Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τα Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη

Posted by sarant στο 23 Δεκέμβριος, 2009


Όταν ήμουν μικρός, την παραμονή των Χριστουγέννων ο παππούς μου άνοιγε έναν από τους τόμους του Παπαδιαμάντη, στην έκδοση του Βαλέτα τότε και διάβαζε κάποιο χριστουγεννιάτικο διήγημα. Παρά την καθαρεύουσα, κάτι πρέπει να πιάναμε ή ίσως μας άρεσε η μορφή του, πάντως το έθιμο το αγαπούσαμε.

Καθώς έρχεται η παραμονή των Χριστουγέννων, σκέφτηκα ν’ ανεβάσω κι εγώ ένα παπαδιαμαντικό χριστουγεννιάτικο, όμως τα περισσότερα ήδη υπάρχουν στο Διαδίκτυο, οπότε ανεβάζω ένα χριστουγεννιάτικο όχι του Παπαδιαμάντη αλλά «για τον Παπαδιαμάντη» -του Κώστα Βάρναλη. Ο Βάρναλης σαν ήταν νέος είχε γνωρίσει τον Παπαδιαμάντη στη Δεξαμενή -την πρώτη μάλιστα φορά, πριν συστηθούν, ο Βάρναλης είχε φωναχτά διαμαρτυρηθεί στο καφενείο για τις αλλεπαλληλες γενικές ενός άρθρου της εφημερίδας («όλο γκέων, γκέων, γκέων»), με τρόπο που είχε εξοργίσει τον Παπαδιαμάντη.

Ο Βάρναλης έχει γράψει κι άλλα διηγήματα «εις ύφος Παπαδιαμάντη», αλλά τούτο εδώ έχει το μοναδικό γνώρισμα ότι παρουσιάζει ως ήρωα και τον ίδιο τον κυρ Αλέξανδρο. Εκτός αυτού, ο προσεκτικός αναγνώστης θα δει μέσα στο κείμενο ξεσηκωμένες αυτούσιες φράσεις από διηγήματα του Παπαδιαμάντη και θα ευφρανθεί με λέξεις παπαδιαμαντικές. Πήρα το κείμενο από την έκδοση του Κέδρου «Πεζός Λόγος» κι έβγαλα τα αλεξαντριανά σημαδάκια. Αγνοώ αν το «Καλοκαιρής» (το παπαδιαμαντικώς σωστό είναι Καλοσκαιρής) είναι λάθος του τυπογράφου ή αβλεψία τού Βάρναλη.

Ο ουρανός έβρεχε διαρκώς λεπτόν νερόχιονον, ο γραίος αδιάκοπος εφύσα και ήτο ψύχος και χειμών τας παραμονάς των Χριστουγέννων του έτους…

Ο κυρ Αλέξανδρος είχε νηστεύσει ανελλιπώς ολόκληρον το Σαρανταήμερον και είχεν εξομολογηθεί τα κρίματά του (Παπά-Δημήτρη το χέρι σου φιλώ!). Και αφού εγκαίρως παρέδωσε το χριστουγεννιάτικον διήγημά του εις την «Ακρόπολιν» και διέθεσεν ολόκληρον την γλίσχρον αντιμισθίαν του προς πληρωμήν του ενοικίου και των ολίγων χρεών του, γέρων ήδη κεκμηκώς υπό των ετών και της νηστείας, αποφεύγων πάντοτε την πολυάσχολον τύρβην, αλλά φιλακόλουθος πιστός, έψαλεν, ως συνήθως, με την βραχνήν και σπασμένην φωνήν του, πλήρη όμως ενθέου πάθους, ως αριστερός ψάλτης, εις το παρεκκλήσιον του Αγίου Ελισσαίου τας Μεγάλας Ώρας, σχεδόν από στήθους, και ότε επανήλθεν εις το πτωχικόν του δωμάτιον, δεν είχεν ακόμη φέξει!

Ήναψε το κηρίον του και τη βοηθεία του κηρίου (και του Κυρίου!) έβγαλε το υπόδημά του το αριστερόν, διότι τον ηνώχλει ο κάλος, και ημίκλιντος επί της πενιχράς στρωμνής του, πολλά ρεμβάζων και ουδέν σκεπτόμενος, ήκουε τας ορυγάς του κραταιού ανέμου και τους κρότους της βροχής και έβλεπε νοερώς τον πορφυρούν πόντον να ρήγνυται εις τους σκληρούς αιχμηρούς βράχους του νεφελοσκεπούς και χιονοστεφάνου Άθω.

Εκρύωνεν. Αλλά το καφενείον του κυρ Γιάννη του Αγκιστριώτη ήτο κλειστόν. Αλλά και οβολόν δεν είχε να παραγγείλει:

– Πάτερ Αβραάμ, πέμψον Λάζαρον! (ένα ποτηράκι ρακή ή ρώμι).

Εκείνην την χρονιάν τα Χριστούγεννα έπεσαν Παρασκευήν. Τόσον το καλύτερον. Θα νηστεύσει και πάλιν, ως το είχε τάμα να νηστεύει δια βίου κάθε Παρασκευήν δια να εξαγνισθεί ο αμαρτωλός δούλος του Θεού από το μέγα κρίμα της νεότητός του, που είδε τυχαίως από την κλειδαρότρυπαν την νεαράν του εξαδέλφην να γδύνεται.

Έκαμε τον σταυρόν του κι εσκεπάσθη με την διάτρητον βατανίαν του, όπως ήτο ντυμένος και με τα υποδήματα – πλην του αριστερού.

Και τότε ευρέθη εις την προσφιλήν του νήσον των παιδικών του χρόνων με τα ρόδιν’ ακρογιάλια, τας αλκυονίδας ημέρας, τας χλοϊζούσας πλαγιάς, με τα κρίταμα, την κάππαριν και τας αρμυρήθρας των παραθαλασσίων βράχων και με τους απλούς παλαιούς ανθρώπους, θαλασσοδαρμένους ή ναυαγούς, ζωντανούς και κεκοιμημένους.

Και ήλθεν ο Χριστός με το τεθλιμμένον πρόσωπον, η Παναγία η Γλυκοφιλούσα με το λευκόν και ένθεον Βρέφος της, ο Άγιος Στυλιανός, ο φίλος και φρουρός των νηπίων, η Αγία Βαρβάρα και η Αγία Κυριακή με τους σταυρούς και τους κλάδους των φοινίκων εις τας χείρας, ο όσιος Αντώνιος και Ευθύμιος και Σάββας με τας γενειάδας και τα κομβοσχοίνιά των· και ήλθε και ο όσιος Μωϋσής ο Αιθίοψ, «άνθρωπος την όψιν και θεός την καρδίαν», η Αγία Αναστασία η Φαρμακολύτρια κρατούσα εις τας χείρας το μικρόν της ληκύθιον, το περιέχον τα λυτήρια όλων των μαγγανειών και επωδών, ο Άγιος Ελευθέριος, η Αγία Μαρίνα και είτα ο Άγιος Γεώργιος και ο Άγιος Δημήτριος με τα χαντζάρια των, με τας ασπίδας και τους θώρακάς των – ολόκληρον το Τέμπλον του παρεκκλησίου της Παναγίας της Γλυκοφιλούσης εκεί επάνω εις τον βράχον τον μαστιζόμενον από θυέλλας και λαίλαπας και λικνιζόμενον από το πολυτάραχον και πολύρροιβδον κύμα….

Φέγγος εαρινόν και θαλπωρή διεχύθησαν εντός του υγρού δωματίου και ο κυρ Αλέξανδρος λησμονήσας τον κάλον του ανεσηκώθη να φορέσει και το αριστερόν του υπόδημα δια ν’ ασπασθεί ευλαβώς τους πόδας του Χριστού, της Παναγίας και των αγίων.

Αλλ’ η οπτασία εξηφανίσθη και ιδού ευρέθη εις τον Άι Γιάννην τον Κρυφόν, που εγιάτρευε τους κρυφούς πόνους κι εδέχετο την εξαγόρευσιν των κρυφών αμαρτιών. Πλήθος πιστών είχεν ανέλθει από την πολίχνην, ζωντανοί και συγχωρεμένοι, να παρακολουθήσουν την Λειτουργίαν, την οποία ετέλει ο παπά-Μπεφάνης βοηθούμενος από τον μπάρμπ’ Αναγνώστην τον Παρθένην.

Κατά περίεργον αντινομίαν των στοιχείων, ήτο καλοκαίρι κι η Λειτουργία είχε τελειώσει και ήτον δεν ήτον τρίτη πρωϊνή, ότε η αμφιλύκη ήρχισε να ροδίζει εις τον αντικρυνόν ζυγόν του βουνού.

Όλοι γείτονες, λάλοι και φωνασκοί, εκάθηντο κατά γης πέριξ εστρωμένης καθαράς οθόνης. Τέσσερ’ αρνιά, τρία πρόβατα, δύο κατσίκια, αστακοουρές, κεφαλόπουλα καπνιστά της λίμνης, αυγοτάραχον και εγχέλεις αλατισμένοι, πίττες, κουραμπιέδες, μπακλαβάδες, πορτοκάλια και μήλα – όλα τα καλούδια, προϊόντα της μικρής και ωραίας νήσου, περιέμενον τους συνδαιτυμόνας.

– Καλώς ώρισες κυρ Αλέξαντρε, κάτσε κ’ η αφεντιά σου, του είπεν η θεια η Αμέρσα.

Αλλά τι βλέπει γύρω του; Όλους τους ήρωας και τας ηρωίδας των Χριστουγεννιάτικων διηγημάτων του. Εκεί ήτον η θεια-Αχτίτσα, φορούσα καινουργή μανδήλαν και νέα πέδιλα, επιδεικνύουσα μετ’ ευγνωμοσύνης το συνάλλαγμα των δέκα λιρών, το οποίον μόλις έλαβε από τον ξενητευμένον εις την Αμερικήν υιόν της. Δίπλα της εκάθητο κι ο Γιάννης ο Παλούκας, ο προσποιηθείς τον Καλλικάντζαρον την Παραμονήν των Χριστουγέννων και ληστεύσας τον Αγγελήν, τον Νάσον, τον Τάσον – όλα τα παιδιά τα οποία κατήρχοντο από την Επάνω ενορίαν, αφού είχαν ψάλει τα Κάλανδα. Εσηκώθη και παρέδωσεν εις τον κυρ Αλέξανδρον τας κλεμμένας πεντάρας -δεν είχε πως να μεθύσει και εορτάσει τα Χριστούγεννα εκείνην την χρονιάν (συχωρεμένος ας είναι!).

Ιδού κι ο Μπάρμπ’ Αλέξης, ο Καλοκαιρής, που δεν είχεν ανάγκην του πορθμείου του Χάρωνος δια να πηδήσει εις τον άλλον κόσμον· είχε το ιδικόν του, υπόσαθρον πλοιάριον, αυτόχρημα σκυλοπνίχτην. Μαζί του ήτον κι ο σύντροφός του ο Γιάννης ο Πανταρώτας ο ναυτολογημένος ως Ιωαννίδης και διατελών εν διαρκεί απουσία κατά τας ώρας της εργασίας.

– Να φροντίσεις, του είπεν ο Πανταρώτας, να πάρω την σύνταξή μου!

Και λησμονών την ιερότητα της στιγμής εμούντζωσε το κενόν συνοδεύων την άσεμνον χειρονομίαν με την ασεμνοτέραν βλασφημίαν:

– Όρσε, κουβέρνο!

Εκεί ήτον κι ο Μπάρμπα-Διόμας, ευτυχής διότι εγλύτωσεν από το ναυάγιον και ερρόφησεν απνευστί επί του διασώσαντος αυτόν τρεχαντηρίου ολόκληρον φιάλην πλήρη ηδυγεύστου μαύρου οίνου δια να συνέλθει – ω πενιχρά, αλλ’ υπερτάτη ευτυχία του πτωχού!

Αλλ’ ιδού έτρεξε να του σφίξη την χείρα και ο βοσκός ο Σταθ’ς του Μπόζα, του οποίου δύο αίγες είχον βραχωθή εις τον κρημνόν υπεράνω της αβύσσου, όπου έχαινεν ο πόντος και ήτο αδύνατον να σωθούν, αν δεν τον κατεβίβαζαν δια σχοινίου εις τον βράχον με κίνδυνον της ζωής του.

– Την Ψαρή την έχω τάξει ασημένια στην Παναγιά. Τη Στέρφα (την άλλην αίγα) θα την σφάξω για σένα, να την φάμε.

Και η Ασημίνα του μαστρο-Στεφανή του βαρελά, με τας τέσσαρας κακοτυχισμένας θυγατέρας, τη Ροδαυγή, την Ελένη, τη Μαργαρώ και την Αφέντρα, η Ασημίνα, που την μίαν ημέραν εώρτασε τους γάμους της Αφέντρας με τον Γρηγόρη της Μονεβασάς και την άλλην ημέραν επένθησεν τον θάνατον του υιού της του Θανάση.

Τέλος, ω! της εκπλήξεως, ενεφανίσθη και ο έτερος εαυτός του, ο Αλέξανδρος Παπαδημούλης, ο πτωχαλαζών, ο ασχολούμενος εις έργα μη κοινώς παραδεδεγμένης χρησιμότητος!

Ο κυρ Αλέξανδρος ησθάνθη τύψεις, ότι έπλασεν όλους αυτούς τους ανθρώπους του λαού τόσον δυστυχείς και ταπεινούς ή τόσον αμαρτωλούς (ουδείς αναμάρτητος!) και τον εαυτόν του τόσον επηρμένον!…

Αλλά την στιγμήν εκείνην τον διέκοψεν η οκταόκαδος τσότρα, η περιφερομένη από χειρός εις χείρα. Δεν επρόλαβε να την εναγκαλισθή και ήχησαν τα λαλούμενα (βιολιτζήδες ντόπιοι και τουρκόγυφτοι με κλαρινέτα) και … εξύπνησεν.

Ποτέ ο κοσμοκαλόγηρος κυρ Αλέξανδρος δεν εξύπνησε τόσον χορτάτος, όσον εκείνην την αγίαν ημέραν, ο νήστις του Σαρανταημέρου και ο νήστις όλης της ζωής του! – ζωήν να έχει!

Advertisements

25 Σχόλια to “Τα Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη”

  1. μικρὸν ἡ μάνα μου μοῦ δώρισε τὰ Χριστουγεννιάτικα τοῦ Παπαδιαμάντη. τ’ ἀνοίγω καὶ μοῦ φαίνονταν κάπως ἀκαταλαβίστικα. «εἶναι καθαρεύουσα» μοῦ ἐξήγησε ἡ μάνα μου. αὐτὸ ἦταν. «μιὰ μέρα ὄχι μόνο θὰ τὴν κατανοῶ, ἀλλὰ θὰ τὴν χειρίζομαι κιόλας» ὡρκίστηκα στὸν ἑαυτό μου. νἆσαι καλά Δέσποτα. ἂν καὶ σήμερα ἡ καθαρεύουσά του μοῦ φαίνεται ἐλαφρά, παραμένει ὅμως αὐτὴ ποὺ μὲ ἀφύπνισε ἀπὸ τὸν δημοτικιστικὸ λήθαργο. γαίαν ἔχοι ἐλαφράν.

  2. ΣοφίαΟικ said

    Κι εγώ έχω συνδέσει τα Χριστουγεννα με τον Παπαδιαμαντη. Μου χάρισαν τα χριστουγεννιάτικα διηγήματα του όταν πήγαινα τρίτη δημοτικού, αλλά σε αντίθεση μ τον Κορνήλιο, δε μου φάνηκαν ακαταλαβίστικα ίσως γι’αυτό δεν είδα καμία πρόκληση στη γλώσσα του. Αλλά δεν μπορώ να φανταστώ την οχτάχρονη ανηψιά μου σημερα να διαβαζει και να καταλαβαίνει. Το πολύ να διαβάζει υπότιτλους σε κινούμενα σχεδια.

  3. ΣοφίαΟικ said

    Ξέχασα να πω Καλά Χριστουγεννα σε πιστους, δυσπιστους και απιστους. Ώρα για αποτοξίνωση από τα ιντερνετικά και αδιάκοπη τοξίνωση με μελομακαρονα, δίπλες, γαλοπούλα γεμιστή με κάστανα (δος ημίν κι άλλη γέμιση, μπάρμπα) κι όλα τα καλά της γιορτής, αφού φάτε πρωτα την ουρά στα διόδια. Άντε έστω, και κανέναν κουραμπιέ ξεσκονισμένο.

  4. π2 said

    Ευχές για όλους.

  5. Μαρία said

    Καλές γιορτές κι απο μένα που έφαγα την ουρά όχι στα διόδια ούτε στον Αγιόκαμπο αλλά μέχρι να μπω στην αττική οδό.

  6. sarant said

    Και από τον οικοδεσπότη, τις καλύτερες ευχές για όλους τους φίλους επισκέπτες του ιστολογίου!

  7. #1, 2: Κορνήλιε και Σοφία, μάλλον ήσασταν πολύ προχώ πιτσιρίκια. Εγώ πάντως πρωτοδιάβασα Παπαδιαμάντη (σε ηλικία εφτά-οχτώ χρονών, νομίζω) στην εξαιρετική μεταγλώττιση του Αντρέα Καραντώνη — σπαρταριστή, λαχταριστή δημοτική, να τη διαβάζεις και να τη λιμπίζεσαι. Δεν νομίζω να κυκλοφορεί πια εκείνο το βιβλίο, αλλά όσο ξέρω δεν προκάλεσε την κατακραυγή, τον σάλο, το σκάνδαλο και τον ορυμαγδό που συνήθως δημιουργείται σήμερα με αφορμή ανάλογα εγχειρήματα.

    Καλές γιορτές και από μένα!

  8. #7 ἄχ Τιπούκειτε, σήμερα δὲν ὑπάρχουν παλληκάρια σὰν τὰ τῶν Εὐαγγελι(α)κῶν. Σήμερα οἱ φοιτηταὶ δὲν ἔχουν ψυχή.

    ΚΑΛΑ ΧΡΙΣΤΟΥΕΓΕΝΝΑ!

  9. Καλά Χριστούγεννα
    και
    Καλά Ιστούγεννα
    σε όλους
    τους χρήστες

  10. Μπουκανιέρος said

    Άντε, καλά χριστούγεννα.

    Αφιερώνω το Gaudete από τους Steel Eye Span
    (κι από κάτι Σουηδούς μ’άρεσε)

  11. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Πολλές και θερμές ευχές για Καλά Χριστούγεννα σε όλους, -πρώτα σ’ εσένα Νίκο, για τη θαλπωρή αυτού του ιστολογίου !!!

    Κορνήλιε, συγκινητική η έκφραση της δικαιοσύνης σου και η αναγνώριση αξιών που, φαίνεται να, έχουν, αλλοίμονο, περάσει ανεπιστρεπτί… Είθε, βεβαίως, να βγεις και θεσμικώς δικαιωμένος!

  12. Μαρία said

  13. Μπουκανιέρος said

    Μαρία, καλωσήρθες.
    Ευχαριστώ, όμως, δεν ξέρω αν φταίνε τα μηχανήματά μου, πάντως στο γιουτούμπ το ακούω ψιλοάθλιο.
    Πρέπει λοιπόν να σας ζητήσω να καταφύγετε στον αυθεντικό, νομίζω, δίσκο (Below the salt).
    Τόχω ακούσει και ζωντανά, από τους ενλόγω.
    Όσο για τους Σουηδούς που έλεγα, είναι οι Joculatores Upsalienses.

  14. sarant said

    Και πάλι, καλές γιορτές σε όλους, με αγάπη, γαλήνη, δημιουργικότητα, ό,τι ποθεί ο καθένας τέλος πάντων!

  15. Νίκο καλά Χριστούγεννα και καλή χρονιά!Υγεία και ευτυχία!

  16. dokiskaki said

    Και από μένα τις καλύτερες ευχές Νοκιδέσποτα!

  17. α.γ. said

    Με τις ευχές μου!

  18. gbaloglou said

    Εγω τα φετεινα Χριστουγεννα θα τα θυμαμαι λογω εμφανισης καμηλας στην πλατεια Αριστοτελους!

  19. sarant said

    Αστυάνακτα, Σκάκη, α.γ., ευχαριστώ για τις ευχές!
    Γιώργο, εννοείς προφανώς αληθινή καμήλα -στη φάτνη ή ελευθέρας βοσκής;

  20. gbaloglou said

    Στον καμηλιερη, που ανεβαζε πανω της παιδια εναντι καποιου αντιτιμου 🙂

  21. Μαρία said

    Για δες μήπως οι Σουηδοί ακούγονται καλύτερα.

  22. annakyp said

    anatrixiasa..

    thimaste k.Sarant tote pu sas eipa mesw email ya ta ‘pteroenta dwra’ (xristougeniatikh istoria tou Papadiamanti), kai eipate tha ta psaksete (pia ekdosh anaferate, den thimamai)? yparxoun telika edw:Είδος: Εφημερίδα / Ένθετο: CULTURE
    Ημερομηνία: Σάββατο, 03-01-2009
    Σελίδα: 5
    Μέγεθος: 321 cm ²
    Μέση κυκλοφορία: 84830
    Επικοινωνία εντύπου: (210) 3721.100
    Λέξη κλειδί: ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΤΑΚΗ

    http://209.85.229.132/search?q=cache:XS5y_5lGYGEJ:www.patakis.gr/Images/Files/3888541.pdf+%CF%84%CE%B1+%CF%80%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%B5%CE%BD%CF%84%CE%B1+%CE%B4%CF%89%CF%81%CE%B1&cd=3&hl=en&ct=clnk&client=firefox-a

    Mporeite pia na to prosthesete sto ‘KEIMENA MAZI’ kanontas kopy-paste tharrw.

    se vivlio episis!!!: http://www.books.gr/ViewShopProduct.aspx?Id=5532180

    Anna

  23. […] διήγημα, όχι του Παπαδιαμάντη αλλά “αλά μανιέρ ντε”: Τα Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη. Πέρσι, ένα άλλο, πάλι παπαδιαμαντική μίμηση αλλά […]

  24. […] πρώτα Χριστούγεννα του ιστολογίου είχα ανεβάσει  «Τα Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη», ένα διήγημα σε παπαδιαμαντικό ύφος του Βάρναλη, το 2010 […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: