Οι γκάγκστερ

Ο Δημήτρης Κουτσούμπας ξεκινώντας χτες την ομιλία του στη Βουλή, αναφέρθηκε στην αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο  Ιράν: «Δεν θα ήταν δυνατό να ανέβουμε μια τέτοια μέρα στο βήμα της Βουλής, μέσα σε τόσο κρίσιμες εξελίξεις, και να μην ξεκινήσουμε καταδικάζοντας αυτή την γκανγκστερική, εγκληματική επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν, που έχει οδηγήσει σε ανάφλεξη σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή»

Τις προάλλες, κοιτάζοντας ανακοινώσεις κομμάτων και πολιτικών αρχηγών, είχα προσέξει ότι κανείς δεν είχε χαρακτηρίσει γκαγκστερική (ή γκανγκστερική) την επίθεση -αν βέβαια δεν μου ξέφυγε κάτι- και αναρωτήθηκα μήπως ο όρος έχει παλιώσει. Η Νέα Αριστερά, ας πούμε,  έκανε λόγο για «νταηλίκια των  Τραμπ  και Νετανιάχου». Τώρα το ΚΚΕ χρησιμοποίησε τον όρο, όπως συχνά έκανε και σε προηγούμενα χρόνια για να  χαρακτηρίσει ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις.

Επειδή τον άκουσα στο βίντεο, ο Δ. Κουτσούμπας  πρόφερε σαφώς το  ν, γκανγκστερικός. Το ΛΚΝ λημματογραφεί γκαγκστερικός, χωρίς ν, ενώ ο Μπαμπινιώτης παίζει σε δύο ταμπλό: στο γενικό μεγάλο λεξικό του (5η έκδοση) έχει βασικό λήμμα το έρρινο, γκάνγκστερ, αλλά στο ετυμολογικό λεξικό του (2η έκδοση) το άρρινο, γκάγκστερ.

Γενικά έχω προσέξει ότι ενώ παλιότερα λέγαμε και γράφαμε «γκάγκστερ» (όπως και Κογκό), τις τελευταίες δεκαετίες, ίσως υπό την επίδραση των αγγλικών, λέμε συχνότερα «γκάνγκστερ» (και Κονγκό). Συμφωνείτε με την παρατήρηση αυτή;

Γκάγκστερ ή γκάνγκστερ, κατά το λεξικό είναι ο κακοποιός -ακριβέστερα, το μέλος συμμορίας κακοποιών. Γκαγκστερικός είναι αυτός που αναφέρεται ή προσιδιάζει σε γκάγκστερ, προφανώς. Το ΛΚΝ εξηγεί, νομίζω εύστοχα: με γκαγκστερικό τρόπο, με παράνομο και απροκάλυπτα εκβιαστικό τρόπο.

Η λέξη γκά(ν)γκστερ είναι  προφανώς δάνειο από το αγγλικό (αμερικανικό) gangster, λέξη που εμφανίστηκε το 1886 με τη σημασία «μέλος κλίκας που ελέγχει την τοπική κυβέρνηση» και από το 1896 με  τη σημασία που επικράτησε, μέλος συμμορίας κακοποιών. Προέρχεται από το gang, συμμορία, και το παραγωγικό τέρμα -ster.

H λέξη gang έχει παλαιογερμανική ετυμολογία και αρχικά σήμαινε ταξίδι, μετάβαση, ύστερα «σύνολο αντικειμένων που χρησιμοποιούνται για έναν  σκοπό» και μετά «ομάδα ανθρώπων που δουλεύουν μαζί» ή «ομάδα ανθρώπων που ταξιδεύουν μαζί», κι έπειτα πήρε μειωτική χροιά, χρησιμοποιήθηκε στα αμερικανικά αγγλικά για ομάδες σκλάβων στις φυτείες, και τελικά έφτασε στη σημασία της συμμορίας.

Στα ελληνικά, βρίσκω τις λέξεις «γκάγκστερ, γκαγκστερικός» ήδη από το 1935 σε εξωαμερικανικά συμφραζόμενα -εδώ, στην Ακρόπολι (1.10.1935) χαρακτηρίζεται «γκαγκστερική» ενέργεια ο ξυλοδαρμός φοιτητών που μοίραζαν προκηρύξεις υπέρ της  δημοκρατίας πριν από το νόθο δημοψήφισμα που επανέφερε τη βασιλεία. Θα προσέξατε όμως ότι και πάλι γίνεται  αναφορά σε «υπερατλαντικούς κακοποιούς» που χρησιμοποιούν τέτοιες μεθόδους -σα να λέμε, Σικάγο γίναμε. Οι παλαιότερες ανευρέσεις είναι χωρίς το ν.

O όρος χρησιμοποιείται μεταπολεμικά για τις «γκαγκστερικές» αμερικανικές ταινίες στον κινηματογράφο -συχνά, η αύξηση της εγκληματικότητας αποδίδεται στην επιρροή των γκαγκστερικών ταινιών- αλλά και σε πολιτικά συμφραζόμενα, κυρίως για την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ.

Είναι ένα από τα κλισέ στο λεξιλόγιο του ΚΚΕ να χαρακτηρίζεται  «γκαγκστερική» μια ενέργεια των ΗΠΑ, αλλά εδώ τη βρίσκω εύστοχη τη  χρήση, αφου, όπως έγραψα και προχτές, το  να  εκτελείται ο ηγέτης ενός  κράτους την ώρα που γίνονται διαπραγματεύσεις με το κράτος αυτό βρίσκω πως ταιριάζει σε συμμορίες κακοποιών και όχι σε κράτη.

Ίσως βέβαια αυτή την εποχή στις ΗΠΑ βρίσκεται επισήμως στην εξουσία μια  συμμορία κακοποιών. Συμμορία δισεκατομμυριούχων κακοποιών.