Ο Τηλυκράτης και ο μπλαζεδισμός (πάνω σε μια ανάρτηση του π2)

Τη δουλειά για το σημερινό άρθρο την  έκανε όλη ο φίλος μας ο π2, σε μιαν  ανάρτησή του στο BlueSky -δεν  εννοώ τον τηλεοπτικό σταθμό αλλά την πλατφόρμα που παρουσιάστηκε σαν ανταγωνιστική του πρώην Τουίτερ και νυν Χ, και που έχει τραβήξει αρκετούς καλούς σχολιαστές, ιδίως από τις αρχές του χρόνου σε ένδειξη αγανάκτησης για την  πολιτική του Μασκ.  Βέβαια,  δεν είναι πολλοί εκείνοι που σχολιάζουν αποκλειστικά στο BlueSky, οι περισσότεροι το έχουμε δίπορτο και τα περισσότερα σχόλια  τα κάνουμε στο Χ. Πάντως, η συγκεκριμένη ανάρτηση του π2, σειρά αλλεπάλληλων τιτιβισμάτων, έγινε μόνο στο BlueSky.

Εγώ την κλέβω βάναυσα και ασύστολα, προσθέτοντας πάντως κάποια λίγα σχόλια. 

Γράφει ο π2:

Από την Γ΄ Εθνική στο ληξιαρχείο της γλώσσας και σε σμυρνέικα περιοδικά του 19ου: ραντ στην κατηγορία «άσχετα θρεντ με τον πρωινό καφέ»  -και εκεί με ταγκάρει για να βεβαιωθεί ότι θα το δω.

Με συναρπάζει ο σουρεαλισμός των αθλητικών τίτλων. Χαζεύοντας λοιπόν τα αθλητικά νέα, βλέπω «Στροφή στην Αλεξάνδρεια για τον Τηλυκράτη». Σου ‘ρχονται λοιπόν εικόνες για κάποιον αρχαίο πλοίαρχο που fece il gran rifiuto, αλλάζει πορεία και το σκάει για την Αλεξάνδρεια.

Φευ, το νόημα είναι ότι ο Τηλυκράτης Λευκάδας, ομάδα της Γ΄ Εθνικής, ετοιμάζεται να υποδεχτεί την Αθλητική Ένωση Αλεξάνδρειας, δηλαδή την ομάδα της πόλης με την πιο αστεία μετονομασία στην επικράτεια (καθώς πρόκειται για τον πάλαι ποτέ Γιδά, καμπίσια πόλη της Ημαθίας).

Δεν θυμόμουν όμως ποιος ήταν ο Τηλυκράτης. Κι ήταν όντως πλοίαρχος, ηγέτης της δύναμης των Λευκαδίων, συμμάχων των Λακεδαιμονίων, στη μάχη των Αιγός Ποταμών το 405 π.Χ. Ο καθηγητής του Γυμνασίου της Λευκάδας Ι. Κ. Σταματέλος που επέλεξε το όνομα της ομάδας διάλεξε αρχαίο τοπικό ηγέτη.

Η ίδρυση του Σωματείου Εθνικής Φυσικής Αγωγής «Ο Τηλυκράτης» στις 3 Μαΐου 1927 χαιρετίστηκε στον τοπικό τύπο. Δημοσίευμα του 2017 παραθέτει το απόσπασμα της τοπικής εφημερίδας Τσεκούρα, φύλλο της 23/5/27.

Μεταξύ άλλων, διαβάζουμε σε αυτό πως «ο Σύλλογος θα τους βγάλη από το σαπισμένο πνεύμα μπλαζεδισμού και θα παραδώσει τους τρυφερούς βλαστούς της σήμερον αλκίμους και σοβαρούς πολίτας στην κοινωνία με κορμιά λυγερά και λεβέντικα αλλά και με εγκέφαλο διαυγή και ανεπτυγμένο μακρυά από την πνιχτή ατμόσφαιρα του καφφενείου και της ταβέρνας την αναθυμίασι»

Με εντυπωσίασε η λέξη μπλαζεδισμός σε κείμενο του 1927 κι έψαξα σε γκουγκλοβιβλία να δω αν παραδίδεται ήδη από τον 19ο αιώνα. Και ιδού: στον τόμο Α΄ (1858) του περιοδικού συγγράμματος Φιλόκαλος Σμυρναίος, σελ. 138 έχουμε αναφορά της λέξης, με τη ρητή αναφορά ότι «μᾶς ἔρχεται ἀπὸ τὴν Γαλλίαν».

Πρόκειται δηλαδή για μια από τις ελάχιστες φορές που μια λέξη μάς παραδίδεται την ώρα περίπου που εισέρχεται στη γλώσσα. Το κείμενο είναι η δημοσίευση σε συνέχειες του μυθιστορήματος του Πωλ Φεβάλ «Λονδίνου απόκρυφα», που μεταφράζει ο Ν. Κοντόπουλος.

Eδώ τελειώνει η ανάρτηση  του π2, αφού δοθεί και το λινκ της Ανέμης, απ’ όπου μπορείτε να  κατεβάσετε τους τέσσερις τόμους του μυθιστορήματος Λονδίνου απόκρυφα.

Μου άρεσε  πολύ ο διάλογος που παρατίθεται, παρά τον υποχρεωτικό εξελληνισμό των  ονομάτων.  Βρίσκω πως είναι γραμμένος με μεγάλο κέφι. Ο συγγραφέας, ο Paul Feval, από τη Ρεν της Βρετάνης, ήταν 27 χρονών όταν  έγραψε το μυθιστόρημα αυτό, πάνω στο πατρόν των «Μυστηρίων των Παρισίων» του Ευγενίου Σύη (Sue), δηλαδή  μυθιστορήματα που δημοσιεύονταν σε συνέχειες, με ήρωες από τις λαϊκές τάξεις και τον υπόκοσμο, που απέβλεπαν στο πλατύ κοινό. Το δημοσίευσε από το 1843 έως το 1844 σε συνέχειες σε γαλλική εφημερίδα, με  το ψευδώνυμο Sir Francis Trolopp, για να ταιριάζει με τον  τόπο που εκτυλισσόταν η δράση. Μετά εκδόθηκε σε 11 τόμους (!) των 400 σελίδων, ποταμός δηλαδή. 

Και η μετάφραση μού άρεσε, που ξεκινάει με μια καταπληκτική παροιμία, η  οποία, οπως θα δείτε πιο κάτω, δεν υπάρχει στο πρωτότυπο. Στους διαλόγους, ο μεταφραστής βάζει και στοιχεία λαϊκού λόγου και φρασεολογίας (αν και δεν  παραιτείται από καθαρευουσιανισμούς όπως ‘μία  λέξις ήτις…’) και γι’ αυτό τα μυθιστορήματα αυτά, είτε σε μετάφραση  είτε  πρωτότυπα, είναι μεταλλεία για την αποθησαύριση γλωσσικού υλικού. 

Ο Βωβ-Λαντέρνα λέγεται απλώς Bob Lantern στο πρωτότυπο, ενώ το αφεντικό εννοεί να  τον  φωνάζει Ζάκη, δηλαδή Τζακ.  

Για όσους έχουν περιέργεια, ιδού και το πρωτότυπο στα γαλλικά:

— Les maquignons vantent leurs chevaux, dit-il sentencieusement.

— Votre Honneur pourrait la voir…

— À quoi bon ?… Milord est blasé, mon pauvre Jack-Lantern.

— Bob-Lantern, s’il plaît à Votre Honneur… Ah ! milord est ?… je n’ai pas bien compris.

— Blasé !… Tu ne saisis pas ?… C’est un mot qui nous vient de France, comme les vins frelatés et les petits couteaux de deux pences… Il veut dire… Ma foi ! c’est difficile à expliquer, honnête Jack…

— Bob, s’il plaît à Votre Honneur.

— Honnête Bob… c’est difficile… Dis-moi, as-tu quelquefois mangé plus de tranches de bœuf rôti que ton estomac n’en pouvait contenir ?

— Rarement, Votre Honneur, la vie est si durement chère !…

— Enfin cela t’est arrivé une fois ou cent fois, peu importe… Eh bien, ce jour-là tu étais blasé sur le bœuf.

Η λέξη «μπλαζέ» είναι ακόμα ζωντανή, αν και πιστεύω πως ακούγεται κάπως παλιακιά. Παλιότερα, πριν από σαράντα χρόνια ας πούμε, ακουγόταν πολύ περισσότερο. Τον μπλαζεδισμό δεν θυμάμαι να τον έχω χρησιμοποιήσει ποτέ, αλλά βλέπω ότι έχει κάποιες εμφανίσεις και στον αιώνα μας. Ας πούμε, τον χρησιμοποιεί ο αξέχαστος φίλος Γιάννης Χάρης, σε άρθρο του στα Ενθέματα της Αυγής, τον Νοέμβριο του 2011, σχολιάζοντας την (μη ή χλιαρή) αντίδραση φιλελεύθερων κεντρώων για την είσοδο του ακροδεξιού ΛΑΟΣ στην κυβέρνηση Παπαδήμου: Γενικότερα στο διαδίκτυο, κάτι σαν μπλαζεδισμός, του τύπου «ο Λάος τώρα μας μάρανε» κτλ., γράφει ο Γιάννης Χάρης. Ή, σε άρθρο στο Βήμα το 2008 για την εξοικείωση του κοινού με το γυμνό, διαβάζουμε: Αυτός ο μπλαζεδισμός προβληματίζει σοβαρά τους παραγωγούς του Χόλιγουντ. 

Πάντως, οι ανευρέσεις της στο γκουγκλ είναι λιγοστές, ενώ παλιότερα θα πρέπει να  χρησιμοποιόταν συχνότερα, στον μεσοπόλεμο ας πούμε. 

Από τη Λευκάδα στο Λονδίνο, από το ποδόσφαιρο στα γλωσσικά ληξιαρχεία, από τα  λαϊκά μυθιστορήματα στο  ΛΑΟΣ,  αρκετά ταξιδέψαμε και σήμερα!