Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Χαράτσι, το (παραλίγο) τρισχιλιετές

Posted by sarant στο 5 Ιουνίου, 2009


Είναι γνωστό ότι οι ετυμολόγοι τύπου Γκας Πορτοκάλος προσπαθούν να βγάλουν ελληνική με το ζόρι οποιαδήποτε ξένη λέξη βρουν μπροστά τους, συχνά με ξεκαρδιστικά αποτελέσματα. Κάτι άλλο κωμικό, αν και ίσως όχι ξεκαρδιστικό, είναι ότι πολλές φορές οι ίδιοι βρίσκουν μια απίθανη ελληνογενή ετυμολογία για μια λέξη που έτσι κι αλλιώς έχει απώτερη ελληνική καταγωγή. Για παράδειγμα, η ομογενής εκπαιδευτικός Αναστασία Γονέου, για την οποία είχα γράψει παλιότερα, βρίσκει ελληνική αρχή στο διεθνές (αρχικά ιταλικό) bravo. Η λέξη αυτή πράγματι προέρχεται από τα ελληνικά, και συγκεκριμένα από το βάρβαρος (μέσω του λατινικού bravus, με διολίσθηση σημασίας από το ‘άγριος’ στο ‘θαρραλέος’), αλλά η κ. Γονέου το θέλει να παράγεται από το βραβείο, επειδή ηχητικά μοιάζει περισσότερο και επειδή είναι αμαρτία να ανοίξει κανείς λεξικό. Παρόμοια, η ηγερία των ελληναράδων ετυμολόγων, η κυρία Τζιροπούλου, σε έναν πίνακα 9 λέξεων από τις οποίες ετυμολογεί λαθεμένα τις οχτώ, παράγει το αγγλ. doll από το… είδωλον, ενώ στην πραγματικότητα η λέξη παράγεται από το κύριο όνομα Dorothy, το οποίο έχει ελληνική αρχή.

Τη λέξη ‘χαράτσι’, απ’ όσο ξέρω, δεν την έχει θεωρήσει ελληνικής αρχής κανείς Έλληνας μελετητής. Οι μεν ελληνοβαρεμένοι ετυμολόγοι την έχουν αγνοήσει, οι δε σοβαροί μελετητές (επαναλαμβάνω: απ’ όσο ξέρω) αναφέρουν απλώς ότι είναι δάνειο από το τουρκικό haraç, που σημαίνει το ίδιο. Και βέβαια οι σοβαροί ετυμολόγοι έχουν απόλυτο δίκιο: το χαράτσι προέρχεται πράγματι από το haraç, μόνο που, όπως θα δείξω στο σημείωμα αυτό, η τουρκική λέξη έχει απώτερη ελληνική αρχή.

Αλήθεια, ποια λέξη θα μπορούσε να είναι αυτή; Είναι αρκετά όμοια στη σημασία, καθώς και στα βασικά της σύμφωνα (γενικά, τα σύμφωνα διατηρούνται περισσότερο όταν μια λέξη περνάει από σαράντα κύματα). Τη μαντέψατε;

Ας το πάρει το ποτάμι.

Ένας από τους θεσμούς της αρχαίας Αθήνας ήταν η χορηγία. Ο χορηγός αναλάμβανε να καλύψει τα έξοδα μιας θεατρικής παράστασης, τα οποία κατά βάση ήταν τα έξοδα για τον χορό –και από εκεί ονομάστηκε έτσι ο θεσμός. Ο χορηγός έκανε περίπου την οργανωτική δουλειά του σημερινού παραγωγού, με μια σημαντική διαφορά: δεν εισέπραττε χρήματα, όπως ο σημερινός παραγωγός, μόνο πλήρωνε. Η μόνη ανταμοιβή του ήταν η μεγάλη δόξα, όταν και αν βραβευόταν η τραγωδία την οποία ανέβαζε. Ήταν κι αυτό μια μορφή φορολογίας, διότι μόνο πλούσιοι ήταν υποψήφιοι για το αξίωμα του χορηγού.

Ο θεσμός της χορηγίας δεν κράτησε πολύ –στα ελληνιστικά χρόνια σταμάτησε. Όμως η λέξη έμεινε και η σημασία της επεκτάθηκε, στα εφόδια (π.χ. μιας εκστρατείας), στην παροχή ή στην αφθονία πόρων. Η λέξη περνάει στα συριακά ή στα αραμαϊκά, ίσως μέσω του χριστιανικού λεξιλογίου, και από εκεί στα αραβικά, όπου εμφανίζεται ως kharaj. Το χαράτζ αυτό αρχικά σήμαινε τον φόρο της εγγείου ιδιοκτησίας που έπρεπε να πληρώνουν οι μη μουσουλμανικοί πληθυσμοί (χριστιανοί και ιουδαίοι κυρίως) της Συρίας, της Παλαιστίνης, της Μεσοποταμίας και της Αιγύπτου, αλλά όταν στον 8ο αιώνα οι πληθυσμοί των περιοχών αυτών είχαν πια εξισλαμισθεί ο φόρος γενικεύτηκε και έπαψε πια να σημαίνει τον φόρο της γης αλλά σήμαινε τον φόρο γενικώς. Το βασικό βιβλίο περί φορολογίας του Αμπού Γιουσούφ, αρχιδικαστή του χαλίφη Χαρούν αλ Ρασίντ, έχει τίτλο Κιτάμπ αλ-Χαράτζ.

Από τα αραβικά η λέξη πρέπει να πέρασε στα ελληνικά, ως χαράτζιον ή χαράτζι. Στο TLG, τη λέξη τη βρίσκω σε διάφορα μοναστηριακά έγγραφα και σε ανώνυμους χρονογράφους, που δεν έχουν σίγουρη χρονολόγηση, αλλά και στον Διγενή Ακρίτα (άρα του 10ου αιώνα, κι ας με διορθώσει ο ΝικΝικ αν έχω κάνει γκάφα). Επίσης, το χαράτζ πέρασε στα τούρκικα όπου έγινε χαράτς (haraç) γιατί το τζ στην τελευταία συλλαβή αποηχηροποιείται (δεν την έβγαλα εγώ αυτή τη λέξη).

Χωρίς να θέλω να παινευτώ, την ετυμολογία που προτείνω σήμερα, δηλ. το χορηγία > kharaj > χαράτζιον δεν την έχω δει σε κανένα ελληνικό σύγγραμμα. Αν έχει ήδη προταθεί και δεν το ξέρω, παρακαλώ να με διορθώσετε. Την ετυμολογία του kharaj από τη χορηγία τη βρήκα στην έγκυρη Εγκυκλοπαίδεια του Ισλάμ, αλλά υπάρχει και σε πιο προσιτές πηγές, ακόμα και σε μερικές βικιπαίδειες (όχι την αγγλική).

xarats Βέβαια, σήμερα λέμε χαράτσι, είτε διότι τη λέξη την ξαναδανειστήκαμε από τους Τούρκους, μια και ήταν θεσμική λέξη επί Τουρκοκρατίας, είτε διότι το χαράτζι έγινε χαράτσι με την επιρροή του τουρκικού τύπου. Σήμερα που μάς φορολογεί το ελληνικό κράτος, η λέξη ‘χαράτσι’ έχει πάθει δείνωση και δεν σημαίνει τη φορολογία γενικώς αλλά την επαχθή και αυθαίρετη φορολογία. Κάτι τέτοιο έχουν πάθει κι άλλες πολλές δάνειες λέξεις (αραβικό χαλ = η κατάσταση γενικώς, ελληνικό χάλι = η κακή κατάσταση· τουρκικό bayrak η σημαία γενικώς, ελληνικό μπαϊράκι η σημαία ενός άτακτου στρατού· ιταλικό faccia = το πρόσωπο γενικώς, ελληνικό φάτσα = το πρόσωπο μειωτικά) αλλά στην προκείμενη περίπτωση η δείνωση είναι μάλλον αναπόφευκτη όταν μιλάμε για κάτι τόσο δυσάρεστο. Μου λέει όμως ο πληροφορητής μου ότι και στα τούρκικα η λέξη έχει πάθει δείνωση και σημαίνει περίπου τα ίδια, δηλ. την βαριά και αυθαίρετη φορολογία, ακόμα και τα χρήματα που αποσπώνται εκβιαστικά.

Στην αρχή της ετυμολογικής αλυσίδας που οδηγεί στο χαράτσι βρίσκεται ο χορός. Να πούμε παρεμπιπτόντως ότι υπάρχει κι άλλο ένα αντιδάνειο από τον χορό μέσω της τουρκικής, η χόρα, λέξη που θα την ξέρουν οι ρεμπετόφιλοι. Όσο για τη χορηγία, σαν λέξη γνωρίζει δεύτερη νιότη τα τελευταία χρόνια, καθώς ακούγεται σε κάθε εκδήλωση, όπου βέβαια αποδίδει ικανοποιητικά το αγγλικό sponsoring. Κι αν στην αρχαία Αθήνα η χορηγία ήταν μια μορφή φορολογίας (άρα σχετικά κοντά στο χαράτσι) σήμερα είναι περισσότερο μορφή ρεκλάμας. Ή όχι;

Advertisements

58 Σχόλια to “Χαράτσι, το (παραλίγο) τρισχιλιετές”

  1. Ανακρίβειες, Νίκο μου, ανακρίβειες!

    Είναι πασίγνωστο ότι η λέξη προέρχεται από την αρχαία διάλεκτο και έχει διασωθεί ως τις μέρες μας σχεδόν αυτούσια:

    «Χαρά τζι που τα παίρνουσι,
    στα ξένα τ’ ακουμπάνε,
    γι αυτό κι εμείς τους λέγουμε
    στο διάολο να πάνε».

    _____________
    Η πληροφορία ότι βρέθηκε γραμμένη σε εγκόλπιο που έφερε ο αρχάνθρωπος των Πετραλώνων, όπως ανεκοινώθη αρμοδίως από τον διάσημο Αμερικανό αρχαιολόγο κ. Ιντιάνα Τζόουνς σε επιστημονικό αρχαιολογικό συνέδριο που έλαβε χώρα στην Ντίσνεϋλαντ, ερευνάται από τον ιστοριοδίφη κ. Άδωνι (ή Άδωνη, οι απόψεις διίστανται) Γεωργιάδη σε αγαστή συνεργασία και σύμπνοια με την κα Τζιροπούλου-Ευσταθίου, υπό την υψηλή επίβλεψη του γλωσσοφιλοσόφου ομογενούς κ. Γκας Πορτοκάλος.

  2. q said

    Θαυμάσια. Και μετά μου λέτε, η ελληνική δεν είναι μητέρα όλων των γλωσσών :smiley

  3. ηλε-φούφουτος said

    Όταν διάβασα το «Είναι αρκετά όμοια στη σημασία, καθώς και στα βασικά της σύμφωνα» το μυαλό μου πήγε στο «χρατς!» («και χραατς τον άτιμο!»).

    Νικοδεσπότα, μέχρι να παρέμβει ο Νικνικ να σου πω ότι τα άσματα του ακριτικού κύκλου δεν είναι γλωσσική πηγή για το 10ο αιώνα. Ο 10ος αιώνας θεωρείται από τους φιλολόγους η απαρχή αυτής της ποιητικής παράδοσης (και ορισμένων άλλων πραγμάτων συνάμα) αλλά τα χειρόγραφα με παραλλαγές του σχετικού έμμετρου μυθιστορήματος κυμαίνονται από τα τέλη του 13ου αι. (Γκροταφεράτας) μέχρι το 17ο αι., στα δε δημοτικά τραγούδια που σώθηκαν μέσω της προφορικής παράδοσης κάθε εποχή πρόσθετε και αφαιρούσε λέξεις κατά βούληση.

  4. Yannis_H said

    Σήμερα η χορηγία εκπίπτει των φόρων και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για φοροαπαλλαγή…

  5. ηλε-φούφουτος said

    Μία διόρθωση: η παραλλαγή Εσκοριάλ θεωρείται ακόμη παλαιότερη (12ος αι.) η γλώσσα της όμως φέρει λόγια επίδραση.

    Ελπίζω ο Νικνικ να μη μου κακιώνει. Είμαι σίγουρος ότι θα έχει κι άλλα να πει επ αυτού. Εμένα π.χ. θα μ ενδιέφερε ν ακούσω πώς αντιμετώπισε το TLG τα διάφορα χειρόγραφα και τις εκτεταμένες παρεμβάσεις των φιλολόγων κατά την έκδοσή τους.

  6. Ευγένιος Ραμίρεζ said

    Εγώ πάντως σκέπτομαι σοβαρότατα να ψηφίσω την ΔΡΑΣΗ, διότι, όπως είπε εκ των υποψηφίων της κ. Μαρκουλάκης, το ούτε 1% που της δίνουν οι δημοσκοπήσεις αποτυπώνει ποιότητα: την «crème de la crème» (για τους κοινούς θνητούς = αφρόκρεμα) της ελληνικής κοινωνίας, η οποία επιτέλους είναι σκεπτόμενη (η αφρόκρεμα, όχι η ελληνική κοινωνία εννοείται), ώριμη, διορατική, αδιάφθορη, ειλικρινής, δυναμική και σώφρων … χαρακτηριστικά στα οποία, χωρίς να περιαυτολογώ, ομολογώ ότι με αναγνωρίζω.

    Πιθανότατα αργότερα το απόγευμα θα δηλώσω την πρόθεσή μου αυτή και στην ΤΕ της ΝΔ Αγίου Παντελεήμονα, όμως τώρα σπεύδω στο αναβαθμισμένο WyreT-Plex για το καινούργιο Hazzard Convention VI (χωρίς dual core παρωχημένα vibe spinners επιτέλους!).

  7. Give me a turkish word and I will prove to you it’s Greek! 😉

    Ένα δύο σχολαστικά σχόλια λόγω επαγγελματικής διαστροφής:

    1) Αν και πρόκειται για μεγάλο θέμα, η προφορά του στη μεσαιωνική περίοδο ήταν μάλλον σίγουρα /ts/, οπότε χαράτζι=χαράτσι. Πρόκειται για γραφηματική απλώς ιδιομορφία.

    2) Η λέξη απαντά στον Διγενή μεν, αλλά όχι στις παλαιότερες εκδοχές παρά μόνο στην εκδοχή του 17ου αι. (την πεζή διασκευή του Μελέτιου Βλαστού). Η εκδοχή Ζ του TLG είναι προϊόν φιλολογικής ανασυγκρότησης από δύο άλλες παραλλαγές, και από γλώσσική πλευρά «άχρηστη».

    3) Είναι πιθανότερο να ξαναδανειστήκαμε τη λέξη από τα τουρκικά, καθώς δεν βλέπω στον TLG σίγουρες αναφορές για χρήση της λέξης πριν τον 15ο αι. (δεν κοίταξα βέβαια όλα τα μοναστικά έγγραφα). Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπήρχε γλωσσική επαφή της ελληνικής με την τουρκική πιο πριν, απλώς πως δάνειες τουρκικές λέξεις εμφανίζονται δύσκολα στην μεσαιωνική ελληνική πριν τον 15ο αι.

    @ Ηλε-Φούφουτος: O TLG δεν ενδιφέρεται για χειρόγραφα παρά μόνο για τυπωμένες εκδόσεις. Αυτός είναι και ο λόγος που οι χρονολογήσεις που αναφέρονται στον TLG δεν είναι πάντα σωστές, τουλάχιστον για ό,τι αφορά στη γλωσσική μορφή των κειμένων. Ο Διγενής του Βλαστού αποτελεί τεκμήριο για τη γλώσσα του 17ου αι. και όχι της περιόδου της υποτιθέμενης συγγραφής του έργου. Ένα από τα πιο δύσκολα προβλήματα στην γλωσσολογική ανάλυση μεσαιωνικών κειμένων είναι η διάκριση μεταξύ περιόδου συγγραφής ενός έργου και χρονολόγησης των χειρογράφων που το παραδίδουν. Συχνά μεταξύ των δύο υπάρχει χρονολογικό χάσμα, όπως στην περίπτωση του Διγενή, που δεν επιτρέπει να βγάλουμε απολύτως σαφή συμπεράσματα για την πραγματική γλωσσική μορφή του αρχικού κειμένου.

  8. ἑλληνοβαρεμένος κι ὁ οίκοδεσπότης! 🙂

    Σκέφτομαι τὴν συγγραφὴ ἑνὸς διαλόγου μὲ τὴν θεματολογία τοῦ Κρατύλου ἀλλὰ ὄχι τοῦ πλατωνικοῦ τύπου ποὺ ὁ Σωκράτης κόβει καὶ ῥάβει καὶ οἱ ἄλλοι λένε «πάνυ μὲν οὖν» κλπ, θέλω νὰ εἶναι κικερώνειου τύπου. σίγουρα ἕνα ἀπὸ τὰ πρόσωπα θὰ εἶναι ὁ οἰκοδεσπότης. σκέφτομαι νὰ βάλω καὶ Γ. Χάρη, νεοτιπούκειτο καὶ τὸν ἠλεδικηγόρο στὸν διάλογο-πλαίσιο. ἀπὸ τὴν ἄλλη μεριὰ θὰ βάλω Τζιροπούλου σὲ ἔνθετη ἀφήγησι τοῦ Ἀδώνιδος (δηλαδὴ ἡ Τζιροπούλου θὰ εἶναι ἕνα εἶδος Διοτίμας), τὸν ἵδιο τὸν Ἄδωνι, μερικοὺς λερναίους καὶ ἄλλους ποὺ δὲν σκέφτηκα ἀκόμη. τὸ α μέρος θὰ ἐπικεντρώνῃ στὰ ἐτυμολογικὰ καὶ θὰ νικοῦν οἱ ἀντιλερναῖοι ἐν ᾦ στὸ δεύτερο, πολιτικὸ μέρος, θὰ νικοῦν οἱ ἀκροδεξιοί. 🙂

  9. ηλε-φούφουτος said

    σχ. 6, εγώ πάλι αναγνωρίζω τον εαυτό μου στην αλαφρόκρεμα 🙂

    σχ. 7, ΟΚ ευχαριστώ, σαφές και το πρόβλημα χρονολόγησης. Για τις εκδόσεις των χειρογράφων (στην προκειμένη περίπτωση βέβαια δύο διαφορετικά χφφ είναι κυριολεκτικά δύο διαφορετικά έργα) μιλούσα κι εγώ.

  10. @Κορνήλιος: Αν τον γράψεις στα αρχαία, παρακαλώ να μην παραλείψεις τη χρήση όλων των ετυμολογιών της κ. Τζιροπούλου (δίβατον και τα ρέστα)…

  11. τὸ κείμενο θὰ εἶναι γραμμένο στὴν δημώδη γλῶσσα ἀλλὰ οἱ παρετυμολογῆσεις θὰ ἐκτεθοῦν. πρέπει νὰ συγκεντρώσω ὑλικό.

  12. yota said

    Έχω την εντύπωση ότι επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το χαρατς σήμαινε τον κεφαλικό φόρο, στη σύγχρονη πάντως τουρκική σημαίνει «τέλος», για τον φόρο χρησιμοποιείται η λέξη vergi.

  13. SophiaΟικ said

    40ακο, πορτοκαλίζεις! Τουλάχιστον λίγο πιο βάσιμα απο τον Πορτόκαλο.
    Με το κιμονό τι θα γίνει;

  14. sarant said

    Νότη, σ’ ευχαριστώ για τις διευκρινίσεις, η χρονολόγηση στο TLG είναι πράγματι παραπλανητική.

    Θα μου βγει το όνομα ότι πορτοκαλίζω αν σκεφτείς ότι τις προάλλες έγραψα σε άλλο φόρουμ (στη Λεξιλογία) ότι το ναμάζι έχει κι αυτό ελληνική αρχή, που δεν έχει. Το είχα μπερδέψει με το ναμούς (τιμή, συνείδηση), που έχει (τον νόμο βέβαια).

  15. Νικοδέσποτα, εύγε για το εύρημα.

    Μύλος με τις χρονολογίες στο TLG δυστυχώς. Τα δημώδη χρονικά, ας πούμε ιε-ιστ αι. (Παγώνουν τα δάχτυλά μου απόψε, οπότε δεν ψάχνω στίγματα.) Οι Διγενήδες είναι των Αθηνών/Τραπεζούντας και του Βλαστού κι όχι Κρυπτοφέρρης και Εσκοριάλ: μπορεί ο Διγενής να πρωτογράφηκε ι αι., αλλά η μορφή αυτών των κειμένων είναι του ιε αι. το πολύ, και του 1632, αντίστοιχα. Τα μοναστηριακά έχουν ημερομηνίες πάντα (πατάς το link στο έργο, π.χ. «Actum Pauli Gazae et Georgii principis», και σου βγάζει το έτος): 1409, 1586, 1788, 1799, αυτό με το Πατριάρχη Γαβριήλ Δ! όχι πριν το 1780. Ο Σπανός, λίγο πριν το 1500, ο Φραντζής αμέσως μετά το 1453, το Χρονικό των Τόκκων ιε! αι., Δαμασκηνός Στουδίτης κατ’ αρχήν 1588 (αλλά η έκδοση που έχουμε αναφέρει ατμόπλοια, είναι δλδ πολύ μεταγενέστερη διασκευή), η Φυλλάδα του Μεγαλέξανδρου (Historia Alexandri Magni Recensio φ) πρώτη έκδοση 1750, οι παραλλαγές Κουτλουμουσίου και Ήτον νομίζω πρώιμο ιστ! αι. Τα αστρολογικά δεν έχω ιδέα, αλλά για πριν το ιε! δεν το βλέπω, έχουν στρωτή δημώδη.

    Κοντός ψαλμός αλληλούια, δεν βλέπω λόγο από τα τεκμήρια του TLG να βάλω την είσοδο του χαρατσιού στα ελληνικά πριν το 1400. Πριν την Άλωση, αλλά με το τι απέγινε το Βυζάντιο ήδη τότε, αυτό δεν εκπλήσσει.

    Το Byzantinoturcica του Moravcsik είναι ειδικό έργο για το πότε μπήκαν διάφορα τούρκικα στα ελληνικά του Βυζαντίου, και θα ασχολείται με το ζήτημα· δεν το ‘χω, μόνο στο Ιρβάιν το ‘χω δει. Αν έχει πρόσβαση κανείς από σας…

  16. @5 Ηλεφού, ό,τι εκδόσουν οι επιμελητές, αυτό μπαίνει στο TLG, το κατάστημα δεν αναλαμβάνει φιλολογικές ευθύνες (αν και διορθώνει προφανή τυπογραφικά σφάλματα). Μικροπραλλαγές σε χφ κανονικά δε βάζει, γιατί το κριτικό υπόμνημα μένει εκτός. Αλλά με τους Διγενήδες, έχουμε να κάνουμε με εντελώς διαφορετικά κείμενα, οπότε όλα μπήκαν χώρια.

    Κατά γενικό κανόνα με τα δημώδη, η αρχική σύνθεση μπορεί να προηγείται πολύ της μορφής που έχουμε σε χφ. Η πιο χτυπητή περίπτωση είναι αυτή του Διγενή, και οδήγησε στην ιδεολογίζουσα διαμάχη, αν την αρχική μορφή την απέδιδε πιστότερα το λόγιο χφ της Κρυπτοφέρρης (Grottaferrata) ή το δημώδες αλλά σπασμωδικό χφ του Εσκοριάλ.

    @7 Νότη: (Με πρόλαβε βέβαια 🙂 Σαφώς είσαι πιο εξπέρ από μένα, αλλά η εντύπωσή μου ήταν πως ο Διγενής της Αθήνας και της Τραπεζούντας δεν απείχαν τόσο η μια από την άλλη, ώστε να μην αντικατοπτρίζει η σύμπτυξή τους από τον Τραπ μια γλωσσική πραγματικότητα. Πάντως όπως είπαμε όταν πέρασα Κανταβριγία μεριά, εσύ την έχεις δει την νέα έκδοση του κειμένου, εγώ όχι…

  17. Μαρία said

    Νικ, την Γκρότα Φεράτα και τον άγιο Νείλο τα έχω επισκεφτεί, ως ψώνιο, αλλά δεν ήξερα οτι έχει εξελληνιστεί σε Κρυπτοφέρρη.

    Το χαράτσι μας έχει δώσει επώνυμα Χαρατζής, Χαρατζόπουλος κλπ αλλά και Χαρατσάρης (π.χ. ο σκηνοθέτης Κυριαζής Χαρατσάρης). Υπάρχει στα μεσαιωνικά κείμενα το επίθετο χαρατσάριος;

  18. sarant said

    Στα μεσαιωνικά του TLG υπάρχουν επίθετα Χαρατζάς και Χαρατζάρης/-άρις.

  19. SophiaΟικ said

    O Χαρατζάς κι ο Καρατζάς έχουν καμία σχέση ή απλώς μοιάζουν ηχητικά;

  20. π2 said

    Τα Byzantinoturcica που μνημονεύει ο Nick υπάρχουν στα google books, αλλά από την περιορισμένη προεπισκόπηση λείπει ακριβώς η σελίδα των ευρετηρίων με το χαράτζιον (υπάρχει η επόμενη)!

  21. gbaloglou said

    Ειδατε ολοι σας τα πλεονεκτηματα της κινηματογραφοφιλιας (#17)? Οντως υπηρχε το επωνυμο, οπως βλεπουμε στο παρακατω αποσπασμα (απο τα Πρακτικα της Μονης Παντοκρατορος), μονο που δεν μπορω να διαβασω την Βυζαντινη χρονολογια, και δεν γνωριζω αν ο σουλτανος Παϊἀζήτης ειναι ο πρωτος ή ο δευτερος Βαγιαζητ — αν ειναι ο πρωτος πεφτουμε στα μαλακα (14ο αιωνα):

    Ἐν ἔτη ͵ζῶ ζης (ἰνδικτιῶν)ος [ἐ]γένετο φιλονικία διὰ μέσου ἡμῶν κ(αὶ) τῶν {τοῦ} Ποσῶν σεβασμί(ας) μονῆς περι τῆς τοποθ(ε)σί(ας) τοῦ Λοκκοῦ εἴς τε την ι̣εράν συναξιν τοῦ Ἁγίου Ὄρους……………ἐπικαθέζετο (δὲ) κριτῆς εἰς τὴν αὑτὴν ὑπόθεσιν ὁ ὑπο τοῦ σουλτὰν Παϊἀζήτη ἀποσταλῆς ἐξ αυτοῦ ἐξεταστῆς, Μαχουμούτ τζελεπὶς ὅνομα αὐτῶ……………..Ὑπάρχων (δὲ) μάρτυραις· Νικόλαος Μαύρω̣ς, Θεόδωρος Ἀλβανίτις, Ἰω(άνν)ης Ραμπότας, Μιχάλης Χαρατζάρις, καὶ ἄλι πολλοὶ οὓστινὲς διὰ τὸ πλῆθος οὐκ εμνημονεύσαμ(εν).

  22. gbaloglou said

    …Αλλα και «Χαρατζα» βλεπω τωρα — διαβαζοντας και το μηνυμα του οικοδεσποτη — στον Γρηγοριο Ακινδυνο (14ος αιωνας).

  23. Μαρία said

    Ωραίο το υβρίδιο χαρατζάρις, κι ας μη σπεύσει ο Μπουκάν να πει ποιο υβρίδιο.

    Σοφία, καμία σχέση. (karaca είναι το ζαρκάδι αλλά και ο μαυριδερός)
    Γιώργο, όχι κινηματογραφό- αλλά θεατρό- . Χρόνια στο ΚΘΒΕ.
    Ευχαριστώ για την ανταπόκριση.

  24. Nicolas said

    Κορνήλιε, όχι διάλογο, όπερα περιμένω και θα σου βρω χαρατσά να την ανεβάσει στη σκάλα του Μιλάνου (για τη μουσική κανένα πρόβλημα, η μπουμπούκα νάναι καλά!).

    Νίκο, αν συνεχίσεις τις προκλήσεις, θ΄ αρχίσω κι εγώ να μιλάω για την καταγωγή των ελληνικών λέξεων από τα Γαλλικά.
    Π.χ., η λέξη καρπούζι, προέρχεται από το γαλλικό car+poouz (poux), που σημαίνει λεωφορείο με ψείρες, εξαιτίας των κουκουτσιών που μοιάζουν με ψείρες.
    Θέλετε κι άλλο; άντε πια με την ελληνική καταγωγή του σύμπαντος! σιγά-σιγά θα μας πείτε ακόμη κι ότι ο θεός υπάρχει, είναι Ολυμπιακός, του αρέσει η τυροκαφτερή και ψηφίζει χαρατζαφέρη!

  25. Μιχάλης said

    Στα αραβικά οι πιο πολλές λέξεις σχηματίζονται από ρίζες τριών συμφώνων, οι οποίες εκφράζουν απλές και γενικές έννοιες. Για παράδειγμα η ρίζα k-t-b σχετίζεται με τη γραφή και από αυτήν προέρχονται οι λέξεις kitaab (βιβλίο), maktab (γραφείο), kaatib (γραμματέας), kitaaba (γραφή), aktubu (γράφω) κ.λπ.

    Η λέξη χαράτσι προέρχεται από τη ρίζα kh-r-j που σχετίζεται με την έννοια του «έξω» και από αυτήν προέρχονται λέξεις όπως akhruju (βγαίνω) khuruj (έξοδος) kharijia (εξωτερικές υποθέσεις) kharaj (φόρος, δηλ. έξοδο). Από αυτή τη ρίζα φαντάζομαι βγαίνει και το τούρκικο χαρτζιλίκι (τα λεφτά για τα μικρά έξοδα άραγε ή μήπως τα λεφτά που σου δίνουν οι γονείς σου για τις εξόδους σου; )

    Ενδεχομένως η καταγωγή της λέξης «χαράτσι» από την αραβική ρίζα για το «βγαίνω», την «έξοδο» κ.λπ. να είναι πιο πιθανή από την αντίστροφη πορεία, να προέρχονται δηλαδή αυτές οι απλές έννοιες από την χορηγία, αν και ποτέ δεν ξέρεις.

  26. ηλε-φούφουτος said

    Niknik, κατά το Στ. Αλεξίου το χφ του Εσκοριάλ απηχεί σχετικά αξιόπιστα έργο που γράφτηκε το 12ο αι. Τώρα βέβαιa αν μου πεις ότι αυτό δεν δίνει δικαίωμα στο γλωσσολόγο να αποδίδει ό,τι βρίσκει εκεί μέσα στο 12ο αι. μάλλον δίκιο θα ‘χεις.

    Νικνικ είπε «οδήγησε στην ιδεολογίζουσα διαμάχη, αν την αρχική μορφή την απέδιδε πιστότερα το λόγιο χφ της Κρυπτοφέρρης (Grottaferrata) ή το δημώδες αλλά σπασμωδικό χφ του Εσκοριάλ.»
    Αμ πες το ντε! Κι εγώ σε ιδεολογίες απέδιδα τη διαμάχη. Δεν μπορούσε, έλεγα, να είναι σύμπτωση ότι ο μεν Αλεξίου και άλλοι προτιμούν την Εσκοριάλ, ενώ στο Πανεπιστήμιο οι υπερσυντηρητικοί καθηγητές μας μας μαθαίνανε το Διγενή απ την Κρυπτοφέρρη (το «αποφώλιον τέρας») και επιμένανε ότι αυτή είναι η καλύτερη και πλησιέστερη στο αρχέτυπο. Πάντως ούτε η Εσκοριάλειος είναι καθαρά δημώδης. Εντύπωση μού κάνει ότι έμεινε εκτός TLG.

  27. Μπουκανιέρος said

    Κι εγώ, σαν καλός ιδεολόγος, το Εσκοριάλ προτιμάω.
    Ή τουλάχιστον μου άρεσε η έκδοση του Αλεξίου.

  28. κι ἐγὼ ὑπερσυντηρητικὸς εἶμαι ἀλλὰ ψηφίζω Ἐσκοριάλ.

  29. Μαρία said

    Πάλι άρχισε να μας τρώει σχόλια.

  30. Μαρία said

    Με την ελπίδα να μη το φάει πάλι η μαρμάγκα, συμπληρώνω το Μιχάλη.

    Στο περιοδικό, που μου είχε συστήσει ο Ηλεφού, στο άρθρο «Ποντιακές ετυμολογίες» ο Σετάτος επισημαίνει προκειμένου για τα δάνεια τη δυσκολία που υπάρχει να βρεθεί η αρχική προέλευση του δανείου στην περίπτωση που εμφανίζεται σε πολλές γιετονικές γλώσσες.
    Ένα απο τα παραδείγματα είναι και το χρατσ/χαρτσεύω «έξοδο,δαπάνη/ξοδεύω;»,
    τουκ. harc=έξοδα/ακατέργαστο υλικό, γεωργ. xarji=έξοδο/ xarjia=ξοδεύω,
    αρμεν. xarj=φόρος, περσ. xarj=έξοδο, δαπάνες < αραβ. xarj=έξοδο/φόρος (πρβ.ΚΝΕ χαράτσι)
    Η κατάσταση αυτή, που θυμίζει χαρακτηριστικά γλωσσικού συνασπισμού, είναι κάτι αναμενόμενο, όταν πάρουμε υπόψη την ανάμειξη λαών, γλωσσών, πολιτισμών στην ευρύτερη περιοχή (πρβ. οτι ορισμένοι λογοτέχνες γράφουν σε πολλές γλώσσες, π.χ. ο αρμένιος ποιητής Sayat' Nova γράφει στα αρμενικά, περσικά, γεωργιανά, τουρκικά). τέλος Σετάτου

    Συγγνώμη για την λειψή απόδοση των ξένων. Το c με σκουλήκι, το j παντού εκτός απ' το περσικό με …τσιγκέλι στο κεφάλι.

  31. neostipoukeitos said

    Σχ. 24: Τρελή πλάκα!

    Σχ. 26, 27: Νομίζω κι εγώ πως ο Αλεξίου έδειξε πειστικότατα πως η παραλλαγή Εσκοριάλ αντιπροσωπεύει πιστότερη εκδοχή του έπους (ή του μυθιστορήματος, όπως θέλει ο Αλεξίου) απ’ ό,τι η Γκροταφεράτα. Το ότι η δημώδης (ή δημωδέστερη) εκδοχή έχει προτεραιότητα φαίνεται και από το ότι ο λόγιος συγγραφέας της Γκρ. έχει σε κάποια σημεία παρανοήσει τη δημώδη διατύπωση του ποιήματος, πέφτοντας έτσι σε παραλογισμούς.

  32. @26 Ηλέφ: εκτός δεν έμεινε:

    Διγενήδες του TLG

    Αμιγώς δημώδη δεν βλέπει κανείς μέχρι το Σαχλίκη και το Μαχαιρά. Είναι σαφές ότι τη γλώσσα των δημωδών την εκσυγχρόνιζαν οι γραφιάδες, που δεν μετέγραφαν απλώς αυτά τα κείμενα· ήταν προφανής η διαφορά π.χ. στην Παιδιόφραστο των χφ του ιε! και του ιζ! αι.

    Για όλους που ψηφίσατε Εσκοριάλ (κι ο Κορνήλιος ακόμα, κι αυτό με εξέπληξε): κοιτάχτε, από τη μια οφείλουμε χρέος στον Αλεξίου που προώθησε το κείμενο: στην προηγούμενη έκδοση (του Χέσελιγκ;) δεν διαβαζόταν καθόλου, γιατί παραδίδεται σε πολύ ελλειματική μορφή. Από κει και πέρα πάντως, ο Αλεξίου επεμβαίνει στις εκδόσεις του σε απαράδεκτο βαθμό. Και η έκδοση που δέχτηκε το TLG ήταν η κατοπινή, της Jeffreys.

    Την Κρυπτοφέρρη θα έπρεπε να τη διαβάζουμε κι αυτή παρά τη γλωσσική της μορφή, γιατί και παλιότερη είναι και αρτιότερη. Αλλά αν ακόμα και τον Κορνήλιο δεν τον ενθουσιάζει… ε, τουλάχιστον διαβάστε τον στην παράλληλη μετάφραση στα εγγλέζικα. 🙂

    @17 Μαρία: Όποια φιλολογία έμαθα, την έμαθα από τα βιβλία στο Αριστοτέλειο που φωτοτύπησα, και στην παν/μειακή βιβλιοθήκη της Μελβούρνης (πριν μπούνε στην αποθήκευση—γιατί προηγούνται στις βιβλιοθήκες τώρα οι υπολογιστές, από τα βιβλία σε τομείς που δεν διδάσκονται πλέον). Τα βιβλία αυτά έχουν τα χρονάκια τους, αλλά το Κρυπτοφέρρη το είχαν παντού. Απ’ ό,τι φαίνεται στο νημάτιο, κανείς στα ελληνικά παν/μεια δεν λέει πια Κρυπτοφέρρη· κι αυτό κάπως με σοκάρει… (Το σκεπτικό το φαντάζομαι, αλλά δεν το συμμερίζομαι.)

  33. sarant said

    Μιχάλη και Μαρία, την πιθανότητα να βγαίνει το kharj από το kh-r-j (εξ ου και χαρτζιλίκι) και όχι από τη χορηγία την είχα σκεφτεί κι εγώ, και ρώτησα πριν γράψω το κομμάτι. Ο πληροφορητής μου, πέρα από το κύρος της Enc.Islam II (που δίνει kharaj < χορηγία) αναφέρει κι άλλα επιχειρηματα, από τα οποία το σημαντικότερο είναι ότι το kharaj αρχικά είναι φόρος στη γη, μη θρησκευτικός φόρος. Το πρώιμο ισλαμικό κράτος για μη θρησκευτικά θέματα στηριζόταν έντονα στην προηγούμενη διοίκηση, άρα στους Έλληνες και στους Πέρσες. Υπάρχουν μάλιστα πολλά πρώιμα έγγραφα που είναι δίγλωσσα, ελληνικά και αραβικά. Έτσι, η λέξη βρίσκεται σε ένα σημασιολογικό πεδίο όπου θα ήταν αναμενόμενος ο δανεισμός.

    Ωστόσο, οφείλω να ομολογήσω πως έτσι που τα παρουσιάζει ο Σετάτος είναι ιδιαίτερα πειστικός. Επιπλέον, ένα στοιχείο εναντίον της ετυμολογίας που δίνει η Enc.Islam II (:από χορηγία) είναι ότι, αν είδα καλά, η χορηγία δεν σήμαινε κάτι σαν φόρο στα χρόνια της ύστερης αρχαιότητας.

    Οπότε, βάζω ένα μεγάλο ερωτηματικό στο όλο άρθρο.

  34. π2 said

    Σε υπεράσπιση της χορηγίας πάντως, θα μπορούσε να πει κανείς πως το kh-r-j = «έξω» δεν είναι ασύμβατο με την χορηγία. Βασικό συστατικό της χορηγίας από μια περίοδο και μετά είναι ότι πρόκειται για ένα δημόσιο έσοδο που έρχεται «απ’ έξω», εξού και το ουσιαστικό αποκτά πολύ νωρίς σημασιολογικό εύρος που σχετίζεται γενικότερα με το «έξω»: abundance of external means είναι η δεύτερη κύρια σημασία που δίνει το LSJ στην χορηγία. Όσο το φαινόμενο της ευεργεσίας περιορίζεται σε όλο και μικρότερους κύκλους ανθρώπων, το status των ευεργετών υπερβαίνει τα όρια της πολιτείας. Από την ύστερη ελληνιστική περίοδο και μετά, κάθε ευεργεσία και χορηγία έρχεται, τρόπον τινά, απ’ έξω.

    Αλλά ίσως πλέον τζιροπουλίζω ασύστολα.

  35. @33 ω Νικόδεσπος (γιατί πού θα μου πας, τριτόκλιτο σ’ έκανα 🙂 : Ο Σετάτος δείχνει απλώς πως όλη η γειτονία έχει μια έκφραση x-r-dʒ για τις συναφείς έννοιες «έξοδος» ή «φόρος». Όλοι από τα αραβικά το πήρανε, εξόν αν έχουμε κάποιο άλλο στοιχείο που να το βγάζει εγγενές. Το πρόβλημα του Σετάτου είναι *μόνο* τα ποντιακά, από ποια από όλες τις γλώσσες αυτές να το δανείστηκαν.

    Με την απώτερη πηγή του αραβικού x-r-dʒ αυτό σχέση δεν έχει. Το ότι το kh-r-j σημαίνει ήδη έξω, αυτό έχει πολλή σχέση· δλδ τα παραθέματα του Μιχάλη κι όχι της Μαρίας είναι το κόλλημα. Αλλά αποκλείεται μια αραβική παρετυμολογία της «χορηγίας» σε «εξωτερικό έξοδο»; Γιατί όχι;

  36. sarant said

    «Αλλά αποκλείεται μια αραβική παρετυμολογία της «χορηγίας» σε «εξωτερικό έξοδο»; Γιατί όχι;»

    Δεν αποκλείεται τίποτε, αλλά συνήθως οι βασικές έννοιες δεν είναι δάνειες, ή έτσι νομίζω.

  37. @36 : συνήθως, αλλά τη βασική έννοια την αφήνω ως έχει. δλδ kh-r-j στις διάφορες μορφές του το «έξω» εγγενές στα αραβικά, παρουσιάζεται το «χορηγία», και το εξαραβίζουν ως kharaj, ώστε να φαίνεται κάτι παρόμοιο με τα khuruj (έξοδος) kharijia (εξωτερικές υποθέσεις).

    Για να καταλάβουμε, πρέπει να δούμε (α) αν είναι συμβατό με την εξέλιξη σ’ άλλες δάνειες λέξεις από τα ελληνικά, το /xoriɣ/ να έγινε /xaradʒ/, και (β) αν το kharaj όταν πρωτοεμφανίστηκε ήταν γενικά «έξοδα σε λεφτά, δαπάνες», ή μόνο το συγκεκριμένο «φόρος». Αν το δεύτερο, το ελληνικό μπορεί να ευσταθεί. Γιατί δεδομένης της τρισυμφωνίας των σημιτικών γλωσσών, αν έμπαινε στη γλώσσα απέξω μια νέα τρισύμφωνη ρίζα, μπορούσε σε κάποια παράλληλη προϋπάρχουσα ρίζα να αράξει.

  38. sarant said

    Ως προς το (α), μπορεί να έχουν μεσολαβήσει τα συριακά (λένε κάποιες πηγές).

  39. gbaloglou said

    #25:

    Ειναι προφανες οτι η σχεση που υπαρχει αναμεσα *στην* «εξοδο» και *στο* «εξοδο» υπαρχει και σε αλλες γλωσσες, ειδικωτερα δε στα Αραβικα?

  40. ΤετραγωνίςΑχρίδας said

    «Kharadj, a word derived, via Syriac, from Greek χορηγία, but attached by the Arabs to the native root kh.r.dj. Contrary to its original meaning, the word seems, in the current usage of the Near East, to have denoted ‘tax’ in general, and is in fact found with reference to various specific taxes, thus causing considerable confusion. Arabic technical and legal literature uses it more specifically, at least in the period before the formation of Turkish states, in the sense of land tax[…]»

    Brill’s Enc. of Islam, Vol. 4, p. 1030

  41. Μαρία said

    Νίκο, τα λέει ο Νικ στο 35.
    Πήρα αφορμή απ’ το Μιχάλη, για να δώσω και το ποντιακό και τα υπόλοιπα. Το ένα δεν αποκλείει το άλλο. βλ. #40.

    Με την ευκαιρία μαθαίνουμε και τον πολύγλωσσο αρμένιο.

    Νικ 32. Απ’ ό,τι φαίνεται στο νημάτιο, κανείς στα ελληνικά παν/μεια δεν λέει πια Κρυπτοφέρρη· κι αυτό κάπως με σοκάρει.
    Δε σπούδασα μεσαιωνική φιλολογία, αλλά θα ρωτήσω φίλο μου καθηγητή, για να δω αν χρησιμοποιούν το Κρυπτοφέρρη.

  42. Μαρία said

    Νικ, χρησιμοποιούν το Κρυπτοφέρρη μόνο για τη μονή. Αλλά Γκροταφεράτα για το τοπωνύμιο όπως Κέμπριτζ και όχι Κανταβριγία.

  43. Μαρία: Φχαριστώ. Βέβαια το χφ, στο μοναστήρι είναι. Και Κανταβριγία, το λέω από χούι· πες το Κορνηλιισμό. 🙂

  44. ηλε-φούφουτος said

    Αφού ψηφιζουν όλοι, να ψηφίσω κι εγώ Εσκοριάλ, κι αν χρειάζεται κι αιτιολόγηση, επειδή έχει ωραίες ζωγραφιές κι εγώ μεγάλωσα με κόμιξ 🙂

    Νικνικ σχ. 32 «ο Αλεξίου επεμβαίνει στις εκδόσεις του σε απαράδεκτο βαθμό» Τον Αλεξίου είχα κι εγώ στο μυαλό μου όταν ρωτούσα πώς αντιμετωπίζει το TLG τις περιπτώσεις όπου οι παρεμβάσεις των φιλολόγων είναι πολλές. Απ την άλλη, αναγνωρίζω βέβαια ότι αλλιώς δεν θα ήταν ευχάριστο στην ανάγνωση, όπως λέει κι ο Μπουκάν.

    «στην προηγούμενη έκδοση (του Χέσελιγκ;)» Ακολούθησαν κι άλλες. Καλονάρου (1941) και Trapp (1971).

    Απ το Παν/μιο θυμάμαι και το «Κρυπτοφέρρη» και το «Γκρότα Φεράτα». Δεν με χαλάει τόσο το «Γκροταφεράτα» γιατί τσουλάει και δεν κομπιάζει τη ροή της ομιλίας. Δεν είναι π.χ. σαν αντί να πω «τα χειρόγραφα της Τυβίγγης» να πω «τα χειρόγραφα του Tüμπινγκεν».

    Μαρία, χαίρομαι που σου φάνηκα σε κάτι χρήσιμος 😉

  45. Μαρία said

    Μα τι λέτε, κύριε, Ηλεφού. Μου φανήκατε κι άλλες φορές χρήσιμος. Τα ποντιακά του Σετάτου τα ευχαριστήθηκα πολύ, άσε που είναι μαζεμένοι κι όλοι οι Πόντιοι του ΑΠΘ.

    Νικ, διακρίνω μια αντιπάθεια προς τους καθολικούς. Όχι; Πάντως ο καλόγερος που συνάντησα έκανε το σταυρό του με τον ορθόδοξο τρόπο, αφού είναι di rito bizantino.

  46. @45 Μαρία: επειδή προτιμώ το Κρυπτοφέρρη; Δε θα ‘λεγα. Κι αυτή η λέξη βυζαντινόρρυθμη είναι.

    Βυζαντινόρρυθμοι και οι αρβανίτες της Κάτω Ιταλίας (όχι όμως και οι ελληνόφωνοι, αυτοί το πολύ το 1700 έγιναν λατίνοι)· βυζαντινόρρυθμοι και οι έλληνες της Κορσικής. Μου ‘κανε εντύπωση η εικονογράφηση του Αη Σπυρίδωνα: βυζαντινότατο εικονοστάσι, όπου φιγούραρε ο Πάπας Λεόντιος και ο Άγιος Λαυρέντιος. Το πόσο έλληνες και πόσο καθολικοί έμειναν οι έλληνες της Κορσικής, πάντως, είναι μια αρκετά μπλεγμένη ιστορία.

    (Τι, αυτοπροβολή; Εγώ;)

  47. Μαρία said

    Αυτό σου λέω, οτι προτιμάς τα βυζαντινόρυθμα 🙂

    Επειδή πρέπει να κοιμηθώ, θα δω τα λίνκια σου το απόγεμα. Για ένα χωριό της Κορσικής μου διηγήθηκε Κορσικανή γνωστή μου οτι είχε δύο εκκλησίες, μία καθολική και μια βυζαντινοτέτοια, αλλά ένα παπά, ο οποίος τελούσε τη λειτουργία διαδοχικά, πρώτα στη μια μετά στην άλλη.

  48. Ο πάτερ Φλοριάν Μαρκιάνο (ή κατά το βυζαντινόρρυθμον, Άνθιμος). Ναι, αυτό το χωριό περιγράφουν τα λινκ.

  49. sarant said

    Τετραγωνίς (40) σε ευχαριστώ, εγώ είχα απλές σημειώσεις (άλλου) από την EncIslam, απ’ όπου έλειπε το but attached by the Arabs to the native root kh.r.dj.

  50. ηλε-φούφουτος said

    Τι σημαίνει αυτό το «Ο Ναπολέων είχε κηδεμόνα του στη Στρατιωτική Σχολή Μπριέν-λε-Σατό τον πατέρα της Laure, τον Δ.Στεφανόπουλο» ; Τι είδους σχέση ήταν αυτή;

  51. @50 Οι έλληνες που παρέμειναν στην πρωτεύουσα της Κορσικής Αγιάτσο ήταν αριστοκράτες και τρανοί· ο Δημήτριος Στεφανόπουλος ήταν μάλιστα που απέσπασε την αναγνώριση από τη Γαλλική αυλή, πως καταγόταν τάχα από τους Κομνηνούς. Οι Βοναπάρτηδες ήταν φτωχολογιά, ώστε ο Στεφανόπουλος ήταν που πλήρωσε για να πάει ο Ναπολέοντας 15 χρονών στρατιωτική σχολή. Αυτό όλο κι όλο.

    Μπορεί να ήταν τσιμπημένος με την κόρη του Δημήτριου τη Λώρα· τα υπόλοιπα, περί ελληνικής καταγωγής, ευφάνταστα που τα προωθούσε η ίδια η Λώρα.

  52. sarant said

    Διετήρει αίματός σου εις τας φλέβας του ρανίδα
    ο Κορσικανός, ο έχων τον Ταΰγετον πατρίδα
    και εις μίαν μόνην ώραν
    την γην παίξας, την γην χάσας
    εις του Βατερλώ την χώραν.

    Αλ.Σούτσος, Ο περιπλανώμενος

  53. ηλε-φούφουτος said

    Θυμάμαι μια εκπομπή του Πλεύρη πριν πολλά χρόνια, όπου ο εν λόγω ετυμολόγησε από τα Ελληνικά και το όνομα «Ναπολέων» από το πρόθεμα νη-, που στα Αρχαία δήλωνε άρνηση (π.χ. νηπενθής = αυτός που δεν τον αγγίζει το πένθος), και τη γεν. πληθ. «πόλεων», δηλαδή «αυτός που κυριεύει πόλεις», «που δεν αφήνει πόλη για πόλη όρθια». Υποθέτω ότι εν προκειμένω έχουμε «να-» αντί «νη-» επειδή στη Μάνη μιλούσαν δωρική διάλεκτο. Συμπλήρωσε δε λέγοντας κάτι σαν «Βλέπετε πώς το όνομα προδιαγράφει το πεπρωμένο μεγάλων ανδρών» (Δεν τον λέγανε δηλαδή Θόδωρα, πριν γίνει Μέγας).

  54. Μαρία said

    Να υποθέσουμε οτι ο ίδιος θα πάει απο πλευρίτιδα;

  55. neostipoukeitos said

    @Μαρία (54): Ίνchαλλα! Αλλά κακό σκυλί ψόφο δεν έχει.

  56. sarant said

    Νεοτιπούκειτε, άσχετο με το θέμα, αλλά όποιος κλικάρει στο ονοματάκι σου χάνεται στον κυβερνοχώρο αντί να καταλήγει στο ιστολόγιό σου. Αν έτσι το θες, μην το διορθώσεις 🙂

  57. gbaloglou said

    Αυτη η συζητηση με μπερδεψε καπως, και δεν καταλαβα γιατι κατηγορηθηκε ο οικοδεσποτης για πορτοκαλισμο: αρχικα το ζητημα ειχε να κανει με το αν το «χαρατσι» μας ηρθε κατευθειαν απο τα Αραβικα ή μεσω των Τουρκικων (οποτε στην χειροτερη περιπτωση ας κατηγορηθει για Αραβοφιλια*, και καλυτερα Αραβοφιλος παρα Τουρκοφιλος, λεγω), υστερα αρχισε να αμφισβητειται η ιδια η Ισλαμικη Εγκυκλοπαιδεια για την καταγωγη του «χαρατσιου» απο την «χορηγια»…

    Κατα συμπτωση ενα αναλογο ερωτημα προεκυψε πριν λιγες μερες, οταν ειχαμε την τυχη να εχουμε στην Θεσσαλονικη τον διαπρεπη Αραβοβυζαντινολογο Βασιλη Χρηστιδη: πως μπορουμε να ξεχωρισουμε ποιες Αραβογενεις λεξεις μπηκαν στις Κρητικες διαλεκτους κατευθειαν απο τα Αραβικα (κατα την διαρκεια της Αραβικης κατοχης της Κρητης, που ηταν και το θεμα της ομιλιας του Χρηστιδη) και ποιες μεσω των Τουρκικων.

    Δειτε/ακουστε ενα Αραβικο ομοηχο της «χορηγιας» εδω.

    *Αραβοφιλια επεδειξε ο οικοδεσποτης και προ εβδομαδων τινων … οταν επεμενε πως ο «παπαγαλος» μας ηρθε κατευθειαν απο τα Αραβικα (και οχι μεσω των Ιταλικων) ως «παπαγας» 🙂

  58. athina said

    Κατά τη γνώμη μου. Η λέξη χαράτσι και χαρακίρι με ίδια ρίζα τη ρίζα kh-r-j που σχετίζεται με την έννοια του «έξω» και από αυτήν προέρχονται λέξεις όπως akhruju (βγαίνω) και σημαίνουν στα ελληνικά βγαίνω έξω. Η λέξη χαράτσι με οικονομικούς όρους σημαίνει βγαίνω από έξοδα, δλδ να χαρακώνω από όλους πολίτες για τα έξοδα από την κρίση (κράτος, μαγαζί, επιχείρηση).
    Υποθέτω, ότι το χαρτζιλίκι – να βγεις έξω με μικρό ποσό.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: