Η συνάντηση του παλιού με τον νέο κόσμο (του Δημ. Σαραντάκου) – 30: Η Αυστραλία και η Ωκεανία

Από τον  Νοέμβριο του 2024 άρχισα να δημοσιεύω το ανέκδοτο έργο του πατέρα μου «Η συνάντηση του παλιού με τον νέο κόσμο», που το άφησε σχεδόν έτοιμο αλλά όχι εντελώς τελειωμένο όταν αναπάντεχα έφυγε από τη ζωή τον Δεκέμβρη του 2011. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Οι δημοσιεύσεις γίνονται, κατά τα ειωθότα του ιστολογίου, κάθε δεύτερη Τρίτη, εκτός αν τύχει κάτι.

Σήμερα περνάμε  στο Ε’ Μέρος, Αυστραλία και Ωκεανία. Το 1ο κεφάλαιο εξετάζει την κατάσταση πριν από την άφιξη Ευρωπαίων.

Μια και το κείμενο δεν είναι τελειωμένο, διορθώσεις και επισημάνσεις είναι καλοδεχούμενες. Νομίζω ότι η ισχύουσα άποψη για την παρακμή του Ραπα Νούι δεν είναι πια αυτή που γράφει ο πατέρας μου. Δείτε και το σχετικό άρθρο, με απόσπασμα από το βιβλίο του αξέχαστου φίλου μας, του Μπουκανιέρου.

ΜΕΡΟΣ Ε΄

Η Ωκεανία και η Αυστραλία

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων

Ο εποικισμός της Αυστραλίας και της Ωκεανίας από τον άνθρωπο

Η τεράστια έκταση της επιφάνειας του πλανήτη, που βρίσκεται μεταξύ Ασίας Αφρικής και Αμερικής, καλύπτεται από τον Ειρηνικό και τον Ινδικό ωκεανούς και είναι διάσπαρτη από νησιωτικά συμπλέγματα, μεγάλα μεμονωμένα νησιά και μία ήπειρο, την πέμπτη ήπειρο της Γης, την Αυστραλία. Το όνομά της τελευταίας οφείλεται σε παρεξήγηση. Παλαιοί γεωγραφικοί χάρτες απεικόνιζαν  στα νότια της Αφρικής μια μεγάλη ήπειρο (σε ορισμένους μάλιστα ήταν ενωμένη με την Αφρική), που είχε ονομαστεί συμβατικά Terra Australis Incognita (Άγνωστη Νότια Γη).[1] Μετά το ταξίδι του Μαγελάνου και όσα επακολούθησαν, η Γη του Πυρός και  η Νέα Γουινέα θεωρήθηκαν οι βορειότατες εσχατιές αυτής της Νότιας Γης.

Οι θαλασσοπόροι του 16^ου και 17^ου αιώνα εξερεύνησαν τους δύο ωκεανούς, Ειρηνικό και Ινδικό αλλά δεν προσέγγισαν στην Αυστραλία, την οποία εξακολουθούσαν να αγνοούν ως τα μέσα του 18^ου αιώνα.

Μεταξύ Ασίας και Αυστραλίας μεσολαβεί η Ινδονησία, που την αποτελούν εκατοντάδες μικρά και μεγάλα νησιά. Ανατολικά της Ινδονησίας και βορείως της Αυστραλίας βρίσκεται η Μελανησία, που την αποτελεί η μεγαλόνησος Νέα Γουινέα (Ιριάν) και εκατοντάδες μικρότερα νησιά, κατανεμημένα σε τέσσερα νησιωτικά συμπλέγματα: Σολωμόντος, Νέες Εβρίδες, Νέα Καληδονία και Φίτζι. Στα βορειοανατολικά της Μελανησίας βρίσκεται η Μικρονησία, που την αποτελούν μικρά νησιά κατανεμημένα σε τέσσερα επίσης συμπλέγματα: Μαριάνες, Καρολίνες, Μάρσαλ και Κιριμπάτι. Ο υπόλοιπος Ειρηνικός ωκεανός αποτελεί την Πολυνησία, με χιλιάδες μικρά και μεγάλα νησιά[2]  και τη διπλή μεγαλόνησο της Νέας Ζηλανδίας. Τα νησιωτικά συμπλέγματα της Πολυνησίας αποτελούν το λεγόμενο «Πολυνησιακό Τρίγωνο», οι τρεις κορυφές του οποίου είναι η Χαβάη, το νησί του Πάσχα και η νότια Νέα Ζηλανδία.

Η Αυστραλία φαίνεται πως κατοικήθηκε πριν από τριάντα ή σαράντα χιλιάδες χρόνια, από ανθρώπους που έφτασαν εκεί από τη Νότια Ασία μέσω της Νέας Γουινέας, αφού πέρασαν από τα μεγάλα νησιά της Ινδονησίας. Από ανθρωπολογικής σκοπιάς οι άνθρωποι αυτοί, παρά το σκούρο χρώμα της επιδερμίδας τους, φαίνεται πως συγγένευαν περισσότερο με τους Πρωτοκαυκάσιους της Κεντρικής Ασίας και τους Αϊνού της Άπω Ανατολής. Δεδομένου ότι το πολιτιστικό επίπεδό τους ήταν από την αρχή πολύ χαμηλό και αντιστοιχούσε στον μικρολιθικό πολιτισμό της Ύστερης Παλαιολιθικής Εποχής, είναι δυσεξήγητο πώς πέρασαν όχι μόνο τα θαλάσσια στενά που μεσολαβούν μεταξύ Ασίας και Αυστραλίας, αλλά και ανοιχτές θάλασσες και έφτασαν (πολύ αργότερα) στην Τασμανία, στη Νέα Ζηλανδία, ενδεχομένως δε και στη Νότια Αμερική. Τα ανθρωπολογικά ευρήματα πάντως ενισχύουν αυτή την εκδοχή, πρόσφατες δε ανακαλύψεις πετρογραφημάτων, τόσο στην Αυστραλία, όσο και στη Νότια Αμερική, που εικονίζουν μονόξυλα με υπερυψωμένη πλώρη, ικανά για να πλέουν σε ανοικτές θάλασσες, ενισχύουν την άποψη της μετάβασης ανθρώπων από την Αυστραλία στη Νότια Αμερική.

Ο εποικισμός της Μελανησίας ξεκίνησε πριν από έξι χιλιάδες χρόνια και ολοκληρώθηκε μέσα σε δυο χιλιετίες, από ανθρώπους που είχαν σκούρο δέρμα και νεγροειδή χαρακτηριστικά και φαίνεται πως προήλθαν από την ανατολική Ινδονησία. Με βάση τη Μελανησία οι άνθρωποι αυτοί απλώθηκαν στη Μικρονησία και στη δυτική Πολυνησία, φτάνοντας γύρω στα 1500 π.Χ. στα νησιά Φίτζι κι αργότερα σε άλλα γειτονικά νησιωτικά συμπλέγματα.

Το τελευταίο κύμα εποικιστών της Ωκεανίας ξεκίνησε γύρω στα 600 π.Χ. από τις ακτές της Νότιας Κίνας, όταν η δυναστεία των Τ’ανγκ ενοποίησε τα κινεζικά εδάφη σε ένα κράτος. Οι άνθρωποι αυτοί είχαν ανοιχτόχρωμο δέρμα και, όπως πιστεύουν οι εθνολόγοι, ανήκαν σε κάποιον καυκάσιο ανθρωπολογικό τύπο, συγγενικό με τους Αϊνού, με τον οποίον είχαν αναμιχθεί σε μικρό ποσοστό νεγροειδή και μογγολοειδή στοιχεία. Στην αρχική κοιτίδα τους είχαν αναπτύξει αξιόλογο υστερονεολιθικό πολιτισμό, ήξεραν δηλαδή τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την υφαντουργία και τα μέταλλα. Διέθεταν σύστημα γραφής που παρουσιάζει εκπληκτικές ομοιότητες με τη γραφή των πολιτισμών Χαράπα και Μοχέντο Τζάρο, που είχαν ακμάσει δυο χιλιάδες χρόνια πιο πριν, στην κοιλάδα του Ινδού ποταμού.

Ο εποικισμός των νησιών του Ειρηνικού από τους ανθρώπους αυτούς, που συμβατικά ονομάζουμε Πολυνήσιους αποτελεί μιαν από τις μεγαλύτερες αλλά λιγότερο γνωστές εποποιίες του ανθρώπου. Πρόκειται για πραγματικόν άθλο, που πραγματοποίησαν άνθρωποι με μόνα μέσα μονόξυλα, με τα οποία διέπλευσαν τεράστιες αποστάσεις ανοιχτής θάλασσας, αποίκiσαν χιλιάδες μικρά και μεγάλα νησιά, στα οποία όχι μόνο επιβίωσαν, εις πείσμα των πενιχρών πηγών τροφής που διέθεταν αυτά τα νησιά, αλλά ανέπτυξαν αξιόλογο πολιτισμό.

Οι μετανάστες αυτοί, αφού  πέρασαν από τη Μελανησία, όπου αναμίχθηκαν με τους προηγηθέντες σκουρόχρωμους κατοίκους της, αποίκισαν την κεντρική Πολυνησία μεταξύ 150 π.Χ. και 100 μ.Χ. και έφθασαν στις Μαρκέζες της ανατολικής Πολυνησίας το 300 μ.Χ. περίπου. Από εκεί ένας κλάδος τους πορεύτηκε νοτιοανατολικά φτάνοντας το 400 στο νησί του Πάσχα, ακρότατο σημείο της προώθησης τους. Από τις Μαρκέζες άλλος κλάδος τους έφτασε το 600 στην Ταϊτή και τα νησιά της Εταιρείας, ενώ τρίτος έφτασε το 900 περίπου στη Χαβάη και τέταρτος το 1000 στη Νέα Ζηλανδία.

Παρά τη διασπορά τους σε τόσο αχανή γεωγραφική έκταση και την εγκατάστασή τους σε νησιωτικά συμπλέγματα που απέχουν μεταξύ τους χιλιάδες χιλιόμετρα, οι Πολυνήσιοι διατήρησαν ενιαία γλώσσα, κοινές παραδόσεις, τις ίδιες ιστορικές αναμνήσεις και όχι σπάνια είχαν επαφές μεταξύ τους, ενώ αποστολές από ένα νησιωτικό σύμπλεγμα πήγαιναν σε άλλο. Καθώς στα νησιά όπου εγκαταστάθηκαν δεν υπήρχαν αξιοποιήσιμα κοιτάσματα μετάλλων οι Πολυνήσιοι λησμόνησαν την επεξεργασία τους. Το ότι στην πρώτη φάση της μετανάστευσής τους από τις ακτές της Νότιας Κίνας γνώριζαν τα μέταλλα, το εικάζουμε από το σχήμα ορισμένων όπλων ή εργαλείων από κόκαλο ή ξύλο, των οποίων τα πρότυπα έπρεπε να είναι μεταλλικά.

Από κοινωνικής πλευράς, μολονότι επιβίωνε σε μεγάλο βαθμό το πρωτόγονο γενοφυλετικό σύστημα, στο οποίο όλα τα μέλη της φυλής ήταν ίσα, είχε εντούτοις διαμορφωθεί προνομιούχο στρώμα αρχηγών και ιερέων και σε μικρότερο βαθμό τεχνιτών. Η θέση της γυναίκας ήταν ισότιμη με του άνδρα και υπήρχε μεγάλη ελευθεριότητα στις σεξουαλικές σχέσεις, ίσως για την αποφυγή των συνεπειών της ενδογαμίας που επέβαλε η απομόνωση του πληθυσμού στα απομακρυσμένα μεταξύ τους νησιωτικά συμπλέγματα. Στα περισσότερα νησιά της Πολυνησίας αλλά και της Μελανησίας υπήρχε κοινοκτημοσύνη και απουσίαζε τελείως ο θεσμός της ατομικής ιδιοκτησίας, πράγμα που οι πρώτοι Ευρωπαίοι θαλασσοπόροι το θεώρησαν ροπή των ιθαγενών στην κλοπή και το τιμωρούσαν με μαστιγώσεις, φόνους και άλλες βιαιότητες.

Η θρησκεία των Πολυνησίων είχε τοτεμικό και ανιμιστικό χαρακτήρα και η κοσμογονία τους ήταν πολύ ενδιαφέρουσα, καθώς πήγαζε από την κυριαρχία του υγρού στοιχείου. Ένας από τους κυριότερους θεούς τους, ο Τίκι, ανέσυρε τα διάφορα νησιά με αγκίστρι από τον βυθό του ωκεανού.

Αποτελεί δυσερμήνευτο γεγονός το ότι, παρά τον διασκορπισμό τους μέσα σε χίλια εξακόσια χρόνια σε όλα τα πλάτη του Ειρηνικού Ωκεανού, οι Πολυνήσιοι δεν προσέγγισαν μιαν ολόκληρη ήπειρο, όπως την Αυστραλία, ούτε όμως και την Τασμανία, που απέχει χίλια μόλις μίλια από τη Νότια Νέα Ζηλανδία.

Οι Μαορί της Νέας Ζηλανδίας

Οι πρώτοι Πολυνήσιοι φτάνοντας, γύρω στο 1000 μ.Χ., στο βόρειο νησί της Νέας Ζηλανδίας, που το ονόμασαν Ίκα α Μαούι, φαίνεται πως το βρήκαν αραιότατα κατοικημένο από ανθρώπους μελαψούς, που βρίσκονταν σε πολύ χαμηλότερο από αυτούς πολιτιστικό επίπεδο, οι οποίοι στις παραδόσεις του αναφέρονται με το όνομα Μαρουίβι. Αυτό δεν πιστοποιείται μόνον από τις καταγραμμένες παραδόσεις αλλά και από ορισμένα ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά των σημερινών ιθαγενών της Νέας Ζηλανδίας, που ειδικότερα εδώ ονομάζονται Μαορί, τα οποία αποκλίνουν από τον γενικό ανθρωπολογικό τύπο των Πολυνησίων και μόνον έτσι μπορούν να εξηγηθούν. Φαίνεται πως υπήρξαν, περισσότερες από μία, διαδοχικές αφίξεις Πολυνήσιων από διάφορα νησιωτικά συμπλέγματα στη Νέα Ζηλανδία. Η τελευταία εικάζεται πως έγινε από την Ταϊτή, γύρω στο 1600 μ.Χ.

Πολύ σύντομα πάντως οι Μαορί εποίκισαν και το νότιο νησί της Νέας Ζηλανδίας, που το ονόμασαν Τε Βαϊποουνάμου, καθώς δε η γη των δύο νησιών ήταν καλλιεργήσιμη και εύφορη, ο πληθυσμός τους αυξήθηκε σημαντικά. Υπολογίζεται πως κατά την άφιξη των Ευρωπαίων ξεπερνούσε τις 200.000. Σε αντίθεση με τους άλλους Πολυνήσιους, οι Μαορί ήταν φιλοπόλεμος λαός και τα δύο νησιά χωρίστηκαν σε αλληλομαχόμενες περιοχές.

Οι ενδεχόμενες επαφές των Πολυνησίων με την Αμερική

Όπως φαίνεται οι Πολυνήσιοι είχαν επισκεφθεί τις ακτές την Νότιας Αμερικής. Αυτό προκύπτει εμμέσως από διάφορα στοιχεία και κυρίως από γεγονός ότι η γλυκοπατάτα, φυτό ιθαγενές της Αφρικής, που είχε εγκλιματιστεί στη Νοτιοανατολική Ασία και αποτελούσε βασικό καλλιεργούμενο είδος των Πολυνησίων, μετά τον 6ο αιώνα εισάγεται στην περιοχή του ανδικού πολιτισμού.

Είναι χαρακτηριστικό ότι τη γλυκοπατάτα οι Πολυνήσιοι τη λένε κουμάρα, όπως ακριβώς οι Αϋμαρά της λίμνης Τιτικάκα. Εκτός όμως από τη γλυκοπατάτα, ακροαιχμές και πέτρινες λεπίδες από οψιδιανό, που βρίσκεται στο νησί του Πάσχα κι άλλα ηφαιστειογενή νησιά του Ειρηνικού όχι όμως στη Νότια Αμερική, έχουν βρεθεί σε μεγάλον αριθμό στις ακτές του Περού και της Χιλής.

Τέλος υπάρχουν και οι παραδόσεις. Σύμφωνα με αφηγήσεις των νησιωτών της Ραροτόγκα, που κατέγραψε ο Δρ. Τόμας Νταίηβις, ξεκίνησαν από τη Ραϊατέα πολλοί νησιώτες με αρκετά μονόξυλα και αρχηγό τον Μαούι Μάρου Μαμάο. Πέρασαν πρώτα από το νησί Ράπα Νούι (νησί του Πάσχα) και από κει ταξίδεψαν μακριά στην Ανατολή, ώσπου έφτασαν σε μια μεγάλη χώρα που την ονόμασαν Γη των Οροσειρών. Εκεί ο Μαούι πέθανε και ο γιος του Κίου οδήγησε την ομάδα πίσω στη Ραϊατέα.

Σύμφωνα με μιαν άλλη παράδοση, ο Ούι Τε Ρανγκιόρα μαζί με πολλούς νησιώτες, έφτασαν με ένα μεγάλο μονόξυλο, που το βάφτισαν Τε Ιβι ο Ατέα στις παρυφές της Ανταρκτικής. Από τον υπολογισμό των γενεών που μεσολαβούν από το γεγονός αυτό ως την εποχή της καταγραφής της παράδοσης, το ταξίδι του Ούι Τε Ρανγκιόρα πρέπει να έγινε το 650 μ.Χ.

Στα νησιά Μαρκέζες καταγράφηκε ένας άλλος θρύλος σύμφωνα με τον οποίο η φυλή Ναϊκι της κοιλάδας Πουαμά’ου στο νησί Χίβα Οα κατασκεύασε το μεγαλύτερο διπλό μονόξυλο, που ναυπηγήθηκε ποτέ στην Πολυνησία. Το σκάφος αυτό ταξίδεψε από το Πάουμά’ου προς την Ανατολή ώσπου έφτασε σε μια μεγάλη στεριά, τη χώρα Τε Φίτι. Εκεί οι νησιώτες έμειναν αρκετούς μήνες και ορισμένοι μάλιστα αποφάσισαν να εγκατασταθούν μόνιμα. Οι υπόλοιποι αφού εφοδιάστηκαν με τρόφιμα και νερό ξαναγύρισαν στη Χίβα Οα.

Σύμφωνα τέλος με ένα θρύλο του νησιού Ράπα Νούι, που κατέγραψε ο Ευγένιος Καγιώ το 1912, ο πρώτος οικιστής του, βασιλιάς Ανούα Μοτούα έφτασε εκεί από τη Μαγκαρέβα, αλλά όταν ήταν νέος είχε περιπλεύσει τις ακτές μιας μεγάλης γης στα ανατολικά, που λεγόταν Τεμόμο Ναμούα, (δηλαδή το υπόλοιπο της Οικουμένης), φτάνοντας στο νοτιότατο ανεμοδαρμένο άκρο της, που το ονόμασε Ράνι Ρίρι, (Οργή του Ουρανού) και όπου υπήρχε ένα στενό πέρασμα το Τάϊ Κόκο, (Πέρασμα της Θάλασσας).

Πριν πεθάνει ο Ανούα Μοτούα κληροδότησε στο γιο του Τεαγκιάγκι και στην κόρη του Ταχίκο τη βασιλεία της Τεμομο Ναμούα, όπου και αυτοί εγκαταστάθηκαν μετά το θάνατο του πατέρα τους, αφού διέσχισαν με πολλές δυσκολίες και κινδύνους τη θάλασσα.

Είναι φανερό πως οι παραδόσεις αυτές έχουν κάποιον ιστορικό πυρήνα και απηχούν επαφές και ταξίδια των Πολυνησίων στη Νότια Αμερική. Η αναφορά στην οροσειρά των Άνδεων, στο ακρωτήριο Χορν και στον πορθμό του Μαγελάνου είναι σαφής.

Το αίνιγμα του νησιού Ράπα Νούι

Όπως είδαμε αμέσως πιο πάνω, το νησί Ράπα Νούι, δηλαδή το νησί του Πάσχα, μνημονεύεται συχνά στις παραδόσεις που αναφέρονται στην εξάπλωση των Πολυνησίων στην Ωκεανία. Επί πλέον στο νησί κυριαρχούν, θα έλεγε κανείς, 535 γιγάντια αγάλματα, ανθρώπινες μορφές από μονόλιθο ύψους 20 μέτρων, η προέλευση των οποίων αποτελεί ιστορικό γρίφο.

Όταν ο Ολλανδός εξερευνητής Γιακόμπ Ρόγκενβεν (Jacob Roggenveen) ανακάλυψε το νησί, το Πάσχα του 1722, εντυπωσιάστηκε όχι μόνο από τα αγάλματα που είδε αλλά και από τα ερείπια υψηλών τειχών, τους τάφους, καθώς και από πλήθος επιγραφές σε μια άγνωστη γραφή. Το κακό είναι πως οι Ολλανδοί δεν έδωσαν μεγάλη προσοχή σε όλα αυτά τα ευρήματα, ούτε ενδιαφέρθηκαν να μάθουν για την προέλευσή τους. Αντίθετα εκνευρισμένοι από το πλήθος των ιθαγενών που τους περικύκλωσε μόλις αποβιβάστηκαν, άνοιξαν πυρ και σκότωσαν αρκετούς από τους αγαθούς νησιώτες, που ήταν εντούτοις άοπλοι και τους υποδέχτηκαν με δώρα. Από το σημείο αυτό και μετά δεν ήταν δυνατή κάποια αποδοτικότερη επαφή των λευκών με τους κατοίκους του νησιού.

Αλλά και οι περισσότεροι από τους εξερευνητές που προσέγγισαν το νησί μετά τον Ρόγκενβεν, δεν έδειξαν κανένα ενδιαφέρον για τα αγάλματα ούτε για τις παραδόσεις των κατοίκων του. Το δυστύχημα  δε είναι ότι οι περισσότεροι από αυτούς, μεταξύ των οποίων και όλοι σχεδόν οι μάγοι και οι σοφοί, οι κάτοχοι των παραδόσεων, μεταφέρθηκαν με τη βία από τους Ισπανούς για να δουλέψουν στην εξόρυξη του φυσικού λιπάσματος γκουανό στα νησιά Γκαλαπάγκος, από όπου κανείς δεν επέστρεψε στο νησί.

Οι λίγοι κάτοικοι που απόμειναν στο νησί, βυθισμένοι στην ανέχεια και την αμάθεια, ελάχιστα στοιχεία από τις παραδόσεις τους, αναφορικά με την προέλευση των αγαλμάτων, τον τρόπο και το λόγο κατασκευής τους, είχαν διασώσει και οι Ευρωπαίοι και Αμερικανοί αρχαιολόγοι, που κατά τον 20ο πλέον αιώνα έκαναν πολύχρονες ανασκαφές στο νησί καθώς και οι εθνολόγοι που κατέγραψαν όλες τις σχετικές παραδόσεις, δεν μπόρεσαν ακόμα να ερμηνεύσουν ικανοποιητικά την ιδιαιτερότητα αυτή του νησιού του Πάσχα.

Το νησί του Πάσχα είναι μικρό, μόλις 118 τετραγωνικά χιλιόμετρα, τριγωνικού σχήματος και ηφαιστειογενές και είναι τελείως απομονωμένο, καθώς βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο του Ειρηνικού, 2100 μίλια μακριά από τις ακτές της Νότιας Αμερικής και 2500 μίλια από τα νησιά Μαρκέζες, το κοντινότερο νησιωτικό σύμπλεγμα της Πολυνησίας. Εντούτοις εκτός από το όνομα Ράπα Νούι που σημαίνει «Μεγάλη Ράπα», το νησί έχει ακόμα δύο πολύ χαρακτηριστικά ονόματα Τε Πίτο ο Τε Χένουα δηλαδή «Ομφαλός του Κόσμου και  Μάτα Κίτε Ράνι,  που μεταφράζεται «Το μάτι που κοιτά τον Ουρανό». Τα ονόματα αυτά ενδεχομένως υπονοούν πως το νησί παρά το μικρό του μέγεθος και τη γεωγραφική του απομόνωση, έπαιζε κάποιον ουσιώδη λατρευτικό ή θρησκευτικό ρόλο στη ζωή των Πολυνησίων.

Εκείνο που εξακριβώθηκε είναι ότι παλαιότερα το νησί ήταν σκεπασμένο με χιλιάδες δέντρα, είχε γόνιμο έδαφος και σημαντικό πληθυσμό, που είχε αναπτύξει ισχυρή αγροτική οικονομία, υπήρχε δε κάποια κοινωνική διαστρωμάτωση σε ευγενείς «με μακρυά αυτιά» και σε πληβείους. Το ιδιαίτερο επίσης χαρακτηριστικό είναι πως το νησί είχε αναπτύξει ιδιαίτερο σύστημα γραφής, το ρόνγκο ρόνγκο και διατηρούσε εμπορικές και πολιτιστικές σχέσεις με απομακρυσμένα σημεία της Ωκεανίας.

Οι ιερείς – βασιλείς του αποφάσισαν τότε να κατασκευάσουν τα Μοάι, τα γιγαντιαία αγάλματα των θεών και των προγόνων τους και με την πειθώ ή τη βία υποχρέωσαν τον πληθυσμό να συμμορφωθεί στα σχέδιά τους. Σε διάστημα μικρότερο του αιώνα όλα τα δέντρα του νησιού κόπηκαν για να χρησιμεύσουν σαν υποβοηθητικά μέσα της γιγαντιαίας αυτής προσπάθειας, με αποτέλεσμα η αποψίλωση του εδάφους να αφήσει απροστάτευτο το χώμα, που οι βροχές και οι άνεμοι παρέσυραν στη θάλασσα, να σταματήσει η γεωργική παραγωγή και να ξεσπάσουν εμφύλιες διαμάχες, κατά τις οποίες καταστράφηκαν τείχη, οχυρώσεις, ανάκτορα, και μνημεία, εξοντώθηκε κατά τα φαινόμενα η άρχουσα τάξη και μειώθηκε δραματικά ο πληθυσμός. Ύστερα ήλθαν οι Ευρωπαίοι, που ολοκλήρωσαν την καταστροφή.

[1] Ο Ισπανός εξερευνητής Πέδρο ντε Κίρος (Quiros), το 1605, βεβαίωνε πως είχε ανακαλύψει αυτή την άγνωστη  ήπειρο, που την ονόμασε Terra Australis Sancti Spririti ή Tierra Austral de Espriritu Santu

[2] Υπολογίζεται πως τα νησιά της Ωκεανίας, δηλαδή της Μελανησίας,, της Μικρονησίας και της Πολυνησίας, ξεπερνούν τις 10.000.