Ήταν μαύρη η ωραία Ελένη;

Εδώ και καιρό ακούμε για την Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν, που η πρεμιέρα της στις ΗΠΑ είναι προγραμματισμένη για τις 17 Ιουλίου 2026. Άλλωστε, κάποια από τα γυρίσματα έγιναν στην Ελλάδα, στη Μεσσηνία.

Από χτες ή προχτές όμως έχει ξεσπάσει ένας μίνι σάλος στα σόσιαλ, όταν διέρρευσε η (μη επιβεβαιωμένη) είδηση ότι τον ρόλο της ωραίας Ελένης θα τον υποδυθεί η μαύρη ηθοποιός Λουπίτα Νιόνγκο, γεννημένη στο Μεξικό από Κενυάτες γονείς (διπλωμάτης ο πατέρας της).

Είπα για μίνι σάλο, αλλά στην υπόθεση παρενέβη και ο Ήλων Μασκ, ο ακροδεξιός βαθύπλουτος ιδιοκτήτης του Χ/Τουίτερ, ο οποίος δήλωσε ότι «ο Κρίστοφερ Νόλαν έχασε την ακεραιότητά του» με αυτό που έκανε, οπότε δεν είναι απλώς θόρυβος κάποιων άγνωστων φανατικών.

Είπα ότι η είδηση δεν έχει επιβεβαιωθεί, δηλαδή ενώ είναι γνωστό ότι η κ. Νιόνγκο θα είναι στο καστ δεν έχει επισήμως ανακοινωθεί ποιον ρόλο θα υποδυθεί.

Ενδιαφέρον είναι επίσης ότι η σχετική είδηση κυκλοφόρησε στα σόσιαλ συνοδευόμενη από μια φέικ, φωτοσοπημένη φωτογραφία της ηθοποιού -μια  φωτογραφία της από την παλιότερη ταινία «12 χρόνια σκλάβος» στην οποία πρωταγωνιστούσε, με  αλλαγμένο το φόντο ώστε να δίνει την εντύπωση ως προερχεται  από την ταινία του Νόλαν.

Ο θόρυβος ξεκίνησε από την Αμερική, αλλά ακαριαία πέρασε τον Ατλαντικό. Και όπως έλεγε ο Αισχύλος ότι οι τραγωδίες του είναι ψίχουλα από τα θεσπέσια δείπνα του Ομήρου (τεμάχη των Ομήρου μεγάλων δείπνων) έτσι και οι συζητήσεις των Ελλήνων τραμπικών είναι σταγονίδια από τα βοθρολύματα που εκλύουν οι δάσκαλοί τους από τις ΗΠΑ.

Έχουμε συζητήσει ξανά για ένα παρόμοιο  θέμα, πριν  από 3 χρόνια, όταν σε κάποια σειρά του Νέτφλιξ είχε παρουσιαστεί η Κλεοπάτρα της Αιγύπτου παιγμένη από μαύρη ηθοποιό, με αποτέλεσμα να ξεσπάσει θόρυβος, ιδίως στην Αίγυπτο. Βέβαια, δεν είναι εντελώς ίδιες περιπτώσεις: η Κλεοπάτρα είναι ιστορικό πρόσωπο και, παρόλο που έχει υποστηριχτεί η θέση ότι ήταν μαύρη, η σχετική εικασία δεν στηρίζεται σε στέρεα δεδομένα. Από την άλλη, η Ελένη είναι μυθολογικός χαρακτήρας. Ο Όμηρος λέει ότι είναι λευκώλενος, βέβαια -αλλά ο ίδιος και άλλοι συγγραφείς λένε επίσης ότι ήταν κόρη του Δία και της Λήδας και ότι ο Δίας μεταμορφώθηκε σε κύκνο για να ζευγαρώσει με τη Λήδα η οποία γέννησε αυγό. Θα ακολουθήσουμε κατά γράμμα και αυτές τις πληροφορίες;

Για τη «μαύρη Κλεοπάτρα» είχα γράψει:

Όσοι διαμαρτύρονται για την παραχάραξη της ιστορικής αλήθειας έχουν ένα δίκιο, αλλά αναρωτιέμαι αν έχουν εξεγερθεί επίσης όταν σε αμέτρητες ταινίες και σειρές βλέπουν τον Ιησού Χριστό ξανθό και γαλανομάτη -ή και τους ήρωες της ελληνικής μυθολογίας και ιστορίας με βορειοευρωπαϊκά χαρακτηριστικά. Ο «βορειοευρωπαίος» Ιησούς είναι εξίσου παραχάραξη με τη μαύρη Κλεοπάτρα, αλλά δεν φαίνεται να ενοχλεί πολύ -περίεργο δεν είναι;

Προσωπικά δεν ενοχλούμαι από τις ανοησίες  του αφροκεντρισμού, που τον βλέπω σαν ένα αφήγημα του εθνικισμού των Αφροαμερικάνων. Οι θέσεις του Μπερνάλ περί Μαύρης Αθηνάς έχουν αντικρουστεί πειστικά. Ωστόσο, δεν παραβλέπω ότι παίζουν ρόλο παρηγοριάς και εμψύχωσης σε μια καταπιεσμένη εθνοτική ομάδα.

Στα περί «παραχάραξης» θα μπορούσα να προσθέσω όχι λίγα παραδείγματα από τον κινηματογράφο, όπου πχ ο Τζον Γουέιν παλιότερα υποδύθηκε τον ρόλο του Τζένγκις Χαν. Και προκειμένου για την Ελένη, βέβαια, δεν έχουμε ιστορία, έχουμε μυθολογία, η δε  εξαίσια ελληνική μυθολογία είναι κτήμα όλης της ανθρωπότητας,  δεν έχει ιδιοκτήτες.  Πάντως, όταν το 2004 στην ταινία  «Τροία» είδαμε τον Αγαμέμνονα να σκοτώνει τον Πρίαμο και να σκοτώνεται μέσα στο Ίλιον δεν μας ενόχλησε και πολύ η  παραχάραξη.

Χύθηκε και πολύ ρατσιστικό μίσος στο Τουίτερ/Χ για τη μαύρη ηθοποιό -κάποιος την αποκάλεσε «κουραδόχρωμο πιθήκι». Να προσθέσω ότι ο χαρακτηρισμός «κουραδόχρωμος» για τους μαύρους ακούγεται αρκετά στα ελληνικά σόσιαλ.

Αλλά τι τα θέλετε; Η βιομηχανία του θεάματος τώρα πια είναι παγκόσμια  -και ο πληθυσμός του πλανήτη, αν δεν το έχετε προσέξει γίνεται όλο και περισσότερο σκουρόχρωμος. Όταν γεννήθηκα οι «λευκοί» ήταν το 28,5% του παγκόσμιου πληθυσμού, τώρα είναι το 13% (αυτά τα νούμερα μού έδωσε το Grok, και παρόμοια το CgatGPT -είναι βέβαια βασισμένα σε παραδοχές, αλλά η γενική τάση είναι σαφής).

Η  βιομηχανία του θεάματος, λοιπόν, εκτιμά πως το ολοένα και πιο σκουρόχρωμο κοινό θέλει να βλέπει και δικούς του ηθοποιούς στις οθόνες τις μεγάλες και τις μικρές.

Δεν το βρίσκω παράλογο αυτό.