Το απαρέμφατο σήμερα (μια συνεργασία του ΚΑΒ)

Γλωσσικό θέμα  έχουμε και σήμερα, μετά το χτεσινό, αλλά το σημερινό άρθρο  είναι συνεργασία του αγαπητού φίλου μας, του ΚΑΒ. 

Σε σχέση με το απαρέμφατο στη νέα ελληνική, είχαμε κάνει  μια συζήτηση πέρυσι στο ιστολόγιο (το λινκ δίνεται  πιο κάτω).  Είχα τότε ευχηθεί να συγκεντρώναμε τα απαρέμφατα που χρησιμοποιούμε, σε στερεότυπες φράσεις ή αλλού. Ο φίλος ΚΑΒ, που είναι φιλόλογος, αυτό ακριβώς επιχειρεί στο σημερινό του σημείωμα, παίρνοντας  αφορμή από τη δική μας συζήτηση.

ΤΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ΣΗΜΕΡΑ

Για το απαρέμφατο έχει γράψει αναλυτικά ο Νικοκύρης.

Στο σχόλιο 56, με αφορμή το σχόλιο 48 της Χαρούλας στο οποίο παρέθεσε μερικές στερεότυπες εκφράσεις με απαρέμφατο, ο Νικοκύρης έγραψε  «Να τα μαζέψουμε κάποτε αυτά».  Παρουσιάζω λοιπόν έναν  κατάλογο με απαρέμφατο σε αρχαίες φράσεις ή καθαρευουσιάνικες, που είτε λέγονται από όλους ή από τους περισσότερους  και άλλες που χρησιμοποιούνται από λιγότερους σε  επίσημο (κάποιοι το λένε λόγιο), προσεγμένο, ποιοτικό  ύφος σε γραπτό ή προφορικό λόγο. Στον κατάλογο έχουν συμπεριληφθεί και φράσεις με απαρ. που παλιότερα ήταν θέματα σε σχολικές εκθέσεις ή σε εισιτήριες εξετάσεις για τα Α.Ε.Ι.

Αρχικά όμως ας γραφούν πάλι  μερικά  λεξιλογικά για τον όρο.  Το απαρέμφατο είναι ονοματικός τύπος του ρήματος, έχει δηλ. και ονοματική φύση, αφού αρχικά φαίνεται να ήταν αφηρημένο ουσιαστικό που δήλωνε ενέργεια, αλλά  και αργότερα  αφού  παρουσιάζεται και έναρθρο με τις πτώσεις του ουδέτερου άρθρου στον ενικό αριθμό, όμως και ρηματική, αφού έχει χρόνους, φωνές, διαθέσεις.  Η λέξη είναι δημιούργημα των γραμματικών των ελληνιστικών χρόνων και σύμφωνα με το ετυμολογικό του Μπαμπινιώτη είναι ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο του επιθέτου απαρέμφατος: αυτός που δε φανερώνει, δε δηλώνει κάτι  <στερητικό α- και το ρ. παρεμφαίνω: δηλώνω. Επομένως Απαρέμφατο είναι έγκλιση που δεν παρεμφαίνει, δε δηλώνει πρόσωπο και αριθμό σε αντίθεση με τις άλλες παρεμφατικές εγκλίσεις. Να θυμίσουμε εδώ και τους όρους στη σύνταξη του απαρ. που ταλαιπωρούν τους μαθητές: την ταυτοπροσωπία με ίδιο υποκ. ρ. και απαρεμφ. και την ετεροπροσωπία με διαφορετικό υποκ.

Στα Ν.Ε. τυπικά δεν υπάρχουν απαρέμφατα, όμως οι τύποι που χρησιμοποιούνται με το έχω για τον σχηματισμό των  3  συντελικών  χρόνων  παρακ., υπερσυντ. και συντελ. μέλλοντα  θεωρούνται ότι προήλθαν από απαρέμφατα αορίστου: έχω, είχα, θα έχω λύσει (λύσειν, λύσει), έχω, είχα, θα έχω λυθεί (λυθῆναι, λυθή, λυθεί).

Από αρχαία  ουσιαστικοποιημένα απαρέμφατα έχουν σχηματιστεί και λέξεις της ΝΕ.  όπως φαΐ  από μσν.  φαγί < αρχ. φαγεῖν,  φιλί από  μσν. φιλῖν, του  αρχ. απαρ. φιλεῖν, γαμήσι από το απαρ. μέλλοντα γαμήσειν του αρχ. γαμῶ, γιορτάσι από μσν. γιορτάσιν < γιορτάσειν < αρχ. απαρ. μέλλοντα  ἑορτάσειν.

Και μετά τα λεξιλογικά-φιλολογικά ας δούμε τον κατάλογο, που έχει καταχωριστεί αλφαβητικά σύμφωνα με το απαρέμφατο:

. Ὦ ξεῖν᾿, ἀγγέλλειν Λακεδαιμονίοις ὅτι τῇδε  κείμεθα τοῖς κείνων ῥήμασι πειθόμενοι, από το επίγραμμα του Σιμωνίδη του Κείου για τους πεσόντες στη μάχη των Θερμοπυλών. Εδώ βέβαια το απαρέμφατο έχει θέση προστακτικής: ἄγγελλε. Σε παλιότερες εποχές από ράθυμους και περί άλλα τυρβάζοντες φοιτητές που σπούδαζαν σε πόλεις μακριά από  τη γενέτειρα ακουγόταν το: Ω  ξείν  αγγέλλειν τοις γονεύσι, ότι τήδε κοιμώμεθα τοις κείνων χρήμασι τρεφόμενοι!

. Tίς ἀγορεύειν βούλεται; στην εκκλησία του δήμου ερώτηση από τον κήρυκα. Σήμερα, σε μια συζήτηση ποιος θέλει να μιλήσει.

. Το ευ αγωνίζεσθαι  η σωστή  συμπεριφορά στον αγώνα,  ο έντιμος αγώνας (το fair play που λένε στο χωριό μου) η ευγενής άμιλλα. Διαβάζω ότι ο  θεσμός του «Ευ Αγωνίζεσθαι» δημιουργήθηκε από  την Επιτροπή Αθλητικής Ανάπτυξης του Συμβουλίου της Ευρώπης  κατά τη διάρκεια της 1ης Στρογγυλής Τράπεζας του Αθλητισμού, της Ανοχής και του Ευ Αγωνίζεσθαι,  στο Άμστερνταμ στις 11 Απριλίου 1996.

. Πᾶσιν  ἁδεῖν χαλεπόν, φράση του Σόλωνα σύμφωνα με τον Πλούταρχο Σόλων 26, είναι δύσκολο να αρέσεις σε όλους. Αυτό το ἁδεῖν είναι  απαρ. αορ. β΄ του ρ. ἁνδάνω: είμαι αρεστός, ευχαριστώ.  Είχε μπει παλιά σε έκθεση  σε εισιτήριες εξετάσεις για το πανεπιστήμιο και είχε γίνει χαμός, αν και έπρεπε να ήταν γνωστό από την  Αντιγόνη  στ. 89  ἀλλ᾽ οἶδ᾽ ἀρέσκουσ᾽ οἷς μάλισθ᾽ ἁδεῖν με χρή (ξέρω όμως να είμαι αρεστή σε όσους κυρίως πρέπει να αρέσω), που είχε  βέβαια  διδαχτεί στην Στ΄ Γυμνασίου.

. Ὁ  ἔχων ὦτα ἀκούειν ἀκουέτω  Λουκάς ιδ΄ 35  εκτός  από την κυριολεξία, υπαινιγμός για κάποιον που για πράγματα που τον αφορούν  κάνει τον κουφό.

. Εἷς οἰωνὸς ἄριστος, ἀμύνεσθαι περὶ πάτρης, από τον λόγο του Έχτορα στο Μ 243 της Ιλιάδας. Γνωστἠ η μετατροπή σε «πάρτης».

.  Αἰὲν ἀριστεύειν  (καὶ ὑπείροχον ἔμμεναι ἄλλων) από το Ζ 208 της Ιλιάδας,  συνηθισμένη ευχή σε κάποιον που διακρίθηκε, που πήρε π.χ. το πτυχίο του. Η φράση  υπάρχει στον θυρεό του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Άμυνας (ΓΕΕΘΑ).

. Ἐξέστω Κλαζομενίοις ἀσχημονεῖν,  ακούγεται και με ἔξεστι Αιλιανός, Ποικίλη Ιστορία 11, 15. Λέγεται υποτιμητικά για ανθρώπους με απρεπή συμπεριφορά. Ας γραφεί στα σχόλια το επεισόδιο που προκάλεσε τη φράση.

.  Δεν είναι δυνατόν άλλως γενέσθαι  «Είναι θλιβερή η προοπτική να μείνουμε για χρόνια υπό επιτροπεία. Αλλά ου δυνατόν γενέσθαι άλλως». ΤΟ ΒΗΜΑ

. Τι δέον  γενέσθαι;  τι πρέπει να γίνει, ~ (ποια απόφαση πρέπει  να ληφθεί) για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα  π.χ. της λειψυδρίας.

.  Τι μέλλει γενέσθαι από το «τί μέλλει γίγνεσθαι» Αποκάλυψη του Ιωάννου α’ 20: τι πρόκειται να γίνει

.  Εν τω γεννάσθαι   Το πρόβλημα αντιμετωπίστηκε ~ : στην αρχή της δημιουργίας του.  Στη χημεία υπάρχει το  «οξυγόνο εν τω γεννάσθαι»  που είναι  ατομικό οξυγόνο, μια πολύ δραστική μορφή του στοιχείου που παράγεται από τη διάσπαση του μοριακού οξυγόνου  ή του όζοντος.

.  γίγνεσθαι  το ιστορικό ~ (το προτσές, στο αριστερό λεξιλόγιο), το κοινωνικό ~

Προσοχή στο παράθεμα! «Η απόρριψη [στον κάδο Σ.τ.σ.]  της «Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους» της Εκδοτικής Αθηνών —ενός έργου που συνιστούσε κάποτε το corpus της εθνικής αυτοσυνείδησης και το επίσημο κείμενο της κρατικής επιθυμίας να ιστοριοποιήσει το είναι του [… ] Και ίσως εκεί, μέσα στον σιδερένιο θόρυβο των κάδων, να τελείται η ύστατη πράξη του ελληνικού ιστορικού γίγνεσθαι».

.  Δεσμείν και λύειν  από Ματθαίο ιη΄ 18 : Ἀμήν λέγω ὑμῖν ὅσα ἐάν δήσητε ἐπί τῆς γῆς ἔσται δεδεμένα ἐν οὐρανῷ  καὶ ὅσα ἐάν λύσητε ἐπί τῆς γῆς ἔσται λελυμένα ἐν οὐρανῷ. (Η εξουσία στους αποστόλους και στη συνέχεια στους ιερείς στην εξομολόγηση  να συγχωρούν ή όχι τις αμαρτίες).  Αυτός  έχει την απόλυτη δικαιοδοσία  του ~ , να κάνει ό,τι θέλει, να  μπορεί αυθαίρετα να δένει και να λύνει.

. Οὐδείς δύναται δυσί κυρίοις δουλεύειν  Ματθαίος στ΄ 24  κανένας δεν μπορεί να επιδιώκει ταυτόχρονα δυο αντίθετους σκοπούς

.   δούναι και λαβείν,  σε δοσοληψίες, μτφρ. αρνητικά:  δε θέλω να έχω ~ με…,   καμιά σχέση με κάποιον. Γράφει ο Σουρής στην Αυτοβιογραφία του:

    ο δε πατήρ μου έμπορος ελέγετο πως ήτο
   και με το δούναι και λαβείν πολύ ενησχολείτο.

. όπερ έδει δείξαι (ὅπερ ἔδει δεῖξαι, Ευκλείδης)  για να δηλώσουμε ότι αυτό που έπρεπε να αποδειχτεί, αποδείχτηκε.

.  Πάντες  ἄνθρωποι τοῦ εἰδέναι ὀρέγονται φύσει  Αριστοτέλης μετά τα φυσικά 980^α,   21.  Όλοι οι άνθρωποι από τη φύση  τους επιθυμούν τη γνώση,  θέμα  έκθεσης Στ΄ Γυμνασίου

. Το είναι και το φαίνεσθαι  η αλήθεια και η πραγματικότητα σε αντίθεση με το απατηλό και το φαινομενικό

. Ούτως ειπείν για να το πούμε έτσι. Συχνά ειρωνικά:  Ο ~ φίλος μου, μετά από όσα έκανε.

.  Συνελόντι ειπείν  (συνελόντι: μετοχή αορ. β΄ του συναιρῶ)  το συναντάμε σε αρχαίους λ.χ.: Πλούταρχος,  για να το πω συνοπτικά, με λίγα λόγια

 .  Φέρ’ ειπείν  και φερειπείν   παραδείγματος χάριν

.  Το εκλέγειν και εκλέγεσθαι  το δικαίωμα   του πολίτη να εκλέγει και να εκλέγεται.

. Το δις εξαμαρτείν ουκ ανδρός σοφού, από το γνωμικό του Μένανδρου Δὶς  ἐξαμαρτεῖν ταὐτὸν οὐκ ἀνδρὸς σοφοῦ. Έχουμε βέβαια και τα ..δισ. εξαμαρτείν.

.  ‘Ἀγαθόν τό ἐξομολογεῖσθαι  ψαλμός 91,1  χρήσιμη  κάποιες φορές η αποκάλυψη μυστικών. Τίτλος βιβλίου  του Τσαρούχη.

.  Εις το επανιδείν  μεταφραστικό δάνειο από το γαλλικό au révoir  αποχαιρετισμός  με επιθυμία για μελλοντική συνάντηση. Διαφέρει από το  ιταλικό  αντίο (addio) που δηλώνει τελευταίο, οριστικό  αποχαιρετισμό.

  .  Έρπειν  στη  στρατιωτική ορολογία (που γίνεται έρπινγκ) 1. προτροπή για καψόνι  2.τρόπος προσέγγισης του εχθρού: έρποντας

. Τα προς το ζην   εξασφάλισε ~,  τα απαραίτητα  για τις βασικές ανάγκες της ζωής του ανθρώπου

 . Εξεμέτρησε το ζην  πέθανε. Χρησιμοποιείται και μεταφορικά: τερμάτισε  την ύπαρξή του π.χ. ένα κόμμα, ο  ΟΠΕΚΕΠΕ (που η ενσωμάτωσή του στην ΑΑΔΕ θα στοιχίσει 8844 εκατ. ευρώ!)

. Το ζην επικινδύνως απόδοση του ιταλικού  vivere  pericolosamente για επικίνδυνη ζωή ή για επικίνδυνα επαγγέλματα

 . Στους γονείς μου οφείλω το ζην και στον δάσκαλό μου το ευ ζην. Ευ ζην: η  ενάρετη, ηθική, ποιοτική  ζωή. Αναφέρεται  ότι το έλεγε ο Αλέξαντρος για τον δάσκαλό του, τον Αριστοτέλη.

.  Θαρσεῖν χρή (τάχ᾽ αὔριον ἔσσετ᾽ ἄμεινον). Θεοκρίτου ειδύλλια 5, 41. Το ειδύλλιο  με τίτλο «Νομεῖς»  (βοσκοί) μέχρι και τη δεκαετία του ’60 διδασκόταν στην Στ’ Γυμνασίου. Όσο για τη συνέχεια της φράσης: ας παρηγοριόμαστε και με το «προσεχώς καλύτερα» του Ζήκου στον Μπακαλόγατο.

.  Προς (ή για) το θεαθήναι   πάντα δέ  τά ἔργα αύτῶν ποιοῦσιν πρός τό θεαθῆναι τοῖς άνθρώποις  Ματθαίος στ’ 1  για λόγους επίδειξης και όχι για λόγους ουσίας.

. Οὐκ έᾶ με  καθεύδειν τό τοῦ Μιλτιάδου τρόπαιον  από Πλούταρχος, Θεμιστοκλής 3,4 λέγεται γὰρ οὕτω παράφορος πρὸς δόξαν εἶναι καὶ πράξεων μεγάλων ὑπὸ φιλοτιμίας ἐραστής, ὥστε νέος ὢν ἔτι, τῆς ἐν Μαραθῶνι μάχης πρὸς τοὺς βαρβάρους γενομένης καὶ τῆς Μιλτιάδου στρατηγίας διαβοηθείσης, σύννους ὁρᾶσθαι τὰ πολλὰ πρὸς ἑαυτῷ καὶ τὰς νύκτας ἀγρυπνεῖν καὶ τοὺς πότους παραιτεῖσθαι τοὺς συνήθεις, καὶ λέγειν πρὸς τοὺς ἐρωτῶντας καὶ θαυμάζοντας τὴν περὶ τὸν βίον μεταβολήν, ὡς καθεύδειν αὐτὸν οὐκ ἐῴη τὸ Μιλτιάδου τρόπαιον. … όταν έγινε στον Μαραθώνα η μάχη με τους βαρβάρους και διαφημίστηκε η στρατηγία του Μιλτιάδη, ο Θεμιστοκλής φαινόταν πολύ σκεφτικός, τις νύχτες έμενε άυπνος, παράτησε τα συνηθισμένα συμπόσια και σ᾽ εκείνους που τον ρωτούσαν με απορία για την απότομη αυτή μεταβολή της ζωής του έλεγε: «Δε μ᾽ αφήνει να κοιμηθώ ο θρίαμβος του Μιλτιάδη». Η φράση λέγεται όταν η επιτυχία άλλου προτρέπει κάποιον σε δική του  ανάλογη προσπάθεια.

. Πού την κεφαλήν κλίναι   Δεν έχω ~, πού να μείνω, πού να στηριχτώ στην κατάσταση στην οποία βρίσκομαι.

Βλέπε σχετικά άρθρο  του ιστολογίου.

.  Σκληρόν πρός κέντρα λακτίζειν  Πράξεις Αποστόλων 26  (πρβλ.  Αισχύλου Αγαμέμνων 1624: πρὸς κέντρα μὴ λάκτιζε, μὴ παίσας μογῇς: μην κλοτσάς αιχμηρά αντικείμενα γιατί θα υποφέρεις με την κλοτσιά σου)   Η φωνή που άκουσε ο Παύλος, που τον οδήγησε σε μεταστροφή από διώκτη των Χριστιανών σε απόστολο των εθνών. Ματαιοπονεί όποιος προσπαθεί να εναντιωθεί στην εξουσία ή τους ισχυρούς (Χρηστικό)

. Το  λακωνίζειν εστι φιλοσοφείν   τό λακωνίζειν πολὺ μᾶλλόν ἐστιν φιλοσοφεῖν ἢ φιλογυμναστεῖν Πλάτων, Πρωταγόρας 342 e  η σύντομη και περιεκτική ομιλία

.  Έχω λαμβάνειν  μου χρωστούν χρήματα

.  Αίσχρόν ἐστι και  λέγειν  Παύλος προς Εφεσίους ε΄ 12

.  Έχει (καλό) λέγειν  διαθέτει ευφράδεια, ευγλωττία

. Τρόπος του λέγειν  όχι κυριολεκτικά, που λέει ο λόγος «Η συνέντευξη βέβαια στην πραγματικότητα ήταν μονόλογος του κ. Σαμαρά, από εκείνες τις συνεντεύξεις τις έτοιμες, τις προαποφασισμένες…  συνέντευξη τρόπος του λέγειν όπως είπαμε» (Εφ. Συν. 9-11-2025 ).

. Απαγορεύεται το ουρείν  (προσθήκη για εκφοβισμό: παρά της αστυνομίας) Πινακίδα που τοποθετούνταν έξω από σπίτι  προπολεμικά. Γνωστό και του  Σουρή; Ο Έλλην δύο δίκαια ασκεί φιλελευθέρως: ουρείν τε και συνέρχεσθαι εις όποιο θέλει μέρος.

. Το πλανάσθαι (το σφάλλειν) ανθρώπινον  (το λατινικό  errare humanum  est)

.  Οὐ παντός πλεῖν ἐς Κόρινθον. ΄Ηταν  απαγορευτικός  για τους πολλούς ο πηγαιμός  με πλοίο στην Κόρινθο λόγω της  ευμάρειας της πόλης και του πλούτου και της ευζωίας των κατοίκων της.  Δεν είναι εύκολο σε οποιονδήποτε να πάει σ’ ένα ακριβό μέρος.

.  Και τούτο ποιήσαι  κι εκείνο μη αφιέναι  από: ταῦτα δέ ποιῆσαι κἀκεῖνα μή ἀφιέναι Ματθαίος κγ΄ 23  Λουκάς ια΄ 42  και το ένα να γίνει, αλλά και το άλλο να μην το ξεχνάμε, ας ακολουθούμε τη χρυσή τομή. Ας κάνουμε τα σπουδαία και μετά ας γίνουν και τα λιγότερο σημαντικά.

 . Το προλαμβάνειν κρείττον  του θεραπεύειν   Δεν ξέρω αν είναι του Ιπποκράτη για θέματα υγείας, αλλά  η φράση χρησιμοποιείται σε κάθε περίπτωση.

.  Απαγορεύεται το πτύειν και το καπνίζειν, σε πινακίδες παλιά σε ΜΜΜ. Σε υπουργική απόφαση  του 1952 στο άρθρο 6 «Απαγορεύεται το πτύειν εις παν μεταφορικόν μέσον και το καπνίζειν εντός των τροχιοδρομικών οχημάτων και λεωφορείων αυτοκινήτων», ενώ σε υπουργική απόφαση του 1938 με τίτλο Υγειονομικός κανονισμός νομού Αττικοβοιωτίας «Απαγορεύεται το πτύειν επί του εδάφους ἠ των δαπέδων των οικιών και καταστημάτων και κέντρων εξυπηρετήσεως κοινού» δηλ. το «φτου στα μούτρα σας» επιτρεπόταν; Σε Β.Δ. του 1968 στο άρθρο 3: «Εντός των αιθουσών υπάρχουν πτυελοδοχεία μετά βάσεως ύψους 75 εκατοστών του μέτρου τουλάχιστον, πεπληρωμένα δι’ αντισηπτικού διαλύματος. Ταύτα καθαρίζονται άπαξ της ημέρας αντικαθισταμένου του εν αυτοίς αντισηπτικού. Απαγορεύεται το πτύειν έξω των πτυελοδοχείων ως και η απόρρι-ψις απορριμμάτων εις αυτά».   Μην εκπλήττεσθε  όμως,  γιατί έχουμε όμοιες περιπτώσεις και το 2025. Μαρινάκης στον ΣΚΑΙ 30-10-2025: «Τσιγαράκι, κιθάρα μια χαρά σε υπαίθριο χώρο όχι στον Άγνωστο Στρατιώτη». Τώρα λοιπόν  δεν απαγορεύεται μόνο το καπνίζειν αλλά και το κιθαρίζειν!

. Τό σιγᾱν κρεῖττόν έστιν τοῦ λαλεῖν  Μένανδρος (τό σιγᾶν θ’ ὅπου δεῖ καὶ λέγειν ἵν’ ἀσφαλές, Ευριπίδης  να σιωπάς  όταν πρέπει και να μιλάς όταν δεν κινδυνεύεις) συνηθισμένη  απάντηση  σε άτομο που ενἐχεται για το θέμα  για το οποίο κατηγορεί  τον αντίπαλο. [Σχόλιο ΝΣ: Κάποτε και συνοπτικά: κρείττον σιγάν]

 .  Στρίβειν διά του αρραβώνος,  ατάκα του Στέφανου Στρατηγού  στην  ελληνική ταινία «Ο ατσίδας»,  τρόπος για να καθυστερήσει κάποιος  υπόσχεση ή δέσμευση είτε να  αποφύγει την εκπλήρωσή της εξασφαλίζοντας στο μεταξύ τα οφέλη της συμφωνίας.  Και με μετοχή:  Δεν άργησε να έρθει και η ανταπάντηση από τον Κώστα Τσουκαλά, ο οποίος σημειώνει ότι «ο κυβερνητικός εκπρόσωπος επέλεξε να απαντήσει στρίβοντας… διά του αρραβώνος». Εφ. Συν. 9-11-2025

. Το δικαίωμα  του συνέρχεσθαι  Η αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβέρνηση ότι με την ψήφιση διατάξεων για τον Άγνωστο Στρατιώτη  παραβιάζει  το άρθρο 28 του συντάγματος  που κατοχυρώνει τις διεθνείς συμβάσεις για την ελευθερία του συνέρχεσθαι.

.  [Προσθήκη ΝΣ: το δικαίωμα/η  ελευθερία  του συνεταιρίζεσθαι. Στα ψηφίσματα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που μετέφραζα, συχνά τα έβλεπες πλάι  πλάι: το δικαίωμα/η ελευθερία του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι. Εδώ εννοεί  βέβαια  το να σχηματίζουν οι πολίτες οργανώσεις και κόμματα]

. ΑΙΕΝ ΥΨΙΚΡΑΤΕΙΝ  σύνθημα της Πολεμικής Αεροπορίας

. Το φυλάξαι τα αγαθά χαλεπώτερον του κτήσασθαι από Δημοσθένη, α΄ Ολυνθιακός 23: πολλάκις δοκεῖ τὸ φυλάξαι τἀγαθὰ τοῦ κτήσασθαι χαλεπώτερον εἶναι. Η διατήρηση ενός αγαθού είναι πιο δύσκολη από την απόκτησή του

. Το πεπρωμένον φυγείν αδύνατον  (ἄφευκτόν ἐστιν ἀνθρώπω τό πεπρωμένον Πλούταρχος Λύσανδρος 29,5)

. Πρίν ἀλέκτορα φωνῆσαι Λουκάς 22, 61, ΜατθαΙος 26,34  για μια πρόβλεψη που επαληθεύεται σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, για υπόσχεση που διαψεύδεται πολύ γρήγορα.  Η Κυβέρνηση καθυστερούσε τις αγροτικές επιδοτήσεις επικαλούμενη τους ελέγχους της ΕΕ στον ΟΠΕΚΕΠΕ. Όμως  ~  η ΕΕ  διέψευσε τον ισχυρισμό της Κυβέρνησης  ότι οι δικοί της έλεγχοι έχουν σχέση  με  τη καθυστέρηση των αγροτικών ενισχύσεων.

Για λανθασμένη χρήση της φράσης βλ. παλιότερο άρθρο.

Γνωστό  το τραγούδι του Ρασούλη, «πριν λαλήσεις πετεινο δεκατρείς φορές μ’ αρνιέσαι».

. ἔασον αὐτό χαίρειν Πλάτων, Κριτίας 45α  άφησέ το να πάει στο καλό, μη δίνεις σημασία, μη σε απασχολεί

Έναρθρα απαρέμφατα

Συχνά  χρησιμοποιούνται έναρθρα απαρέμφατα που αντικαθιστούν το ουσιαστικό ή αποδίδουν συνοπτικά  μια φράση  λ.χ

. το ανήκειν  Υπάρχει παντελής έλλειψη πρωτοβουλιών σε δημοτικό επίπεδο, που θα ενισχύσουν το αίσθημα του «ανήκειν» (=ότι ανήκουν) των Θεσσαλονικέων (από το διαδίκτυο). Θυμήθηκα το σχόλιο του Κώστα Παπαθανασίου:

Έτσι η Σχολή Θεσσαλονίκης:/ Το ήσσον ως ίσον του Μεγίστου
να έχεις την αίσθηση ότι ανήκεις/ ως κόκκος άμμου υπέρ Ακτίστου

Το ανήκειν και η συνοδός του πολιτική ταυτότητα αποκτούν…

. το δειν: . Αν είχε καλό δειν  αυτός που θα έβλεπαν την 1η του μήνα θα  πήγαινε ο μήνας καλά, έτσι πίστευαν στο νησί. Βλέπω ότι το λένε και οι κουμπάροι.

. το ειδέναι  η γνώση

. το είναι  η ύπαρξη [Σχόλιο ΝΣ: Θυμηθείτε τον παλιό τίτλο της ελληνικής μετάφρασης του μυθιστορήματος του Κούντερα Η  αβάσταχτη ελαφρότητα τού είναι, που έγινε στη νέα μετάφραση του Γιάννη Χάρη Η αβάσταχτη ελαφρότητα τής ύπαρξης]

. το είναι 1.ο εσωτερικός κόσμος του ανθρώπου: Aναταράχτηκε όλο μου το ~  2. για πρόσωπο που είναι ό,τι πολυτιμότερο έχει κάποιος στη ζωή του: Εσύ είσαι το ~ μου, η ζωή μου (ΛΚΝ).

.  το επιχειρείν   Το ελληνικό  ~  (= η ελληνική επιχειρηματικότητα) εμφανίζει ανάκαμψη τους τελευταίους μήνες

. Από το πράττειν στο λέγειν Μεγάλη η διαφορά του λέγειν από το πράττειν. Το λέγειν είναι αέρας κοπανιστός, εύκολα  ξεστομίζεται, αποσπά επιδοκιμασία, χειροκροτήματα, αλλά και γρήγορα ξεχνιέται,  το πράττειν  όμως,  η επιθυμία για την επίτευξη  αυτού που ειπώθηκε, μένει συχνά   κενό περιεχομένου.

.  …αλλά μόνο ενός σταθερού τρόπου του λέγειν και του καταγγέλλειν της δημόσιας ζωής…

. Καιρός του σπείρειν, καιρός του θερίζειν,  Σεφέρης, Τελευταίος Σταθμός  στ. 63  «Η ζωή του ανθρώπου είναι καμωμένη από καιρούς. Καιρός να σπείρεις, καιρός να θερίσεις, καιρός της θλίψης, καιρός της χαράς, καιρός της αγάπης, καιρός της μοναξιάς. Αν το σκεφτείς έτσι, θα μπορέσεις και στη χαμηλότερη στιγμή να στηριχτείς, γιατί κι αυτή θα ανήκει σ’ έναν από τους καιρούς της ζωής σου». Σεφέρης, Μέρες Γ΄ 1934-1940

. Το υπάρχειν  Τίτλοι βιβλίων: Ο πειρασμός του ~  ,  Στη χώρα του  ~