Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ένας ελέφας στη Στοά

Posted by sarant στο 27 Μαΐου, 2012


Τις Κυριακές έχω συνήθως λογοτεχνικό υλικό, οπότε ταιριάζει να παρουσιάσω σήμερα ένα θεατρικό έργο, ένα ελληνικό θεατρικό έργο που είδα χτες το βράδι, στα τελειώματα της θεατρικής σεζόν, στο θέατρο Στοά, το έργο ‘Ο ελέφας’ του Κώστα Μποσταντζόγλου -γιου του Μποστ. Μάλιστα, αν δεν έχετε τίποτα να κάνετε απόψε το βράδυ στις 8 προλαβαίνετε να δείτε το έργο, στην τελευταία του παράσταση πριν από το καλοκαιρινό κλείσιμο. Αν όχι, το έργο θα ανεβεί και πάλι τον Οκτώβριο με την ίδια σύνθεση.

Ο Ελέφας είναι μαύρη κωμωδία -ή ίσως βουκολικό δράμα, μια και εκτυλίσσεται στην ελληνική ύπαιθρο, ας πούμε σε ένα χωριό του θεσσαλικού κάμπου. Χαράματα, στο κατώφλι του σπιτιού του, ο αυταρχικός εθνικόφρων εξηντάρης Μήτσος (που τον υποδύεται ο Θανάσης Παπαγεωργίου) περιμένει τον φίλο του τον Τάσο (ο παλιός μου φίλος Γιώργος Ζιόβας), έναν αλαφρόμυαλο σαρανταπεντάρη, για να πάνε για κυνήγι, και βρίζει τη γυναίκα του, τη Γωγώ (η Λήδα Πρωτοψάλτη) που προσπαθεί να του πιάσει κουβέντα (και που του υπενθυμίζει ότι η κυνηγετική σαιζόν έχει λήξει).

Κι επειδή ο Τάσος αργεί, μοιραία το αντρόγυνο αναμασάει τις παλιές ιστορίες ανακατεμένες με το χτεσινό έργο της τηλεόρασης, κι ο Μήτσος βρίζει τον μακαρίτη τον πεθερό του, κυνηγημένο αριστερό, κι όταν μαλακώνει της διηγείται μια περιπέτεια που διάβασε στο περιοδικό, μια περιπέτεια «του διάσημου εξερευνητή Μάικλ Χέιτζ» για έναν ελέφαντα στας Ινδίας, που του σκοτώσανε τον αφεντικό του, κι εκείνος άρχισε να κλαίει με κάτι δάκρυα σαν τα μήλα, και έψαξε, έψαξε, βρήκε τον δολοφόνο του αφεντικού του και τον θανάτωσε με την προβοσκίδα του ακαριαίως. Κι έπειτα σάλπισε θριαμβευτικά, πήγε σιμά στον τάφο τού σαχίμπ του -σαχίμπ λένε εκεί το αφεντικό- και ξάπλωσε, σφάλισε τα μάτια του και πέθανε πάνω στο μνήμα.

Αυτός είναι ο ελέφας του τίτλου. Την ιστορία αυτή θα την ξανακούσουμε άλλες δυο φορές μέσα στο έργο, καθώς ο ένας ήρωας τη διηγείται στον άλλον.

Τελικά φτάνει ο Τάσος, κατακίτρινος -είχε ένα ατύχημα με το Νισάν, του έφυγε η ρόδα, παρά λίγο να σκοτωθεί. Αντί για κυνήγι, οι δυο άντρες φεύγουν να περιμαζέψουν το χαλασμένο αυτοκίνητο, ενώ η Γωγώ ειδοποιεί τη Βούλα (η Εύα Καμινάρη), τη γυναίκα του Τάσου, που είναι και ανιψιά της, να περάσει από εκεί -η Βούλα είναι και ετοιμόγεννη και δεν κάνει να μένει μόνη της.

Αυτά είναι τα πρόσωπα του έργου, δυο ζευγάρια, το ένα ηλικιωμένο και το άλλο νεότερο -κάτι που το βρίσκουμε σε πολλά θεατρικά έργα. Ο συγγραφέας εστιάζει στις σχέσεις ανάμεσα στους τέσσερις ήρωες: Ο Μήτσος έχει για τσιράκι του τον Τάσο, τον χαρτζιλικώνει, τον συμβουλεύει, αλλά και τον παίρνει μαζί του τα βράδια για να καίνε τα τσαντίρια των γύφτων. Η νεαρή Βούλα δεν αντέχει άλλο τον άντρα της -και μαθαίνουμε ότι αυτή λασκάρισε τα μπουλόνια στη ρόδα του Νισάν. Ο Τάσος ξενοκοιτάει και επιβεβαιώνεται στους φίλους του ταπεινώνοντας τη γυναίκα του -και η Γωγώ βλέπει περισσότερα απ’ όσα οι θεατές του έργου και σκέφτεται την ώρα της εκδίκησης, σαν τον ελέφαντα που δεν ξεχνάει. Δεν θα αποκαλύψω το τέλος, αλλά να πω ότι ουσιαστικά το τέλος είναι διπλό, αφού με μια ευφυή ανατροπή της υπόθεσης ο θεατής ουσιαστικά αφήνεται να διαλέξει ποια από τις δύο εκδοχές θα προτιμήσει.

Στο προλογικό σημείωμα που βρίσκεται στο πρόγραμμα του έργου, ο συγγραφέας αφηγείται, σε τρίτο πρόσωπο, πώς γράφτηκε το έργο: «Ο ελέφας» είναι το πρώτο του θεατρικό έργο και το έγραψε νωρίς-νωρίς. Στην τρυφερή ηλικία των εξήκοντα ενός ετών. Ούτε στον ύπνο του βέβαια δεν είχε φανταστεί πως αυτό το πείραμά του -γιατί περί πειράματος πρόκειται- θα ανέβαινε στη σκηνή. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Κάποιο βράδυ ο Κ. παρακολουθούσε με τη γυναίκα του ένα έργο που δεν του άρεσε καθόλου. «Είναι τόσο χάλια» γύρισε και της είπε, «που ακόμα κι εγώ να τόγραφα, θα τόγραφα καλύτερα». Η γυναίκα του τον κοίταξε συγκαταβατικά. «Ο γιατρός είπε να σου λέω ναι», τον διαβεβαίωσε. Εκείνος δεν αντέδρασε εμφανώς, αλλά προσεβλήθη βαθύτατα. Απ’ εκείνη τη στιγμή βάλθηκε να αποδείξει στη λατρευτή του σύνευνο με το απύλωτο στόμα πως πράγματι μπορούσε να γράψει καλύτερα. Μια απλή ιστορία, σκέφτηκε -ως αθώος που ήτο- δεν θα έχει δυσκολίες να τη γράψεις και να είναι πιασάρικη. Μπορεί να πέφτω έξω, αλλά βρίσκω πως αν οι γραμμές αυτές ήταν γραμμένες ανορθόγραφα και είχαν και καναδυό ελληνικούρες δύσκολα θα ξεχώριζαν από κείμενο του πατρός Μποστ.

Όχι όμως και το ίδιο το έργο, που διαφέρει πολύ από τις κωμωδίες του Μποστ με τα γλωσσικά πυροτεχνήματα και το σουρεαλιστικό αχαλίνωτο χιούμορ τους. Εδώ έχουμε σκοτεινά χρώματα, υποδόριο χιούμορ και γλυκόπικρες γεύσεις. Σε γλωσσικό επίπεδο πρόσεξα τις άφθονες παροιμιακές εκφράσεις, που είναι άλλωστε αναμενόμενο χαρακτηριστικό στο στόμα κατοίκων της επαρχίας ενώ είναι σπανιότερες στο αθηναϊκό ιδίωμα. Και μια παραλλαγή που δεν την ήξερα: «Σε έχω μάθει καλή και φόδρα» -αντί του γνωστότερου «σε έχω μάθει από την καλή και την ανάποδη». Οι τέσσερις ήρωες μιλάνε χωριάτικα, χωρίς πολλές ιδιωματικές λέξεις, αλλά πάντως με κάμποσες κομμένες λέξεις και καταλήξεις όπως στα βόρεια ιδιώματα’ είναι πειστικοί, χωρίς να πέφτουν στην καρικατούρα ή την υπερβολή, όμως ο θεατής των πίσω θέσεων ίσως χάσει μερικές λέξεις πού και πού (εγώ ήμουν τυχερός και βρήκα θέση μπροστά).

Το πρόγραμμα της παράστασης περιέχει και ολόκληρο το κείμενο του έργου (όπως γίνεται σε όλα τα έργα που ανεβάζει η Στοά), κι έτσι ο αναγνώστης μπορεί να εντοπίσει και τις διαφορές ανάμεσα στο τυπωμένο κείμενο και στο κείμενο της παράστασης. Βλέπουμε για παράδειγμα ότι στο φινάλε του έργου έγιναν κάποιες περικοπές -και μια ανατρεπτική προσθήκη- που κάνουν το έργο πιο σφιχτό. Έμαθα ότι αυτό ήταν ιδέα του Θανάση Παπαγεωργίου, που τη δέχτηκε ο συγγραφέας.

Το έργο διεκδικεί μια περίεργη πρωτιά στην νεοελληνική θεατρική γραμματεία -πρέπει να είναι, εκτός επιθεωρήσεων, το πρώτο θεατρικό έργο στο οποίο γίνεται λόγος για τον Αλέξη Τσίπρα. Συγκεκριμένα, στο λιτό σκηνικό ξεχωρίζει, στην άκρη δεξιά όπως βλέπουμε τη σκηνή, ένα άγαλμα πουλιού, ένας ακαλαίσθητος γύψινος κύκνος, για τον οποίο μαθαίνουμε πως ο Μήτσος τον έχει περί πολλού και τον θεωρεί «έργον τέχνης», ενώ η γυναίκα του και η ανιψιά του τον βρίσκουν κακόγουστο τέρας. Η θεία εξομολογείται στην ανιψιά ότι λίγες μέρες νωρίτερα, την ώρα που ο Μήτσος κοιμόταν, εκείνη έκοψε με το σκεπάρνι το κεφάλι του κύκνου. Και…: Τούρθε αποπληξία σαν τον είδε το πρωί. Είπε πως του τονε σπάσαν οι κουμουνιστές. Το κωλόπαιδο ο Τσίπρας λέει τους έβαλε. Ε, για το πείσμα τους, πήρε το κεφάλι και το ξανακόλλησε. Με Βίσων το κόλλησε. Τόβαψε και με πλαστικόν Βιβέξ, τώρα ούτε που φαίνεται το τσάκισμα.

Όταν το άκουσα, σκέφτηκα ότι είναι προσθήκη της τελευταίας στιγμής, εναρμονισμένη με τη μετεκλογική (και ξαναπροεκλογική) κατάσταση πραγμάτων όπου ο Τσίπρας φταίει για όλα. Όμως υπάρχει στο τυπωμένο κείμενο, άρα ήταν έτσι από τον Φλεβάρη και μάλιστα, όπως μου είπε ο συγγραφέας, (που πρέπει να ομολογήσω ότι γνωριζόμαστε λόγω της ενασχόλησής μου με το έργο του πατέρα Μποστ) η αναφορά στον Τσίπρα υπήρχε από την αρχή που έγραψε το έργο, δηλαδή από πέρυσι. Προφητικός, από μια άποψη!

Επειδή μια εικόνα αξίζει όσο χίλιες λέξεις, σας συστήνω να δείτε μια πολύ ωραία ανάρτηση με φωτογραφίες από την παράσταση, που βρήκα γκουγκλίζοντας σε ένα άγνωστό μου ιστολόγιο ώστε να δείτε τα λιτά σκηνικά και τα κοστούμια της Λέας Κούση. Αν η περιγραφή μου σάς άνοιξε την όρεξη να δείτε το έργο, πρακτικές πληροφορίες θα βρείτε εδώ, αλλά θα πρέπει να βιαστείτε, αφού σήμερα Κυριακή 27.5 είναι η τελευταία παράσταση του έργου. Βέβαια, το έργο θα ξαναπαιχτεί τον Οκτώβριο, αν υπάρχει ως τον Οκτώβριο η Ελλάδα.

24 Σχόλια to “Ένας ελέφας στη Στοά”

  1. Reblogged this on ΤΟ ΠΙΤΣΙΡΙΚΙ.

  2. Χωρούν οι ελέφαντες στη στοά;
    (Από τον προβοκατόρικο παλιό τίτλο του Νίκου Μάργαρη).

    Γιάννης με καλημέρες

  3. Νέο Kid Στο Block said

    Φοβερό ζώο ο ελέφαντας! Εργάτης, αγρότης ,διασκεδαστής, πολεμιστής , ..διακοσμητής (μμ..κάτι παραλληλισμούς με ανώτερα(κι όμως «κατώτερα») θηλαστικά, φέρνει στο νου αυτό..) όπως και ο ίππος, γι’αυτό και τιμήθηκαν δεόντως παίρνοντας –και μάλιστα ισότιμα μεταξύ τους- τη θέση τους στο «βασιλικό/πολεμικό παιγνίδι, το σκάκι.
    Μιας και είπα βασιλικό, θυμήθηκα ότι πρόσφατα στην Ισπανία έγινε μεγάλος σάλος γιατί ο βασιλιάς Μπορμπόν Χουάν Κάρλος ξόδεψε μερικά εκατομμυριάκια ευρά για να ταξιδέψει στη Μποτσουάνα και να επιδοθεί στο αγαπημένο του άθλημα ,το «κυνήγι» ελεφάντων.
    Κυκλοφόρησε και ένα βίντεο όπου κάποιος λακές του, ντροπή της φύσης, εκτελεί με γενναιότητα από απόσταση ασφαλείας ένα θαύμα της φύσης.
    Ο ίδιος ο Άναξ τραυματίστηκε στο ισχίο (όχι υπό αιμοβόρου τινός θηρίου, αλλά μάλλον μπέρδεψε κάπου τα μπούτια του) και μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο της Μαδρίτης.
    Έπεσε πολύ κράξιμο, δεδομένου και ότι ο Χουάν Κάρλος είναι επίτιμο μέλος, μέλος του Δ.Σ ή κάτι τέτοιο ,της WWF .(World Wildlife Fund).

  4. S_Pablo said

    Όταν διάβασα για το έργο φοβήθηκα ότι θα είναι μια προσπάθεια αναβίωσης του ύφους Μποστ από τον γιο του. Πώς μπορείς να αναμετρηθείς με αυτό το (μεγαθήριο) θηρίο και να το ξεπεράσεις (ή έστω να σταθείς αντάξιος του); Βέβαια, ο Παπαγεωργίου αποτελεί εγγύηση της μποστικής κληρονομιάς και δύσκολα θα έκανε τέτοιο λάθος. Ευτυχώς, απ’ότι διαβάζω εδώ, τέτοιο θέμα δεν έχουμε. Δεν έχω χρόνο σήμερα, οπότε, αν υπάρχουμε μέχρι τότε, τον Οκτώβριο θα περάσω μια βόλτα από την Στοά…

  5. sarant said

    Ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    3: Και τον μεγαλύτερο αδελφό του δεν είχε σκοτώσει (κατά λάθος) ο Άναξ;

    4: Ναι, ευτυχώς δεν αποπειράθηκε να αντιγράψει τον Μποστ, που θα ήταν εγχείρημα εξαρχής καταδικασμένο.

  6. Θα πρέπει να είναι καλό το έργο από το σκεπτικό της δημιουργίας του. Τα καλύτερα βιβλία έχουν γραφτεί από ανθρώπους που δεν έβρισκαν κάτι πραγματικά ενδιαφέρον να διαβάσουν και τόριξαν στην συγγραφή.αντίθετα οι συγγραφείς που έχουν διαβάσει πολύ όπως και οι μεταφραστές γράφουν βιβλία που μπορεί να γίνον εμπορικά αλλά δεν «λένε» μια που μέσα τους ο ΄΄εμπειρος αναγνώστης «βλέπει» ποιά βιβλία έχουν διαβάσει.

  7. Immortalité said

    Ας ελπίσουμε, αν δεν υπάρχει τον Οκτώβρη Ελλάδα, να πρόβλεπεται καλοκαιρινή περιοδεία από το χωριό μας…
    Πόσο το αγαπώ αυτό το θεατρικό ζευγάρι…

  8. ΣοφίαΟικ said

    Τι είναι το Βίσσων;
    Επιπλεόν, δεν είναι λίγο στερεοτυπο οι γυναίκες του έργου να έχουν την άποψη Α και οι άντρες την άποψη Β; Χώρια που στα χωριά τα πολιτικά τους κρατάνε χώρια, δε νομίζω ότι ο ακροδεξιός κι ο ακροαριστερος του χωριού θα συμπεθέρευαν ποτέ.

  9. ΣοφίαΟικ said

    5: τον μικρότερο, αλλιώς θα υπήρχαν υποψίες για κίνητρο.

  10. spiral architect said

    @8: Εποξικές κόλλες διαφόρων τύπων
    http://www.bison.net/en/products/648-epoxy-repair/

  11. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα, βρήκατε και τον Βίσωνα!

  12. 8. Bisson, εταιρία αντίστοιχη της UHU

  13. 3
    Eίναι θέμα ηλικίας, πρεσβυωπία κλπ. Όσο περνούν τα χρόνια πρέπει να μεγαλώνει ο στόχος.

  14. Ηλεφούφουτος said

    Σε όσους αρέσουν οι ιστορίες για (πιστούς) ελέφαντες συνιστώ αυτή την ινδική ταινία:
    http://www.imdb.com/title/tt0272118/

    Έχει και ατάκα που θυμίζει την πρόσφατη καρατζαφέρεια: «Άπαξ κτήνος, πάντοτε κτήνος» 😉

    Τη συνιστώ ανεπιφύλακτα και σ αυτούς που τους αρέσει το ελληνιστικό μυθιστόρημα. Ο ινδικός κινηματογράφος εκείνης της εποχής κρατά ζωντανή την παράδοση αυτής της μορφής γενναιόδωρης αφήγησης.

  15. Αρκεσινεύς said

    Νίκο, πολύ απαισιόδοξη η τελευταία του πρόταση. Με Τσίπρα πρωθυπουργό και η Ελλάδα δε θα υπάρχει; Ποίον σε έπος φύγεν έρκος οδόντων;

  16. #3 …και μετά απαγορεύτηκαν, μαζί με τα πάσης φύσεως εθνικιστικά σύμβολα, και οι ελέφαντες στα ισπανικά γήπεδα, αλλά οι χρεοκοπημένοι Καταλανοί άλλο που δεν θέλανε στον τελικό του βασιλικού κυπέλλου· από κοντά και το μάρκετινγκ

  17. sarant said

    Ευχαριστώ κα για τα νεότερα σχόλια!

    15: Το λέω για να παρακινήσω κάποιους να πάνε σήμερα 🙂

    Προσθέτω το σχόλιο ενός φίλου στο Φέισμπουκ, που δίνει μια άλλη πτυχή που δεν την ήξερα:
    Πού τον θυμήθηκε τον Μάικ Χίτζ ( έτσι τον θυμάμαι εγώ ) . Γιά την ιστορία, τις περιπέτειές του τις δημοσίευε σε (κακή , μάλλον) μετάφραση το περιοδικό «Ρομάντζο», την δεκαετία του ’60. Δέν το βάζαμε στο σπίτι, αλλά θυμάμαι ότι ,εκείνη την εποχή, οι ιστορίες αυτές ήταν ο μόνος λόγος που προσέβλεπα σε μια επίσκεψη στον κουρέα της γειτονιάς. [ και ποτέ δεν μπόρεσα να βρώ, ούτε ποιός ήταν ο Μάικ Χίτζ, ούτε απο ποιό ξένο περιοδικό αναδημοσίευε τις ιστορίες του, ή, μάλλον, τις λιθογραφίες που συνόδευαν τις ιστορίες του, καθώς υποψιάζομαι ότι τις έγραφε κάποιος Ελληνας, το «Ρομάντζο». Το άρθρο σου μου γέννησε μια υποψία : Θα μπορούσε ο πνευματικός πατέρας του «διάσημου κυνηγού και εξερευνητή» που διαφεύγει των προσπαθειών μου να σηκώσω τον πέπλο του μυστηρίου που τον καλύπτει, πάνω από 45 χρόνια τώρα, να είναι ο ίδιος ο Μπόστ ; ]

  18. cronopiusa said

    Henry Mancini – Baby Elephant Walk (Original Stereo)

  19. και ρεπουμπλικανικό σύμβολο, φυσικά

  20. Αρκεσινεύς said

    Ένα από τα πάμπολλα αστειάκια για τους ελέφαντες;

    – Γιατί δε χρησιμοποιεί ασανσέρ στην πολυκατοικία του ο ελέφαντας;
    – Γιατί μένει στο ισόγειο!

  21. Γιατί οι ντροπαλές ελεφαντοπούλες λέν συχνά φράσεις σαν «μα και εγώ την προσβοσκίδα εννούσα»; Είμαστε γλωσσικό ιστολόγιο και το τιμούμε.

    Γιάννης

  22. Ευχαριστώ για το link στο blog μου (http://triantafylloug.blogspot.com/2012/04/blog-post_29.html) και τα καλά σχόλια. Το κείμενο για την παράσταση μου άρεσε και ενημέρωσα άμεσα τον Θανάση Παπαγεωργίου. Θα ανταποδώσω άμεσα σύνδεσμο με το ιστολόγιό σας.
    Γ.Τ.

  23. 17γ,
    Κι εγώ Μάικ Χίτζ τον θυμάμαι! Διάβαζα τις περιπέτειές του στο Ρομάντζο που έπαιρνε η μητέρα μου όταν ζούσαμε στην Θεσσαλονίκη, γύρω στο ’65. Τότε μόλις είχα αρχίσει να διαβάζω, και μου έπαιρνε αρκετήν ώρα να διαβάσω κάθε περιπέτεια.
    (Η άλλη σελίδα που μου άρεσε επίσης ήταν «Για τους μικρούς μας φίλους». Πού ξετρύπωσαν ξαφνικά όλ’ αυτά…)

  24. sarant said

    19: Ακριβώς!

    22: Κύριε Τριανταφύλλου, να είστε καλά!

    23: Κι εγώ διάβαζα Ρομάντζο (στον κουρέα) αλλά δεν τις θυμάμαι..

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: