Γροιλανδία ή Γριλανδία; (από την ΕφΣυν)

Αναδημοσιεύω σήμερα το προχτεσινό άρθρο μου στην Εφημερίδα των Συντακτών, στην τακτική εβδομαδιαία στήλη μου «Μέσα από τις λέξεις». Η Εφημερίδα των Συντακτών έχει υιοθετήσει τη γραφή «Γριλανδία», που ξενίζει πολλούς. 

Τα πιο πολλά τα πήρα από περυσινό άρθρο, αλλά έχω κάνει αλλαγές και συμπληρώσεις. Εδώ κάνω και μερικές προσθήκες.

Η εικόνα που συνοδεύει το άρθρο είναι από την ηλέκδοση της εφημερίδας. 

Γροιλανδία ή Γριλανδία;

Ο παγκόσμιος Τραμπούκος, χολωμένος που δεν πήρε Νόμπελ Ειρήνης, δήλωσε ότι η Γροιλανδία είναι απαραίτητη για την ασφάλεια των ΗΠΑ και ανακοίνωσε ότι θα επιβάλει δασμούς εναντίον των ευρωπαϊκών χωρών που έστειλαν συμβολικά στρατιώτες στο μεγάλο νησί που αποτελεί έδαφος της Δανίας. Θα προσέξατε ίσως ότι η εφημερίδα μας προτιμά τη γραφή «Γριλανδία», αντί της καθιερωμένης. Οπότε, των οικιών ημών εμπιπραμένων, σήμερα θα ασχοληθούμε με την ορθογραφία της Γροιλανδίας.

Τη λέμε Γροιλανδία αποδίδοντας το γαλλικό Groenland, το οποίο απηχεί το παλαιονορβηγικό Groenland, που σημαίνει κατά λέξη «πράσινη χώρα». Πού το είδαν το πράσινο, θα πείτε, στο παγωμένο νησί; Φαίνεται πως η ονομασία δόθηκε ευφημιστικά ή, πιο σωστά, διαφημιστικά -για να προσελκύσουν νέους οικιστές στη μακρινή αποικία! Πάντως, έπιασε και όλοι τη λένε έτσι. Όλοι; Όχι όλοι. Στα γροιλανδικά λέγεται Kalaallit Nunaat.

Κι έτσι, τη λέμε και τη γράφουμε Γροιλανδία. Από πότε; Σε παλιές εφημερίδες βρίσκω ειδήσεις από το 1871, π.χ. «Σουηδικόν πλοίον  εκόμισεν εις Στοκχόλμην τρεις μεγίστους αερολίθους ανευρεθέντας εν Γροιλανδία». Το 1892, σε πρωτόκολλο που υπογράφει η Ελλάδα για θέματα συνεργασίας των  ταχυδρομείων, εμφανίζεται και η Γροιλανδία ως δανική αποικία. (Η άλλη δανική αποικία ήταν οι Δανικές Αντίλες ή Δανικές Δυτικές Ινδίες, τρια νησιά στην Καραϊβική, που τα πούλησε το 1917 η Δανία στις ΗΠΑ και πήρε εγγυήσεις για τη Γροιλανδία,  κούνια που τους κούναγε). Αργότερα, βρίσκω ανταπόκριση από τη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού το 1900, όπου στο δανέζικο περίπτερο εκθέτονταν «ημιάγριοι Γροιλανδοί … αι στενόμακροι εκ δέρματος λέμβοι των, τουπίκλην δε καϊάκαι».

Τη λέμε λοιπόν και τη γράφουμε Γροιλανδία. Γιατί όχι Γροινλανδία; Διότι η λέξη μπήκε στα ελληνικά τον 19ο αιώνα, που ακούγαμε όσα γράφαμε και το σύμπλεγμα νλ δεν ήταν ανεκτό. Τότε λέγαμε επίσης Φιλανδία (και γράφαμε κάποτε Φιλλανδία), και αυτό κράτησε μέχρι το 1960 περίπου, αλλά μετά που μάθαμε αγγλικά ντραπήκαμε να έχουμε αλλοιώσει το ξένο τοπωνύμιο και το είπαμε Φινλανδία. Γροινλανδία δεν είπαμε, διότι έκειτο μακράν, δηλαδή δεν ερχόταν συχνά στην κουβέντα.

Αλλά γιατί το /οι/; Γράψαμε αρχικά Γροιλανδία αποδίδοντας το /oe/ των γαλλικών (μάλιστα βρήκα και τύπο «γροελανδικός» σε εφημερίδα του 1871), ενώ αν είχαμε πάρει τη λέξη από τ’ αγγλικά μάλλον Γρηλανδία θα τη μεταγράφαμε, όπως Γκρήνουιτς. Όμως, την ίδια εποχή γράφαμε και Ρωσσία, Σκανδιναυία,  Γιουγκοσλαυία, που έγιναν με την πάροδο των δεκαετιών Ρωσία, Σκανδιναβία, Γιουγκοσλαβία.

Και ενώ τα τοπωνύμια που έχουν προσαρμοστεί στο ελληνικό τυπικό δεν απλογράφονται υποχρεωτικά -δηλ. δεν γράφουμε Βριξέλες, Βαρκελόνη- κάποια σταδιακή απλοποίηση γίνεται και σε αυτά, κι έτσι η Ρωσσία έχασε το διπλό σίγμα που είχε  προπολεμικά.

Οπότε, προβλέπω πως όλο και περισσότεροι θ’ αρχίσουν να γράφουν Γριλανδία, ακολουθώντας το παράδειγμα της Εφημερίδας των Συντακτών. Άλλωστε, ο απλογραφημένος τύπος «Γριλανδία» εμφανίζεται σποραδικά στον τύπο, ήδη από το 1894. Το 1911 η εφημερίδα Αθήναι γράφει «Οι πτωχότεροι εις εφημερίδας τόποι είνε το Σιάμ και η Γριλανδία έχοντες ανά μίαν  εφημερίδα.

Το απεχθές ενδεχόμενο, βέβαια είναι μήπως χρειαστεί να τη λέμε Γκρίνλαντ, αν δηλαδή περάσει ο αμερικανικός εκβιασμός· θα αφυπνισθεί άραγε  η ΕΕ και θα κρατήσει ενιαία στάση απέναντι στους Τραμπουκισμούς -ή θα κιοτέψουν τα κράτη μέλη της ελπίζοντας πως «εμάς θα μας φάει τελευταίους»;