Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το κολάι δεν κολλάει

Posted by sarant στο 4 Φεβρουαρίου, 2011


 

Συζητούσα (με ηλεμηνύματα) τις προάλλες μ’ έναν εκλεκτό φίλο του ιστολογίου, και εκεί που μου ανέλυε πώς πρέπει να γίνουν κάτι μετατροπές για να ενωθούν σε ένα αρχείο μερικά μικρότερα, μου γράφει: άμα πάρεις το κολλάει της δουλειάς, θέλεις δέκα λεπτά για κάθε αρχείο.

Και μετά με ρωτάει: έτσι γράφεται αυτό ή είναι κολάι;

Βέβαια, γράφεται «κολάι». Αλλά είναι απόλυτα φυσιολογικό να το παρετυμολογεί κανείς, διότι η λέξη δεν έχει καμιά ετυμολογική διαφάνεια. Τι θα πει κολάι; Κολάι είναι η άνεση, η ευκολία στην εκτέλεση μιας εργασίας, ο ιδιαίτερος εκείνος τρόπος να κάνεις τη δουλειά ώστε να την κάνεις γρήγορα και καλά. Λέμε: παίρνω το κολάι ή βρίσκω το κολάι, εξοικειώνομαι με την εκτέλεση μιας εργασίας, βρίσκω τον σωστό ρυθμό.

Το κολάι είναι τούρκικο δάνειο, από το kolay που θα πει ευκολία, ευχέρεια, που παράγεται από το kol που σημαίνει λαβή, χέρι. (Να που και τα τούρκικα είναι γλώσσα «νοηματική», κατά τον ορισμό των μπουμπουνοκέφαλων λερναιόπληκτων). Όμως η σημασία του ρυθμού, που σαφώς υπάρχει στη λέξη, μπορεί να είναι ελληνική –ή τουλάχιστον δεν τη βρίσκω καθαρά διατυπωμένη στο τουρκικό λεξικό, στον Ρεντχάουζ. Στο ΛΚΝ, το λεξικό Τριανταφυλλίδη, βρίσκω επίσης την παραδειγματική φράση Κάθε δουλειά θέλει το κολάι της, δηλ. έχει τον ιδιαίτερο ρυθμό της, και: κάνει κάτι με το κολάι, παναπεί αργά, χωρίς να βιάζεται, με την άνεσή του.

Η έκφραση παίρνω/βρίσκω το κολάι είναι πασίγνωστη και δεν έχει ανάγκη από παραδείγματα, ας δούμε κανα-δυο με το κολάι μόνο του, δηλ. χωρίς το παίρνω/βρίσκω.

Ο Εφταλιώτης στις Φυλλάδες του Γεροδήμου έχει: Μα ο Προεστός είχε δόντια, κι η δουλειά χρειάζουνταν κολάι, δηλ. έπρεπε να γίνει χωρίς βιασύνες, ήρεμα, με ρέγουλα. Κι από τον Νιρβάνα: Μια υποθήκη να σου βάλει στο σπίτι σου, στο αμπέλι, στο χωράφι και να σηκώσεις όσα πρέπει. Σαν ευκολυθείς, πάλε με το κολάι δικά σου είναι. Τα παίρνεις πίσω. Με την άνεσή σου, ξοφλάς και βγάζεις την υποθήκη (τάχαμου).

Κι ένα κρητικό δημοτικό:

Οι Βέργεροι εφτάξανε τον Γιώργιακα στο πλάι,
γύρω τον εκυκλώσανε, δεν είχε πλιο κολάι.

που εδώ πρέπει να σημαίνει «δεν είχε τρόπο διαφυγής».

Οπότε, ξαναλέω, δεν είναι κατακριτέος όποιος δεν ξέρει την τούρκικη ετυμολογία και παρετυμολογεί το κολάι με το κολλάει –σκέφτεται ότι «κολλάει» κάτι, αν και υπάρχει εδώ κι ένα άλλο προβληματάκι, ότι συνήθως όταν λέμε πως κάτι «κολλάει» εννοούμε πως βρίσκει εμπόδια, δεν γίνεται με ευχέρεια. Τέλος πάντων, είπαμε, άλλο το κολάι κι άλλο το ρήμα κολλάω.

Όπως επίσης δεν έχει καμιά σχέση το κολάι με το καλάι, που το χρησιμοποιούμε στην ηλεκτροκόλληση, που κι αυτό τούρκικο δάνειο είναι (kalay).

Τελειώσαμε αλλά να αναφερθώ επιτροχάδην και στο kol, ή μάλλον στο karakol. Karakol, καρακόλ στα τούρκικα είναι το αστυνομικό τμήμα, το στρατιωτικό φυλάκιο, αλλά και το περίπολο. Όμως και το kol έχει μεταξύ άλλων στη σημασία «περίπολο» λέει το λεξικό μου.

Τώρα, σε σχέση με το δικό μας το καρακόλι, που είναι φυσικά δάνειο από το τούρκικο, το ΛΚΝ λέει ότι η τουρκική λέξη προέρχεται από το ενετικό caraguol. Μου φαίνεται ότι εδώ έχουμε ένα από τα πολύ λίγα ετυμολογικά λάθη του καλού αυτού λεξικού. Το karakol δεν είναι και πολύ πιθανό να προέρχεται από το caraguol, διότι αυτό σημαίνει στα βενετικά «σαλιγκάρι» (πρβλ. το ισπανικό caracol, της ίδιας σημασίας, όπως και το ελληνικό «καράβολας», που εκτός από τ. δήμαρχος Πάτρας σημαίνει και σαλίγκαρος). Δεν αποκλείεται εντελώς να υπάρχει το δάνειο αλλά πρέπει να μας εξηγηθεί πώς άλλαξε τόσο η σημασία, αλλιώς δεν πείθομαι. Στο ετυμολογικό του Νισανιάν, το karakol δίνεται να παράγεται από το μογγολικό karagul, απ’ όπου πρέπει να είναι και το karavul, εξού και το δικό μας το καραούλι.

Και κλείνω οριστικά με τον καράβολα, που είπαμε ότι δεν είναι μόνο ο τ. δήμαρχος (με τη μακρότερη θητεία στην Πάτρα) αλλά έτσι λένε το σαλιγκάρι σε κάμποσα μέρη, και στα Επτάνησα αλλά και αλλού, και να πω ότι σύμφωνα με μια θεωρία –που θα σας γεμίσει εθνική υπερηφάνεια– ο καράβολας είναι αντιδάνειο, διότι μπορεί στην αρχή της ετυμολογικής να βρίσκεται ο κάραβος (καραβίδα δηλαδή). Μπορεί, είπαμε. Αλλά να παράγεται το καρακόλι από τον καράβολα, μάλλον δεν μπορεί.

 

 

117 Σχόλια προς “Το κολάι δεν κολλάει”

  1. Δημήτρης Φύσσας said

    «Όπως επίσης δεν έχει καμιά σχέση το κολάι με το καλάι, που το χρησιμοποιούμε στην ηλεκτροκόλληση, που κι αυτό τούρκικο δάνειο είναι (kalay).»

    Εξού και το κοινότατο νεοελληνικό επαγγελματικό επώνυμο Καλα(ϊ)τζής.

  2. Καλημέρα. Ξέχασες το καραούλι!

  3. Μπουκανιέρος said

    Τον καράβολα δεν τον ξέρω.
    Μπόμπολας / μπόμπολος είναι η δική μας λέξη για το σαλιγκάρι.

  4. LandS said

    #1
    Όπως επίσης δεν έχει καμιά σχέση το κολάι με το καλάι, που το χρησιμοποιούμε στην ηλεκτροκόλληση, που κι αυτό τούρκικο δάνειο είναι (kalay).
    Εξού και το κοινότατο νεοελληνικό επαγγελματικό επώνυμο Καλα(ϊ)τζής

    Το συγκεκριμένο νεοελληνικό (και τούρκικο, και τούρκικο) επαγγελματικό επώνυμο, όπως και το επάγγελμα του καλαϊτζή, είναι πολύ παλαιότερο της ηλεκτροσυγκόλλησης.
    Πρόκειται για τον γανωτή ή επικασσιτερωτή που πέρναγε με καλάι (κασσίτερο) τα σιδερένια μαγειρικά σκεύη, πριν βγουν τα inox από ατσάλι, και τα μετέτρεπε σε «λευκοσιδηρά» ήγουν 🙂 σε τενεκέδες.

    Ερωτήσεις: α) Από πού προέρχεται το γάνωμα και ο γανωτής; β) η λέξη τενεκές είναι από το tin can ; (ο τενεκές, κατά κανόνα είναι) και βέβαια γ) αν όντως kalay=κασσίτερος ή και αυτό =τενεκές.

  5. Ο κολαούζος κολλάει κάπου;

  6. jimakos said

    »Είχε σκοτώσει τσαντιρμά
    Όταν περνούσε κατσιρμά
    Μπροστά απ’ το καρακόλι»

    Απο τον »μπάρμπα μου τον Παναγή», της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου.

    Το ισπανικό caracol, βρήκα οτι προέρχεται απο το λατινικό cochlea (που δίνει και το επίσης ισπανικό cóclea) κι αυτό με την σειρά του απο το δικό μας κοχλία.

  7. Immortalité said

    «καράβολας», που εκτός από τ. δήμαρχος Πάτρας σημαίνει και σαλίγκαρος.
    Λες να ταν πατρινός ο ταβερνιάρης; Κοίτα τί μαθαίνει κανείς στα καλά καθούμενα! 🙂

    @2 Μα το αναφέρει το καρούλι.

  8. Immortalité said

    Δύτη το καραούλι εννοούσα.

  9. Immortalité said

    @3 Μπουκάν ο Μπόμπολας ο γνωστός χοχλιός σημαίνει;

  10. #7-8 φτου! καλά να πάθω για να διαβάζω βιαστικά.

  11. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Κόλι και κόλια είναι και το αρματολίκι στα τούρκικα/οθωμανικά. Οι αρματολοί λέγονταν κολ(ι)τζήδες.
    Από τον Καλατζή/Καλαϊτζή/Καλαντζή προέρχεται το αρβανίτικο Καλέντζης με την ίδια σημασία. Από τον Καλέντζη και τη φάρα του μάλλον προέρχονται όλα τα χωριά με το όνομα Καλέντζι (είναι πολύ κοινό στους αρβανίτες τα χωριά να έχουν το όνομα της κυρίαρχης οικογένειας).

  12. Immortalité said

    @10 Μικρό το κακό Δύτη. Άλλος δεν τα βλέπει τα καραούλια και άλλος που τα βλέπει τα κάνει καρούλια να τσουλάνε πιο όμορφα 🙂

  13. Akyla said

    Έξω από τη Λιβαδειά, στο δρόμο για τον Παρνασσό, υπάρχει το τοπωνύμιο «Καρακόλιθος». Αποτελεί προφανώς σύζευξη του τούρκικου karakol με το «λίθος». Άπό το σημείο αυτό ελέγχεται η είσοδος της πόλης από τα δυτικά (αυτό δικαιολογούσε την ύπαρξη φυλακίου) ενώ υπάρχει κι ένας μαγάλος βράχος. Οι ντόπιοι λόγιοι, που ήθελαν ν’ αποδώσουν με το στανιό ελληνική προέλευση σ’ όλα τα τοπωνύμια, θεωρούσαν ότι προέρχεται από το «κοράκου λίθος»!!!

  14. η τουρκική λέξη προέρχεται από το ενετικό caraguol.

    Αυτή η συζήτηση με ενδιαφέρει πολύ γιατί ως γνωστόν μια ζωή αναζητώ τις ρίζες του επιθέτου Κολ – οτούρου. Και μόνο η Μαρία θυμάται τι ακριβώς μου είχατε πει την τελευταία φορά περί της Ενετικής ή μη προέλευσης! Μήπως υπάρχει κανένα Ενετικό Guol- onduro ?

  15. # 14: Πάντως το σαλιγκάρι και ο χωροφύλακας όπως το σκέφτομαι έχουν το εξής κοινό σημείο με την περίπολο και το φυλάκιο: είναι κάτι κυκλικό που πάει γύρω γύρω ή κάπως έτσι, εσείς που καταλαβαίνετε τη γλώσσα καλύτερα από μένα νομίζω καταλαβαίνετε τι θέλω να πω.

  16. # 15: Στο σαλιγκάρι εννοώ το σχήμα του καβουκιού του βέβαια και όχι το σαλιγκάρι όλο μαζί ως ζωντανό είδος. Ισως και ο μαίανδρος, ως σχήμα, να έχει την ίδια έννοια;

  17. # 16: Και λέω, μήπως φτάσαμε από το σαλιγκάρι στον χωροφύλακα με την έννοια της περιπόλου και των κυκλικών κινήσεων; (ουφ, δεν το έχω εκφράσει και πολύ καλά αλλά προσπάθησα! )

  18. Θυμάμαι τη δυσάρεστη αίσθηση μέχρι να συνηθίσω τα Καρακόλ/ες των Ζαπατίστας στην Τσιάπας του Μεξικού, που είναι τα συμβούλια καλής διακυβέρνησης των χωριών και καμία σχέση δεν είχαν με τα συνήθη καρακόλια, που λέμε τα περιπολικά.

  19. # 18: Αν το σκεφτείς σαν: «συμβούλιο στρογγυλής τραπέζης; » (ότι κάθονται γύρω στο τραπέζι για να συνεδριάσουν; όπως στην αυλή του βασιλιά Αρθούρου ; )

    Εμένα μου φαίνεται ότι το κλειδί για όλα είναι το κυκλικό ή σπειροειδές σχήμα…

  20. Διαβάζω στα σχόλια εδώ ότι «“Καρακόλ” σημαίνει “σαλιγκάρι”, σύμβολο των Μάγιας, καθώς περπατά αργά αλλά σταθερά.»

  21. Γ.Ε.Β. said

    Καλάι : καθαρός κασσίτερος που χρησιμοποιείται για το γάνωμα χάλκινων σκευών. β. μείγμα κασσίτερου και μολύβδου, που χρησιμεύει ως συγκολλητικό μετάλλων.

    Στην ηλεκτροσυγκόλληση (βολταϊκού τόξου) δεν χρησιμοποιείται καλάι, αλλά το ίδιο το προς συγκόλληση υλικό.
    Καθαρός κασσίτερος χρησιμοποιείται για το γάνωμα χάλκινων (όχι σιδερένιων) σκευών.
    Μείγμα κασσίτερου και μολύβδου χρησιμεύει ως συγκολλητικό μετάλλων με χρήση πυρωμένης (όχι απαραίτητα με ηλεκτρισμό) μεταλλικής ακίδας.

  22. Akyla said

    #19 «Εμένα μου φαίνεται ότι το κλειδί για όλα είναι το κυκλικό ή σπειροειδές σχήμα…»
    Στα γαλλικά, caracole σημαίνει κυκλική κίνηση (στρατιωτικός όρος του ιππικού). Χρησιμοποιείται επίσης στην αρχιτεκτονική για ελικοειδή σχήματα.

  23. LandS said

    #11
    Καμία σχέση (το Καλαϊτζής και το καλάι με το Καλέ(ν)τζι) .
    Καλέτζι είναι η (συνήθως ορεινή) οχυρή τοποθεσία. Έχει να κάνει με το τούρκικο καλέ=οχυρό/προμαχώνας/πύργος π.χ. Γεντί Κουλέ= Επταπύργιο, Ιτσ Καλέ= Μέσα Κάστρο,- στ’ Ανάπλι κάτου από το Παλαμήδι, η Ακροναυπλία, Κούλα=Προμαχώνας στα Ελληνοβουλγαρικά σύνορα (κούλα στα βουλγάρικα ίδια σημασία με το καλέ στα τούρκικα)

  24. Alexis said

    Ο Λουντέμης στο ‘Ένα παιδί μετράει τ’ άστρα’ έχει μία χαρακτηριστική φράση που χρησιμοποιεί τη λέξη ‘καρακόλι’.
    Ο επιστάτης βγαίνει ανήσυχος από το καμαράκι του βλέποντας τα παιδιά να μαλώνουν και να ΄χουν πιαστεί στα χέρια, και ρωτάει:
    -Τι τρέχει, τα καρακόλια παίζουτε;
    Πάντα είχα την απορία που κολλάει ο τύπος ‘παίζουτε’ που είναι καθαρά πελοπονησσιακός, σ’ ένα έργο που υποτίθεται ότι διαδραματίζεται στη Βόρεια Ελλάδα, και η γλώσσα του είναι γεμάτη από μικρασιάτικες και τουρκογενείς λέξεις.

  25. @5 Για τον κολαούζω ξέρω ότι στη γλώσα των ναυτικών και στα νησιά κολαούζος είναι το ψαράκι που κολυμπά δίπλα από τους καρχαρίες (αυτό εδώ http://en.wikipedia.org/wiki/Pilot_fish) που σύμφωνα με το θρύλο δείχνει το δρόμο στον καρχαρία. Θυμάμαι πιτσιρικάς στην εγκυκλοπάιδεια Κουστώ είχε κι ένα άλλο είδος ψαριού που κολούσε πάνω στον καρχαρία. Δεν ξέρω αν ο καλαούζος βγήκε από το ψάρι ή αν το ψάρι πήρε το όναομάτου από τον κολαούζο. Το ΛΚΝ το ετυμολογεί από το τουρκικό kιlavuz -ος (χαλαρή άρθρ. του [v] στα τουρκ., με τροπή [ı > i > o] από επίδρ. του υπερ. [k] και του [l]). Αν ξέρει κάποιος περισσότερα για το kilavuz ας βοηθήσει.

  26. LandS said

    Γιατί το χωριό που φαίνεται δεν θέλει κολαούζο;

  27. Γιατί kılavuz (οθωμαν. kılağuz, πρωτοτουρκικό kulabuz) σημαίνει οδηγός. Αν φαίνεται το χωριό πας και μόνος σου. 🙂
    http://www.nisanyansozluk.com/?k=k%C4%B1lavuz

  28. Immortalité said

    Σωστά! 🙂

    Κατέληξε όμως ο κολαούζος να σημαίνει και παρατρεχάμενος κάποιου σημαντικού προσώπου.

  29. Κι’ εγώ νομίζω πως δεν είναι παράλογο η τούρκικη λέξη για την περίπολο να προέρχεται από τον κοχλία, αφού η περίπολος μπορεί να ακολουθεί μια ας πούμε κοχλιωτή διαδρομή. Το θέμα είναι να υπάρχουν ενδείξεις για το πως η βενετική λέξη για το σαλιγκάρι βρέθηκε να γίνει περίπολος στα τούρκικα. Όπως όλοι ξέρουμε, το να μοιάζουν δύο λέξεις στην όψη ή ακόμα και στο νόημα δεν αποδεικνύει ότι η μία προέρχεται από την άλλη.

  30. Μπουκανιέρος said

    9 Ιμόρ, δεν ξέρω. Δηλαδή για μας αυτό σημαίνει, αλλά δεν ξέρω από πού βαστάει η σκούφια του και τ’ όνομά του…

  31. Κολαούζος λέγεται και κάποιο εργαλείο. Νομίζω είναι αυτό που δημιουργεί υποδοχές για βίδες σε ξύλο ή σίδερο και αυτό με τη σημασία του οδηγού βέβαια.

  32. #29 αν δεις το ετυμολογικό του Νισανιάν στο λινκ του Νικοδεσπότη, βγαίνει από το μογγολικό ρήμα kara- που σημαίνει «κοιτάζω».

  33. Είδα τον Νισανιάν, και νομίζω ότι κατάλαβα αυτό που λες (αν και δεν έχω τέτοιες γνώσεις στα τούρκικα). Έχει κι’ άλλες ετυμολογίες όμως, νομίζω, που δεν τις καταλαβαίνω.
    Οπότε λέμε ότι ο Τριανταφυλλίδης και το Wiktionary (που είναι αντιγραφή του Τριανταφυλλίδη) κάνουν λάθος. Ούτε αυτό είναι παράλογο.

    Άσχετο: Είδες το καινούργιο κείμενο στη Νομανσλάνδη;

  34. Και κάτι ακόμα, μου ήρθε συνειρμικά με τον καράβολα και τον Καράβολα. Ξέρει κανείς την ετυμολογία της λέξης «κατσιφάρα»;

  35. H χάρη του κολαούζου έχει φτάσει και στα ουγγαρέζικα, ως kalauz (=οδηγός, πλοηγός). Υπάρχει και παράγωγο ρήμα kalauzol, και το ψαράκι του Παναγιώτη (25) λέγεται kalauzhal. Εμ, 150 χρόνια τουρκοκρατία έζησαν οι άνθρωποι!

  36. Στο καινούριο κόμικ του Αρκά, δεν θυμάμαι πως λέγεται αλλά είναι και στα μπεστ σέλλερ αυτόν τον καιρό, έχει ήρωα έναν (αφελή) καρχαρία με έναν (παμπόνηρο) κολαούζο-ψαράκι δίπλα…

  37. KapetanEnas said

    #34 Γιώργο,

    κατσιφάρα, στη Ρούμελη, (δεν ξέρω γι’ αλλού), σημαίνει το πούσι, την κατέχνια, δηλαδή,την ομίχλη.Δεν ξέρω την ετυμολογία.

    Κάποιο παιδί, που κατέβηκε από το ορεινό του χωριό στα πεδινά και είδε πρώτη φορά τη θάλασσα,φώναξε:-Πω-πω, κατσιφάρααα!

    Του θύμισε την ομίχλη, όπως φαίνεται, όταν στέκεσαι σε πιο ψηλό σημείο του βουνού, και την αγναντεύεις από πάνω.

  38. 35 Δεν είναι μόνο θέμα τουρκοκρατίας, αν δεν κάνω λάθος η ουγγρική γλώσσα είναι συγγενής με την τουρκική.

  39. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #23
    Καμία σχέση ο Καλές/Καλιάς/, η Κούλα/Κούλια, ακόμη κι ο Γουλάς με το Καλέντζι. Τα πρώτα προέρχονται από το αραβοθωμανικό kule «ο πύργος». Το Καλέντζι είναι καθαρά αρβανίτικο (βλ. Οικονόμου, Τα οικωνύμια του Νομού Ιωαννίνων – Γλωσσολογική εξέταση, Ιωάννινα 2006: σελ. 127). Για να είμαι δίκαιος να πω ότι υπάρχει και η άποψη του Vasmer (Vasmer, Die Slaven in Griechenland, Berlin 1941: 71, 80, 111, 122, 134, 205) που θεωρεί ότι προέρχεται από το σλαβικό «kalenьcь» (αργιλώδης τόπος). Όμως η παρουσία του τοπωνυμίου σε περιοχές με ανύπαρκτη σλαβική εποίκιση, όπως η Ζάκυνθος και η Εύβοια, οδηγεί στην αρβανίτικη ετυμολόγηση. Ατυχώς, την άποψη του Vasmer φαίνεται να αποδέχεται και ο Συμεωνίδης (Συμεωνίδης,Ετυμολογικό λεξικό νεοελληνικών οικωνυμίων, Λευκωσία/Θεσσαλονίκη 2010: τ.1, σελ. 595-596).
    Για την ιστορία να πω ότι Καλέντζια υπάρχουν στα: Νότια Αλβανία, Ιωάννινα, Ακαρνανία, Εύβοια, Ζάκυνθο, Αχαΐα, Αττική, Μεσσηνἰα. Δηλαδή καλύπτουν όλο το χώρο, στον οποίο έχουμε μαρτυρημένες αρβανίτικες εγκαταστάσεις από το μεσαίωνα και δώθε.

  40. KapetanEnas said

    Στα ελληνικά πειρατικά και τα καράβια του 1821, δίπλα από τον καπετάνιο, υπήρχαν γέροι ναυτικοί ,χωρίς εξουσία, αλλά με κύρος, που οφειλόταν στην μεγάλη γνώση των νερών, και που κατά κάποιο τρόπο οδηγούσαν τον καπετάνιο. Αυτούς τους έλεγαν κολαούζους.Ίσως από κει δόθηκε στη λέξη η έννοια του παρατρεχάμενου.

  41. Νέος Τιπούκειτος said

    Καρακόλια λέγαμε, υποτιμητικά, και τους Στρατονόμους.

    Ο καράβολας συνδέεται ασφαλώς (πράγμα που δεν ήξερα) με τον κυπριακό καράολο (σαλιγκάρι).

  42. Άντρος said

    Καράολος στην Κύπρο
    Καράβολος στη Φολέγανδρο

  43. KapetanEnas said

    Νίκο,
    μου φαίνεται, κάραβος δεν είναι η καραβίδα. Είναι το σκαθάρι. Ίδια ρίζα: σκαραβαίος και καράβι.Να αυτό το έντομο λέγεται carabus:

  44. 37 Ευχαριστώ, δεν ήξερα ότι χρησιμοποιείται η λέξη και στη Ρούμελη. Εγώ την είχα ακούσει για πρώτη (και μοναδική) φορά όταν πήγα στα Κύθηρα.

  45. sarant said

    Ευχαριστώ για όλα τα σχόλια και να με συμπαθάτε για την απουσία 🙂

    21: Καλά τα λέτε. Θυμάμαι τον παππού μου με ένα κολλητήρι (ηλεκτρική πυρωμένη ακίδα) να μαστορεύει χρησιμοποιώντας καλάι.

    22: Κι αυτό από το σαλιγκάρι είναι (σπειροειδές)

    Για τον κολαούζο, τα είπατε. Η σημασία του παρατρεχάμενου αναπτύχθηκε θαρρώ στα ελληνικά, παρετυμολογικά από το «κολλάω», επειδή έχει κολλήσει σε κάποιον ισχυρό.

  46. sarant said

    Πάντως, η κατσιφάρα θεωρείται σήμα κατατεθέν της Θεσσαλονίκης, ισως όμως το πράγμα και όχι η λέξη.

    35: Δεν το ήξερα, ευχαριστώ!
    43: Θα το ψάξω.

  47. Ο κολαούζος, ως εργαλείο, ανοίγει νέα σπειρώματα (ή αποκαθιστά παλαιά) στο εσωτερικό οπής σε μεταλλικόμπλόκ, πχ πολύ σύνηθες είναι να ρημάζονται οι τρύπες όπου μπαίνουν τα μπουζί στην κεφαλή του κινητήρα. Τότε βάζουμε τον κολαούζο, ρυθμίζοντάς τον στη διάμετρο της τρύπας και τη διάμετρο των σπειρωμάτων, και με λίγο σμπρώξιμο (χειροκίνητος) ξαναφτιάχνομε τα σπειρώματα.

  48. Μαρία said

    45 Η Βόρεια Ελλάδα τον παρατρεχάμενο τον έλεγε, πάλι τούρκικα, ουσάκι (του τάδε) και χρησιμοποιούνταν πολύ για κομματάρχες. Ξέρει ο δύτης 🙂

    Να πούμε επίσης οτι το kolay είναι το αντίθετο του πολύ γνωστού μας zor.

    Κι αν εσύ θυμάσαι τον παππού σου, τι να πω κι εγώ που θυμάμαι τον γανωτή στην αυλή μας! Όοο γανωτήηης…

  49. KapetanEnas said

    Μαρία, εμείς εδώ κάτω, το ουσάκι δεν το ξέραμε. Μόνο σαν ουσάκ, το μακάμι. Και κάποιοι υποθέτω ξέρουν και μια άλλη σημασία. Για να δούμε, εσύ που τα ξέρεις όλα, αυτό το ξέρεις;

    -Τι σχέση έχει το ουσάκι με την αναγεννησιακή ζωγραφική;

  50. Διαβάζετε τον Jacques Prévert said

    Με τέτοιο καταιγισμό σχολίων και πληροφοριών, πώς να μην κολώσει κανείς; Τελικά, Νίκο, το κολάι κολλάει!

    Όσο για τα καρακόλια, αν είναι οπλισμένα, μήπως πράγματι προέρχονται από τις καραβίδες -μέσω των αστακών;
    🙂

  51. Μαρία said

    Κάπτεν, εσύ αναφέρεσαι σ’ αυτό το uşşak, ενώ εγώ μιλάω γι’ αυτό: uşak=υπηρέτης, λακές.
    Άλλα ουσάκια δεν ξέρω.

  52. KapetanEnas said

    Δεν αναφέρομαι στο uşşak, το μακάμ,αλλά ούτε και στο uşak, τον παρατρεχάμενο.
    Αλλά στο χαλί uşak, που προέρχεται από την πόλη Uşak και που η άλλη του ονομασία είναι χαλί Χόλμπαϊν, για ευνόητους λόγους:

    http://sumer.rugbird.com/images/files/2268/turkish-rug-davras.htm

    http://www.nationalgallery.org.uk/server.php?change=ZoomTool&contentType=ConMediaFile&contentId=6329&z=1&x=142.5&y=0

    http://www.google.gr/imgres?imgurl=http://www.essentialvermeer.com/catalogue/images/intractv/holbein_carpet.jpg&imgrefurl=http://www.essentialvermeer.com/catalogue/concert.html&usg=__atia-KPd_I2iDDbahx0tflqAfLo=&h=281&w=220&sz=20&hl=el&start=0&zoom=1&tbnid=e7yh4VJs4PlpyM:&tbnh=142&tbnw=108&ei=z1NMTc6GK8yYOq6zvdQP&prev=/images%3Fq%3Dholbein%2Bcarpet%26um%3D1%26hl%3Del%26client%3Dfirefox-a%26sa%3DN%26rls%3Dorg.mozilla:el:official%26biw%3D1024%26bih%3D578%26tbs%3Disch:10%2C114&um=1&itbs=1&iact=hc&vpx=228&vpy=104&dur=4118&hovh=224&hovw=176&tx=112&ty=106&oei=z1NMTc6GK8yYOq6zvdQP&esq=1&page=1&ndsp=17&ved=1t:429,r:7,s:0&biw=1024&bih=578

  53. Μαρία said

    Κάπτεν, όταν γουγλίσεις usak το πρώτο πράμα που βγαίνει είναι η πόλη με όλα τα σχετικά.
    Εμείς είχαμε κουρελούδες και καρπέτες στο σπίτι, μια Μπουχάρα ξέρω για τα χαλιά.

  54. KapetanEnas said

    Ναι, ρε Μαρία, γαμότο, στο Δίκτυο δεν μπορείς να κάνει κανείς εύκολα τον έξυπνο, στις παρέες είναι πιο εύκολο.

    Όσο για τα χαλιά, δεν τα ήξερα επειδή τα είχαμε (θα θέλαμε…)Μπουχάρα ήταν κι ο τίτλος ενος μονόπρακτου, νομίζω του Ζακόπουλου.

    Είχατε κουρελού;!;! Luxuries! Ή μάλλον Louxouries! Εμείς είχαμε μια εφημερίδα για χαλί, και…κλπ::

  55. Μαρία said

    54 Απο δω βγήκε κι η έκφραση «θα γίνω εφημερίδα να με πατήσεις!»

  56. ΤΑΚ said

    Γεια και χαρά σε όλες/ους!

    Για το καρακόλι το ΛΚΝ κάνει λάθος στο βενετικό τύπο, αλλά όχι αναγκαστικά και στην ετυμολογία και ο λόγος είναι ότι όντως στα βενετσιάνικα υπάρχει και caracόlο = rivolgimento di truppe a cavallo da imo a sommo και ρήμα caracolare. Λεπτομέρειες εδώ: Boerio, Dizionario del Dialetto Veneziano.

    Σημειώνω ότι το ρήμα caracollare και το ουσιαστικό caracollo υπήρχαν/υπάρχουν και στα ιταλικά με αυτήν αλλά και άλλες σημασίες (δείτε εδώ: Vocabolario degli accademici della Crusca) με απώτερη ετυμολογία από το ισπανικό caracol, σαλιγκάρι δηλαδή, στα βενετικά caraguol. Η αρχική σημασία ήταν δίνω/κάνω γύρο με το άλογο (όπου το άλογο γύριζε, αν καταλαβαίνω καλά, γύρω από τον εαυτό του) και μετά δίνω/κάνω ένα γύρο, δηλαδή περιπολώ.

    Τόσο το ουσιαστικό όσο και το ρήμα υπάρχουν και στα αγγλικά:
    caracole
    και θα μου φαινόταν εξαιρετικά απίθανο να πρόκειται για τουρκισμό της αγγλικής.

    Ίσως η αρχική σημασία της λέξης στα ελληνικά να ήταν έφιππος στρατιώτης/αστυνομικός, αλλά θα πρέπει να δούμε πότε και πού πρωτοεμφανίζεται.

  57. Μαρία said

    Το ξαναβάζω για ν’ ανοίγει.
    http://vocabolario.signum.sns.it/_s_index2.html

    Αλλά, ΤΑΚ, το μεγάλο βοκαβολάριο τζη Κρούσκας λήμμα caracollare δεν μου βγάζει.

    Ευχαριστούμε για το βενετσιάνικο.

  58. sarant said

    Τάσο, νομίζω ότι έχουμε δύο ομόηχα, το ισπανικό caracol που ετυμολογείται από τον κοχλία και που έφτασε να σημαίνει διάφορους «κοχλιωτούς» ελιγμούς με το άλογο, και το τουρκικό karakol, που έχει την απαρχή του στα μογγόλικα, και που συνδέεται με το karavul > καραούλι, και έφτασε να σημαίνει το αστυνομικό τμήμα και, σε μας, τους στρατονόμους κτλ.

  59. Μαρία said

    58 Το εδαφωνύμιο Καρακόλι που έχουμε στα Σέρρας σίγουρα το πήραμε απ’ τους Τούρκους. Μάλλον θα υπήρχε εκεί φυλάκιο.

  60. Μπουκανιέρος said

    Στον Zingarelli υπάρχει το caracollare με βασική σημασία «στρέφω το άλογο» και, σε επέκταση («fam.»), σημαίνει ακόμα και τροχάζω, χοροπηδάω κλπ. Από ισπανικό ρήμα caracolear, κατά τα γνωστά.
    Για το caracollo, δίνει πρώτη σημασία την «κυκλική ή ημικυκλική» κίνηση του αλόγου και δεύτερη (τεχνική-στρατιωτική) μια συγκεκριμένη ανάπτυξη του ιππικού.

  61. Μπουκανιέρος said

    Για τα βενετσιάνικα, Νίκο, πρέπει να βρεθεί κάποιος (πλούσιος) χριστιανός να πάρει εκείνο το καινούργιο που σούλεγα…

  62. sarant said

    Άσε, βγήκε και το άλλο το δίτομο με τα οικωνύμια που κάνει σχεδόν όσο ένα (μεταχειρισμένο) αυτοκίνητο, δεν μας βλέπω καλά.

  63. Μαρία said

    62 Πού πουλάνε τόσο φτηνά μεταχειρισμένα, να πάω ν’ αγοράσω;

    60 Και το ισπανικό πώς ετυμολογείται; Το γαλλ. λεξικό αποκλείει την προέλευση απο λατ. τύπο του ελλ. κοχλία.

  64. Μπουκανιέρος said

    63 Δε μου βρίσκεται (σοβαρό) ισπανικό λεξικό.
    Για το ισπ. caracol, λέω, που απότι φαίνεται είναι η πηγή του κακού για όλες αυτές (και άλλες) λέξεις στις δυτικές γλώσσες.

  65. Μπουκανιέρος said

    …πάντως, όλες αυτές οι λέξεις δε φαίνεται να σχετίζονται με το ελληνοτουρκικό καρακόλι.
    Ακόμα και ο συγκεκριμένος ελιγμός του ιππικού (βαριέμαι να τον περιγράψω αναλυτικά) είναι μια επιθετική κίνηση: αυτό που στριφογυρίζει σαλιγκαροειδώς είναι οι γραμμές των καβαλαρέων με στόχο να γίνει μια επίθεση κατά κύματα στον οχτρό. Δηλ. δε μοιάζει να έχει καμία σχέση με την έννοια της «περιπολίας».

  66. aqua said

    Δεν έχω χρόνο να τα διαβάσω όλα τα σχόλια και προς τα πού πήγε το πράγμα.
    «Καρακόλ» στα ισπανικά είναι το σαλιγκάρι και να συμπληρώσω και τον κυπριακό «καράολο» που έχει την ίδια σημασία (δεν ξέρω αν αναφέρθηκε ήδη)…

  67. Μπουκανιέρος said

    66 Aqua (με την ευκαιρία, να σου εκφράσω το θαυμασμό μου για την περίπτωσή σου):
    ε, ναι, αυτό το ξέρουμε, αναφέρθηκε και το κυπριακό, κι ακόμα και τα ζαπατίστικα καρακόλες. Αυτό που ψάχνουμε τώρα είναι η ετυμολογία της ισπανικής λέξης.

  68. Μπουκανιέρος said

    Το κυπριακό στο 41 οι Ζαπατίστας στο 18

  69. Μαρία said

    65 Πρέπει να βρει κι ο δύτης, απο Δευτέρα, απο πότε το έχουν οι Τούρκοι.

  70. ΤΑΚ said

    Γεια σας, και πάλι (δεν έγραψα νωρίτερα γιατί είχα βγει έξω).

    Επειδή δεν είμαι σίγουρος τι έκανα λάθος πριν και δε λειτούργησε ο σύνδεσμος στο Vocabolario degli accademici della Crusca τον ξαναδίνω εδώ και θα τον δώσω και χωρίς κωδικοποίηση για να είμαι σίγουρος ότι θα τον έχετε: caracollare
    http://193.205.158.203/pagina.jsp?ediz=5&vol=2&pag=552&tipo=3
    Αν για κάποιο λόγο δε λειτουργεί και πάλι (σας παραπέμπω στη σκαναρισμένη σελίδα του λεξικού), πάτε εδώ:
    http://193.205.158.203/ricerca_libera.jsp
    και αναζητήστε τη λέξη (εμφανίζεται στην τέταρτη και πέμπτη έκδοση του λεξικού – μπορεί να λέει ότι για την πέμπτη υπάρχει μόνο λημμάριο, αλλά στην πραγματικότητα είναι όλη σκαναρισμένη, απλώς δεν υπάρχει σε μορφή ψηφιακού κειμένου).

    Εκεί θα δείτε ότι το ρήμα είχε και άλλες σημασίες εκτός από αυτές που δίνουν σήμερα τα λεξικά (βολτάρω, κάνω ένα γύρο, τριγυρνάω είτε έφιππος είτε με τα πόδια).

    Το Palazzi-Folena που χρονολογεί κάθε λέξη (έχει περιλάβει δηλαδή τις πρώτες μνείες) δίνει για το caracollo το 1573 και για το caracollare το 1618.

    Στο μεταξύ ανακάλυψα και από πού προέρχεται το λάθος του ΛΚΝ: από το Ετυμολογικό του Ανδριώτη που ετυμολογεί <τουρκ.karakol <βενετ. carguol <ισπαν. caracol

    Οι βενετο-ιταλικές λέξεις πάντως μπορούν εύκολα να δώσουν τη σημασία περιπολώ/περίπολος, αλλά όχι τη σημασία κρατητήριο που προέρχεται σίγουρα από το τουρκικό.

  71. Μπουκανιέρος said

    69 Στο μεταξύ συνάντησα (στα ιταλικά εγώ, αλλά είναι γενικότερο) ένα karakul που είναι ράτσα προβάτων (σχετίζεται με το αστραχάν). Έρχεται απ’ τα ρώσικα, αλλά πρέπει να βγαίνει, απώτερα, από κάποια γλώσσα της Κεντρικής Ασίας, αφού είναι τοπωνύμιο στη Μπουχάρα.
    (Κοίτα να δεις που ξαναγυρίσαμε στη Μπουχάρα!)

  72. Μπουκανιέρος said

    70 Καλά Τάσο, πάω πάσο.
    Κι αφήνω το θέμα στους ειδικούς.

    (Απροπό, ευχαριστώ για κείνο το εκλεκτό δώρο. Και ναι, μάλλον χρωστούσα μια απάντηση αλλά…)

  73. Μαρία said

    TΑΚ, τώρα ανοίγει μια χαρά.
    Τη σημασία κρατητήριο για το καρακόλι πού τη βρήκες;
    Περίπολος και μπάτσος ξέρω οτι σημαίνει.

    71 Κι εγώ πριν είδα οτι ο Σταντάλ χρησιμοποιεί το caracoler με τη σημασία του πηδάω κακεμφάτως. Τι μαθαίνουμε στα γεράματα.

  74. Μπουκανιέρος said

    73α Εγώ, πριν πλουτίσω τις γνώσεις μου, νόμιζα ότι σημαίνει αποκλειστικά εσατζής.
    (για να μη σου πω κι από πού το ετυμολογούσα, κακεμφάτως βέβαια…)

  75. Μπουκανιέρος said

    Όσο για τα σύγχρονα περίπολα, η νεολαία τα λέει «αηδίες» (η ετυμολογία σχετίζεται με τον πατέρα των θεών).

  76. Μαρία said

    74 Χα, χα. Στη Μακεδονία ακουγόταν πολύ τα καρακόλια για τους μπάτσους αλλά και η θέση Καρακόλι, που ανέφερα πιο πάνω, ήταν κοντά στο μαχαλά μας.

  77. sarant said

    70: Τάσο, πράγματι ο Ανδριώτης είναι η πηγή. Ο Α. έχει κι άλλα παρόμοια λάθη, που μερικά είχαν περάσει στον Πάπυρο και στις πρώτες εκδόσεις του ΛΝΕΓ (Μπαμπινιώτης), αλλά το καρακόλι είναι ίσως το μοναδικό που πέρασε στο ΛΚΝ.

    Πολλά λάθη ο Ανδριώτης, αλλά βέβαια: των μπροστινών πατήματα, των πισινών γεφύρια.

  78. gbaloglou said

    71

    Αν είναι να μιλήσουμε για πρόβατα, γιατί όχι και για αιλουροειδή:

  79. ΤΑΚ said

    Μαρία (73): τη σημασία καρακόλι = κρατητήριο/αστυνομικό τμήμα (που είναι και η βασική, αν δεν κάνω λάθος, στα τουρκικά) την έχω συναντήσει σε λογοτεχνικά κείμενα, μαρτυρίες, αλλά και ιδιώματα αρκετές φορές (θέλω να πω σίγουρα όχι μόνο μία, αλλά δεν τις θυμάμαι όλες). Δεν είμαι πια βέβαιος αν η σμυρνιά γιαγιά μου τη χρησιμοποιούσε στις αφηγήσεις της για να δηλώσει τα τουρκικά αστυνομικά τμήματα, αλλά σίγουρα υπάρχει σε αφηγήσεις Σμυρναίων, ενώ με βεβαιότητα τη θυμάμαι με αυτή τη σημασία από Τα παιδιά της Νιόβης του Αθανασιάδη.
    Αν πάτε στα γουγλοβιβλία και ψάξετε για το καρακόλι θα δείτε ότι υπάρχουν και πολλές άλλες μαρτυρίες της λέξης με αυτή τη σημασία από διάφορες πηγές.

    Μπουκαν (72): Askolsun be! Μη χολοσκάς: αν σου άρεσε, εμένα μου αρκεί.

    Νίκος (77): έτσι ακριβώς! Εγώ εξακολουθώ να το χρησιμοποιώ και το βρίσκω ακόμη χρήσιμο για βασικά πράγματα (καταλήξεις ας πούμε και παραγωγή) αλλά κυρίως γιατί πολύ συχνά και ιδίως στα διφορούμενα δίνει βασική βιβλιογραφία.

    Γιώργος (78): Γεια σου, ρε Μπαλόγλου, με τα τετράποδά σου!!!

  80. LandS said

    #39 κ. Γρηγόρη Κοτορτσινό
    Αρχικά δηλώνω ότι δεν έχω κανένα άλλο επιχείρημα για την προέλευση της λέξης Καλέντζι από το Κούλε, Κούλα, Καλέ κλπ. πέραν από το ότι τα χωριά με αυτό το όνομα τα βρίσκουμε σε ορεινούς, μάλλον οχυρούς, τόπους (και το τι λένε κάποιοι Καλεντζίτες) . Ένας φτωχός οικονομολόγος σαν και εμένα εύκολα πέφτει , ή πιστεύει σε παρετυμολογίες. Εδώ στο #11 νόμιζα ότι μιλούσατε για το καλάι=κασσίτερος και όχι για το κόλι=αρματολίκι, όπως πραγματικά σημειώνετε.

    Όμως, «αρβανίτικη εκδοχή» η ετυμολογία που εσείς λέτε ότι ξεκινάει από τούρκικη/οθωμανική λέξη (κόλι) ;

    Κάποιοι Καλεντζίτες της Ηπείρου λένε : «Σε απόσταση 40’ λεπτών της ώρας έξω από το Καλέντζι και προς το ανατολικό του μέρος , σώζονται τα ερείπια ενός κάστρου. Το κάστρο αυτό ή το καστρί όπως το λένε σήμερα οι Καλεντζίτες , είναι εκείνο που , όπως λέει ο θρύλος , χάρισε το όνομά του στο Καλέντζι Οι εκδοχές είναι δυο : Η πρώτη μας λέει ότι στο κάστρο ζούσε μια όμορφη βασιλοπούλα, η Εκάλη. Οι κάτοικοι του κάστρου είχαν ονομάσει και το χωριό του Εκάλη προς τιμή της βασιλοπούλας τους .Όταν το κάστρο έπεσε στα χεριά των Σλάβων το ονόμασαν Εκάληνζ. Όταν εξελληνίστηκε αργότερα η Σλαβική ονομασία το Εκάληνζ, έγινε Καλένζι.
    Η δεύτερη εκδοχή μας λέει ότι το μικρό κάστρο στα τουρκικά λέγεται Καλαί- ντζικ και με το πέρασμα του χρόνου έμεινε στο χωριό το όνομα Καλλέντζι .Ίσως αυτή εκδοχή για το όνομα του χωριού να είναι και η πιο σωστή»
    http://kalentzi-epirus.blogspot.com/ .
    Δηλώνω ρομαντικός και ότι θάθελα να ίσχυε η εκδοχή με την κοπέλα που έμενε εκεί και την λέγανε Εκάλη.

    Οι Καλεντζιώτες της Αχαΐας μιλούν για έναν Καλέντζη που έφυγε όταν πάτησαν την Πόλη οι Οθωμανοί.

    Μου φαίνεται περίεργο να λέμε «ανύπαρκτη σλαβική επίκοιση» . Προτιμώ να λέμε «ύπαρξη σλαβικών τοπωνυμίων [καλά κάνει το διορθωτήρι και βάζει ω;]» που μπορούμε να τα δούμε. Ο Max Vasmer θαρρώ, καταγράφει καμιά εικοσαριά από δαύτα στην Εύβοια, και κάπου δεκαπέντε στα Ιόνια. Αλλά και στην Ήπειρο καταγράφει τετρακόσια τόσα, άσε που γνωρίζουμε κοντά στο Καλέντζι της Ηπείρου, την Σκλίβανη και το Τέροβο.
    Επίσης στον Μοριά δεν είχαμε αρματολίκια, και οι Αρβανίτες της Πελοποννήσου , κατά κανόνα, κυριαρχούσαν στα πεδινά και εύφορα και όχι στα ορεινά.
    Αυτά βέβαια δεν με κάνουν υποστηρίζω την εκδοχή με τα «αργιλώδη χώματα», αλλά δεν μπορούσε ο Κόλιας να είχε βάση ένα Καλέντζι;

  81. ΚαπετανΈνας said

    Καλημέρα,

    παιδιά, με τα σαλιγκάρια και τα καρακόλια δε βρίσκεις άκρη.

    Για το καράολος κλπ, υπάρχει το κάραβος που είπα πριν, που σημαίνει σκαραβαίος, σκαθάρι, εξ ου και καράβι.

    Υπάρχει το κόλι, kol, τούρκικο που σημαίνει χέρι,μανίκι αλλά και ομάδα, συμμορία, περίπολος.

    Υπάρχει και κέλτικο carach, που σημαίνει γυρίζω:

    http://www.etimo.it/?term=caracollo

    Ο ίδιος τού δίνει ελληνική ρίζα κάρα, κεφάλι, και collum.Και από τη στρατιωτική ορολογία,η κίνηση του ιππικού που,από πρώτη γραμμή, γυρνάει στο τέλος της παράταξης.

    Είδα στο Λεξιλόγο οτι ο Abou γράφει :en caracolant : son cheval n’a jamais plus de deux pieds à terre.
    Αν κατάλαβα καλά, αυτό είναι που λένε οι Άγγλοι prancing. Το άλογο πηγαίνει περήφανο και παιχνιδιάρικο:

    Αυτό το εκπαιδευμένο αλογο, που κάνει το prancing για τις παρελάσεις ή απλώς για ποζεριά, οι Τούρκοι το έλεγαν «τσακπίν» εξ ου και…

    Caracoles και caracois σημαίνει και μπούκλες.
    Το τραγούδι Caracois της Amalia, πάντως μιλάει για σάλτσα από σαλιγκάρια:

  82. Μαρία said

    TAK, τσοκ μερσί. Είδα μετά τούρκικο λεξικό. Η 1η σημασία είναι περίπολος και ακολουθούν οι άλλες.

    Νίκο,77, ωραία η παροιμιακή φράση, δεν την ήξερα.

  83. Μαρία said

    80
    Αντιγράφω απο Συμεωνίδη. Παραθέτει στην αρχή την άποψη του Vasmer, ό.π. #39
    «Οτι ένα επών. Καλέντζι/Καλέντζης θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση περισσότερων τοπωνυμίων (ίσως και με μεσολάβηση αλβανοφώνων, στους οποίους ταυτίζεται το επών. με τον τόπο καταγωγής) είναι γνωστό. Το επών. Kalendzi επιχωριάζει στους Αρβανίτες (Georgacas-McDonald 142) και δηλώνει τον γανωτζή, γανωματά, τουρκ. kalayci (Μπίρη, Αρβανίτες 194). Το πρόβλημα είναι αν το τουρκ. kalayci μπορεί να εξελιχθεί σε αρβανίτικο *kalendzi «καλαϊτζής» ή μήπως ένα παλιό χωριό Καλέντζι ήταν γνωστό για τους καλαϊτζήδες του με αποτέλεσμα το επών. Καλέντζης να δηλώνει στους Αρβανίτες τον γανωτζή. Πβ. Σπ. Λάμπρο (Επετ. Παρνασού 1[1896], 191), που ταυτίζει το Καλέντζι Αττικής με το ομώνυμο χωριό κοντά στα Γιάννενα ή τη Δρυινούπολη και πιστεύει οτι η μεταγωγή του στην Αττική έγινε με τους Αρβανίτες. Πβ. και τοπων. Καλέντζη,του,< αρβαν. επών. Καλέντζης "γανωτζής", Οικονόμου (Ζαγόρι 682)»

    Kαλέντζιον Αχαΐας.
    Κατά τον Στεφ. Θωμόπουλο το όνομα οφείλεται σε τιμαριούχο της περιοχής.
    Το ομώνυμο χωριό στη Ζάκυνθο μαρτυρείται απο τα 1516 με ναό και μονή του Καλέντζη σύμφωνα με το Ζώη. Η οικογένεια Καλέντζη κατάγεται απο την Κωνσταντινούπολη και στα 1670 κατέφυγε στη Ζάκυνθο, όπου απέκτησε τιμάρια

  84. sarant said

    79: Τάσο, πες το ξανά αυτό, για τον Ανδριώτη. Είναι κρίμα να βγαίνει, στον 21ο πια αιώνα, πολυσέλιδο και αριστοτεχνικά τυπωμένο ετυμολογικό λεξικό, με άνεση χώρου πρωτοφανή, του Μπαμπινιώτη εννοώ, και να μην δίνει βασικές παραπομπές στη βιβλιογραφία ακριβώς για τους αμφισβητούμενους τύπους. Λες και δεν υπήρξαν οι παλιότεροι..

  85. στὸ λατινοελληνικὸ τοῦ Κουμανούδη, στὸ λῆμμα carcer γράφει σὲ σὲ παρένθεσι «κάρκαρον». ἔχει κάποια σχέσι;

  86. sarant said

    Με το καρακόλι, όχι.

    Το κάρκαρον είναι, θαρρώ, της μεγάλης Ελλάδας και είναι δάνειο από το carcer.
    Δες κι εδώ, είναι ενδιαφέρον:
    http://www.mlahanas.de/Greeks/LX/Desmoterion.html

  87. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #80
    Αν δείτε όλα τα σχόλια, θα δείτε ότι υπάρχει συζήτηση και για το καλάι (γι’αυτό ανέφερα το Καλέντζι στο #11) αλλά και για τα καρακόλια (γι’αυτό ανέφερα το κόλι και τους κολτζήδες). Επομένως κακώς πιστεύετε ότι συνδέω τα κόλια με το καλάι και το Καλέντζι.

    Η ετυμολόγηση των καλεντζιτών είναι κλασικό παράδειγμα παρετυμολογίας. Καλός ο ρομαντισμός, αλλά…

    Επί της ουσίας (#83) αναγνωρίζω ότι αυτό που λέει ο Συμεωνίδης (αν δηλαδή ο καλαϊτζής μπορεί να γίνει καλέντζης στα αρβανίτικα) έχει κάποια βάση, αλλά ο ίδιος δεν επιβέβαιώνει ούτε απορρίπτει την υπόθεση εργασίας του. Αντίθετα, ένα χωριό Καλέντζι να είναι γνωστό για τους καλατζήδες κι από εκεί να πήραν το όνομα οι κασσιτερωτές, δεν μου φαίνεται να στέκει ( π.χ. πως έμαθαν όλοι οι αλβανόφωνοι για τη νἐα σημασία; ). Άλλωστε, οι κάτοικοι του Καλεντζίου στα ελληνικά λέγονται καλεντζίτες, στα αρβανίτικα καλεντζάτες υποθέτω.

    Σχετικά με το Vasmer να πω ότι 15-20 τοπωνύμια είναι σταγόνα στον ωκεανο (στην Ήπειρο 400, μαζί και το Κοτόρτσι 🙂 ). Και να μην ξεχνάμε ένα θεωρούμενο από πολλούς «λάθος» του Vasmer, ότι δηλαδή θεωρεί σλαβικά πολλά τοπωνύμια που σχηματίστηκαν από σλαβικά δάνεια της ελληνικής ή άλλων γλωσσών. Π.χ. η «βίρα» που αναφέρει στην Εύβοια είναι δάνεια λέξη από τα σλαβικά σε αρκετά ελληνικά ιδιώματα. Τελοσπάντων, λάθος μου το «ανύπαρκτη» για την Εύβοια (όχι για τη Ζάκυνθο), γράψτε «μηδαμινή».

  88. Μπουκανιέρος said

    84 Α, υπάρχουν και αμφισβητούμενοι τύποι; 🙂
    (Κι εγώ τον Ανδριώτη κοιτάω πρώτα, από συνήθεια μάλλον.)

  89. Chris-Vom said

    # 38. Επιστρέψτε μου μια μικρή διόρθωση, επειδή ακούγεται συχνά αυτή η θέση (δηλ. περί συγγένειας Ουγγρικής κ Τουρκικής): Δεν υφίσταται κάποια συγγένεια, υπάρχουν απλά κάμποσες λέξεις από τουρκικές γλώσσες (κι όχι μόνο από τα Οσμανλί), λόγω της μακραίωνης ‘συγκατοίκησης’ των Μαγυάρων με Τουρκικά φύλα. Η γλώσσα ανήκει στις φιννο-ουγγρικές (ή ουραλικές) γλώσσες, μαζί με τα Φινλανδικά κ τα Εσθονικά. Τα Τουρκικά, μαζί με τα Μογγολικά, υποτίθεται ότι ανήκουν στην ‘Αλταϊκή’ οικογένεια, η ύπαρξη της οποίας αμφισβητείται ούτως ή άλλως 🙂

  90. LandS said

    #87

    Έχω ήδη παραδεχτεί την παρανόηση για την σχέση του Καλέντζη με το καλάι.
    Προφανώς και αμφιβάλλω για την προέλευση από την λέξη Κούλε, αλλά πρέπει να πω ότι και τις άλλες εκδοχές δεν τις βρίσκω ικανοποιητικές, και πιστέψτε με, δεν έχει να κάνει με ρομαντισμό.

    Πάντως, στα Τούρκικα ο τερματοφύλακας λέγεται καλετζί. Για ευνόητους λόγους φαντάζομαι. Και αφού καλαϊτζί->Καλαϊτζής γιατί όχι και καλετζί->Καλετζής ; Και με λίγη καλή θέληση Καλέτζης;

  91. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Στον καλετζί το -τζ- είναι «c». Στον Καλέντζη και το Καλέντζι το τζ είναι τζ (δεν υπάρχει στα τουρκικά ο φθόγγος, αν δεν κάνω λάθος). Πέραν από την μετακίνηση του τόνου, πρέπει να εξηγήσουμε και την αναπτυξη του «ν». Και γι’αυτό δεν φτάνει μόνο η καλή θέληση. 🙂

  92. Μαρία said

    91 Δεν υπάρχει (τα τσ, τζ υπάρχουν μόνο στην παχιά τους εκδοχή) αλλά και να υπήρχε ο φθόγγος, το τοπωνύμιο είναι τόσο παλιό που ούτε τέρματα υπήρχαν ούτε τερματοφύλακες. Ο εξαφανισμένος δύτης θα μας πει απο πότε το kale παίρνει κι αυτή τη σημασία.

  93. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #91
    Μια και ανφέρθηκε το πόσο παλιό είναι το τοπωνύμιο, να πω ότι οθωμανικό κατάστιχο του 1461 ή 1463 μας πληροφορεί ευθέως ότι το Καλέντζι της Αχαΐας είχε αλβανούς κατοίκους (βλ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ, Πληθυσμός και οικισμοί της Πελοποννήσου 13ος-18ος αιώνας, Αθήνα 1987, σελ 223). Άλλο οθωμανικο κατάστιχο του 1474 (BALTA, L’ Eubée a la fin du XVe siècle, Athènes 1989, σελ.243)μας πληροφορεί ότι πολλοί από τους κατοίκους στο Καλέντζι της Εύβοιας είχαν το επώνυμο Καλέντζης, πράγμα συνηθισμένο στους αλβανικούς οικισμούς (βλ. π.χ. όσα λέει ο Παναγιωτόπουλος στο ίδιο βιβλίο του στις σελ. 95-95 και η Μπαλτά στο Rural and urban population in the Sancak of Euripos in the early 16th century, Αρχείο Ευβοϊκών Μεέτὠν 29(1990-1991), σελ. 60 και 62).

  94. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    στις σελ. 95-96

  95. Μαρία said

    Γρηγόρη, βάζω εδώ τη Balta αλλά θα μας χυθεί το μάτι.
    http://ees.3dataweb.gr/meletes.asp?authorID=1

  96. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Έχει κάνει τέτοια δουλειά η Ε.Β.Σ.! Δεν το γνώριζα, ευχαριστώ πολύ Μαρία. Αν ήξερα τρόπο να κατεβάσω μονομιάς όλα τα jpg, μετά θα μπορούσα να τα κάνω πντφ, να διαβάζουμε σαν άνθρωποι!

  97. Μαρία said

    96 Τελικά μεγαλώνουν λίγο οι σελίδες αλλά το ξεφύλλισμα είναι σπαστικό. Μπορείς όμως με το σβήσε γράψε να πας κατευθείαν στη σελίδα που θες.
    Βρήκα μια προκήρυξη της νομαρχίας για ψηφιοποίηση όλου του αρχείου και μετά έπεσα εδώ.
    Ο μάγος Στάζυ κάτι μπορεί να κάνει ίσως.

  98. sarant said

    Οι σελίδες μεγαλώνουν σε κανονικό μέγεθος, και έχω βάσιμες ελπίδες ότι κάποιος θα βρεθεί να τα αυτοματοποιήσει. Το ουριλά είναι απλό:

  99. Μαρία said

    98 Αυτό το είδαμε, αν και για τα δικά μου μάτια δεν είναι τόσο κανονικό.

  100. Ctrl-+ (συν), Ctrl– (πλην), Ctrl-0 (μηδέν), για αυξομείωση και επαναφορά της μεγέθυνσης της σελίδας.

    L’ EUBEE A LA FIN DU Xve SIECLE

  101. προφανώς, http://www.mediafire.com/?rt7gtno7hodxz9y

  102. το ξεφύλλισμα είναι σπαστικό

    increment, decrement

  103. Immortalité said

    Και μετά σου λένε les magiciens n’existent pas

  104. Μαρία said

    Προφανώς, ούτε συν ούτε πλην…

  105. παρδόν;

  106. α, οκέι, κατάλαβα. Και το μπρος-πίσω πάντως, βολικότατο.

  107. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Ορίστε και το and urban population in the Sancak of Euripos: http://ifile.it/o1vzl8d
    Στην Ανέμη υπάρχει και του Παναγιωτόπουλου, αλλά μάλλον κατεβαίνει μόνο από την Κρήτη

  108. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Rural and urban population, από το #93

  109. Μαρία said

    108 Πετάει η ομάδα.

  110. #92 Σοβαρά τώρα περιμένετε να ξέρω πότε το kale πήρε τη σημασία «τέρμα ποδοσφαίρου»; Όταν μπήκε και το ποδόσφαιρο στην Τουρκία, ξέρω γω; Όταν ιδρύθηκε η ΑΕΚ. 😉

  111. LandS said

    Μια στιγμούλα κύριε Γρηγόρη. Αρχικά μας λέτε: «Κόλι και κόλια είναι και το αρματολίκι στα τούρκικα/οθωμανικά. Οι αρματολοί λέγονταν κολ(ι)τζήδες.
    Από τον Καλατζή/Καλαϊτζή/Καλαντζή προέρχεται το αρβανίτικο Καλέντζης με την ίδια σημασία. Από τον Καλέντζη και τη φάρα του μάλλον προέρχονται όλα τα χωριά με το όνομα Καλέντζι (είναι πολύ κοινό στους αρβανίτες τα χωριά να έχουν το όνομα της κυρίαρχης οικογένειας).»
    Μετά μας λέτε ότι: «Στον καλετζί το -τζ- είναι “c”. Στον Καλέντζη και το Καλέντζι το τζ είναι τζ (δεν υπάρχει στα τουρκικά ο φθόγγος, αν δεν κάνω λάθος). Πέραν από την μετακίνηση του τόνου, πρέπει να εξηγήσουμε και την αναπτυξη του “ν”. Και γι’αυτό δεν φτάνει μόνο η καλή θέληση.»

    Εκτός του ότι η μεταγραφή στα ελληνικά του τούρκικου φθόγγου «c» συνηγορεί ( ; ) με το να βάλουμε το «ν» πριν από το «τζ» για να το παχύνουμε, νομίζω ότι η ποσότητα καλής θέλησης και στις δύο περιπτώσεις είναι η ίδια, και για τον τονισμό, και για το «ν» (σε ότι αφορά την προέλευση από το κόλι ή από το καλέ)

    Με άλλα λόγια, μιλώντας ως φτωχός οικονομολόγος επιρρεπής σε παρετυμολογίες, τα επιχειρήματα που καθιστούν παρετυμολογία το καλέ->Καλέντζι, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για το κόλι->Καλέντζι

  112. Μαρία said

    111 βλ.87
    Αν δείτε όλα τα σχόλια, θα δείτε ότι υπάρχει συζήτηση και για το καλάι (γι’αυτό ανέφερα το Καλέντζι στο #11) αλλά και για τα καρακόλια (γι’αυτό ανέφερα το κόλι και τους κολτζήδες). Επομένως κακώς πιστεύετε ότι συνδέω τα κόλια με το καλάι και το Καλέντζι.

  113. LandS said

    Τέλος πάντων, στην λέξη kala το (σύγχρονο, παραδέχομαι) online Αλβανοελληνικό λεξικό του Ιδρύματος Αποκαταστάσεως Ομογενών εξ Αλβανίας δίνει για το kala:
    «kala, -ja, f., sh. -, -të, ουσ. θηλ. 1. ιστορ. το φρούριο, το κάστρο, «kala mesjetare» μεσαιωνικό φρούριο, κάστρο, kështjellë, 2. «gur, gur bëhetkala» σταλαγματιά σταλαγματιά γεμίζει η στάμνα η πλατιά, φασούλι το φασούλι γεμίζει το σακούλι, 3. στο σκάκι, ο πύργος (πιόνι), 4. φρ. «kala (kështjellë) prej letre» χάρτινος πύργος.»οι διαβολές, οι ραδιουργίες, οι συκοφαντίες, fitme, spica.
    Ενώ για το kalla δίνει: «οι διαβολές, οι ραδιουργίες, οι συκοφαντίες, fitme, spica.»
    Παράλληλα το Ελληνοαλβανικό δίνει για την λέξη γάνωμα το kallajisj και για τον γανωτή την λέξη shih. Και οι δύο λέξεις δεν αναγνωρίζονται στο Αλβανοελληνικό λεξικό.

    Προς αποφυγή παρεξηγήσεων, η κακιά τουρκική λέξη είναι sik, και από το shik σχηματίζεται το shikici (σhικιτζί και όχι σικιτζί) παναπεί στριμωχτά και όχι …

  114. Προφανώς το kala βγαίνει από τα τούρκικα, όπως υποψιάζομαι και το fitme (αραβικό fitne που σημαίνει αναταραχή, εξέγερση κλπ).

  115. @40 Καπετάνιε ο κολαούζος ήταν ο πλοηγός και όντως ήταν παλιοί ναυτικοί ή ναυτικοί με γνώση της περιοχής και είχαν καθήκον τη σωστή πλέυση του πλοίου. Κάτι ματίστοιχο με τον sailing master (http://en.wikipedia.org/wiki/Master_%28naval%29) στα αγγλικά. Ο κολαούζος σίγουρα αντιμετωπιζόταν με σεβασμό από το πλήρωμα ίσως και από τον ίδιο τον καπετάνιο που τις ταξίδευε χωρίς χάρτες και ναυτιλιακά βοηθήματα οπότε βασιζόταν στην εμπειρία του κολαούζου.

    @45 Αν κάποιος έχει δει επίσκεψη μεγαλοστελέχους εταιρείας σε παράρτημα (πχ εργοτάξιο) και τη συμπεριφορά αυτών που προσφέρονται να τον «ξεναγήσουν» με μία αναγωγή σε επίσκεψη κάπου ισχυρού σε κάποιο χωριό μπορεί κάποιος να καταλλάβει πως πήρε την σημασία του παρατρεχάμενου ο όρος κολαούζος.

  116. Μπουκανιέρος said

    110 Το Πέρα Κλουμπ ήθελες να πεις.

  117. gbaloglou said

    79 (τελευταίο(ς) μα όχι έσχατο(ς)):

    ΚΑΙ τετραποδιηγητής ΚΑΙ πουλολόγος!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: