Η αναμέτρηση (διήγημα ΕΦ του Ίλια Βαρσάβσκι)

Ο Σοβιετικός συγγραφέας Ίλια Βαρσάβσκι γεννήθηκε το 1908 στο Κίεβο, άρα σήμερα θα ήταν  Ουκρανός. Ήταν ναυτικός, σπούδασε μηχανικός,  άρχισε να γράφει μετά το 1960, ύστερα από ένα στοίχημα με  τον γιο του.  Έγραψε επιστημονική φαντασία, στον κύκλο συγγραφέων του Λένινγκραντ, όπου και πέθανε το 1974. Διηγήματα έγραφε, δεν έγραψε πολλά, πέντε συλλογές. Μεταφράστηκε αρκετά, σε ανθολογίες ή σε συλλογές δικές  του.

Στα νιάτα μου διάβαζα πολλή επιστημονική φαντασία, μαζί και σοβιετική, φυσικά μεταφρασμένη. Το 1984 διάβασα σε μιαν αγγλική ανθολογία σοβιετικής επιστημονικής φαντασίας το σύντομο χιουμοριστικό διήγημα του Βαρσάβσκι «Η αναμέτρηση» και το μετέφρασα. Δημοσιεύτηκε στο τεύχος 21 (Ιούλιος 1985) του περιοδικού Πολιτιστική που εξέδιδε ο αείμνηστος Αντώνης Στεμνής.  Τον καιρό εκείνο είχα κάνει αρκετές μεταφράσεις διηγημάτων που είτε δημοσιεύτηκαν στην Πολιτιστική είτε έμειναν σε  συρτάρι.

Πριν  από λίγο καιρό ξαναβρήκα στα χαρτιά μου το διήγημα,  οπότε είπα σήμερα να το δημοσιεύσω εδώ.

Η ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΗ

1

Σαν κατέβηκε τις σκάλες πέρασε μ’ ένα σάλτο πάνω απ’ το κιγκλίδωμα και τρέχοντας σαν αστραπή διάσχισε τον προθάλαμο της σχολής ενώ ταυτό­χρονα καταβρόχθιζε ένα σάντουιτς.

Μόλις που πρόφταινε να φτάσει στο δρομάκι και να ξαπλωθεί πάνω σ’ ένα παγκάκι. Έτσι θα ’βγαινε στο δρόμο της ό­μορφης συμφοιτήτριάς του όπως αυτή θα ‘ρχόταν από το μάθημα και θα την προσκαλούσε να πάνε στο γήπεδο. Μετά το ματς θα πήγαιναν για ένα ποτό στη φοιτητική καφετέρια και μετά… Ε, δεν είχε υπολογίσει ακρι­βώς ποιο θα ‘ταν το επό­μενο βήμα. αλλ’ αυτό δεν τον ανησυχούσε. Όταν επρόκειτο για γυναί­κες πάντα βασιζόταν στο ένστικτο.

Ξάφνου ακούστηκε μπουμπουνιστή η φωνή από το μεγάφωνο:

«Ο πρωτοετής φοιτη­τής Μουχαρίνσκι, φαινό­τυπος 1386.16 ΜΒ, να παρουσιαστεί αμέσως στον κοσμήτορα του Τμήματος Ραδιοτεχνικής!..»

Επρεπε ν’ αποφασίσει αμέσως. Το θέμα ήταν να μπορέσει να ξεγλιστρή­σει πέρα απ’ το οπτικό πεδίο του αναλυτή. Δε χρειάζονταν περισσότε­ρα από λίγα βήματα και με λίγη τύχη θα μπορού­σε να τα καταφέρει. Σου­φρώνοντας τα χείλια του, τεντώνοντας τ’ αυτιά του, αλληθωρίζοντας με τ’ α­ριστερό του μάτι και κά­νοντας πως κουτσαίνει, προσπάθησε να περάσει στη ζούλα μπροστά από το γερακίσιο μάτι του α­ναλυτή φαινοτύπων.

«Σταμάτα τα καραγκιο­ζιλίκια, Μουχαρίνσκι!».

Ήταν η φωνή του ίδιου του κοσμήτορα.

«Αργείς νεαρέ μου!».

Μέσα σ’ ένα κλάσμά δευτερολέπτου ο αναλυτής τον είχε ξεχωρίσει α­νάμεσα σε δέκα χιλιάδες φοιτητές και τώρα η εικόνα της επιτήδεια παραμορφωμένης φάτσας τον κοσμούσε την οθόνη της τηλεόρασης στο γραφείο του κοσμήτορα.

Ο Μουχαρίνσκι επανέφερε το στόμα και τ’ αυ­τιά του στις κανονικές τους θέσεις κι άρχισε να τρίβει πυρετωδώς το δεξΐ του γόνατο, ελπίζοντας να πείσει τον κοσμήτορα ότι τον είχε ξαφνικά χτυπήσει οξεία κρίση ρευματισμών.

Άδικος κόπος. Μ’ ένα βαθύ αναστεναγμό πα­ραίτησης κίνησε για τον δεύτερο όροφο.

Ο κοσμήτορας τον εξέτασε μ’ ενδιαφέρον για κάμποση ώρα. Το πρόσωπο του Μουχαρίνσκι είχε πάρει μια έκφρα­ση προσηλωμένη, πένθι­μη, ολότελα ταιριαστή με την περίσταση ενώ το μυαλό του προσπάθησε να υπολογίσει πόση ώρα θα του χρειαζόταν για να προλάβει εκείνη την ό­μορφη συμφοιτήτρια.

«Πες μου Μουχαρίνσκι, υπάρχει κάτι για το οποίο να ενδιαφέρεσαι πραγματικά;».

Άκου ανόητη ερώτη­ση, σκέφτηκε ο Μουχαρίνσκι. Είχε δεκάδες εν­διαφέροντα. δεκάδες σοβαρά ζητήματα που τον κρατούσανε διαρκώς α­πασχολημένο. Λογουχάρη η Νατάσα και η Μού­σα. Ή η αγαπημένη του ομάδα. Και υπήρχε κι εκ­είνη η όμορφη συμφοιτήτρια. Α, θα μπορούσε να μιλά ατέλειωτα για το ευ­ρύ πεδίο των ενδιαφε­ρόντων του, αλλά δε θα ’ταν σκόπιμο να εκμυ­στηρευτεί τέτοια ζητήμα­τα στον κοσμήτορα.

«Να σας πω, κύριε, μ’ ενδιαφέρει πολύ η μηχα­νική και η ραδιοτεχνία», απάντησε ταπεινά.

«Τότε θα μπορούσες ί­σως να μου εξηγήσεις γιατί δεν έχεις περάσει ούτε ένα μάθημα σ’ αυτό το εξάμηνο;».

«θεέ μου!» σκέφτηκε ο Μουχαρίνσκι. «Θα με αποβάλουν».

«Ίσως η μηχανή διδασκαλίας…» άρχισε να λέει αδύναμα.

«Τρεις διαφορετικές μηχανές έχουν αρνηθεί να εργαστούν μαζί σου», τον διέκοψε ο κοσμήτο­ρας. «Τι άλλο περιμένεις να σε βοηθήσει να περά­σεις τις εξετάσεις;».

Το σοφότερο ήταν να θεωρήσει την ερώτηση ρητορική και να την αφή­σει να περάσει.

Τώρα ο κοσμήτορας, σε βαθιά περισυλλονή, έ­παιζε ταμπούρλο με τα δάχτυλά του πάνω στην άκρη του γραφείου. Ο Μουχαρίνσκι αγνάντεψε έξω από το παράθυρο. Αχά, νάτη η λεγάμενη. Πλάι της περπατούσε έ­νας ψηλός και άχαρος τύπος με μπλε μακό φανελάκι που κουβαλούσε ένα ζευγάρι κουπιά. Αυ­τό ήταν. Λοιπόν, θα ’πρεπε να ξεγράψει την κοκκινομάλλα συμφοιτήτριά του και να δώσει κάπου αλλού το παραπανίσιο εισιτήριό του για το ποδοσφαιρικό ματς.

«Δε θέλω να σε απο­βάλω αν προηγουμένως δεν πειστώ απόλυτα ότι ήταν αδύνατο να σου δο­θεί εκπαίδευση μηχανι­κού».

«Χαίρομαι πάρα πολύ κύριε», είπε ο Μουχαρίνσκι χαμηλώνοντας τα μά­τια, που έχετε ακόμα εμ­πιστοσύνη στις δυνατότητές μου…».

«Όχι, Μουχαρίνσκι. Αν μ’ ενδιέφεραν οι δι­κές σου δυνατότητες θα είχες διαγραφεί από τον κατάλογο των φοιτητών μας πολύ καιρό τώρα. Αναφέρομαι στις δυνατό­τητες των διδακτικών μηχανών μας. Και σ’ αυτές έχω μεγάλη εμπιστοσύ­νη. μπορείς να είσαι σί­γουρος γι’ αυτό. Έχεις α­κουστά για το ΣΑΔΜΑ;».

«Φυσικά κύριε. Είναι το χμ…»

«Βέβαια και έχεις, παι­δί μου», χαμογέλασε ει­ρωνικά ο κοσμήτορας. Είμαι σίγουρος πως έχεις διαβάσει όλο το βιβλιογραφικό υλικό που έχει εκδώσει το Τμήμα Διδα­κτικών Μηχανών. ΣΑ­ΔΜΑ σημαίνει Σύστημα Αυτόματης Διδασκαλίας με Ανατροφοδότηση. Ξέ­ρεις ελπίζω τι είναι η α­νατροφοδότηση».

«Σε γενικές γραμμές ναι, κύριε», απάντησε ε­πιφυλακτικά ο Μουχαρίνσκι.

«Σχεδιάζω να επιδείξω το ΣΑΔΜΑ μας στο Δι­εθνές Συνέδριο της Βιέν­νης. Ακριβώς αυτές τις μέρες διεξάγουμε ένα πείραμα για να καθορί­σουμε τις δυνατότητές του. Διδάσκει ένα δοκι­μαστικό γκρουπ φοιτη­τών μηχανικών. Φυσικά θα προτιμούσα να μη χα­μηλώσω το μέσο επίπεδο της ομάδας, αλλά είναι το καθήκον μου σαν ερευνητή και σαν επιστή­μονα να δοκιμάσω τις ι­κανότητες του μηχανήμα­τος ακόμα και με φοιτη­τές όπως… χμ… όπως ε­σύ. Με δυο λόγια, σε εν­τάσσω από τώρα στο δο­κιμαστικό γκρουπ».

«Σας ευχαριστώ κύ­ριε».

«Ελπίζω πραγματικά ότι θα κατορθώσει να σου μεταδώσει τουλάχι­στον κάποιες γνώσεις. Τα κυκλώματά του…».

Καρφάκι δεν του και­γότανε του Μουχαρίνσκι για τα κυκλώματα της μη­χανής. Η σκέψη του πετούσε στο γήπεδο όπου το πρώτο ημίχρονο πρέ­πει να τέλειωνε, και στη Νατάσα· από τ’ ολότελα…

«Έτσι, όσο κρατάει η διαδικασία της διδασκα­λίας, ο εγκέφαλός σου και τα κυκλώματα της δι­δακτικής μηχανής ενο­ποιούνται σε μια και μό­νη μονάδα εργασίας που περιλαμβάνει ανατροφοδότηση. Η μηχανή μεταβάλλει την τακτική της α­νάλογα με την αφομοίω­ση του υλικού από τον μαθητή. Κατανοητό αυ­τό;».

«Μάλιστα κύριε. Από­λυτα κατανοητό».

«Δόξα το Θεό. Μπορείς να πηγαίνεις τώρα».

2

Ο κομπιούτερ ανιχνεύει τον εγκέφαλο του υπο­κειμένου για τριακοσιο­στή τεσσαρακοστή δεύτε­ρη φορά και παρουσιάζει τη δέκατη έκτη του πα­ραλλαγή της απόδειξης του θεωρήματος. Η μονάδα φραγμού δίνει και πάλι το σήμα: «Το υλικό δεν αφομοιώθηκε. Άλλα­ξε τακτική». Κι άλλη ανί­χνευση. Μετά: «Η απόδειξη του θεωρήματος α­παιτεί στοιχειώδεις γυμ­νασιακές γνώσεις». Εντο­λή: «Προχώρησε σε επι­σκόπηση των βασικών αρχών της άλγεβρας». Δεύτερο σήμα: «Υλικό α­φομοιώθηκε ελάχιστα. Προχώρα στην απόδειξη του θεωρήματος». Προς το τέλος της απόδειξης, καινούργιο σήμα: «Βασική γνώση απολέσθηκε». Και πάλι εντολή γι’ αλ­λαγή τακτικής. Κι άλλη ανίχνευση. Ξάφνου στο ταμπλό ελέγχου ανάβει ένα κόκκινο φως: «Υπερ­θέρμανση». Καπνοί βγαί­νουν από το μετασχημα­τιστή και το μηχάνημα σταματάει αυτόματα.

Ο Μουχαρίνσκι έβγα­λε τα ηλεκτρόδια από το κεφάλι του και σφούγγι­σε τον ιδρώτα από το πρόσωπό του. Ουφ! Μά­θημα κι αυτό! Ποτέ δεν είχε δοκιμάσει κάτι ανά­λογο στις παραδόσεις των ηλεκτρονικών δα­σκάλων. Ήταν πολύ πιο εύκολο να δουλεύεις μ’ αυτούς παρά με τούτο δω το διαολόπραμα. Μπο­ρούσες να κοιμηθείς ο­λάκερη τη διδακτική ώρα χωρίς καν να νοιάζεσαι ν’ απαντάς σ’ ερωτήσεις. Αλλά αυτό το ΣΑΔΜΑ δε σ’ άφηνε λεφτό στην ησυχία σου. Δόξα το Θεό που το αυτόματο σύ­στημα προστασίας της μηχανής σταματούσε τη λειτουργία της πότε-πότε.

Το βιντεόφωνο διέκο­ψε τους συλλογισμούς του. Το πρόσωπο του κο­σμήτορα εμφανίστηκε στην οθόνη.

«Γιατί δεν εργάζεσαι;»

«Η μηχανή κύριε, στα­μάτησε για να κρυώσει. Είχε παραζεσταθεί».

Το πράσινο φως άνα­ψε, πράγμα που συνέτριψε τον Μουχαρίνσκι. Πίσω στη δουλειά! Αναστε­νάζοντας, ξαναπροσάρμοσε τα ηλεκτρόδια στη θέση τους.

Καινούργια ανίχνευση και η αντιπαθέστατη εκεί­νη εξίσωση αστραποβό­λησε μέσα στο μυαλό του Μουχαρίνσκι για νιοστή φορά. Αυτός προσ­πάθησε να αντιπαλέψει το μηχάνημα, να κατευ­θύνει τις σκέψεις του σε άλλους, πιο ενδιαφέροντες κόσμους. Συλλογίστηκε ποιες θα ’ταν οι πι­θανές συνέπειες αν ο Ντιμίτριεφ δεν είχε βάλει εκείνο το γκολ στο τέλος του δεύτερου ημιχρόνου. Δοκίμασε να φανταστεί την κοκκινομάλλα στις πιο προκλητικές πόζες. Αλλά του κάκου.

Κι άλλη ανίχνευση του εγκεφάλου του, σήμα. εντολή, αλλαγή τακτι­κής, νέο σήμα. κι άλλη ανίχνευση… Ώρα την ώ­ρα, μέρα τη μέρα.

3

Πέρασαν εφτά μέρες και —ω του θαύματος!— η μάθηση δεν του φαινόταν πια τόσο βασανιστική υπόθεση. Αλλά και η μη­χανή φαινόταν να ’χει προσαρμοστεί στο ξερο­κέφαλο ανθρώπινο αντικείμενό της: το σινιάλο «υπερθέρμανση» άναβε όλο και πιο σπάνια.

Άλλη μια βδομάδα πέρασε και το μεγάφωνο βρυχήθηκε στους δια­δρόμους του ινστιτούτου:

«Ο πρωτοετής φοιτητής Μουχαρίνσκι, φαινό­τυπος 1386.16 ΜΒ, να παρουσιαστεί αμέσως στον κοσμήτορα!».

Τούτη τη φορά δεν προσπάθησε να ξεφύγει από το ακοίμητο μάτι του αναλυτή φαινοτύπων.

«Συγχαρητήρια αγόρι μου», είπε ο κοσμήτο­ρας. «Φανέρωσες εκπλη­κτικές ικανότητες».

Για πρώτη φορά στη ζωή του ο Μουχαρίνσκι κοκκίνισε.

«Πιστεύω, κύριε», α­πάντησε μετριόφρονα, «πως θα ‘ταν πιο σωστό να μιλάμε για τις εκπλη­κτικές ικανότητες του ΣΑΔΜΑ. Είναι μια εφεύ­ρεση πραγματικά σπου­δαία».

«Όταν μιλώ για ‘ικανό­τητες’, Μουχαρίνσκι, έ­χω εσένα, εσένα και μό­νο υπόψη μου. Σ’ ό,τι α­φορά το ΣΑΔΜΑ, οι δε­καπέντε μέρες της επα­φής του μαζί σου δεν ή­ταν άκαρπες. Δεν είναι πια μια διδακτική μηχανή σαν όλες τις άλλες, είναι ένα είδος Δον Ζουάν ή Καζανόβα. Για να μιλή­σω σ’ ένα επίπεδο πιο κατανοητό σε σένα. έγινε ένας γυναικοκατακτητής. Έχει επίσης γίνει φανατικός ποδοσφαιρόφιλος κι έχει παρασύρει ολόκλη­ρη την ομάδα των φοιτη­τών σ’ αυτό. Κι έχει γίνει απίστευτα τεμπέλικο. Έτσι, αύριο θα το ξεμοντά­ρουμε. Τώρα, σε ό,τι σε αφορά, μπορείς να κατα­λάβεις ότι…».

«Φυσικά κύριε. Και σας εύχομαι κάθε επιτυ­χία».

Υποκλίθηκε βαθιά και κίνησε για την πόρτα.

«Πού πηγαίνεις;· του φώναξε ο κοσμήτορας.

«Σπίτι μου βέβαια. Με αποβάλατε, έτσι δεν εί­ναι;».

«Ναι, Μουχαρίνσκι. έ­τσι είναι. Σε αποβάλαμε από το ινστιτούτο. Αλλά μόνο σαν φοιτητή. Μόλις διορίστηκες εργαστηρια­κός βοηθός πρώτης βαθμίδας στο Τμήμα Διδακτικών Μηχανών. Από δω και στο εξής ούτε μια μηχανή με σύστημα ανατροφοδότησης δε θα φεύγει από το εργαστή­ριο πριν υποστεί το υπέρτατο τεστ, πριν δηλαδή αναμετρηθεί μαζί σου και νικήσει. Μουχαρίνσκι, είσαι πραγματικό κε­λεπούρι!».