώπη. Η αναφορά του όμως αντιμετωπίστηκε με σκεπτικισμό και οι περισσότεροι σύμβουλοι του βασιλιά τη θεώρησαν αποκύημα φαντασίας.

Τυχερότερος ήταν ο Λουίς Βαέθ ντε Τόρρες (Luis Vaez de Torres), που διαδέχτηκε τον Κίρος στην αρχηγία της αποστολής. Με τα δύο πλοία που του έμειναν συνέχισε την πορεία προς τα δυτικά, ανακάλυψε το αρχιπέλαγος των Λουισιάδων, προσέγγισε το ακρωτήριο Υορκ της Αυστραλίας, χωρίς όμως να αντιληφθεί πως επρόκειτο για την εσχατιά μιας ηπείρου και κατόπιν με πορεία μέσα από μιαν άκρως επικίνδυνη θάλασσα, γεμάτη με νησιά και ύπουλους υφάλους, έφθασε στις Μολούκες και από εκεί στις Φιλιππίνες. Το ταξίδι του Τόρρες, που οι ιστορικοί το θεωρούν υπόδειγμα ναυτικής τέχνης, απέδειξε ότι η Νέα Γουινέα είναι μεγαλόνησος χωριστή από την Άγνωστη Νότια Γη, αλλά η σημαντική αυτή ανακάλυψη έμεινε άγνωστη περισσότερο από ενάμιση αιώνα, καθώς η αναφορά του Τόρρες, από αδιαφορία των τοπικών ισπανικών αρχών, έμεινε θαμμένη στα αρχεία της Μανίλας.

Η εξέλιξη των εξερευνήσεων του Μεντάνια, του Κίρος και του Τόρρες, η στάση των Ισπανών αξιωματούχων, αλλά και η έκδηλη ανικανότητα των περισσότερων θαλασσοπόρων, δείχνουν καθαρά πως το εξερευνητικό πνεύμα και η έφεση για περιπέτειες, που χαρακτήριζαν τους Ισπανούς επί έναν αιώνα, είχαν ατονήσει τελείως.

[1] Οι ονομασίες νησιά Εταιρείας και Νέες Εβρίδες δόθηκαν αργότερα από άλλους εξερευνητές. Τα ισπανικά ονόματα που τους έδωσε ο Κίρος έχουν πέσει σε αχρηστία.