Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Μεταφραστικά λάθη κάνουν και οι άγιοι

Posted by sarant στο 20 Απριλίου, 2022


Ως γνωστόν, το ιστολόγιο ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τη μετάφραση (έτσι βγάζουμε το ψωμί μας άλλωστε). Η φίλη μας η Μαρία είχε την καλή ιδέα να πληκτρολογήσει μερικά αποσπάσματα από το βιβλίο της Nataly Kelly και του Jost Zetzsche (όπως κι αν προφέρεται) «Για να μην είμαστε χαμένοι στη μετάφραση» (Πεδίο, 2017, αγγλικός τίτλος Found in Translation) σε μετάφραση-προσαρμογή της Ελένης Τζιάφα, ένα βιβλίο αφιερωμένο στους απανταχού στον κόσμο μεταφραστές και διερμηνείς. Ο τίτλος του βιβλίου κάνει βέβαια λογοπαίγνιο με τον τίτλο της ταινίας Lost in Translation της Σοφίας Κόπολα, που έχει γίνει παροιμιώδης στα ελληνικά (Χαμένοι στη μετάφραση) και νομίζω ότι ο ελληνικός τίτλος του βιβλίου είναι πετυχημένος κι ας μην (ή μάλλον: ακριβώς επειδή δεν) ακολουθεί κατά λέξη τον αγγλικό.

Μια και βρισκόμαστε στη Μεγάλη Βδομάδα, θα ξεκινήσω σήμερα με αποσπάσματα από το τέταρτο κεφάλαιο του  βιβλίου (Μετάφραση, λογοτεχνία και θρησκεία) και ειδικότερα από το δεύτερο μέρος του κεφαλαίου, που μιλάει για μεταφράσεις θρησκευτικών κειμένων. Επειδή το βιβλίο κυκλοφορεί, δεν θελήσαμε να αναδημοσιεύσουμε ολόκληρο το κεφάλαιο, ούτε καν το μισό κεφάλαιο -να προσφερθεί μια γεύση μόνο. Γι’ αυτό εδώ αναδημοσιεύουμε τρεις ενότητες από το τέταρτο κεφάλαιο και στο τέλος αναφέρω μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία από μιαν άλλη ενότητα. Επίσης, η εδώ αναδημοσίευση δεν αναπαράγει τις εβραϊκές και κινέζικες λέξεις που βεβαίως υπάρχουν στο βιβλίο -ένας ακόμα λόγος να αγοράσετε το βιβλίο.

Μετάφραση και θρησκεία

Ανακαλύπτοντας τον Ιησού (και τον Θεό) στα κινέζικα

Υπάρχει μια συνεχής άτυπη δυσκολία στον κόσμο της μετάφρασης. Η εύκολη πλευρά αρχίζει με την εύρεση λέξεων για τα απτά πράγματα που μας περιβάλλουν, τα φυσικά αντικείμενα που μπορούμε να δούμε και να ακούσουμε και να αγγίξουμε, αυτές τις λέξεις του βασικού λεξιλογίου που μαθαίνουμε, όταν ξεκινάμε την εκμάθηση μιας γλώσσας. Καθώς οι λέξεις και οι ιδέες γίνονται πιο περίπλοκες και αφηρημένες, η μετάφραση γίνεται κι αυτή με τη σειρά της πιο δύσκολη. Η μεταφορά θρησκευτικών κειμένων σε άλλη γλώσσα μπορεί να είναι ένα πραγματικό ναρκοπέδιο.

Για παράδειγμα οι νεστοριανοί ήταν μια χριστιανική ομάδα που κηρύχθηκε αιρετική από την παλαιοχριστιανική εκκλησία. Στις αρχές του 7ου αιώνα, όταν οι νεστοριανοί ιεραπόστολοι πήγαν από την Περσία στην Κίνα, αμέσως μετά την πρώτη εγκατάστασή τους άρχισαν να μεταφράζουν και να συγγράφουν κείμενα στα κινέζικα. Ποιο ήταν το πρόβλημα; Δεν βρίσκονταν εκεί αρκετό καιρό, για να κατανοούν πλήρως την κινεζική γλώσσα. Χρειάζονταν βοήθεια, οπότε τους φάνηκε λογικό να ζητήσουν τη συνδρομή βουδιστών μοναχών, οι οποίοι είχαν μεγάλη εμπειρία στη θρησκευτική ορολογία.

Αλλά οι νεστοριανοί ιεραπόστολοι προφανώς δεν συνειδητοποίησαν ότι οι βουδιστές βοηθοί τους θα μετέφεραν βασικής σημασίας χριστιανικά μηνύματα χρησιμοποιώντας όρους που συνδέονται άρρηκτα με τον Βουδισμό. Για παράδειγμα, οι βουδιστές μετέφρασαν τη λέξη Θεός χρησιμοποιώντας τη λέξη fo, που είναι ο κινεζικός όρος για τον Βούδα. Παρομοίως για τον όρο οπαδός του χριστιανισμού χρησιμοποίησαν τη λέξη aluohan, που σημαίνει «βουδιστής πνευματικός». Ακόμη μεγαλύτερο μπέρδεμα – ή μπορεί και ξεκαθάρισμα – προκαλεί το γεγονός ότι οι κινεζικοί όροι είναι φωνητικές μεταγραφές πρωτότυπων όρων στα σανσκριτικά για τον Βούδα και τη λέξη Arhat.[1]

Οι νεστοριανοί χριστιανοί θα μπορούσαν να θεωρήσουν αυτές τις κακές μεταφράσεις ειλικρινείς προσπάθειες εύρεσης πνευματικών λέξεων για την απόδοση πνευματικών ζητημάτων αλλά η μεταγραφή του ονόματος Ιησούς φανέρωνε κάποια αίσθηση χιούμορ, αν όχι μια απόπειρα σαμποτάζ. Λόγω της σχετικής σπανιότητας των συλλαβών που είναι διαθέσιμες στα κινέζικα, είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθούν πολλοί διαφορετικοί χαρακτήρες (καθένας από τους οποίους αποδίδει την ίδια ομόηχη συλλαβή), για να μεταγραφεί φωνητικά μία και μόνο λέξη. Επειδή υπάρχουν τόσο πολλοί χαρακτήρες από τους οποίους μπορεί να επιλέξει κανείς, ένας μεταφραστής προσπαθεί συνήθως να βρει χαρακτήρες με περιγραφικό ή θετικό νόημα. Αλλά η λέξη που οι βουδιστές μεταφραστές επέλεξαν για τον Ιησού ήταν το yishu, που σημαίνει «να μετακινείς αρουραίους». Η σύγχρονη κινεζική μεταγραφή για τον Ιησού, Yesu, είναι πιο έξυπνη και πιο κατάλληλη. Σύμφωνα με το κινέζικο έθιμο της απόδοσης ονομάτων, η πρώτη συλλαβή της μεταγραφής του Ιησού είναι το οικογενειακό όνομα Ye, το οποίο μοιράζεται ο Yesu με τον κινέζο Ιεχωβά, Yehehua. Το Su, η δεύτερη συλλαβή από το όνομα Yesu στην κινέζικη απόδοση, έχει πολλές έννοιες, μία από τις οποίες είναι η «αναβίωση». Το όνομα λοιπόν αποτελεί ένα λογοπαίγνιο με τον Yesu ως αναστημένο γιο του Θεού, ενώ παράλληλα μεταγράφεται ο ήχος της λέξης Ιησούς.[2]

Δεν έχουν όλες οι μεταφράσεις σημαντικών όρων για τις χριστιανικές έννοιες ένα τόσο καλό αποτέλεσμα όσο η μετάφραση του ονόματος Ιησούς. Μάλιστα, μια μετάφραση του ονόματος του Θεού μπορεί να οδήγησε στον θάνατο είκοσι εκατομμύρια ανθρώπους. Ο εν λόγω μεταφραστής ήταν ένας βρετανός ιεραπόστολος με το όνομα Ρόμπερτ Μόρισον ( Robert Morrison). Χωρίς να το θέλει, η μετάφρασή του επηρέασε το κίνημα του Ουράνιου Βασιλείου των Ταϊπίνγκ, το οποίο έφτασε στο τέλος του το 1864 μετά από δεκατέσσερα χρόνια συγκρούσεων και αιματοχυσίας σε διάφορες επαρχίες. Είναι μια τρομακτική ιστορία των ακούσιων συνεπειών που έχουν στοιχειώσει πολλούς μεταφραστές θρησκευτικών κειμένων.

Ο Μόρισον ολοκλήρωσε την πρώτη μετάφραση της Βίβλου στα κινέζικα το 1822 στην Κίνα. Για την Καινή Διαθήκη ο Μόρισον και οι βοηθοί του, οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν Κινέζοι, βασίστηκαν εν μέρει σε μια μετάφραση της Καινής Διαθήκης καθολικής προέλευσης. Αλλά για την Παλαιά Διαθήκη έπρεπε να ξεκινήσουν από το μηδέν. Πολλές αναφορές στο όνομα του Θεού στην Παλαιά Διαθήκη μεταγράφηκαν στα αγγλικά ως Jehovah (Ιεχωβάς). Ο Μόρισον με τη σειρά του το μετέγραψε στα κινέζικα ως Yehuohua και επέλεξε χαρακτήρες που σημαίνουν «γέρος/πατέρας», «φωτιά» και «φωτεινός».

Το 1836 βρέθηκε στα χέρια ενός κινέζου πρώην λόγιου της αυτοκρατορικής αυλής, του Χονγκ Τσιτσουάν (Hong Xiuquan), ένα χριστιανικό φυλλάδιο βασισμένο στη μετάφραση του Μόρισον, το οποίο περιλάμβανε τη λέξη για τον Ιεχωβά. Λίγο αργότερα ο Χονγκ είχε μια εμπειρία ή μάλλον έπαθε έναν νευρικό κλονισμό, τον οποίο θεώρησε όραμα. Στο όραμα είδε έναν άνθρωπο, τον οποίο περιέγραψε ως «έναν σεβάσμιο ηλικιωμένο (κατ’ αντιστοιχία με τη συλλαβή ye, με χρυσή γενειάδα (κατ’ αντιστοιχία με τις συλλαβές huo και hua) και ντυμένο με μαύρο χιτώνα». Αυτή η εικόνα ήταν κατά πάσα πιθανότητα εμπνευσμένη από τη μεταγραφή του ονόματος Ιεχωβάς στην πρώτη πρόταση του φυλλαδίου. Αυτός ο όρος έγινε βασικό κομμάτι της ιδεολογίας των Ταϊπίνγκ – τόσο το όνομα Yehuohua ως προσωπικό όνομα για τον Θεό όσο και το όνομα Ye ως ο «Θεός Πατέρας», που αργότερα εμφανίστηκε στα κείμενα των Ταϊπίνγκ. Πεπεισμένος ότι ήταν ο νεότερος αδερφός του Ιησού, ο Χονγκ ίδρυσε το Ουράνιο Βασίλειο των Ταϊπίνγκ και προκάλεσε μια βίαιη εξέγερση με βάση τις ψευδοχριστιανικές του πεποιθήσεις, η οποία διήρκεσε όλη την επόμενη δεκαετία και τη μισή μεθεπόμενη.[3]

Πόση ευθύνη φέρουν οι πρώτοι μεταφραστές της Βίβλου γι’ αυτή την αιματηρή ιστορική περίοδο; Σίγουρα δεν φταίει κανένας μεταφραστής. Ίσως τα αποτελέσματα να ήταν τα ίδια, ανεξάρτητα από τη λέξη που θα διάλεγαν ο Μόρισον και οι συνεργάτες του. Παρόλο που δεν μπορούμε να καταλήξουμε σε ένα βέβαιο συμπέρασμα, έγινε αντιληπτό ότι το βάρος του φορτίου αυτού ήταν τεράστιο και ίσως εξηγεί τους λόγους για τους οποίους οι συζητήσεις για τη μετάφραση της λέξης Θεός στα κινέζικα συνεχίζονται αμείωτες χωρίς λύση μέχρι και σήμερα. Η συζήτηση σχετικά με τη μετάφραση της προτεσταντικής χριστιανικής έννοιας του Θεού στα κινέζικα ξεκίνησε στις αρχές του 19ου αιώνα και συνεχίστηκε πολύ έντονα στην Κίνα για περίπου έναν αιώνα, στρεφόμενη γύρω από περίπλοκα θεολογικά επιχειρήματα αναφορικά με το αν η λέξη Θεός πρέπει να μεταφραστεί ως Shangdi, που σημαίνει ο Κύριος εν υψίστοις και χρησιμοποιήθηκε στα αρχαία κλασικά κινεζικά, ή ως Shen, που σημαίνει πνεύματα ή θεοί, ένας όρος που δημιουργήθηκε ειδικά για τις χριστιανικές γραφές, χωρίς να φέρει παρά ελάχιστες θρησκευτικές ή πολιτιστικές αποσκευές.

Τα διαφωνούντα μέρη μάχονταν με πάθος για το κατά πόσο ο ιουδαιοχριστιανικός Θεός ήταν ήδη γνωστός στην Κίνα κατά την αρχαιότητα – όπως αποκαλύπτεται στις μυριάδες έννοιες που ενέχει ο όρος Shangdi – ή αν θρησκευτική ιστορία της Κίνας, παρότι έχει κατακλυστεί από πληθώρα όρων θρησκευτικά φορτισμένων, δεν είχε ποτέ εκτεθεί στον μονοθεϊσμό, οπότε ο Θεός χρειαζόταν ένα νέο ξεκίνημα με το Shen. Κοιτώντας μέσα από το πρίσμα της σημερινής εποχής όλα αυτά μπορεί να φαντάζουν ανούσια επιχειρήματα αλλά για τους ιεραπόστολους που εμπλέκονταν σε εκείνες τις συγκρούσεις ήταν ζωτικής σημασίας. Εξάλλου το ζήτημα ήταν εάν οι παραδοσιακές κινέζικες θρησκευτικές πρακτικές έπρεπε να επιδοκιμαστούν ή να καταδικαστούν, αν η νέα θρησκεία στην πραγματικότητα δεν ήταν καινούρια αλλά κάτι που έπρεπε απλώς να αναζωογονηθεί ή ακόμη αν οι ιεραπόστολοι είχαν εξαρχής το δικαίωμα να βρίσκονται στην Κίνα. Εν συντομία, η μετάφραση μίας και μόνο λέξης αποτελούσε πολύ μεγάλη υπόθεση.[4]  

Ακόμη και σήμερα μπορεί κανείς να βρει διαφορετικές εκδόσεις Shen και Shangdi της κινεζικής βίβλου αλλά σε αντίθεση με τους ιεραποστόλους και οι δύο όροι ζουν ο ένας πλάι στον άλλο πολύ ειρηνικά. Στην πραγματικότητα πολλοί σύγχρονοι κινέζοι θεολόγοι υποστηρίζουν ότι οι κινέζοι χριστιανοί διαθέτουν το μοναδικό προνόμιο να έχουν και τους δύο όρους, για να εκφράσουν την πολυσχιδή φύση του Θεού. Σύμφωνα με αυτή την άποψη ένας από τους όρους αντιπροσωπεύει την έννοια της θείας εμμένειας (Shen), ενώ ο άλλος αντιπροσωπεύει την υπέρβαση (Shangdi). Για να μην περιπλέξουμε περισσότερο τα θέματα, εδώ εστιάσαμε μόνο στην προτεσταντική παράδοση. Οι καθολικοί είχαν μια παρόμοια συζήτηση και προέβαλαν έναν ακόμη όρο που χρησιμοποιείται στη Βίβλο τω καθολικών σήμερα: tianzhu, που σημαίνει Κύριος ο εν τοις Ουρανοίς.[5]

Αυτές οι ιστορίες φωτίζουν με έναν διαφορετικό και συναρπαστικό τρόπο τον ρόλο του μεταφραστή. Είναι ο μεταφραστής απλώς ένας απρόσωπος και αμερόληπτος μετατροπέας γλωσσών; Απρόσωπος ίσως αλλά σίγουρα όχι αμερόληπτος. Και ασφαλώς δεν είναι απλός μετατροπέας γλωσσών. Οι γλώσσες είναι ζωντανοί οργανισμοί που μπορούν να πάρουν οποιοσδήποτε σχήμα ή μορφή ανάλογα με το πού θα τις τοποθετήσει ένας μεταφραστής. Και αν αυτό ισχύει για τον απτό κόσμο, ισχύει στο πολλαπλάσιο για έναν πνευματικό και άυλο κόσμο όπως είναι αυτός της θρησκείας.

Όταν το νόημα αλλάζει στη μετάφραση

 Η εβραϊκή φράση tohu va vohu στο βιβλίο της Γένεσης (1:2) αρχικά σήμαινε άμορφη και άδεια ή κενή και αναφέρεται στην κατάσταση πραγμάτων πριν από τη δημιουργία. Στη μετάφραση των Εβδομήκοντα αποδίδεται ως αόρατος και ακατασκεύαστος. Αυτοί οι όροι εμφανίζονται επίσης στο βιβλίο του Ησαΐα (34:11) και στο βιβλίο του Ιερεμία (4:23). Ωστόσο η φράση τελικά μετανάστευσε σε άλλες γλώσσες και απέκτησε νέες σημασίες. Για παράδειγμα σήμερα στα γαλλικά ο όρος tohubohu σημαίνει χάος ή σύγχυση. Ο όρος Tohuwabohu στα γερμανικά έχει το ίδιο νόημα, όπως και ο όρος tohuvabohu στα εσθονικά και τα ουγγρικά. Πράγματι η φράση έφτασε να σημαίνει χάος και στα σύγχρονα εβραϊκά, αν και η πρωτότυπη σημασία ήταν σαφώς διαφορετική. Οι μεταγενέστεροι μελετητές που μετέφρασαν αυτόν τον όρο προσπάθησαν να επαναφέρουν κάπως την αυθεντική εβραϊκή χροιά του χρησιμοποιώντας ομοιοκαταληξία, όπως το Irrsal und Wirrsal (σε μια γερμανική μετάφραση του 1954 από τους Buber και Rosenzweig) ή χρησιμοποιώντας παρηχήσεις, όπως στις λέξεις welter (κυκεώνας, συνονθύλευμα) και  waste (απόβλητα), σε μια πρόσφατη μετάφραση από τον Ρόμπερτ Άλτερ (Robert Alter). Με άλλα λόγια κατά τη διαδικασία της μετάβασης στις γλώσσες, η έννοια του tohu va vohu μετασχηματίστηκε από «κενό και τίποτα» στο «χάος» με την έννοια της σύγχυσης που έχει σήμερα, και που μερικοί θα έλεγαν ότι έχει την εντελώς αντίθετη σημασία.

Σφάλματα κάνουν και οι άγιοι

   Ένας από τους πιο δημοφιλείς αγίους στην ιστορία της τέχνης είναι ο Άγιος Ιερώνυμος, ο οποίος τυχαίνει επίσης να είναι ο προστάτης άγιος των μεταφραστών. Η δημοτικότητα του Ιερώνυμου δεν προκαλεί έκπληξη. Η ζωή του περιλάμβανε πολλές θρησκευτικές παραδόσεις που μοιάζουν με παραμύθι, όπως ένα λιοντάρι που έγινε φύλακάς του αφότου ο Ιερώνυμος του έβγαλε ένα αγκάθι από το πόδι του. Στην πραγματική του ζωή ως θεολόγος και μελετητής της Βίβλου κατάφερε να κάνει εχθρό του σχεδόν όποιον γνώριζε. Ίσως το πιο σημαντικό είναι ότι υπήρξε ένας πολυγραφότατος μεταφραστής στα τέλη του 4ου με αρχές του 5ου αιώνα.

Πριν ξεκινήσει τη μετάφραση της Παλαιάς Διαθήκης, ο Ιερώνυμος έμαθε εβραϊκά, την πρωτότυπη γλώσσα των περισσότερων βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης. Αυτό ακούγεται λογικό αλλά δεν ήταν καθόλου φυσιολογικό στην εποχή του Ιερώνυμου. Η νεαρή χριστιανική εκκλησία είχε στηριχθεί στις λατινικές μεταφράσεις από μια ελληνική εκδοχή της Παλαιάς Διαθήκης, τη μετάφραση των Εβδομήκοντα, μια μετάφραση από περίπου 70 ιουδαίους λόγιους του 3ου αιώνα π. Χ. Τόσο οι εβραίοι όσο και οι χριστιανοί θεωρούσαν τη μετάφραση των Εβδομήκοντα εμπνευσμένη, οπότε μια νέα μετάφραση του πρωτότυπου εβραϊκού κειμένου-πηγής θεωρήθηκε όχι μόνο περιττή αλλά και ανεπιθύμητη. Μάλιστα οι περισσότεροι από τους εβραίους εκπαιδευτές του Ιερώνυμου του έκαναν μαθήματα στα κρυφά, φοβούμενοι την αποδοκιμασία των συναγωγών τους.

Αλλά μια μικρή δημόσια επίπληξη δεν θα εμπόδιζε ποτέ τον Ιερώνυμο να συνεχίσει την αποστολή του. Τα συγγράμματά του αποκαλύπτουν πόσο πολύ κατανοούσε τη σημασία της μετάφρασης από το αρχικό κείμενο-πηγή, ανεξάρτητα από το πολιτικό κλίμα. Ο Ιερώνυμος προχώρησε με αποφασιστικότητα αποδεχόμενος με ευχαρίστηση την αναμενόμενη κριτική και οι μεταφράσεις του κατέληξαν να αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της λατινικής Βίβλου που είναι γνωστή ως Βουλγκάτα ή Βουλγάτα (< vulgate edition = κοινή έκδοση ή «για το λαό»). Η Βουλγκάτα έγινε η βασική λατινική Βίβλος που χρησιμοποιείται από μεγάλο μέρος της Καθολικής Εκκλησίας ακόμη και σήμερα. Από ειρωνεία της τύχης, χρησίμευσε επίσης ως κείμενο-πηγή για τις περισσότερες καθολικές μεταφράσεις σε άλλες γλώσσες στον 20ο  αιώνα, κάτι στο οποίο ο Ιερώνυμος θα είχε αντιταχθεί σθεναρά.

Ο Ιερώνυμος κατάφερε να γίνει αντιπαθής τόσο στους χριστιανούς όσο και στους εβραίους. Ένα απόσπασμα στην Παλαιά Διαθήκη (Έξοδος 34:29 ) αναφέρει την ακτινοβολία του κεφαλιού του Μωυσή, καθώς κατεβαίνει από το όρος Σινά. Η εβραϊκή λέξη για τη «λάμψη» είναι karan. Ωστόσο ο Ιερώνυμος εργαζόταν πάνω σε μια έκδοση του εβραϊκού κειμένου χωρίς τα μικρά διακριτικά σημάδια που σημαίνουν τα φωνήεντα, γνωστά ως niqquds. Ως αποτέλεσμα μετέφρασε λάθος τη λέξη k-r-n ως κέρατο ( keren). Η ατυχής λατινική μετάφραση έχει ως εξής: «cumque descenderet Moses de monte Sinai tenebat duas tabulas testimonii et ignorabat quod cornuta esset facies sua ex consortio sermonis Dei» [Όταν κατέβηκε ο Μωυσής από το όρος κρατούσε στα χέρια του τις δύο πλάκες. Κατεβαίνοντας από το όρος δεν γνώριζε ότι το πρόσωπό του είχε απoκτήσει κέρατα (αντί μια θεία λάμψη), τα οποία έλαβε καθώς του μιλούσε ο Θεός < ὡς δὲ κατέβαινε Μωυσῆς ἐκ τοῦ ὄρους, καὶ αἱ δύο πλάκες ἐπὶ τῶν χειρῶν Μωυσῆ· καταβαίνοντος δὲ αὐτοῦ ἐκ τοῦ ὄρους, Μωυσῆς οὐκ ᾔδει ὅτι δεδόξασται ἡ ὄψις τοῦ χρώματος τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἐν τῷ λαλεῖν αὐτὸν αὐτῷ. (μετάφραση των Εβδομήκοντα, Έξοδος 34:29) (υπογραμμίζεται η λέξη cornuta, που σημαίνει κερασφόρος)][6]. Στην πρόσφατα αναθεωρημένη έκδοση της Βουλγκάτα αυτό διορθώθηκε αλλά δυστυχώς δεν έγινε ευρέως αποδεκτό από την Καθολική Εκκλησία.

Στα χρόνια που ακολούθησαν το λάθος οδήγησε σε πολλές απεικονίσεις του Μωυσή με κέρατα, συμπεριλαμβανομένου ενός διάσημου αγάλματος του Μιχαήλ Άγγελου και ενός ανάγλυφου που βρίσκεται στην αίθουσα της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ. Ακόμη πιο ατυχές είναι ότι υπάρχει πιθανότητα το αντισημιτικό στερεότυπο των Εβραίων με κέρατα να οφείλεται στην κακή μετάφραση του Ιερώνυμου.

Οπότε πώς αυτός ο δύστροπος γέρος λόγιος έγινε προστάτης των μεταφραστών; Λοιπόν, εμείς οι μεταφραστές – όπως και όλος ο κόσμος- μόνο τέλειοι δεν είμαστε. Πολλούς από εμάς θα μπορούσε κανείς να τους πει και ανάποδους (αυτά παθαίνει κανείς, όταν δουλεύει συνεχώς μόνος του). Αλλά όπως και ο Ιερώνυμος, οι περισσότεροι από εμάς αφιερώνουμε τη ζωή μας στην έρευνα και προσπαθούμε να εξετάσουμε τα πράγματα σε βάθος, ανεξάρτητα από το προσωπικό κόστος – συμπεριλαμβανομένης της προσπάθειας να εξαχθεί η ουσία του κειμένου-πηγής που πρέπει να μεταφραστεί[7].

Πέρα από τον δύστροπο γέρο, ένας άλλος μεγάλος άνθρωπος της εκκλησίας που είχε εξαιρετικές επιδόσεις ως μεταφραστής ήταν ο Μαρτίνος Λούθηρος. Σε επόμενη ενότητα του κεφαλαίου, οι συγγραφείς αφηγούνται το μεταφραστικό κατόρθωμα του Λούθηρου, ο οποίος το 1521 μετέφρασε την Καινή Διαθήκη από τα ελληνικά στα γερμανικά της εποχής του μέσα σε δέκα μόλις εβδομάδες, δηλ. μετέφρασε 138.020 λέξεις, κι αν υποθέσουμε ότι εργαζόταν 5 μέρες τη βδομάδα [αναρωτιέμαι γιατί όχι έξι] αυτό σημαίνει ότι μετέφραζε 2.760 λέξεις τη μέρα, δηλαδή, λένε οι συγγραφείς περίπου όσο είναι η απόδοση του σημερινού μεταφραστή, που υπολογίζεται σε 2.500 λέξεις τη μέρα με όλα τα σημερινά βοηθήματα ορολογίας και λεξικογραφίας.

Προσωπικά, στα νιάτα μου έβγαζα αρκετά περισσότερες λέξεις τη μέρα, αλλά βέβαια το εγχείρημα του Λούθηρου έγινε σε τάμπουλα ράζα, εκ του μηδενός, χωρίς βοηθήματα και χωρίς μεταφραστική παράδοση. Η γλώσσα του Λούθηρου έγινε η κοινή λογοτεχνική γερμανική. Έπλασε λέξεις όπως geistreich (πνευματώδης, έξυπνος), kleingläubig (ολιγόπιστος, δυσπιστος), Hochmut (αλαζονεία).

Ωστόσο, αν ο Λούθηρος κατάφερε να μεταφράσει ολόκληρη την Καινή Διαθήκη σε δέκα εβδομάδες, για τη μετάφραση ολόκληρης της Βίβλου χρειάστηκε άλλα δώδεκα χρόνια, μεταξύ άλλων εξαιτίας της τελειομανίας του. Κάποτε ζήτησε από τον χασάπη της γειτονιάς να του τεμαχίσει πρόβατα για να μελετήσει τα εντόσθιά τους κι έτσι να καταλάβει καλύτερα τις τελετουργικές θυσίες που περιέγραφε το κείμενο, ενώ είχε συγκροτήσει και επιτροπή λογίων που έκρινε τη μετάφρασή του διότι, όπως έλεγε, «όταν κάποιος είναι μόνος του δεν του έρχονται πάντα στο μυαλό οι καλύτερες και καταλληλότερες λέξεις».

Ένα μοναχικό επάγγελμα που έχει ανάγκη την αλληλεπίδραση, να η αντίφαση του επαγγέλματός μας -πριν αναλάβουν τα μηχανάκια, που αυτό είναι μια άλλη ιστορία!

[1] Βλ. Sangkeun Kim, Strange Names of God: The Missionary Translation of Divine Name and the Chinese Responses to Matteo Ricci’s “Shangti” in Late Ming China, 1583-1644 (New York: Peter Lang Puplications, 2005).

[2] Βλ. Jost O. Zetzsche, The Bible in China: The History of the Union Version or the Culmination of Protestant Missionary Bible Translation in China (Bonn, Germany:Institut Monumenta Serica, 1999), p. 84.

[3] Ό.π., σσ. 72-84

[4] ό.π., σσ. 82-90

[5] ό.π., σσ. 26-31

[6] Βλ. Jost O. Zetzsche, Saint Jerome’s Hebrew Questions on Genesis (Oxford, UK:Oxford University Press, 1999)

[7] Πολύ ενδιαφέρουσες και σύγχρονες απόψεις σχετικά με τη θρησκευτική μετάφραση μπορεί κανείς να βρει στην τριλογία των ταινιών του ισραηλινού δημιουργού ντοκιμαντέρ Nurith Aviv: Misafa Lesafa (Από γλώσσα σε γλώσσα, 2004), Langue sacrée, langue parlée (Ιερή γλώσσα, ομιλούμενη γλώσσα, 2008) και Traduire (Μεταφράζοντας, 2011). Όλες μαζί μας δίνουν μια όμορφη και πολυεπίπεδη άποψη της εβραϊκής ιστορίας και της σημασίας της γλώσσας της μετάφρασης.

Advertisement

108 Σχόλια προς “Μεταφραστικά λάθη κάνουν και οι άγιοι”

  1. Σε μια πολύ γνωστή (και ωραία, να πούμε την αλήθεια) γερμανική εικονογράφηση της Βίβλου του 1860, του Julius Schnorr von Carolsfeld, τα κέρατα λάμψης του Μωυσή αποδίδονταν ακριβώς έτσι, δηλαδή σαν δύο απολήξεις φωτός
    https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/15/Schnorr_von_Carolsfeld_Bibel_in_Bildern_1860_055.png?1650437565706

  2. Για το tohu va vohu προφανώς υπάρχει η μεσολάβηση των γίντις – απορώ που δεν το σημειώνουν οι συγγραφείς.

  3. Έτσι βγήκε και το traduttore traditore. Καλημέρα

  4. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    1 Μάλιστα, εδώ δηλαδή προσπαθεί να οικειοποιηθεί, θα λέγαμε, το μεταφραστικό λάθος.

  5. Pedis said

    Η ελληνική έκδοση του βιβλίου είναι καλή? Αγορασαμπλ?

  6. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Ότι ο προστάτης άγιος των μεταφραστών είναι ο Άγιος Ιερώνυμος, δεν το ήξερα! Σχεδόν χαίρομαι που είναι αυτός. Τον θυμάμαι πάντα στο εργαστήρι του, ζωγραφισμένο καταλεπτώς από τον Αντονέλλο, στην Εθνική Πινακοθήκη του Λονδίνου, περιτριγυρισμένο απ’ τα βιβλία – βοηθήματά του, Μπαμπινιώτη και λοιπούς, – μα να μην παραξενευτεί για τα κέρατα του Μωυσή;
    Αγαπημένη ζωγραφιά αγαπημένου αγίου.

  7. Θρασύμαχος said

    https://www.cup.gr/book/kata-matthaion-eyaggelio/

  8. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    5# Έλα, ετοιμαζόμουνα να βγω να σε ψάξω. Πέρναγα κάθε μέρα αλλά έλειπες.

  9. Παναγιώτης Κ. said

    Διαβάζοντας αυτό το απόσπασμα από το εν λόγω βιβλίο φαίνεται ενδιαφέρον και το βιβλίο.
    Η δική μου ματιά είναι περισσότερο γνωσιολογική και λιγότερο λεξιλογική.

  10. Πουλ-πουλ said

    «αλλά βέβαια το εγχείρημα του Λούθηρου έγινε σε τάμπουλα ράζα, εκ του μηδενός, χωρίς βοηθήματα»

    Ο Λούθηρος δεν είχε ως βοήθημα τη Βουλγκάτα του Ιερώνυμου;

  11. ΚΑΒ said

    Γι’ αυτό γράφει ο απόστολος Παύλος: μη πάντες γλώσσας λαλούσι; μή πάντες διερμηνεύουσι;

  12. ΓΤ said

    «από το βιβλίο της Nataly Kelly και του Jost ZeTsche» —> ZeTZsche

  13. sarant said

    5 Καλή μου φαίνεται

    10 Θα την είχε, αλλά λέγοντας «βοηθήματα» εννοώ κυρίως λεξικά και άλλα έργα αναφοράς.

    12 Ωχ, ναι, Πέντε αλλεπάλληλα σύμφωνα (γραμματα).

  14. Spiridione said

    Ευχαριστούμε τη Μαρία και το Νικοκύρη
    Έβλεπα προχτές στην ΕΤ-2 ένα ντοκιμαντέρ του History Channel με τίτλο του επεισοδίου lost in translation. Είχε και αυτό το θέμα με τη μετάφραση ‘παρθένος’ που έχουμε ξανασυζητήσει.
    https://www.biblicalarchaeology.org/daily/biblical-topics/bible-secrets-revealed-episode-1-lost-in-translation/

  15. ΓΤ said

    13γ

    Εδώ ο Γιάννης Ιατρού θα μας θύμιζε το Impfzwang

  16. Μπορούμε να θυμηθούμε εδώ και το βιβλίο του Θανάση Ν. Παπαθανασίου με τίτλο «Ένας Ιάπωνας Δίχως Σχιστά Μάτια» για τον Νικόλαο Κασάτκιν, τον ευαγγελιστή των Ιαπώνων.

  17. H. Mandragoras said

    1-4
    Julius Schnorr von Carolsfeld: Έφτιαξα και εκείνη τη σκηνή με το Μωϋσή και τις πλάκες.
    Επιμελητής: Ρε Julius, εδώ λέει ΚΕΡΑΤΑ, όχι λάμψεις
    Julius Schnorr von Carolsfeld: Ρε είσαι σίγουρος;
    Επιμελητής: Τη δουλειά μας δεν ξέρουμε;
    Julius Schnorr von Carolsfeld: Καλά, θα το φτιάξω
    ——
    Επιμελητής: Αφεντικό, έτοιμη η Έξοδος
    Εκδότης: Μα τον μπουμπούνα τον Julius. Τον Μωυσή τον έφτιαξε με κέρατα.
    Επιμελητής: Μα κέρατα λέει το κείμενο αφεντικό.
    Εκδότης: Πας καλά ρε; Είπε μια κοτσάνα ο μεταφραστής και εμείς θα ζωγραφίζουμε τον Προφήταρο με κέρατα; ΛΑΜΨΕΙΣ λέει το κείμενο. Μάθε μπαλίτσα. Το γραψε κι ο Μπαμπινιώτης.
    —–
    Εκδότης: Σεβασμιώτατε, με χαρα σας παρουσιάζω το πρώτο αντίτυπο της Βίβλου που τυπώσαμε. Την ευλογία σας.
    Καρδινάλιος: Τέκνον μου καλόν και άγιον το κείμενον, αλλά τί στον Βελζεβουλ είναι ετούται αι λάμψεις στην κεφαλήν του Προφήτου; Ο Άγιος Ιερώνυμος -μεγάλη η χάρη Του- λέει ΚΕΡΑΤΑ
    Εκδότης: Μα! Σεβασμιώτατε, το τσέκαραν οι γλωσσολόγοι. Λάμψεις λέει το κέιμενο, ένα λάθος έκανε ο Άγιος.
    Καρδινάλιος: Κάνεις τον έξυπνο Φρίτς; Άντε μη σε αφορίσω κι εσένα και το γλωσσολόγο σου.
    ——
    Julius Schnorr von Carolsfeld: μωρ δε με χαιρετάτε; Αυτή τη δουλειά θα κάνουμε; Κοστίζουν οι γόμες και τα μολύβια κύριοι. ΚΕΡΑΤΑ ΛΑΜΨΗΣ και σ’ όποιον αρέσει.

  18. loukretia50 said

    Πολύ ενδιαφέρον άρθρο!

    Πασίγνωστα τα κέρατα του Μωυσή, ίσως είναι ο μοναδικός που κατάφερε να στηρίξει το ίματζ τόσο επιβλητικά!

    Michelangelo Moses

    Moses – painting by Valentin de Boulogne ca. 1625–27

    https://www.metmuseum.org/art/collection/search/663857

    Pieter Lisebetten – Horned Moses and the Tablets of the Law 1673

  19. sarant said

    17 Σωστός!

    18 Α μπράβο!

  20. ΓΤ said

    Τα κέρατα του Μωυσή μάς παραπέμπουν σε έναν Μωυσή που μας έχει γαμήσει το κέρατο.

  21. odinmac said

    M’ αρέσει ο Μωυσής με τα κέρατα. (Το βλέπω σαν να) αποτυπώνει έναν άνθρωπο ο οποίος ήρθε σε επαφή με κάποιου είδους άρρητη (δαιμονική, θεϊκή) γνώση.
    Συμβολικά δηλαδή, παρόλο που δεν υπήρχε αυτή η πρόθεση αν κατάλαβα καλά διαβάζοντας βιαστικά το κείμενο, στέκει μια χαρά (ίσως όχι για τον Χριστιανισμό αλλά για τον Ρομαντισμό).

  22. ΓΤ said

    Διαβάζουμε στη σημ. 7: «του ισραηλινού δημιουργού ντοκιμαντέρ Nurith Aviv» —-> της ισραηλινής δημιουργού Nurith Aviv

  23. ΚΩΣΤΑΣ said

    Να συγχαρώ απλά την Μαρία για τον κόπο της και την προσφορά στο ιστολόγιο. Προσωπικά, «είμαι χαμένος στη μετάφραση», δεν πολυκατέχω από ξένες γλώσσες, οπότε δεν μπορώ να έχω περαιτέρω κάποια συνεισφορά.
    Ευχαριστίες και στον Νικοκύρη, ωραία η ανάρτηση, πήρα μια γεύση από τα βάσανα άλλων επαγγελματικών τάξεων, εν προκειμένω οι μεταφραστές.

    Ευχαριστίες και πάλι και η εβδομάδα των παθών να κυλήσει ήρεμα και με περισυλλογή για όλους/ες μας.

  24. antonislaw said

    Καλημέρα σας και από εδώ!

    1
    Αυτή η λύση με τα δύο κέρατα ως λάμψεις νομίζω απηχεί αυτό το κατ’οικονομίαν της εκκλησίας αλλά και μια καλή συμβιβαστική λύση, και κέρατα και λάμψεις δύο σε ένα και είναι όλοι ευχαριστημένοι.
    (Από τον Κεθεδρικό του Βίλνιους)

    Προσωπικά προτιμώ τα καθιαυτού κέρατα, ιδίως αν είναι και λίγο στραβά, είναι πιο προβοκατόρικα, φαντάζομαι πόσο γέλιο θα έριξε ο Μιχαήλ Άγγελος

    Φαίνεται πολύ καλό το βιβλίο και ενδιαφέρει ευρύτερο κοινό και όχι μόνο το συνάφι των μεταφραστών-άλλωστε σε ένα βαθμό όλοι όσοι έχουμε χρησιμοποιήσει ξενόγλωσση βιβλιογραφία έχουμε κάνει μεταφράσεις υποτυπώδεις και αντιμετωπίσαμε διλήμματα . Θυμάμαι το πόσο με προβλημάτισε σε ένα κείμενο κοινωνικής ψυχολογίας η απόδοση στα ελληνικά του όρου «nested identities» , νομίζω τελικά το απέδωσα εμφωλευμένες ταυτότητες καθώς και του όρου «poly culturalism» που επειδή υπήρχε ήδη ο όρος πολυπολιτισμικός:multiculturalism, τον απέδωσα πολυκουλτουραλισμός, για να μπορούμε τουλάχιστον να συνεννοηθούμε στο σεμινάριο.

  25. Γιάννης Κουβάτσος said

    Τα ίδια κι εγώ με τον Κώστα. Ευχαριστώ τη Μαρία για τον κόπο της και ευγνωμονώ τους μεταφραστές ξένων λογοτεχνικών και δοκιμιακών κειμένων, αφού χάρη σε αυτούς μπορώ και έρχομαι σε επαφή με την ξενόγλωσση λογοτεχνία και τις ιδέες που απασχολούν διαχρονικά τον παγκόσμιο πνευματικό πολιτισμό. Ποτέ δεν κατάφερα να μάθω καλά μια ξένη γλώσσα, οπότε, χωρίς την προσφορά των μεταφραστών, τα διαβάσματά μου θα περιορίζονταν στην ελληνική λογοτεχνία και δοκιμιογραφία. Ο Άγιος Ιερώνυμος να τους έχει πάντα καλά. 😊

  26. ΓΤ said

    23@ Κώστας

    Κάλλιο κρασοκατάνυξη παρά κατάνυξη

  27. Aghapi D said

    Πολλά άγνωστα έμαθα και πολλά παλαιά θυμήθηκα.
    Φαντάζομαι – βάσιμα μάλλον – πως στον εν λόγω τόμο θα ανακαλύψω πολύ περισσότερα.
    Πρέπει να το αποχτήσω αυτό το βιβλίο επειγόντως (και με άδειο πορτοφόλι πώς;)
    Θυμίστε μου μελέτες για αντίστοιχα χάσματα – αντινομίες – αβλεψίες και λοιπά στην ελληνική μετάφραση τής Παλαιάς Διαθήκης.

  28. odinmac said

    Υπάρχει ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από τον Μπόρχες, δεν ξέρω από ποιο βιβλίο, το απόσπασμα το παίρνω από αλλού, το οποίο είναι μία ειρωνική νύξη για την δυσκολία απόδοσης των κινέζικων στην γλώσσα «μας»:

    «… Γύρω στο 1916 αποφάσισα να ασχοληθώ με τη μελέτη της Ανατολικής γραμματείας. Μια μέρα που διάβαζα ενθουσιασμένος την αγγλική μετάφραση κάποιου Κινέζου φιλόσοφου, το μάτι μου έπεσε σ’ αυτό το αξιοσημείωτο απόσπασμα:
    «Ελάχιστα απασχολεί τον θανατοποινίτη αν θα πρέπει να βαδίσει ως την άκρη του γκρεμού, έτσι κι αλλιώς η ζωή έπαψε να τον ενδιαφέρει».
    Σ’ αυτή την πρόταση ο μεταφραστής είχε κολλήσει έναν αστερίσκο κι επεξηγούσε ότι η ερμηνεία του ήταν καλύτερη από την ερμηνεία του γνωστού ανταγωνιστή σινολόγου που είχε αποδώσει ως εξής την πρόταση:
    «Οι υπηρέτες καταστρέφουν τα έργα Τέχνης ώστε να μην υποχρεώνονται να αποφανθούν για την αξία ή τα ελλατώματά τους».
    Σ’ αυτό το σημείο, σαν τον Πάολο και τη Φραντζέσκα, σταμάτησα να διαβάζω. Ένας μυστηριώδης σκεπτικισμός είχε εισχωρήσει στην ψυχή μου…»

  29. ΚΩΣΤΑΣ said

    26
    ΓΤ μαν, από Μ. Δευτέρα έως και Μ. Πέμπτη, μόνο κατάνυξη.

    Μ. Παρασκευή, μέχρι την περιφορά του Επιταφίου και τα εγκώμια – ω γλυκύ μου έαρ… – κάτι το πνευματικά ανυπέρβλητο! Μετά, στενάζουν τα ουζερί, οι ταβέρνες τα καφενεία… από τσιπροκρασοκατάνυξη. Έθιμο που ανακαλύψαμε, εφαρμόσαμε και το διαδώσαμε ανά το πανελλήνιο οι καθιαυτού Λαρσινοί! 😉

    Μ. Σάββατο, γλεντοκόπι ενόψει … Ανάστασης. Αμήν

  30. Jago said

    Μα τα κέρατα του Μωυσή! Σημειώθηκε για τις επόμενες αγορές μου.

  31. antonislaw said

    29 «Μ. Παρασκευή, μέχρι την περιφορά του Επιταφίου και τα εγκώμια – ω γλυκύ μου έαρ… – κάτι το πνευματικά ανυπέρβλητο! Μετά, στενάζουν τα ουζερί, οι ταβέρνες τα καφενεία… από τσιπροκρασοκατάνυξη. Έθιμο που ανακαλύψαμε, εφαρμόσαμε και το διαδώσαμε ανά το πανελλήνιο οι καθιαυτού Λαρσινοί! 😉»

    Πάντως και στο Ρέθυμνο το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής γίνεται το αδιαχώρητο στην παλιά πόλη, που στήνουν τραπέζια όλα τα ρακάδικα στα στενά και δεν μπορείς να περάσεις και σερβίρουν με τη ρακή-νηστίσιμους μεζέδες- λούπινα, ξηρούς καρπούς, χταπόδια και σουπιές στη σχάρα, οφτές πατάτες, σαλάτα μαρούλι ντομάτα ανάλαδη, χλωρές αγκινάρες κουκιά, νερόβραστους γίγαντες με ξύδι, παξιμαδάκια, χοχλιούς. Το έθιμο εγώ το θυμάμαι από τη δεκαετία του ογδόντα σίγουρα.

  32. papathm said

    Ο Ιερώνυμος είναι υπεύθυνος και για μια κοσμοϊστορικής σημασίας μεταφραστική αυθαιρεσία: Είναι αυτός που εισήγαγε το Μήλο στην ιστορία του Αδάμ και της Εύας.

    Πριν από αυτόν, δεν ξέραμε τι φρούτο πρόσφερε ο όφις στην Εύα. Η ελληνική εκδοχή της Γενέσεως κάνει λόγο απλά για «απαγορευμένο καρπό» μεταφράζοντας κάτι εξίσου αόριστο από τα Εβραϊκά.

    Γιατί ο Ιερώνυμος το μετέφρασε έτσι; Η επικρατέστερη εκδοχή είναι ότι στα λατινικά η λέξη malus έχει δύο διαφορετικές έννοιες: «κακό» και «μήλο». Οπότε κάνει αυτή την επιλογή παίζοντας λίγο και με τις λέξεις παρόλο που ούτε το «κακό» αναφέρεται στις αρχαιότερες αφηγήσεις του περιστατικού.

    Επίσης πρέπει να έπαιξε ρόλο ότι το μήλο ήταν ήδη ελαφρώς δαιμονοποιημένο από την πασίγνωστη ιστορία του χρυσού μήλου της Έριδος που έδωσε ο Πάρις στην Αφροδίτη.

  33. ΚΩΣΤΑΣ said

    31
    Στην Λάρισα, την 10/ετία του 1970 ίσχυε από τις αρχές. Σε λίγο μικρότερη έκταση. Θεσσαλονίκη ήταν άγνωστο. Για να τηρήσω το έθιμο, βγαίναμε με μια/δυο φιλικές οικογένειες, μετέπειτα κουμπάροι… Τώρα κι εδώ στη Θεσσαλονίκη γίνεται χαμός.

    Αυτό δεν σημαίνει ότι ενδεχομένως και σε κάποιες άλλες περιοχές δεν συνέβαινε το ίδιο. Απλά, κάποιοι είμαστε από τους πρωτοπόρους σε αυτό το έθιμο. Σήμερα, νομίζω, είναι πανελλήνιας εμβέλειας.

  34. ΓΤ said

    33@

    Στην Τρίπολη παίζει τρελό χλαπάκιασμα μετά τον Επιτάφιο. Έχει βιωθεί το «θείο δράμα», η κατάνυξη είναι τέτοια που ο κάθε χωριατλαμάς κηροκράτης σχολιάζει τον διπλανό του, δεν πάει ούτε μπουκιά κάτω από τη στενοχώρια, αλλά όλα εξηγούνται αν σκεφτεί κανείς την ψυχογενή βουλιμία ως συνέπεια ασφαλώς του θανάτου του Πλαστουργού.

  35. dryhammer said

    29,31,33. Οι προθέσεις για την τήρηση του εθίμου υπάρχουν αλλά μένουν στις προθέσεις ανά παρά διά

  36. odinmac said

    Από μικρός ήταν κερατούκλης ο Μωυσής:

    Gustave Moreau (1826–1898), Moïse Exposé sur le Nil (The Infant Moses) (c 1876-78), oil on canvas, 185 x 136.2 cm, Harvard Art Museums/Fogg Museum (Bequest of Grenville L. Winthrop), Cambridge, MA. Courtesy of Harvard Art Museums

  37. ΚΩΣΤΑΣ said

    34 Οι Τριπ.ολίτες μάλλον είναι άλλο πράμα… 😉

    35 Ανά παρά διά… ωραίο! 🙂

  38. Γιάννης Κουβάτσος said

    Πάντως η Ένωση Αθέων την τηρεί και φέτος την παράδοση της σουβλακοκατάνυξης τη Μεγάλη Παρασκευή. Επαναστατημένους εφήβους που πάνε κόντρα στον μπαμπά μού θυμίζουν αυτοί οι τύποι. Ολίγον γραφικοί.😊
    https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://union.atheia.gr/%25CF%2586%25CE%25B1%25CE%25BD%25CE%25B5%25CF%2581%25CF%258C%25CF%2582-%25CE%25B4%25CE%25B5%25CE%25AF%25CF%2580%25CE%25BD%25CE%25BF%25CF%2582-2022/&ved=2ahUKEwjkro7wvqL3AhV-iv0HHeU0Ce0QFnoECAsQAQ&usg=AOvVaw2G0xeOMKDR8ZcrBSWWe2dx

  39. Αιμ. Παν. said

    Λένε οι συγγραφείς:
    «Η νεαρή χριστιανική εκκλησία είχε στηριχθεί στις λατινικές μεταφράσεις από μια ελληνική εκδοχή της Παλαιάς Διαθήκης»
    Προφανώς αγνοούν ότι η στο ανατολικό μισό της εκκλησίας/αυτοκρατορίας δεν είχαν ανάγκη την λατινική μετάφραση…
    Για τους δυτικούς είναι πια γραμμένο ανεξιτηλα οτι ουδέν υπάρχει στην Ανατολή…

  40. ΓΤ said

    38@ Δάσκαλος Θ13

    Βλέπω, Γιάννη, ότι θα παίξει Φανερός Δείπνος και στις Σέρρες. Λες να σκάσουν τίποτε μπαρτζούδειες ορδές και να έχουμε ντράβαλα με αυτούς τους άθεους τσιπροπροδότες;

  41. Γιάννης Κουβάτσος said

    40:Να σου πω, κι αν δεν είναι ο Πρόεδρος, όλο και κάποιοι αγανακτισμένοι πιστοί του Χριστού μπορεί να μαζευτούν για να προπηλακίσουν (και όχι μόνο) τους πιστούς της Αθεΐας. Στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη εντάξει, αλλά σε μια επαρχιακή πόλη πώς αντιμετωπίζονται άραγε τέτοιες συντάξεις;

  42. Γιάννης Κουβάτσος said

    41:Τέτοιες συνάξεις. Τέτοιες συντάξεις ξέρουμε πώς αντιμετωπίζονται: με κομμένο ρεύμα και με ουρά στα συσσίτια της εκκλησίας.

  43. dryhammer said

    41.> …πώς αντιμετωπίζονται άραγε τέτοιες συντάξεις;

    Με υποχρεωτική νηστεία…

  44. ORIO said

    Εξαιρετικό άρθρο σήμερα! Ένα από τα καλύτερα για την συμβολή των μεταφράσεων στο λεξιλόγιο! Αξίζουν έπαινο οι μεταφραστές πού κάνουν πιο όμορφη την γλώσσα των ανθρώπων!

  45. Pedis said

    # 8 – Χαίρε καλέ μου Χτήνε!!

    # 13 α – Μερσί, μιλ μερσί και στη Μαρία (η γνωστή Μαρία?) για τον κόπο της. Μου άρεσε το απόσπασμα και παρήγγειλα το βιβλίο.

    [Ο θαυμάσιος, για πάμπολλους λόγους, πίνακας Girolamo nello studio του Antonello da Messina (1474) ]

  46. SearchPeloponnese said

    0.
    «η οποία διήρκεσε όλη την επόμενη δεκαετία και τη μισή μεθεπόμενη»

    Αυτό το κόλλημα με τις δεκαετίες δυσκολεύομαι να το καταλάβω. Αν έλεγε «διήρκεσε όλη την επόμενη δεκαπενταετία» ή κάτι παρόμοιο, τι θα άλλαζε;

  47. Reblogged στις anastasiakalantzi59.

  48. SearchPeloponnese said

    (Ξέρω, στα Αγγλικά υπάρχει λέξη μόνο για τη δεκαετία. Δεν υπάρχει λέξη vigintade ή quindecade / quindecimade, ας πούμε…)

  49. geobartz said

    Ιερωνύμου de viris illustribus, είναι ένα βιβλίο που κάπου το έχω βολέψει. Είναι μια διατριβή που εκπονήθηκε προ αρκετών ετών. Την είχα «ξεφυλλίσει» τότε, ως ευρισκόμενη εκτός των κυρίων ενδιαφερόντων μου. Αυτός ο Ιερώνυμος υποθέτω ότι είναι ο «Άγιος» των Μετσφραστών.
    Σχετικά με τα μεταφραστικά (ονοματολογικά) προβλήματα που αναφέρει ο Νοικοκύρης, νομίζω ότι αυτά αφορούν αποκλειστικά τους επαγγελματίες μεταφραστές θρησκευτικών κειμένων. Για όλους τους υπόλοιπους, το κύριο (αν όχι μοναδικό) ενδιαφέρον εστιάζεται (ή πρέπει να…) στο τί λένε οι διάφορες θρησκείες για την ενδεδειγμένη συμπεριφορά εκάστου, έναντι των συνανθρώπων του (ου μην αλλά και των ζώων και του περιβάλλοντος γενικότερα).

  50. ΣΠ said

    32
    Κάτι παρόμοιο έχει εδώ: https://sarantakos.wordpress.com/2018/08/10/polizzoti/

  51. geobartz said

    40 ΓΤ said, 41, 42 Γιάννης Κουβάτσος said, 43 dryhammer said…
    # Με το μπαρντόν. Μόλις τώρα είδα την στρουθοκάμηλον: Είχε το κεφάλι της κρυμμένο στην άμμο, αλλά κατά τα λοιπά ήταν Γκουλιόμπαρη και Τσίτσιδη. Καλή Ανάσταση και καλό …χλαπάκιασμα!!

  52. Γιάννης Κουβάτσος said

    Γκουλιόμπαρη τι είναι; Όπως λέμε κουνιοτράμπαλη;

  53. ΓΤ said

    Σπέσιαλ λάιβ για Τζι Πόιντ
    Τελικός Κυπέλλου Φωκίδας: Απόλλων Ευπαλίου-Αμφισσαϊκός

  54. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    22 Φάλτσο λοιπόν της μεταφράστριας, αν και το φύλο των αναφερόμενων σε υποσημειώσεις είναι μεγάλος βραχνάς…. Βέβαια στην εποχή μας, ένα κλικ υπόθεση είναι.

    32 Ευχαριστω, κάτι έχουμε γράψει στο άρθρο για το μήλο

    36 !

    44 Να είστε καλά!

    50 Α, ίσως αυτό να είχα στο νου μου (βλ. 32)

  55. Δεν ξέρω αν οι βουδιστές επιχείρησαν μεταφραστικό σαμποτάζ στους νεστοριανούς, πάντως το γεγονός είναι οτι συνεργάστηκαν και τους βοήθησαν να πλασάρουν μια πραμάτεια ανταγωνιστική προς τη δική τους, μέσα στο ίδιο τους το σπίτι (ο νεστοριανισμός πρόκοψε στην Ανατολή). Προσπαθώ να μεταφέρω τη ζωγραφιά στον ευρωπαϊκό καμβά αλλά δεν.

    _____________

    45# Γειά σου Πέδαρε. Ένας ιντερνετικός γνωστός μου (δεν τον ξέρεις, είναι από βιλάτζο) είπε κάποτε να δίνεις παρουσία και μετά να πηγαίνεις να παίζεις μπάλα όπου θες 🙂
    Όλα καλά?

  56. Μαρία said

    54
    Είχα ψάξει τα ντοκιμαντέρ αλλά δεν μάντεψα το φύλο 🙂
    https://www.editionsmontparnasse.fr/traduire/

  57. 56# Τώρα που τη γκούγκλαρα το πλαϊνό σημείωμα στα ελληνικά την έχει για γάλλο σκηνοθέτη 🙂

  58. Mitsi Vrasi said

    Μ’ αρέσει το κείμενο κι ας μην έχω ιδέα από μεταφράσεις θρησκευτικών κειμένων. Ασχολείται και με ιστορία. Οι Ταϊπίνγκ επαναστάτησαν για μια λάθος μετάφραση. (Ε, δεν ήταν αυτός ο λόγος, μπορεί μια μικρούλα αφορμή, το λέει και το κείμενο).

    Όσο για τα χριστιανικά μας ήθη, πώς γίνεται να επικρατούν τα κέρατα έναντι του φωτοστεφάνου, στον ήρωα Μωϋσή; Μήπως είχε ήδη αγιοποιήσει τον Ιερώνυμο η Εκκλησία και δεν τόλμησε να το αλλάξει; Κέρατα ο Εωσφόρος έχει. Ο Μωϋσής, που πήρε και τις πλάκες, με κέρατα; Ύστερα του έβαζαν κάτι πυροτεχνήματα στους πίνακες. Υποθέτω ότι δεν τόλμησαν. Σκέψου να γκρεμίσεις το Μικελάντζελο!

    Το απόσπασμα έχει ενδιαφέρον. Θα το κοιτάξω.

  59. Ριβαλντίνιο said

    Το έχω ξαναπεί αυτό. Στην ωραία γαλλική ταινία «Αδελφότητα των Λύκων» , τον Ινδιάνο συμπρωταγωνιστή υποδύεται ο Μαρκ Ντακάσκος. Όταν αναφέρεται η φυλή του, στους ελληνικούς υπότιτλους βλέπουμε «Μοϊκανός Ιροκουά» . Στην πραγματικότητα αναφέρθηκε στην ταινία «Μόχωκ Ιροκουά».

    Είναι αυτό τόσο σημαντικό ; Για εμάς σίγουρα όχι , ούτε μάλλον για τους σύγχρονούς μας Ινδιάνους. 🙂 Αλλά η ταινία διαδραματίζεται τον 18ο αι. και οι Μοϊκανοί ήταν άσπονδοι εχθροί με τους Μόχωκ. Επίσης ανήκαν σε τελείως διαφορετικές εθνοτικές ομάδες . Οι Μοϊκανοί ήταν αλγκονκίνικης καταγωγής , ενώ οι Μόχωκ ιροκέζικης. Συνεπώς, ένας Μοϊκανός δεν θα μπορούσε να ήταν ποτέ Ιροκουά.

    Μάλλον αυτός που έκανε την νεοελληνική απόδοση μπερδεύτηκε για δύο λόγους. Πρώτα απ’ όλα τα ονόματα των δύο φυλών μοιάζουν : Mohican – Mohawk . Και έπειτα το κούρεμα που σε εμάς είναι γνωστό ως «μοϊκάνα» ( Mohican hairstyle ) , στις ΗΠΑ είναι γνωστό κυρίως ως «Mohawk hairstyle» . 🙂

    Για κάποιον που ασχολείται με τους ιθαγενείς της Αμερικής, το να διαβάσει «Μοϊκανός Ιροκουά» είναι τόσο παράταιρο σαν να διάβαζε κάποιος που ασχολείται με τους ασιατικούς λαούς «Κηδαρίτες Ούννοι» ή «Κιδαρίτες Άραβες» , αντί των ορθών «Κηδαρίτες ( Qedarites ) Άραβες» και «Κιδαρίτες ( Kidarites ) Ούννοι».

    Στα θρησκευτικά αυτό που μου έρχεται στο νου αυτή την στιγμή είναι πως δεν ήξεραν ποια ακριβώς περιοχή ήταν η Καφθόρ , η πατρίδα των Φιλισταίων. Άλλοι μετέφραζαν Κρήτη και άλλοι Καππαδοκία. Αν θυμάμαι καλά και μέσα στην ίδια την Παλαιά Διαθήκη των Ο ΄ υπάρχουν και οι δύο ερμηνείες , ανάλογα με το βιβλίο που βρισκόμαστε.

  60. sarant said

    Καλώς τον Ριβαλντίνιο που άκουσε τις προτροπές και τις προσκλήσεις μας. Πολύ χαίρομαι!

  61. ΚΩΣΤΑΣ said

    59
    Ως ευ παρέστης! 😅🤣😂

  62. Γιάννης Κουβάτσος said

    59:Ρίβα – θρησκεία – θύρα 13.😊☘️🏆

  63. Πώς λέγεται το Found in Translation στα ελληνικά: Βρεμένοι στη μετάφραση; 🙂

  64. Λεύκιππος said

    Οι σχολιαστές το ρίξανε στα θρησκευτικά σήμερα και όλη την υπόλοιπη εβδομάδα, φοβάμαι. Τέλος πάντων, καλά νάμαστε.

  65. Μαρία said

    57
    Γαλλίδα είναι πάντως, «ισραηλινής» καταγωγής, που γεννήθηκε πριν απ’ τη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ.
    Είχα γνωρίσει και μια Γαλλίδα παλαιστινιακής καταγωγής που μου είπε γελώντας οτι είχε γεννηθεί στα Ιεροσόλυμα απο γονείς άραβες προτεστάντες.
    Το σάιτ της http://nurithaviv.free.fr/filmographie.htm

  66. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    59 – Γειά σου ρε Ρίβα παιχταρα!👍⚽😄

    60 – Κι ο άγιος φοβερά θέλει.😂
    Είμαι σίγουρος πως κι ο μεγάλος μας νεκρός ο καλόψυχος, θα χαίρεται σήμερα μαζί μας, για την μεγάλη επιστροφή του καλόπαιδου.😊

  67. geobartz said

    52 Γιάννης Κουβάτσος said: «Γκουλιόμπαρη τι είναι; Όπως λέμε κουνιοτράμπαλη»;
    # Ας μας το εξηγήσει ο Γκουλιόμπαρος Τσίτσιδος. Δεν θέλω να του πάρω τη μπρουστέλα!

  68. Ριβαλντίνιο said

    Γεια σας. Ευχαριστώ πολύ για το καλωσόρισμα.

  69. Alexis said

    Το έχω ξαναγράψει εδώ και δεν άρεσε σε κάποιους: πρέπει να είμαστε από τους πιο κοιλιόδουλους λαούς του κόσμου. Όχι τόσο για τις ποσότητες που τρώμε (άλλοι μας ξεπερνάνε κατά πολύ σ’ αυτό) όσο για το ότι έχουμε μετρατρέψει όλες τις γιορτές σε γιορτές φαγητού και σε πανδαισία γεύσεων.
    Χριστούγεννα, Πάσχα, Καθαρά Δευτέρα, Ευαγγελισμού, Κυριακή των Βαΐων, Τσκνοπέμπτη, Δεκαπενταύγουστος…
    Εσχάτως και Μεγάλη Παρασκευή με νηστίσιμα…
    Στα δε καλοκαιρινά πανηγύρια αναστενάζουν οι γουρουνοπούλες και τα κοντοσούβλια.

    #59: Καλώς τον Ριβαλντίνιο!

  70. rogerios said

    Λέμε κι εμείς μεταξύ μας ότι «εντάξει, δεν είμαστε και γιατροί» ή ότι «δεν πέθανε και κανείς από ένα μεταφραστικό σφάλμα». 🙂 Δεν είμαι και τόσο βέβαιος. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αρκετοί έχουν πάθει σοβαρή ζημιά από μεταφραστικά σφάλματα. Ειδικά σε περιπτώσεις όπως του αγίου προστάτη μας, ορισμένα από τα λάθη του οποίου διαμόρφωσαν θεολογικό δόγμα και είχαν επιπτώσεις σε κάμποσες γενιές. Διότι αν το σφάλμα με τα κέρατα πες ότι, άντε, απλώς έκανε μερικούς γλύπτες να χρησιμοποιούν περισσότερο υλικό και να φουσκώνουν λιγάκι τον λογαριασμό που θα πλήρωνε όποιος παρήγγειλε το έργο τέχνης, άλλα σφάλματα είχαν πολύ μεγαλύτερο βάρος (όπως λ.χ. τα σχετικά με τον γάμο). Αν, φυσικά, δεχτούμε ότι όλα ήταν σφάλματα κι όχι λαθροχειρίες… Τέσπα, τι να γίνει, δεν είχε την εποχή εκείνη εξετάσεις πιστοποίησης γλωσσομάθειας να κοπεί ο Ιερώνυμος στο C1 για τα εβραϊκά ή τα ελληνικά και να ακολουθήσει διαφορετικό επαγγελματικό προσανατολισμό. 🙂

    Το λάθος με το φύλο της Νουρίτ Αβίβ ομολογώ ότι με ενοχλεί. Δεν είναι άγνωστη η συγκεκριμένη, αλλά ΟΚ. Κάποιος σχετικά εξοικειωμένος με τα του Ισραήλ γνωρίζει επίσης ότι το «Νουρίτ» είναι κατά βάση γυναικείο όνομα, αλλά τι να γίνει… δεν πειράζει. Με ενοχλεί το ότι η εύρεση της απάντησης στο ερώτημα χρειάζεται ακριβώς όσο χρόνο απαιτεί η πληκτρολόγηση του ονόματος συν ένα δευτερόλεπτο.

    Ευχαριστίες στη Μαρία που πληκτρολόγησε εδώ που τα λέμε μπόλικο κείμενο! Η δική μου εντύπωση από το βιβλίο είναι ότι απευθύνεται πρωτίστως στο ευρύ κοινό (και όχι τόσο στους ασχολούμενους επαγγελματικά με τις γλώσσες) και προφανέστατα (και λογικότατα) στο αγγλόφωνο.

    ΥΓ: Καλώς επέστρεψε ο Βραζιλιάνος παίχτης της ομάδας! 🙂

  71. ΓΤ said

    69@

    ταπειναλέοι χριστιανοί που φιλούν το χέρι του βαρελοκοιλιά παπά

  72. odinmac said

    Μόλις έβαλα να δω ένα γαλλικό θρίλερ στο ερτφλιξ, τον Συγγραφέα, και ω της συμπτώσεως, στο 2ο,3ο λεπτό περίπου, βλέπουμε τον συγγραφέα να τελειώνει μια παράγραφο στο γραφείο του, να σηκώνει το βλέμμα σε κάποια καρφιτσωμένα ιδιόχειρα τσιτάτα, και να διαβάζει σε ένα απ’ αυτά: «Γράφε 2500 χαρακτήρες κάθε μέρα» και από κάτω «Στήβεν Κινγκ»

    (τέλος πάντων, το συσχετίζω με «την απόδοση του σημερινού μεταφραστή» του ποστ).

  73. Εξαιρετικά ενδιαφέρον το σημερινό.

  74. rogerios said

    Πάντως, για να είμαι δίκαιος οφείλω να πω ότι οι μεταφράσεις του Ιερώνυμου έχουν σαφώς θετικά στοιχεία. Π.χ., μεταξύ των μεταφραστικών αρχών του καταλέγεται η έντονη απέχθεια για την κατά λέξη μετάφραση και τη χρήση όρων κι εκφραστικών μέσων αδόκιμων για τη γλώσσα-στόχο.
    Το ζήτημα ίσως τελικά να είναι ότι ο Ι. επιχειρεί κατ’ ουσίαν μια εκ νέου μετάφραση, επιχειρώντας να απομακρυνθεί από τους Εβδομήκοντα ως γλωσσικούς μεσάζοντες. Για πολλούς, ειδικά στη Δύση, η μετάφραση του Ι. είναι πολύ πιο πιστή στα εβραϊκά πρωτότυπα. Προφανώς δεν έχω τις γνώσεις για να τοποθετηθώ σε ένα τέτοιο θέμα, ειδικά όταν υπεισέρχονται ζητήματα θεολογίας και πίστης…
    Αρκούμαι να επισημάνω την ύπαρξη ενός πολύ ενδιαφέροντος ιστορικού μυθιστορήματος (και σύντομου, μόλις 110 σελ. μαζί με εισαγωγή, επίλογο κ.λπ.): Alain Le Ninèze «La controverse de Bethléem», Actes Sud, Arles, 2009. Είναι γραμμένο με τη μορφή επιστολών μεταξύ του αγίου Ιερώνυμου και του μέχρι τότε κολλητού του, του Ρουφίνου (οι δυό τους τσακώθηκαν σχετικά με τη διδασκαλία του Ωριγένη, την οποία ο Ι. αποκήρυξε, ενώ ο Ρ. συνέχιζε να θαυμάζει).

  75. spyridos said

    65
    Άσχετο αλλά συνειρμοί είναι αυτοί.

    «Αριστοκρατική, λεπτή και μελαγχολική,
    κόρη ενός πλούσιου Αιγύπτιου όπου ‘χε αυτοκτονήσει,
    ταξίδευε τη λύπη της σε χώρες μακρινές,
    μήπως εκεί γινότανε να τηνε λησμονήσει.

    Πάντα σχεδόν της Μπασκιρτσέφ κρατούσε το Ζουρνάλ,
    και την Αγία της Άβιλας παράφορα αγαπούσε,
    συχνά στίχους απάγγελνε θλιμμένους γαλλικούς,
    κι ώρες πολλές προς τη γαλάζιαν έκταση εκοιτούσε.»

  76. sarant said

    63 Έλα ντε!

    72 Δεν θυμάμαι ποιος συγγραφέας ΕΦ έλεγε ότι «ασχολούμαστε με αλλότρια, ενώ ο Χενλάιν γραφει 8000 λέξεις τη μέρα»

  77. ΓΤ said

    @Ριβαλντίνιο, Ρογήριος και όλα τα ατίθασα μωρά

    ‘τί φρέσκο ψάρι είμ’ εδώ
    και δεν θυμάμαι Ριβαλντίνιο
    ας πάει κάθε γίδι στον Οξαποδώ
    και καλώς ήρθε ο παλιός
    με την ορμή του Ελ Νίνιο

    Η καθεμιά επιστροφή
    δέον να είναι πανηγύρι
    και τις αράδες θα ρουφώ σαν γύρη
    σε κάθε του αποστροφή

    Παραπομπές καταλεπτώς
    γαμάτο ντουέτο με Ρογήριο
    μέσα στο θέμα
    –πάντα «εντός»–
    κι όχι μυαλά για οίκο… ευγήριο

    Και έχω γίνει τρελό πρεζάκι
    με την παράθεση γνωμών ωραίων
    δάκρυ για μνήμη Κωστόπουλου-Ζάκι
    κάρφος γαμώψυχων νοικοκυραίων

  78. Ρε Γου Του με τον πόνο μου παίζεις ; Που έφερα τον αποκωδικοποιητή μαζί μου και ξέχασα το τηλεκοντρόλ και την…τηλεόραση !

    κάποια μου πήρε τα μυαλά
    πάω να βάψω τα ωά
    πριν γίνουν ομελέτα
    στο γράφω νέτα σκέτα

  79. Το # 78 —-> # 53

    Η αλήθεια είναι πως ο ΠΑΟ θα φτάσει με την αξία του στον τελικό. Αν είχε και τον Φουφουτο Α.Ο. αντίπαλο εκεί θα το έπαιρνε προς δόξα του μάγου Γιοβάνοβιτς που στους Αίτορ, Βιγιαφάνες, Παλασίο που σέρνονταν στην αρχή έδωσε τον ζωμό του Αστερίξ και πετάνε, ενώ ο Βιτάλ που ήρθε πετώντας σέρνεται !!!

  80. 13γ,

    Έχει και Zetsche — ήταν αφεντικό στην Μερσεντές αρκετά χρόνια, τώρα, λέει, ασχολείται με τον τουρισμό.

  81. https://en.wikipedia.org/wiki/Dieter_Zetsche

  82. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα, Ωραίο, ειδικότατου ενδιαφέροντος,άρθρο.
    Να σημειωθεί λοιπόν, έστω ως μία ειδική οπτική γωνία για τις ανάγκες πλήρότητας των τηρούμενων πρακτικών, ότι ο χαρακτηρισμός του Μωυσή ως κερασφόρου δεν μοιάζει και τόσο σφαλερός όσο φαίνεται από τις δικαιολογημένες (εν πολλοίς) σχετικές επικρίσεις, εάν ληφθεί υπόψη ότι τα κέρατα είναι και σύμβολα θεοσημίας και ηγετικότητας.
    Να υπενθυμιστεί προς τούτο ότι ο Μέγας Αλέξανδρος(περσ. Σικαντέρ, αραβ.Ισκαντάρ) αναφέρεται και αναπαρίσταται σε χρυσά νομίσματα ως “Δίκερως” Dhul-Qarnayn, [ βλ. https://en.wikipedia.org/wiki/Dhu_al-Qarnayn , Κοράνι, σούρα al-Kahf (Η Σπηλιά) (ΧVΙΙΙ, 82-110)], φερόμενος ως γιός του Άμμωνα/Άμεν/Ιμν (ο Κρυμμένος),αιγύπτιου, γονιμικού, δημιουργού θεού( που σύμβολό του ήταν ο Κριός), γνωστού επίσης και με τα ονόματα Άμων-Ρα και Ζευς-Άμων (βλ. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%86%CE%BC%CF%89%CE%BD καθώς και εικασία θεοσοφιστών ότι το Αμήν ετυμολογείται από το Άμων).
    Με τον ’Αμμωνα συγχωνεύτηκε και ο Μεσοποτάμιος Βάαλ(=Κύριος, Άρχων), του οποίου σύμβολο ήταν επίσης ο Κριός όπως και ο Ταύρος, ταυτισθείς από τους ΑΗΠ με τον Δία και μετεξελιχθείς σε Άμων-Βάαλ(βλ. https://en.wikipedia.org/wiki/Baal_Hammon ,https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CE%AC%CE%B1%CE%BB και http://www.polignosi.com/cgibin/hweb?-A=1689&-V=limmata ), για να κληροδοτήσει τελικά τα κακά του κέρατα στον Βεελζεβούλ.
    Δεδομένου ως εκ τούτου του πολλαπλού συγκρητισμού των θρησκευτικών πεποιθήσεων στην ευρύτερη περιοχή (περιλαμβανομένου σαφώς του ζωροαστρισμού), αλλά και της αναγκαίας εκπολιτιστικής μεθερμηνείας των ποικίλων παγανιστικών αντιλήψεων, θα μπορούσε να εξηγηθεί και η αναβάθμιση των κεράτων σε «γλώσσες φωτιάς» όπως και το γεγονός ότι ο Μωυσής όχι μόνο συνομιλούσε με φλεγομένη μη καιομένη βάτο (βλ. πυρολατρεία) αλλά έπασχε και από ταπηροκρανίαση, αφού έγινε «πυρ και μανία»/ δαιμονίστηκε, όταν, κατελθών με τις θείες εντολές από το Σινά, είδε τους ειδωλολατρίζοντες ομοεθνείς του να προσκυνούν τον χρυσό(=ηλιογενή) μόσχο, κατά τις αντίστοιχες αιγυπτιακές επιρροές τους (βλ. ινφλουένσερ Άπις στο https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CF%81%CF%85%CF%83%CF%8C%CF%82_%CE%9C%CF%8C%CF%83%CF%87%CE%BF%CF%82 )

  83. sarant said

    Καλημέρα από εδώ!

    80 Πρακτικός ως επιχειρηματίας, το απλοποίησε 🙂

  84. Πέπε said

    Καλημέρα σας.

    #82: Πράγματι, κι εγώ σκεφτόμουν τα κέρατα του Μεγαλέξαντρου και διερωτώμουν αν μπορεί να βγει κάποιος συσχετισμός. Είναι και η θεϊκότητα, αλλά είναι και η ιδιότητα του ηγέτη, και ειδικότερα του ηγέτη σε πορεία. Όχι πως φαντάζομαι ότι μπορούσε να υπάρξει ένας τόσο στενός και παράδοξος συμβολισμός «κέρατα = αυτός που οδηγεί τον λαό κάπου» (!), αλλά πάντως τα κοινά σημεία μεταξύ των δύο προσωπικοτήτων είναι αρκετά.

    Επίσης, ένας λόγος που σ’ εμάς φαίνονται τόσο παράξενα και άξια συζήτησης τα κέρατα είναι επειδή τα συνδέουμε με τον διάβολο. Ο διάβολος όμως γιατί έχει κέρατα; Η μορφή του διαβόλου είμαι αρκετά βέβαιος ότι προέρχεται κατευθείαν από τη λαϊκή παράδοση, χωρίς καμία βάση σε ιερά κείμενα (μπορεί να κάνω και λάθος, αλλά ο διάβολος είναι πνεύμα, δεν πιστεύω δα να δίνεται η… εξωτερική περιγραφή του), και ότι εν πολλοίς στηρίζεται στη μορφή των Σατύρων και του Πανός, στη λογική ότι αφού οι νέοι Χριστιανοί αρνούνται / δυσκολεύονται να ξεχάσουν όσα ήξεραν και να δεχτούν ολόψυχα ότι όλες οι μυθικές μορφές του 12θεου είναι ανύπαρκτες, τότε οκέι, είναι υπαρκτές αλλά κακές. (Παρόμοια και με τους καλικαντζάρους, που ασφαλώς δεν έχουν καμία βάση στα κείμενα της επίσημης θρησκείας.) Αλλά οι Σάτυροι έχουν κέρατα; Κατσικοπόδαρα ναι, ουρά ναι. Κέρατα δε νομίζω. Πόθεν λοιπόν τα κέρατα του διαβόλου;

  85. Πέπε said

    Και επ’ ευκαιρία, πόσο θα ήθελα να γράψει κάποιος ένα κείμενο μιας άλφα αναγνωσιμότητας και να εξηγήσει την παρεξήγηση με τον κρίνο! Τελικά όντως διδάσκεται και στα σχολεία, φρικάρισα όταν το συνειδητοποίησα. Βέβαια εδώ δεν είμαστε θεολογικό μπλογκ -καθόλου θα έλεγα-, αλλά ίσως κανείς δει την έκκλησή μου… Ο λόγος που επικράτησε να λέγεται (α) ότι ο Γαβριήλ προσέφερε στην Παναγία κρίνο -απλώς ανακριβές- και (β) ότι μυρίζοντάς τον συνέλαβε -τερατώδης διαστρέβλωση- είναι παρόμοιος με τον λόγο που μαθαίνουμε εδώ ότι οδήγησε στα κέρατα του Μωυσή.

  86. Παναγιώτης K. said

    «αλλά έπασχε και από ταπηροκρανίαση» 🙂
    Μου αρέσει!
    Άλλη μια λειτουργία του παρόντος ιστολογίου: Απελευθερωτικό έναντι των γλωσσικών συμβάσεων!

  87. Καλώς επέστρεψες, αγαπητέ Ροναλντί…− εεε, Ριβαλντίνιο ήθελα να πω!

  88. ΓΤ said

    85@ Πέπε

    Και το πρήξιμο με τον «κρίνο» συνεχίζεται και σε επίπεδο στεγνοκαθαριστηρίων. Όπου γυρίσεις το κεφάλι σου βλέπεις «Κρίνος» επωνυμία για στεγνοκαθαριστήρια, ταπητοκαθαριστήρια, κι έρχεται η ώρα να ρίξεις Παναγίες από την αφόρητη επανάληψη…

  89. dryhammer said

    88. Κάποτε είχαμε ζαχαροπλαστείο «Ο Κρίνος» και στεγνοκαθαριστήριο «Έντελβάις»

  90. Πέπε said

    88

    Αλήθεια, γιατί όμως;
    Οι στεγνοκαθαρισταί έχουν περίεργα χούγια. Παλιότερα -δεν ξέρω τώρα- ήταν συνηθισμένο όνομα και το «Στέμμα». Οκέι, κάποιοι είναι βασιλικοί, αλλά σε άλλα επαγγέλματα δεν υπάρχουν βασιλικοί; Δεν είδα ποτέ μπακάλικο ή προποτζήδικο Στέμμα, μόνο καθαριστήριο. Με τον Κρίνο, ακόμη μυστηριωδέστερο.

  91. ΓΤ said

    90@

    Γιατί θα σου παραδώσουν υποτίθεται «λευκό» και άσπιλο το ρούχο…

  92. ΓΤ said

    89@

    Ακριβώς. «Λευκά», αγνά «παρθένα» υλικά για τα γλυκά, και ρούχα «λευκά» σαν το αλπικό τοπίο του έντελβαϊς… 🙂

  93. ΣΠ said

    Καλώς τον παικταρά! Τι ευχάριστη έκπληξη! Μας έλειψες. 1384 μέρες είναι πολλές.

  94. Γιάννης Κουβάτσος said

    «Τελικά όντως διδάσκεται και στα σχολεία, φρικάρισα όταν το συνειδητοποίησα.»
    Γιατί φρικαρισες, Πέπε, λες και πρόκειται για τη διαστέβλωση ιστορικού γεγονότος; 😊

  95. Neo Kid said

    Kalimera, kales giortes se olous! (And sorry for the bloody Greeklish!)
    Kati sxetiko apo to Futility Closet:

    «Apropos of Eskimo, I once heard a missionary describe the extraordinary difficulty he had found in translating the Bible into Eskimo. It was useless to talk of corn or wine to a people who did not know even what they meant, so he had to use equivalents within their powers of comprehension. Thus in the Eskimo version of the Scriptures the miracle of Cana of Galilee is described as turning the water into blubber; the 8th verse of the 5th chapter of the First Epistle of St. Peter ran: ‘Your adversary the devil, as a roaring Polar bear walketh about, seeking whom he may devour.’ In the same way ‘A land flowing with milk and honey’ became ‘A land flowing with whale’s blubber,’ and throughout the New Testament the words ‘Lamb of God’ had to be translated ‘little Seal of God,’ as the nearest possible equivalent. The missionary added that his converts had the lowest opinion of Jonah for not having utilised his exceptional opportunities by killing and eating the whale.

    — Lord Frederic Hamiliton, The Days Before Yesterday, 1920»

  96. ΓΤ said

    95@ στα ινουκτιτούτ

    https://apkpure.com/inuktitut-bible/bible.digital.reader.id7#bible.digital.reader.id7-1

  97. sarant said

    85 Είχαμε άρθρο για τον κρίνο, τότε με τον Μόσιαλο

    95 Καλώς τον, πολύ ενδιαφέρον!

  98. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    95# Να επισημάνω Κίντο πως επιπλέον θα ήταν ανόητο να απειλούν οι ιεραπόστολοι τους Εσκιμώους με το αιώνιον πυρ. Με την ελπίδα να ζεσταθεί επιτέλους το κοκαλάκι τους θα κυλιόσαντε μανιωδώς στο βούρκο της αμαρτίας.

  99. Θράκας said

    #82,84 Και εγω σκεφτομουν, οτι σε ολη την μεσογειο υπηρχε αυτη η λατρευτικη παραδοση με ιδιαιτερο συμβολισμο στα κερατα.Η εικονες του κερασφορου Μωυση δεν μου φαινεται να προηλθαν τελειως απο το πουθενα,δεν φαινεται για τελειως αυθαιρετο. Η παραγραφος που ακολουθει,ειναι παρμενη απο καποιον O Diasimos απο το Facebook.
    «Ο Πάνας (αρχ. Παν) είναι αρχαία ελληνική, ιδεατή, ανθρωπόμορφη και δευτερεύουσα θεότητα, που ήταν συνυφασμένη με την «πανίδα» της Φύσης,(άνθρωποι και ζώα) σε μια αμφίδρομη σχέση προστασίας, αλλά και προσωποποίση της γενετικής δύναμης της ζωής.Σαν πνεύμα των δασών,υπήρξε Θεός της Προφητείας.Γι’αυτό υπήρχαν και μαντεία του Πανός.Τα μαντεία είχαν μεγάλη αξία στην αρχαία Ελλάδα.Ήταν η σύνδεση μεταξύ των θνητών και των αθανάτων.
    Ένα χαρακτηριστικό που τον διαφοροποιεί από τους υπόλοιπους Θεούς είναι ότι ο Παν ήταν κερασφόρος.Δηλαδή φέρει κέρατα.Στην αρχαιότητα τα κέρατα ήταν αντικείμενο σεβασμού και θεωρούνταν ιερά σύμβολα από όλους τους αρχαίους πολιτισμούς,καθώς αντιπροσώπευαν την θεϊκή δύναμη και την σύνδεση του ανθρώπου με το θείο. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Μ.Αλεξανδρου,όπου στο κέρμα των 100 δραχμών εμφανίζεται ως κερασφόρος.»

  100. odinmac said

    72, 76β
    Να πούμε ότι και τα ανάλεκτα του Κομφούκιου έχουν 2500 ιδεογράμματα περίπου.
    Ο Σωτήρης Χαλικιάς, που ασχολείται δεκαετίες με την μελέτη της αρχαίας κινεζικής γλώσσας, γράφει για τα ανυπέρβλητα προβλήματα της απόδοσης των εννοιών από την μία γλώσσα στην άλλη, στην μετάφραση του έργου από το πρωτότυπο στα ελληνικά. Έννοιες που, όπως γράφει, είναι σχεδόν αδύνατο να αποδοθούν με τους τρέχοντες φιλοσοφικούς όρους που διαθέτουν οι γλώσσες μας, καθώς οι όροι αυτοί αντλούν το νόημά τους απο μια ριζικώς διαφορετική προσέγγιση του κόσμου. Στο βιβλίο έχει μία εισαγωγή 125 σελίδων όπου οι περισσότερες απ’ αυτές αναλώνονται στην (συνοπτική!) παρουσίαση των κυριότερων ιδεογραμμάτων με τα οποία εκφέρονται στο κειμενο οι θεμελιώδεις έννοιες της κομφουκιανής διδασκαλίας.
    Ο κίνδυνος να επιβάλει κανείς τις δικές του νοητικές κατηγορίες στην σκέψη που εκφράζει άλλες πνευματικές παραδόσεις, είναι κάτι που τελικά δεν μπορεί να αποφευχεί. Οι πιο θεμελιώδεις από τις κατηγορίες αυτές είναι εκείνες που προκύπτουν από την ίδια την δομή της γλώσσας στην οποία σκεφτόμαστε (προειδοποίηση του A. Graham).
    Σε κάποιο σημείο γράφει «… Το ίδιο το ιδεόγραμμα δηλώνει τόσο το ρήμα όσο και το ουσιαστικό, «σαν να μη χώρισε επισήμως ποτέ το ρήμα από το πράγμα»… … Και δεν φτάνει μόνο αυτό: το ρήμα διαθέτει μόνο απαρεμφατική μορφή, όλες οι άλλες γραμματικές του λειτουργίες επιτελούνται με την χρήση ειδικών ιδεογραμμάτων.. … και αν αυτά ισχύουν για όλα τα είδη του λόγου, τα φιλοσοφικά κείμενα χαρακτηρίζονται από πρόσθετες δυσκολίες. Από την παρουσίαση των θεμελιωδών εννοιών του κειμένου στην εισαγωγή, φάνηκε ξεκάθαρα η σημασιακή υστέρηση των αποδόσεων που επιλέχθηκαν για το κάθε ιδεόγραμμα, στην σύγκρισή τους με την σημασιακή πολυμέρεια που διαθέτει το ιδεόγραμμα στο πρωτότυπο. Πολυμέρεια που προέρχεται από το γεγονός ότι στο φιλοσοφικό κείμενο – όπως άλλωστε σε μεγαλύτερο βαθμό συμβαίνει στο ποιητικό- η εικονογραφική συγκρότηση του ιδεογράμματος υπεσέρχεται με την σειρά της στην σημασιολογική του λειτουργία. Τα ιδεογράμματα δηλαδή, εκτός των άλλων, είναι και εικονογράμματα. Συνεπώς πρέπει να ερμηνευτούν και μέσω οπτικής προσέγγισης, που κατ’ αυτό τον τρόπο επιτρέπει ένα πρόσθετο επίπεδο σημασιακής συσχέτισής τους…. (παρακάτω)… Δεν υπάρχουν χρόνοι, εγκλίσεις, φωνές, ένδειξη του πληθυντικού. Δεν υπάρχουν «μέρη του λόγου», κι έτσι πολλές φορές μόνο τα συμφραζόμενα μας επιτρέπουν να εκλάβουμε το συγκεκριμένο ιδεόγραμμα ως ουσιαστικό, επίθετο, ρήμα ή επίρρημα. … … »

    Παρακάτω αναφέρεται στην ασάφεια που δημιουργείται ως «εκφραστική επιλογή» των συντακτών του, υπό την έννοια ότι ωθεί τον αναγνώστη να σκεφτεί ο ίδιος το νόημα ώστε να έχει ενεργό ρόλο στην κατανόηση των κειμένων.
    Τέλος πάντων είπα ότι είναι δεκάδες σελίδες, επεξηγεί πολλά, θα αναφέρω και κάτι που γράφει προς το τέλος της εισαγωγής:
    «Οι Κινέζοι στοχαστές όλων των ρευμάτων και των τάσεων ποτέ δεν επιδίωξαν, για παράδειγμα, ν’ αναζητήσουν ό,τι μένει αμετάβλητο στα πράγματα, την ουσία τους (η γλώσσα των κλασικών κειμένων της Κίνας αγνοεί το ρήμα «είναι» και προσδιορίζει τα πράγματα κυρίως μέσω του ρήματος γίγνεσθαι, wei). Αντιθέτως, ως μόνη σταθερότητα του κόσμου θεώρησαν τις μεταβολές του (yi). Δεν επιχείρησαν συνεπώς ποτέ να παρουσιάσουν τα πράγματα αυτά καθ’ εαυτά και ασχολήθηκαν κυρίως με τον τρόπο που συνδέονται κάθε φορά με τα άλλα. Καλύτερη απεικόνιση αυτής της προσέγγισης είναι η έννοια ren*: ο άνθρωπος υπάρχει μόνο από την στιγμή που υπεισέρχεται στη σχέση με τον άλλον»…

    *ren (τέλεια ανθρωπιά, τέλειος άνθρωπος). Γι’ αυτό το ιδεόγραμμα αφιερώνει 3 σελίδες για να το εξηγήσει (όπως και σε πολλά άλλα). Είναι ένα ιδεόγραμμα για το οποίο οι μαθητές του υποβάλουν τις περισσότερες ερωτήσεις για να μάθουν τι σημαίνει.

  101. DominoTheory said

    74
    Πράγματι, όσον αφορά το δίπολο της «κατά λέξη» και της «κατά το νόημα» μετάφρασης, ο Ιερώνυμος έδωσε, το 395 μ.Χ., μια βαρύνουσα υπέρ της δεύτερης απάντηση, την οποία ο Τζέρεμι Μάντεϊ χαρακτηρίζει ως «την ίσως πιο φημισμένη δήλωση όλων των εποχών σχετικά με τη μεταφραστική διαδικασία».

    Όμως, προσοχή: για τους λόγους των ιερών κειμένων επιφυλάχθηκε, δηλώνοντας πως ο μυστηριακός τους χαρακτήρας, τόσο του νοήματος όσο και της σύνταξης, δεν επέτρεπε την ίδια μεταχείριση (η οποία μπορεί να οδηγούσε στην κριτική για στρέβλωση του θείου λόγου και την κατηγορία της αίρεσης…).*

    * «In perhaps the most famous statement ever on the translation process, St Jerome, defending himself against criticisms of ‘incorrect’ translation, describes his strategy in the following terms:
    ‘Now I not only admit but freely announce that in translating from the Greek – except of course in the case of the Holy Scripture, where even the syntax contains a mystery – I render not word-for-word, but sense-for-sense.’
    (St Jerome 395 CE/1997: 25)
    […]
    Interestingly, however, as part of his defence, St Jerome stresses the special mystery of both the meaning and syntax of the Bible, for to be seen to be altering the sense was liable to bring a charge of heresy.»
    (Munday, Jeremy, 2001, Introducing Translation Studies, London & New York: Routledge, σ. 20).

  102. […] Ως γνωστόν, το ιστολόγιο ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τη μετάφραση (έτσι βγάζουμε το ψωμί μας άλλωστε). Η φίλη μας η Μαρία είχε την καλή ιδέα να πληκτρολογήσει μερικά αποσπάσματα από το βιβλίο της Nataly Kelly και του Jost Zetzsche (όπως κι αν προφέρεται) “Για να μην είμαστε χαμένοι στη μετάφραση” (Πεδίο, 2017, αγγλικός τίτλος Found in… — Weiterlesen sarantakos.wordpress.com/2022/04/20/translation-4/ […]

  103. rogerios said

    @77: ΓΤ, αρχηγέ, συνέθεσες έπος θαυμαστόν! Μερσούμε απείρως!

  104. Νέο Kid said

    98. Να σαι καλά ρε Χτήνε με τα πετυχημένα σου! 😂😂
    ( Στα εσκιμώικα το «τι μαλάκα είναι! (Μαρκαριάν)» λέγεται: «τι Ιωνά είναι!» Μα να μη φάει κοτζαμάν φάλαινα του γάλακτος ο λακαμάς!)

  105. Πέπε said

    94
    Προβάλλεται ως ιστορικό το γεγονός ότι οι χριστιανοί πιστεύουν έναν μύθο τόσο χαζό ώστε δε θα μπορούσε να υπάρχει, όπως και όντως δεν υπάρχει.

    Το ότι ούτως ή άλλως η θρησκεία -και αυτή και κάθε άλλη- στηρίζεται σε μύθους δε δίνει το δικαίωμα στον καθένα να τους διδάσκει στην παραλλαγή που άκουσε στο κομμωτήριο.

  106. Pedis said

    Τώρα που διάβασα το βιβλίο, δεν μπορώ να μην σχολιάσω ότι τα συγκεκριμένα κομμάτια που παρουσιάστηκαν εδώ ήταν από τα λίγα ενδιαφέροντα του βιβλίου … (Ντάξει, το αγόρασα με καλή έκπτωση και γι αυτό δεν θα διαμαρτυρηθώ περισσότερο στη Διεύθυνση … 😆)

  107. […] Μεταφραστικά λάθη κάνουν και οι άγιοι […]

  108. […] άλλα δύο αποσπάσματα από το βιβλίο αυτό. Ένα για τις μεταφράσεις θρησκευτικών κειμένων τον Απρίλιο κι άλλο ένα για τις μεταφράσεις εμπορικών […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: