Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο Όψιμος Κρίνος και η πρώτη ζωή του Πλάτωνα Χαρμίδη

Posted by sarant στο 3 Νοεμβρίου, 2013


Τις Κυριακές συνηθίζουμε να βάζουμε φιλολογικά άρθρα και αφού την Πέμπτη που μας πέρασε είχαμε τα 125 χρόνια από τη γέννηση του αγαπημένου μου Ν. Λαπαθιώτη είναι επόμενο σήμερα να βάλω ένα φιλολογικό άρθρο αφιερωμένο στον Λαπαθιώτη, όπως βάζω κάθε χρόνο τέτοιες μέρες. Το άρθρο που θα διαβάσετε δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος (αριθ. 34) του περιοδικού «Μικροφιλολογικά» της Λευκωσίας.

lapaefedrosΟι μελετητές της ζωής και του έργου του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη ξέρουν ότι ο ποιητής ως έφηβος ήταν συνδρομητής, όπως και πολλοί άλλοι λόγιοι της εποχής του, στο περιοδικό Διάπλασις των Παίδων του Γρηγ. Ξενόπουλου και συμμετείχε στην εσωτερική ζωή του περιοδικού, με το ψευδώνυμο Αιθήρ, από το 1897 ως το 1906, δηλαδή από 9 ως 18 χρονών. (Κάποια στοιχεία για τη δραστηριότητα αυτή υπάρχουν σε παλιότερο άρθρο μου).

Λιγότερο γνωστό είναι ότι ο Λαπαθιώτης αργότερα επέστρεψε στους κύκλους των συνδρομητών του περιοδικού, με το χαρακτηριστικό ψευδώνυμο Όψιμος Κρίνος[1]. Την πληροφορία την δίνει η Αλίκη Παληοδήμου, στο άρθρο της «Χρονοβιογραφία» Λαπαθιώτη, στο αφιέρωμα του περιοδικού Διαβάζω[2] και στη συνέχεια επαναλαμβάνεται σε άλλα συγγράμματα για τον Λαπαθιώτη, χωρίς πουθενά να προσδιορίζονται η χρονική περίοδος και το περιεχόμενο της συμμετοχής του ενήλικου πια Λαπαθιώτη στο περιοδικό.

Από την άλλη πλευρά, είναι επίσης γνωστό ότι ο Λαπαθιώτης χρησιμοποίησε το ψευδώνυμο Πλάτων Χαρμίδης για να δημοσιεύσει, μεταξύ άλλων, μια σειρά από μιμήσεις γνωστών ποιητών (συμπεριλαμβανομένου… του εαυτού του) στο περιοδικό Πνευματική ζωή το 1938-39. Λέγεται, και δεν αποκλείεται να είναι σωστό, ότι μετά το «σκάνδαλο» που είχε προκαλέσει ο Λαπαθιώτης με το «άσεμνο» ποίημά του «Επεισόδιο» στη συνέντευξή του στα Νεοελληνικά Γράμματα[3], η λογοκρισία του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου δεν του επέτρεπε να δημοσιεύσει με το όνομά του, αν και αργότερα αυτή η απαγόρευση, αν υπήρξε, άρθηκε.

Επίσης γνωστό, αν και κάπως λιγότερο, είναι ότι ο Λαπαθιώτης είχε χρησιμοποιήσει ξανά το ψευδώνυμο Πλάτων Χαρμίδης (με διεύθυνση «Αθήναι, Οδός Μεθώνης») για να πάρει μέρος στον ποιητικό διαγωνισμό του περιοδικού Πολιτισμός στα τέλη του 1921. Σε μια τυπικά λαπαθιωτική χειρονομία, ήταν επίσης… μέλος της επιτροπής που έκρινε τα ποιήματα! Το ένα ποίημα του Πλάτωνος Χαρμίδη  «Ξένοι καημοί» πήρε το δεύτερο βραβείο, ενώ το «Πέρασμα» απέσπασε έπαινο.

Αυτό που δεν είναι γνωστό ως τώρα, είναι η σχέση του «Όψιμου Κρίνου» με τον «Πλάτωνα Χαρμίδη» και με την Κύπρο· θα τα δούμε στο σημερινό σημείωμα. Αλλά, ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά και ας ξεκινήσουμε με τον Όψιμο Κρίνο.

Ένα κλειδί για να χρονολογήσουμε την παρουσία του Όψιμου Κρίνου στη ζωή των συνδρομητών της Διαπλάσεως των Παίδων μας το προσφέρει η μαρτυρία του Νίκου Τουτουντζάκη, που δημοσιεύτηκε στο αφιέρωμα Λαπαθιώτη στο περιοδικό Λέξη[4], αλλά δεν έχει προσεχτεί και τόσο.

Ο Τουτουντζάκης ήταν συνδρομητής της Διαπλάσεως ως μαθητής γυμνασίου στην Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης και αλληλογραφούσε με πολλούς άλλους συνδρομητές, ανάμεσα στους οποίους και τον Όψιμο Κρίνο. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, βρέθηκε πρόσφυγας στην Αθήνα όπου, παρά τις δύσκολες συνθήκες, η αλληλογραφία συνεχίστηκε. Όταν κάποτε θέλησαν να γνωριστούν, ο Όψιμος Κρίνος τού έδωσε ραντεβού στο Μπάγκειον, γνωστό φιλολογικό στέκι, με την εντολή να ρωτήσει το γκαρσόνι ποιος είναι ο κ. Λαπαθιώτης.

Με βάση την πληροφορία ότι ο Όψιμος Κρίνος ήταν συνδρομητής το 1922, ανέτρεξα στο σώμα της Διαπλάσεως και μπόρεσα να καταγράψω ολόκληρη τη διαδρομή του.

Ο Όψιμος Κρίνος γράφεται συνδρομητής στη Διάπλασι στα τέλη του 1921· το ψευδώνυμό του γίνεται δεκτό στο τεύχος της 18.12.1921, με τη μνεία ότι πρόκειται για αγόρι (ένα αρχικό «α.») και ότι τα αρχικά του πραγματικού του ονόματος είναι Π.Χ. Κατά σύμπτωση, στο ίδιο τεύχος εγκρίνεται και το ψευδώνυμο «Ρίτα» που αργότερα αποκαλύφθηκε ότι ανήκει στη Μαργαρίτα Μπούμη, τη μετέπειτα γνωστή ποιήτρια Ρίτα Μπούμη-Παπά.

Στο ίδιο τεύχος και σε άλλη στήλη, το περιοδικό (μάλλον ο Ξενόπουλος) καλωσορίζει τον Όψιμο Κρίνο, τον ευχαριστεί για τα δύο ωραία γράμματά του και εύχεται να του γράφει συχνά. Στο πρωτοχρονιάτικο τεύχος του 1922 μαθαίνουμε, από τη στήλη της αλληλογραφίας, ότι ο Όψιμος Κρίνος επιθυμεί να αγοράσει τετράδια Μικρών Μυστικών. Τα τετράδια αυτά ήταν μια ευφυέστατη εμπορική κίνηση της Διαπλάσεως για την αλληλογραφία συνδρομητών, που γινόταν μέσω του περιοδικού και υποχρεωτικά με χρήση αυτών των τετραδίων. Καθώς στοίχιζαν 50 λεπτά στον συνδρομητή (ενδεικτικά, η ετήσια συνδρομή στοίχιζε 16 δρχ.) αποτελούσαν ένα όχι ευκαταφρόνητο πρόσθετο εισόδημα για το περιοδικό.

Πράγματι, στις 22 Ιανουαρίου 1922 δημοσιεύεται η αγγελία ότι ο Όψιμος Κρίνος επιθυμεί να ανταλλάξει μυστικά με τους: Γιο του Ψηλορείτη, Ναυτόπουλο της Κάσου, Ναυτόπουλο της Θήρας, Ψαριανό Ναυτόπουλο, Μικρασιάτικο Διαβολάκι[5], και με άλλους πέντε συνδρομητές στις 5 Φεβρουαρίου. Στις 12 Φεβρουαρίου προτείνει στο περιοδικό τη διοργάνωση ενός διαγωνισμού, που κρίνεται «πολύ όμορφη ιδέα· βγαίνει από τα κοινά». Και σε άλλη στήλη του ίδιου φύλλου δημοσιεύεται Μικρή Αγγελία με την οποία προκηρύσσεται Διαγωνισμός μεταξύ των συνδρομητών, κάτι που συνηθιζόταν. Ο διαγωνισμός είχε ως θέμα τις «πρωτότυπες εφηβικές φυσιογνωμίες» και καλούνταν οι συνδρομητές, έφηβοι και παιδιά, να στείλουν τις φωτογραφίες τους στον Πλάτωνα Χαρμίδη, Κουντουριώτου 27 [δηλαδή στην ταχυδρομική διεύθυνση του Ν. Λαπαθιώτη]. Έπαθλο του διαγωνισμού, μια ετήσια συνδρομή της Διαπλάσεως για το 1923, δεύτερο βραβείο μια εξαμηνιαία συνδρομή[6].

Τον Φεβρουάριο του 1922 δημοσιεύονται και άλλες αγγελίες του Όψιμου Κρίνου για ανταλλαγή μυστικών, ενώ τον Μάιο διαβάζουμε για τη συμμετοχή του σε έναν διαγωνισμό πνευματικών ασκήσεων, όπου βρήκε μια λύση σωστή αλλά διαφορετική από την προτεινόμενη. Στις 11 Ιουνίου, ο Όψιμος Κρίνος στέλνει ποίημά του, δηλώνοντας πως δεν μπορεί να αποφασίσει αν προορίζεται για τον ποιητικό διαγωνισμό που είχε προκηρυχθεί ή για άμεση δημοσίευση στη σελίδα Συνεργασίας Συνδρομητών. «Μας φέρνεις σε δύσκολη θέση, εσύ πρέπει να το αποφασίσεις αυτό», είναι η απάντηση του περιοδικού. Λίγο αργότερα παύει να εμφανίζεται ο Όψιμος Κρίνος στις στήλες συνδρομητών του περιοδικού· φαίνεται ότι ο αρχικός ενθουσιασμός ξεθύμανε. Όλες οι επόμενες αναφορές, όχι πολλές, αφορούν διακρίσεις του σε διαγωνισμούς, που όμως είχαν προκηρυχτεί μέσα στο 1922.

Τον Σεπτέμβριο του 1922, με την ευκαιρία της έκδοσης της «Ανθολογίας των Νέων ποιητών»[7], κάποιος συνδρομητής με το σημαδιακό ψευδώνυμο «Ντόριαν Γκρέι» απαριθμεί τους ανθολογημένους ποιητές που προέρχονται από τον κύκλο των συνδρομητών της Διαπλάσεως: «Είναι ο Ναπολέων Λαπαθιώτης, ο Αιθήρ της Διαπλάσεως, ο καλύτερος ασφαλώς απ’ όλους τους νέους…» και προχωρεί αναφέροντας επίσης τον Λέαντρο Παλαμά (Άριελ), τον Ρώμο Φιλύρα (Κορινθιακό Κύμα), και άλλους.

Τον Νοέμβριο, ο Όψιμος Κρίνος περιλαμβάνεται στους διακριθέντες διαγωνισμού πνευματικών ασκήσεων του περιοδικού, ενώ στις 10 Δεκεμβρίου δημοσιεύεται στη Διάπλασι το παιδικό διήγημα του Ναπ. Λαπαθιώτη «Αυτά γίνονταν ένα καιρό»[8]. Στο φύλλο της 31.12.1922 το περιοδικό ανακοινώνει με καμάρι ότι ο παλιός φίλος και πολύτιμος τώρα συνεργάτης Ναπολέων Λαπαθιώτης «θα στέλνει κάπου-κάπου διηγηματάκια» σαν κι αυτό, και «αναγγέλλει ότι εντός του 1923 θα εκδώσει τέσσερα βιβλία με διάφορα έργα του, διηγήματα, ποιήματα κτλ. Θα σας ενδιαφέρουν πολύ και καθένα που εκδίδεται, θα σας το λέω». Η αναγγελία δεν υλοποιήθηκε ποτέ· κι άλλες φορές είχε αναγγείλει έκδοση βιβλίων του ο Λαπαθιώτης, χωρίς τελικά να την πραγματοποιήσει. Λίγο αργότερα, ο συνδρομητής «Καλαματιανό λουλούδι» (θα τον ξαναβρούμε παρακάτω) δηλώνει πως του άρεσε πάρα πολύ το διήγημα του Ναπ. Λαπαθιώτη, «του παλιού σου Αιθέρος και σημερινού σου συνεργάτη». Στις 4.2.1923 δημοσιεύεται ένα ακόμα διήγημα του Λαπαθιώτη, «Το αγγελάκι» και στις 26.5.1923 ένα τρίτο, «Τα μάτια της κυρούλας».

Στα τέλη Σεπτεμβρίου 1923 δημοσιεύονται τα αποτελέσματα του διαγωνισμού μετάφρασης από τα αγγλικά, με πρώτο νικητή τον Όψιμο Κρίνο. Ο διαγωνισμός είχε δημοσιευτεί τον Απρίλιο του 1922, αλλά στη Διάπλασι ήταν συνηθισμένο να μεσολαβεί μεγάλο διάστημα, μπορεί και δύο χρόνια, από την προκήρυξη του διαγωνισμού έως την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων. Το προς μετάφραση κείμενο ήταν ένα παιδικό αλλά ποιητικό πεζό με τίτλο The Sky-Lark (Ο κορυδαλός, κατά τη βραβευμένη μετάφραση του Όψιμου Κρίνου). Να σημειωθεί ότι στους διαγωνισμούς της Διαπλάσεως ίσχυε χωρισμός κατά κλάσεις ηλικιών· έτσι, ο Όψιμος Κρίνος συμμετείχε στη Μεγάλη Τάξη (από 15 ετών και άνω).

Τον Νοέμβριο του 1923 ανακοινώνεται πως ο Όψιμος Κρίνος πήρε το δεύτερο βραβείο στον διαγωνισμό σύνθεσης πνευματικών ασκήσεων, που είχε προκηρυχθεί το β’ εξάμηνο του 1922, ενώ στις αρχές του 1924 το περιοδικό απαντά σε συνδρομήτρια ότι ο κ. Λαπαθιώτης έχει άλλες ασχολίες εκείνο τον καιρό και δεν γράφει παιδικά. Στις 3.5.1924 ανακοινώνονται με μεγάλη καθυστέρηση («για λόγους ανεξάρτητους από τη θέλησή μου», σημειώνει το περιοδικό) τα αποτελέσματα ενός διαγωνισμού μετάφρασης από τα γαλλικά, που είχε προκηρυχτεί τον Απρίλιο του 1922. Η μετάφραση του Όψιμου Κρίνου παίρνει το δεύτερο βραβείο· όχι το πρώτο, επειδή κρίθηκε ότι ο μεταφραστής πήρε πολλές ελευθερίες.

Μια εβδομάδα μετά, στις 10 Μαΐου 1924, δημοσιεύονται τα αποτελέσματα του διαγωνισμού ποιήματος, που είχε προκηρυχτεί επίσης τον Απρίλιο του 1922, με προθεσμία υποβολής ποιημάτων έως τα τέλη Ιουνίου 1922. Καλύτερο κρίνεται το ποίημα του Όψιμου Κρίνου, που όμως δεν παίρνει παρά το δεύτερο βραβείο, επειδή, όπως γράφει το περιοδικό, παραθέτοντας και τους τελευταίους στίχους, «το ωραιότατο αυτό ποίημα θα ’παιρνε βέβαια το πρώτο βραβείο αν ήταν κάπως απλούστερο, προσιτότερο στα παιδιά, παιδικότερο. Ο Όψιμος Κρίνος έπρεπε να θυμηθεί ότι γράφει για διαγωνισμό της Διαπλάσεως και, αν μπορούσε, να πετάξει λίγο χαμηλότερα». Πρέπει βέβαια να πούμε εδώ ότι πάγια τακτική του περιοδικού ήταν να αποφεύγει τη συσσώρευση πολλών πρώτων βραβείων στο ίδιο πρόσωπο.

Και ξαφνικά, στο αμέσως επόμενο τεύχος αναγγέλλεται ο θάνατος του Όψιμου Κρίνου ή Πλάτωνος Χαρμίδη! Σημειώνει το περιοδικό: «Ο φίλος και συνεργάτης μου κ. Ναπολέων Λαπαθιώτης μού αναγγέλλει τον θάνατο του καλού μου συνδρομητού Πλάτωνος Χαρμίδη, από την Κύπρο, που τόσο διακρίθηκε στον κύκλο μας με το ψευδώνυμο Όψιμος Κρίνος. Τον είχε συγκάτοικο ο κ. Λαπαθιώτης και τον αγαπούσε σαν αδελφό. Τελευταία πήγε στη Γερμανία να σπουδάσει· αλλά εκεί προσεβλήθη από φθίση και πήγε στο Νταβός, όπου και πέθανε». Ήταν η εποχή που η φυματίωση έκανε θραύση. Ίσως όχι κατά σύμπτωση, ένα χρόνο αργότερα ο Λαπαθιώτης δημοσίεψε στο Μπουκέτο ένα διήγημα για μια νεαρή φυματική που πεθαίνει στο Νταβός.

Μια βδομάδα μετά, η Διάπλασις δημοσιεύει το βραβευμένο ποίημα του Όψιμου Κρίνου. Το αναδημοσιεύω εδώ:

ΔΕΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΥΓΗ…

[Δημοσιεύεται για μνημόσυνο του πεθαμένου Ποιητή]

Δροσοσταλίδες ήμερες, βαλτές πάνου στα κρίνα,
σα χίλιες διαμαντόπετρες, μέσ’ στη γλαρήν αυγή·
πουλάκια πρωτοξύπνητα, που λαχταράν κι εκείνα,
πότε να τρέξει του φωτός η αστέρευτη πηγή.

Άρρητ’ ανθάκια σύχαρα, μες στο δροσό λουσμένα,
ευωδερά και φλογερά, με τη γλυκειά θωριά·
φαιδρά νεράκια που ξυπνάν, σα μισοκοιμισμένα,
και ξεκινάνε, παίζοντας, προς την κατηφοριά…

Χιονάτ’ αρνάκια, που λακάν ολόχαρ’ απ’ τη στάνη,
και πηλαλάν κουδουνιστά μέσ’ στο λευκό στρατί
κλώνοι των δέντρων, άλλοι φως, και δόξα, και στεφάνι,
κι άλλοι γερμένοι και μουγγοί, και σα γονατιστοί.

Ας ήταν έτσι, σήμερα, με τόση απαλοσύνη,
καθώς σταλάζει και σε σας, και τόσες ευωδιές,
να στάλαζε της θείας αυγής η μάνα καλοσύνη,
και στων θλιμμένων και φτωχών ανθρώπων τις καρδιές…

Το ποίημα είναι βέβαια γνωστό, αν και με τον τίτλο «Ένα τραγούδι της αυγής», με τον οποίο συμπεριλήφθηκε στα «Ποιήματα. Πρώτη επιλογή» του 1939 και στη συνέχεια στη συγκεντρωτική έκδοση του Δικταίου το 1964. Υπάρχουν κάποιες όχι πολύ σημαντικές αλλαγές στις τρεις πρώτες στροφές, και περισσότερες στην τέταρτη, που σήμερα είναι:

ας ήταν έτσι, σήμερα, με τόση απαλοσύνη,
με τόσα ρόδα, τόσο φως, και τόσες ευωδιές,
να ’χε μιλήσει της αυγής η μάνα καλοσύνη,
σ’ όλες τις σκέψεις τις κακές, και σ’ όλες τις καρδιές…

Η πρώτη δημοσίευση του ποιήματος έγινε στο περιοδικό «Νέα Γράμματα» (με τίτλο «Τραγούδι της αυγής»), στο τεύχος 3 (Μάρτιος 1924, αλλά ίσως κυκλοφόρησε αργότερα) και ακολούθησαν αρκετές ακόμη. Ο μελλοντικός βιβλιογράφος του Λαπαθιώτη πρέπει να σημειώσει λοιπόν ότι το ποίημα γράφτηκε τουλάχιστον το 1922 και όχι το 1924 και να καταγράψει και τις μικρές διαφορές στους στίχους.

Αν η χρονική σύμπτωση ήταν ηθελημένη ή όχι δεν το ξέρω, πάντως το αποτέλεσμα ήταν ότι για ένα διάστημα το ίδιο ποίημα κυκλοφορούσε με ελαφρώς διαφορετικό τίτλο σε δύο έντυπα, στα Νέα Γράμματα με υπογραφή Λαπαθιώτη και στη Διάπλασι αποδιδόμενο στον μακαρίτη Όψιμο Κρίνο-Πλάτωνα Χαρμίδη. Ήταν επόμενο κάποιος να το προσέξει και να αντιδράσει.

Πράγματι, στο φύλλο της Διαπλάσεως στις 12 Ιουλίου 1924, ο Γιάννης Καμαρινάκης, 19χρονος τότε φοιτητής και νέος συνεργάτης της Διαπλάσεως και μέχρι πρόσφατα συνδρομητής με το ψευδώνυμο Καλαματιανό Λουλούδι, επισημαίνει με γράμμα του την ομοιότητα και αναρωτιέται αν ο Λαπαθιώτης πήρε από τη Διάπλασι το βραβευμένο ποίημα και το δημοσίεψε αλλού με το όνομά του! Ο Ξενόπουλος αναγκάζεται να φανερώσει «όλη την αλήθεια»: «Ο Όψιμος Κρίνος, ο συνεργάτης μου που τόσο διακρίθηκε τα τελευταία χρόνια και πήρε τόσα βραβεία ήταν… ο κ. Λαπαθιώτης ο ίδιος. Αυτός τον έπλασε, με όνομα τάχα Πλάτων Χαρμίδης, με πατρίδα την Κύπρο, με διεύθυνση, για να λαβαίνει το φύλλο, εδώ στο σπίτι του, και με ψευδώνυμο Όψιμος Κρίνος. Έπειτα τον… πέθανε. Δικαίωμά του δεν ήταν, αφού τον είχε πλάσει; Μου έγραψε δηλαδή ότι ο Πλάτων Χαρμίδης δεν υπήρχε πια στη ζωή. Το ανήγγειλα, εδημοσίευσα και το ποίημά του για μνημόσυνο κι έτσι… πήρε τέλος το παιγνίδι που έπαιζε ο ποιητής κ. Λαπαθιώτης, θυμούμενος μ’ αυτό τα παλιά του διαπλασιακά χρόνια και ξαναγινόμενος για λίγο παιδί. Αυτή είναι όλη η αλήθεια που κι εγώ τελευταία την έμαθα (γιατί πρωτύτερα επίστευα πως ο Πλάτων Χαρμίδης = Όψιμος Κρίνος υπήρχε πραγματικώς). Κι έτσι εξηγούνται όλα. Τα έργα αυτού του ανύπαρκτου, είναι έργα του κ. Λαπαθιώτη του ίδιου. Επομένως έχει κάθε δικαίωμα να τα δημοσιεύει και με τ’ όνομά του».

Η ιστορία είχε και επίλογο. Στο αμέσως επόμενο τεύχος (19.7.1924), το περιοδικό ανακοινώνει ότι πήρε επιστολή του Λαπαθιώτη, ο οποίος δηλώνει ότι λυπήθηκε πολύ για την αποκάλυψη της ταυτότητας του Π. Χαρμίδη/Όψιμου Κρίνου γιατί είχε σκοπό να… τον αναστήσει και να στείλει «ωραία πράγματα» στη σελίδα συνεργασίας συνδρομητών. Ωστόσο, υποσχέθηκε να δημοσιεύσει στη Διάπλασι με τ’ όνομά του «ολάκερη σειρά από παιδικά διηγήματα, παραμύθια, ποιήματα».

Η υπόσχεση αυτή τηρήθηκε μόνο ενμέρει. Το 1925 ο Λαπαθιώτης δημοσίευσε τρία ποιήματα στη Διάπλασι σε πρώτη δημοσίευση («Τα χλωμά τα κοριτσάκια», «Τα πουλάκια το χειμώνα», «Το αηδόνι») και το «Πόθος» σε αναδημοσίευση -αυτή ήταν η τελευταία του συνεργασία με το περιοδικό, με εξαίρεση μια αναδημοσίευση του «Αηδονιού» το 1940. Ο Όψιμος Κρίνος δεν ξαναεμφανίστηκε, ενώ ο Πλάτωνας Χαρμίδης, όπως είπαμε, επρόκειτο να ζήσει μια δεύτερη ζωή, που έγινε αρκετά πιο γνωστή από την πρώτη.

Αν και θα ήταν σωστότερο να πω ότι και ο Όψιμος Κρίνος έκανε ξανά μια σύντομη εμφάνιση, πολύ αργότερα. Στο τ. 1247 του περιοδικού Νέα Εστία, στις 15 Ιουνίου 1979, δημοσιεύτηκε το ποίημα «Τα ογδόντα σου χρόνια», όπου υπάρχουν και οι στίχοι: «Τα ογδόντα σου χρόνια / Όψιμος κρίνος / Στης ζωής τ’ ανθοκήπια / Καρπός εμπειρίας». Το ποίημα το υπογράφει ο Γιάννης Καμαρινάκης, ο «νεαρός συνεργάτης» της Διαπλάσεως που 55 χρόνια νωρίτερα είχε επισημάνει την ομοιότητα του ποιήματος του Λαπαθιώτη με εκείνο του Όψιμου Κρίνου, οδηγώντας στην ταυτοποίηση του ψευδωνύμου. Δεν νομίζω να πρόκειται για σύμπτωση…


[1] Δεν καταγράφεται από τον Κυριάκο Ντελόπουλο στα Ελληνικά λογοτεχνικά ψευδώνυμα.

[2] Διαβάζω, τ. 95, Αθήνα 30.5.1984

[3] Στον Γ. Περαστικό [= Γ. Μυλωνογιάννη], τ. 71, 9.4.1938

[4] Νίκος Τουτουντζάκης, «Χρονικό Ναπολέοντα Λαπαθιώτη», πρδ. Η Λέξη, τ. 33, Μάρτιος-Απρίλιος 1984, σελ. 222.

[5] Εικάζω ότι αυτό το ψευδώνυμο είχε ο Ν. Τουτουντζάκης· ο ίδιος στο άρθρο του δεν το αποκαλύπτει.

[6] Στο τμήμα του Αρχείου Λαπαθιώτη που απόκειται στο ΕΛΙΑ υπάρχει ένα φύλλο χαρτί με σημειώσεις του Λαπαθιώτη σχετικά με την ανταλλαγή Μικρών Μυστικών και με αναφορά σε αυτόν τον διαγωνισμό που, πάντως, απ’ όσο είδα, δεν φαίνεται να ολοκληρώθηκε.

[7] Οι νέοι. Εκλογή από το έργο των νέων Ελλήνων ποιητών 1910-1920, Επιμέλεια Τέλλου Άγρα, Εν Αθήναις, Εκδοτικός οίκος «Ελευθερουδάκης» 1922

[8] Τώρα στη συλλογή διηγημάτων Τα μαραμένα μάτια και άλλες ιστορίες (Ερατώ 2011), όπως και τα δύο επόμενα που θα αναφερθούν.

39 Σχόλια προς “Ο Όψιμος Κρίνος και η πρώτη ζωή του Πλάτωνα Χαρμίδη”

  1. spiral architect said

    Μπράβο, πολύ καλή ανάρτηση!

  2. Mindkaiser said

    Εξαιρετικό Νικοκύρη.

  3. spiral architect said

    Ξαναδιαβάζοντας την ανάρτηση ξεχωρίζω την αντιστοιχία των καλλιτεχνικών ψευδωνύμων της εποχής με τα σύγχρονα ιντερνετικά ψευδώνυμα και άβαταρ, όπως και τις εκούσιες ή ακούσιες αποκαλύψεις, αλλαγές ή «σκοτώματα» αμφοτέρων.

  4. Βαγγέλης said

    Πολλά συγχαρητήρια!
    Μία άγνωστη πτυχή του λογοτέχνη φανερώνεται.
    Μπράβο!
    Εύχομαι ανάλογο ζήλο και σε άλλα ερευνητικά θέματα…

  5. Αρκεσινεύς said

    Μου θύμισε τον πειρασμό του Σολωμού.

    Πολύ φιλολογική η σημερινή ανάρτηση, δικαιολογημένα βέβαια,αφού πρωτοδημοσιεύτηκε σε φιλολογικό-λογοτεχνικό περιοδικό.

  6. spiral architect said

    Επίσης παραθέτω το Η Διάπλασις των Παίδων (1879-1922) της Βίκυς Πάτσιου που μπορείτε να τον ξεφυλλίσετε σε «πρωτότυπο» και HTML και να δείτε (τσακ στο λίκνο) την τεκμηρίωση των καλλιτεχνικών ψευδωνύμων των κατά καιρούς συντελεστών της Διαπλάσεως.
    Nα’ σαι καλά ρε Νίκο, σε ωραίο κόσμο με έβαλες. 🙂

  7. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Ὡραῖο ἄρθρο. Πάρτε κι ἕνα ἐπίκαιρο τοῦ Λαπαθιώτη. Ἡ ὀρθογραφία εἶναι ἀπὸ τὴν παιδικὴ ἀνθολογία τῆς Ἀντιγόνης Ματαξᾶ

    Τὰ χλωμὰ τὰ κοριτσάκια

    Τὰ χλωμὰ τὰ κοριτσάκια
    μαραμένα σὰν τὰ κρίνα,
    στέκουνται, σὰ μαγεμένα,
    καὶ κοιτᾶνε τὴ βιτρίνα,

    δὲν τὰ νοιάζει γιὰ τὸ κρύο,
    δὲν τὰ νοιάζει γιὰ τὴν πείνα,
    κάθουνται μαρμαρωμένα,
    καὶ κοιτᾶνε τὴ βιτρίνα…

    Κι οἱ κουκλίτσες, ἀπὸ μέσα,
    μὲ τὰ κόκκινα λακκάκια,
    ποὺ δὲν ξέρουν τὶ συμβαίνει,
    καὶ γι’ αὐτὸ δὲν ἔχουν κάκια,

    οἱ κουκλίτσες οἱ καημένες,
    ἄλλο τόσο μ’ ἀπορία,
    τὰ κοιτᾶν, κι ἐκεῖνες τώρα,
    σὰν ἀλλόκοτα θηρία!

    Τὶς κουκλίτσες τί τὶς νοιάζει!
    καλὰ κάθουνται στὴ ζέστα,
    τὰ φτωχὰ τὰ κοριτσάκια,
    ὅμως γύρισε καὶ δές τα,

    μ’ ἕνα μαῦρο ρουχαλάκι,
    ξεφτισμένο καὶ τριμμένο,
    μ’ ἕνα σκίσιμο ἀπὸ πίσω,
    ντροπαλὰ μισοκρυμμένο,

    μὲ πρησμένο, ἀπ’ τὶς χιονίστρες,
    τὸ μικρούλι τους χεράκι,
    μᾶλλον τὰ καημένα ἐκεῖνα,
    μοιάζουν νἆναι ἀπὸ κεράκι…

    Κι ὅμως νά πού, μὲς τὸ δρόμο,
    μὲ τὰ ξένα ἐκεῖνα χάδια,
    μιὰ στιγμή, ξαναγιομίζουν
    τὴν καρδούλα τους τὴν ἄδεια..

    Μὰ σὰν πᾶνε παρακάτου,
    ποὺ κανένας δὲν τὰ βλέπει,
    ἔρημα καὶ μοναχούλια,
    μὲ τὸν οὐρανὸ στὴ σκέπη,

    κρύβουν ἔτσι ἀπελπισμένα,
    τὰ ματάκια στὸν ἀγκώνα,
    ποὺ κι ἐκείνος κλαίει, κλαίει,
    στὴν πικρὴν αὐτὴν εἰκόνα…

  8. Γς said

    7:
    >παιδικὴ ἀνθολογία τῆς Ἀντιγόνης Ματαξᾶ

  9. sarant said

    Eυχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    6: Να εκμυστηρευτώ ότι στα τελειώματα (1965-66) ήμουν κι εγώ συνδρομητής της Διάπλασης και μάλιστα είχα πάρει και ψευδώνυμο (που δεν το θυμάμαι). Είχα στείλει και ένα μήνυμα «Άσπρε Αράπη ζητώ την φιλία σου». 🙂

    8: Πρώτη δημοσίευση, στη Διάπλαση το 1925.

  10. Gpoint said

    Προσωπικά πιστεύω πως το γνήσιο καλλιτεχνικό ταλέντο δεν έχει ανάγκη από δεύτερα ψευδώνυμα και πολλαπλές προσωπικότητες, τα θεωρώ σαν πόρροια κακής αυτοκριτικής.

  11. Εθνικόφρων said

    Αξιότιμοι σύντροφοι,

    Ιδού πού καταντούν οι υιοί των Στρατηγών, ότε δεν πίπτει βούρδουλας εις την οικίαν: Κίναιδος, κομμουνιστής και ναρκωμανής εβγήκεν ο μοναχογιός του θρυλικού Βενιζελικού στρατηγού Λεωνίδου Λαπαθιώτου και εις το τέλος κατήντησε να συνουσιάζεται με επιβήτορας της κατωτάτης υποστάθμης εντός της οικίας του εις τον Στρέφην, ενώ ο γερο-Στρατηγός πατήρ του ήτο εις το άλλον δωμάτιον και ήκουε τα αίσχη του υιού του, ως μας πληροφορεί η έγκυρος Wikipedia και μας αποκρύπτει ο λάτρης του κ. Σαραντάκος Νικόλαος..

    http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%AD%CF%89%CE%BD_%CE%9B%CE%B1%CF%80%CE%B1%CE%B8%CE%B9%CF%8E%CF%84%CE%B7%CF%82

    Σπεύσατε να αναγνώσητε εις την ελληνικήν Wikipedia, προτού το καταβιβάσουν οι θαυμασταί του Λαπαθιώτου: «Ο ίδιος φιλοξενούσε στο σπίτι του, κατά τα φαινόμενα εν γνώσει του πατέρα του, νεαρούς άντρες του υποκόσμου. «Ο ίδιος θεωρούσε την ομοφυλοφιλία ως μια φυσιολογική, αν όχι ανώτερη, πιο εξελιγμένη μορφή σεξουαλικότητας.»[2] Ο ίδιος καταγράφει στο σημειωματάριό του: Άν ποτέ μου δοθεί η ευκαιρία να γράψω την αυτοβιογραφία μου, εκείνο που πρέπει να τονίσω, πρώτο-πρώτο, είναι το εξής: ότι ποτέ, σε καμία στιγμή της ζωής μου, δεν θεώρησα ελάττωμα την υλικήν αποστροφή μου στη γυναίκα, και την έλξη μου από το ίδιο μου το φύλο. Αλλ΄απεναντίας, αυτή την ιδιότητά μου, τη θεώρησα πάντα όχι σαν αδυναμία, αλλά σαν μια ωραία και καινούργια δύναμη, μια προηγμένη και ανώτερη τάση, για την οποία ήμουν πάντα περήφανος! Κ΄άλλοι ας νομίζουν ό,τι θέλουν!, Όπως λέει οΆρης Δικταίος, «…αυτό που κυρίως στάθηκε σαν ο μέγιστος συντελεστής της καταστροφής του ήταν τ΄ότι δεν τον απασχολούσαν οι βιοτικές μέριμνες. Ελεύθερος να ζήσει τη ζωή του όπως ήθελε, άρχισε να κυκλοφορεί μόνο τη νύχτα, εγκαταλειπόμενος με ηδονή στις οποιεσδήποτε, φανερές ή μύχιες τάσεις του, χωρίς την παραμικρή αυτοπειθαρχία.»[3]

    Σημειώνω, απλώς, ότι εις την ελληνικήν Wikipedia πρέπει να αναγνώσης 500 λέξεις διά να πληροφορηθής ότι ο Ναπολέων Λαπαθιώτης ήτο αισχρός κίναιδος, κομμουνιστής και πρεζάκιας, ενώ εις την αγγλικήν σου το λέγουν αμέσως: «Lapathiotis was openly gay and had communist beliefs. Poor in later life and an opium addict»… Ιδού η Ρωμέηκη υποκρισία εξαιτίας της βρωμεράς Ορθοδοξίας…

    Σταματώ εδώ διά να μη εξοργίσω τον οικοδεσπότην μας κ. Σαραντάκον, αφού προσθέσω ότι μοι αρέσει λίαν η ποίησις του Λαπαθιώτου, ιδίως τα παιδικά του, με πρώτον και καλύτερον «Τα χλωμά τα κοριτσάκια», ό μάς ανήρτησεν έτερος σχολιαστής, λάτρης του πολυτονικού.

    Διά σήμερον, σας προσφέρω την κλασικόν Λεξικόν της Ελληνικής Μυθολογίας του Πέτρου Γκριμάλ, προκειμένου να αντιληφθούν ωρισμέναι αγαθαί ψυχαί μπολσεβίκων την πανθομολογουμένην ανωτερότητα της Ελληνικής Μυθολογίας από την Ιουδαιοχριστιανικήν τοιαύτην, ως την αναγιγνώσκομεν εις την Παλαιάν Διαθήκην

    Επίσης, το ανεπανάληπτον έργον του Ροβέρτου Γκρέηβς «Η Λευκή Θεά», προκειμένου να αντιληφθήτε το μεγαλείον των Αρχαίων Ελλήνων και την λατρείαν των Αγγλοσαξώνων εις τον Αρχαίον Ελληνικόν Πολιτισμόν, όν μισούσι θανασίμως οι Ρωμηοί παπαδοκαλόγηροι

    Click to access The-White-Goddess.pdf

    Περαίνων, σάς προσφέρω δύο ανεκτιμήτου αξίας «Λεξικά Ομοιοκαταληξίας» της Αγγλικής Γλώσσης, με την παρατήρησιν ότι οι δικοί μας μπολσεβίκοι φιλόλογοι δεν έχουν ακόμη δεήσει να μας προσφέρουν εν αντίστοιχον Λεξικόν Ομοιοκαταληξίας της Ελληνικής

    Και εις άλλα με υγείαν

    ΕΘΝΙΚΟΦΡΩΝ Έλλην και ουχί Ρωμηός καρπαζοεισπράκτωρ
    Μέγας Ευεργέτης του παρόντος Ιστολογίου (Βιβλιοθήκη Loeb, Λεξικόν Liddell-Scott κλπ.)

  12. spiral architect said

    Πάει κι αυτός. 😦

  13. Ηλεφούφουτος said

    Πολύ ωραίο και αυτό το αφιέρωμα.

    «Τα τετράδια αυτά ήταν μια ευφυέστατη εμπορική κίνηση της Διαπλάσεως για την αλληλογραφία συνδρομητών, που γινόταν μέσω του περιοδικού και υποχρεωτικά με χρήση αυτών των τετραδίων.»

    Ναι, αλλά δεν καταλαβαίνω. Πώς λειτουργούσε αυτό το σύστημα;

    «Να εκμυστηρευτώ ότι στα τελειώματα (1965-66) ήμουν κι εγώ συνδρομητής της Διάπλασης και μάλιστα είχα πάρει και ψευδώνυμο (που δεν το θυμάμαι).»

    Μήπως «Λούλουμπελ»; 🙂

    Σοβαρά, έχω ένα τεύχος εκείνης της εποχής και κάποιος είχε αυτο το ψευδώνυμο.

  14. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    12. Χθες βράδυ, μα χθες βράδυ έλεγα για το Καλαμίτση ‘οτι μάλλον θα είναι σοβαρά άρρωστος γιατί χάθηκε τα πρωινά Σαβ/Κύριακα στο ραδιόφωνο,από τον Αύγουστο.Κρίμα

  15. Είμαι βέβαιος ότι κι άλλοι εδώ μέσα, απ’ όσους έχουν τη δέουσα ηλικία, θα υπήρξαν Διαπλασόπουλα. Εγώ τουλάχιστον ήμουν ως το 1965 και είχα και ψευδώνυμο — αλλά δεν αποκαλύπτομαι 🙂

  16. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Πάει κι ο Καλαμίτσης, πραγματικά πολύ ωραίος τύπος.

    11 – Δηλαδη παππούλη αν ο πατέρας του τον έδερνε με τον βούρδουλα δεν θα ήταν ομοφιλόφυλος; με τον βούρδουλα γίνεσαι άντρας; Ευτυχώς τελειώνουν τα ψωμιά σου, και θα σε ξεφορτωθεί η επιφάνεια της Γής, οχι οτι θα εκλείψει το είδος σου, αλλα ενας λιγότερος δεν είναι άσχημα.

  17. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    16.β.Λάμπρο, πες του ότι ο ποιητής κέρδισε την αθανασία στους αιώνες.Ζων και νεκρός αγαπήθηκε κι αγαπιέται πολύ κι ας λέει κάθε ασήμαντος την κουταμάρα του.
    Για εθνικάφρονες κρονόληρους ποιος σκάει;

  18. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    16 – Κι αυτο που έγραψα πολύ του είναι, και είναι λάθος μου. Όποιος ανακατεύεται με τα πίτουρα, τον τρών οι εθνικόφροες κότες.

  19. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    13: Για να αλληλογραφήσεις, έπρεπε να αγοράσεις τετράδια μυστικών της Διάπλασης, και η αλληλογραφία γινόταν μέσω του περιοδικού. Νομίζω πως υπήρχε ένα τετράδιο για κάθε ζευγάρι αλληλογράφων, Οπότε, αν αλληλογραφούσες με πέντε, είχες πέντε τετράδια.

    15: Όχι Άσπρος Αράπης, ε;

  20. (19) Όχι, αλλά το ψευδώνυμο αυτό το θυμάμαι.

  21. Αν δεν εμφανιστεί τις επόμενες δέκα ημέρες εδώ ο αυθεντικός Άσπρος Αράπης θα χάσω την εμπιστοσύνη μου στο ίντερνετ. 🙂

  22. Μαρία said

    21
    Ή στη μνήμη του Άσπρου Αράπη.

    Τώρα θυμήθηκα οτι ο Μαρκέτος τον τίτλο του βιβλίου του, πώς φίλησα το Μουσολίνι, τον δανείστηκε απο επιστολή της διαπλασοπούλας Λιάνας.

  23. Ήμουν κι εγώ αναγνώστρια τής «Διαπλάσεως τών Παίδων» στήν τελευταία περίοδο τής εκδόσεώς της! Αγόραζα τά ολιγοσέλιδα μεγάλου σχήματος τεύχη της με τά κείμενα με τά μικρούτσικα γραμματάκια και τίς περιπέτειες τής …»Μικρής Λουλού» στό οπισθόφυλλο: καμμιάν απολύτως σχέση με τούς προπολεμικούς τόμους που είχε δεμένους η μητέρα μου… Είχεν απομείνει ένα θλιβερό περιοδικό «ποικίλης ύλης» με κακήν αισθητική και μέτρια άρθρα. Θυμάμαι ένα άρθρο για τήν χαμμένην Ατλαντίδα και τήν εικασία ότι επρόκειτο περί τής ημιβυθισμένης Σαντορίνης (Θεωρία τού μακαρίτη Γεωφυσικού-Σεισμολόγου Άγγελου Γαλανόπουλου) που μού είχε φανεί πολύ φτωχό συγκριτικά με άλλα σχετικά προς τό συγκεκριμένο θέμα αναγνώσματα που είχα κάνει έως τότε…!!! Καθόλου δεν στενοχωρήθηκα όταν διεκόπη οριστικώς η έκδοσή της, αφού μάλιστα εκείνην τήν περίοδον (1964-1965) συνέπεσεν η εβδομαδιαία ελληνική έκδοση (από τόν μακαρίτη τόν «Τάκη, τόν Κου-Κου-έ» Ευάγγελο Τερζόπουλο) τού Μίκυ Μάους τό οποίον και ανελειπώς προμηθευόμουνα κάθε Παρασκευή μέχρι τήν Β’ Γυμνασίου…!
    Με νοσταλγία, επίσης, θυμάμαι ότι εκείνην τήν περίοδον –μαθήτρια ούσα στίς πρώτες τάξεις τού Δημοτικού– προσφιλέστατό μου εφαλτήριο πολλών διαφορετικών αναγνωσμάτων σε πολλούς διαφορετικούς τομείς (Λογοτεχνία, Ιστορία, Γεωγραφία, Φυσική, Τεχνολογία, Μυθολογία, Τέχνη, κλπ) υπήρξεν η (ΜΟΝΑΔΙΚΗΣ για εκείνον τόν καιρό!) εξελληνισμένη έκδοση τής Ιταλικής πολυθεματικής εγκυκλοπαίδειας «ΧΡΥΣΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ» με επιμέλεια Άλκη Τροπαιάτη από τίς Εκδόσεις Σιδέρη: μέσα σε ένα μήνα είχα εξαντλήσει τόν κάθε έναν από τούς κυκλοφορούντες τόμους (τόν «κόκκινον» 1ον, τόν «κίτρινον» 2ον, τόν «μπλέ» 3ον, τόν «πράσινον» 4ον, τόν «φαιόν» 5ον…) και εναγωνίως περίμενα τήν έκδοση και κυκλοφορία τού επομένου…!!! Υπήρξεν, άραγε, κανείς από ‘σάς φανατικός «ΧρυσοΣελιδίτης» σαν κι εμένανε;;;

  24. sarant said

    21: 🙂 🙂 🙂

    23: Είχε όμως και μυθιστορήματα σε συνέχειες, Μάλλορυ και τέτοια, όπως και τον Παπάκια [δηλ. τον Μικρό Νικόλα του Γκοσινί ασυστόλως κλεμμένον]

  25. Ηλεφούφουτος said

    23 «…τού Μίκυ Μάους τό οποίον και ανελειπώς προμηθευόμουνα κάθε Παρασκευή μέχρι τήν Β’ Γυμνασίου»

    Αν τα έχεις ακόμη και δεν σ ενδιαφέρει πια να τα κρατήσεις, ξέρω ενδιαφερόμενο αγοραστή.

  26. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    23 – Το οποίο Μίκυ Μάους, έπαψε φέτος να εκδίδεται, αν και μετα τον Κάρλ Μπάρκς οι περισσότερες ιστορίες του ήταν για τα λιοντάρια.!

  27. Γς said

    16:
    >Ευτυχώς τελειώνουν τα ψωμιά σου, και θα σε ξεφορτωθεί η επιφάνεια της Γής

    Γραφείον τελετών ο «Λ»

  28. Strata Stratoula, Μικρή Λουλού στη Διάπλαση; Πολύ απίθανο μου φαίνεται, πρώτον γιατί ήμουν συνδρομητής μέχρι και το 1965 και τέτοιο πράμα δεν θυμάμαι, και δεύτερον γιατί την αποκλειστικότητα θα την είχαν οι εκδόσεις Ατλαντίς (Αφοι Πεχλιβανίδη) για το περιοδικό «Γέλιο και Χαρά», το γνωστότερο ως Μίκυ Μάους, όπου όντως δημοσιεύονταν οι ιστορίες της στη δεκαετία του 1950. Κάποιο άλλο χαζοκόμικ θα ήταν. Επίσης, ολιγοσέλιδα δεν θα χαρακτήριζα τα τεύχη της ΔτΠ: από το 1961 είχαν 36 σελίδες! (Δεν ξέρω αν ντιπ στο τέλος, πριν κλείσει, τις λιγόστεψε.)

  29. Όσο για τον Παπάκια, ήταν κακή απομίμηση του Petit Nicolas του Goscinny (που ποτέ δεν κατάλαβα γιατί αποδόθηκε «Μικρός Νικόλας» και όχι «Νικολάκης» στα ελληνικά). Ο πραγματικός κλεμμένος Petit Nicolas της Διάπλασης ήταν ο Πιπίνος, που σταμάτησε και αντικαταστάθηκε από τον Παπάκια προφανώς γιατί τους ανακάλυψαν και τους έτριξαν τα δόντια από τη Γαλλία.

  30. @ 24: — Ναι, ναι, τά θυμάμαι κι αυτά!… Ανέκαθεν, όμως, απεχθανόμουν τά …»σήριαλ»: δεν μπόρεσα ποτέ μου να καταλάβω τόν λόγο που δημοσιεύονται σε περιοδικά διάφορα μυθιστορήματα σε συνέχειες. Είμαι από τούς ανθρώπους που όταν ανοίγουν ένα βιβλίο με κάποιο μυθιστόρημα δεν τό κλείνουν παρά μόνον όταν τό ‘χουνε διαβάσει όλο. Είναι μία ιδιοτροπία μου αυτή, όπως και τό γεγονός ότι δεν μπορώ να διαβάζω δύο ή περισσότερα μυθιστορήματα εν παραλλήλωι… Εκείνα τά χρόνια τής γλαυκής θύμησης, στά 6, 7, και 8 μου χρόνια «έτρωγα» αφάνταστες ποσότητες λογοτεχνίας: εκτός από τά —συνήθως διασκευασμένα από ΕΞΟΧΟΥΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΣ, όπως από Καζαντζάκη, από Ουράνη, από Αυγέρη, από Ρώτα, Βουτυρά, κλπ, ή μεταγλωττισμένα ειδικώς για παιδιά από σπουδαίους διανοούμενους τής εποχής, όπως από Καραντώνη, Μεραναίο, Ταρσούλη, κλπ— «παιδικά» στήν σειρά τής Παγκόσμιας Λογοτεχνίας τής «Αγκύρας», τού «Αστέρος», τού «Παπαδημητρίου», κλπ, είχα ήδη «καταβροχθίσει» τήν 3τομη Ποιητική Ανθολογία τού Μιχάλη Περάνθη και συνέχιζα με τό Ανθολόγιο τού Αποστολίδη αποστηθίζοντας πολλά ποιήματα που είχαν συγκινήσει τήν παιδική ψυχή μου. Έμαθα να διαβάζω στά 3 χρόνια μου (και να γράφω στά 4 χρόνια μου, χρησιμοποιώντας σαν «γραφείο» τό περίτεχνο έπιπλο μιάς ραπτομηχανής Σίγγερ που όταν ήταν «βυθισμένη» άφηνε μιάν άνετη επίπεδη γυαλιστερή επιφάνεια επάνω στήν οποίαν έμαθα να γράφω…!) και στά 7 μου η «Διάπλαση» μού φάνταζε ήδη πολύ «φτωχή» για τά τότε γούστα μου… Έχω και κάποιαν φωτογραφία μου όταν ήμουν 4 ή 5 χρονών (δεν είχα αρχίσει ακόμα τό σχολείο) που μού είχε τραβήξει ο εκ μητρός παππούς μου καταλαμβάνοντάς με εξ απίνης καθισμένη στό γκιό-γκιό μου να διαβάζω σκυμμένη μπροστά τόν έναν από τούς δύο ογκώδεις τόμους μιάς απίθανης «Παγκόσμιας Ανθολογίας Διηγήματος»…!!! Είναι απίστευτο τό γεγονός ότι άν και δεν θυμάμαι παρά σκόρπια περιστατικά από τότε, θυμάμαι πολύ καλά τό τί ακριβώς διάβαζα εκείνη τήν «ιδιωτική» μου στιγμή: ήταν τό σπουδαίο αμερικάνικο τρομακτικό διήγημα «Η Λοτταρία»…!!! Τελειώνοντάς το, κυριολεκτικώς, «τά ‘κανα»…!!!

    @ 25: — Από κάπου 400 τεύχη έχω κρατήσει περίπου 100-150 σ’ ένα χαρτόκουτο από γάλατα «νουνού» που υπάρχει κάπου στήν αποθήκη τού πατρικού μου στήν Αθήνα. Ασφαλώς και δεν προτίθεμαι να εκποιήσω τά παιδικά μου όνειρα, φίλτατέ μου. Τά τελευταία 15 χρόνια, αραιά και πού, αγοράζω τήν πολυσέλιδη μηνιαία γαλλική έκδοση και περνάω καμμιά-δυό ώρες τήν φορά με τόν «Πικσού» και τήν παρέα του…

  31. @28: — Καλέ μου Άγγελε, ίσως και νά ‘χετε δίκηο… Τώρα που τό ξανασκέπτομαι μπορεί και να μην ήταν η «Μικρή Λουλού» αλλά κάποιο άλλο κόμικ, εκεί στό οπισθόφυλλο τής «ΔτΠ». Και οι 36 σελίδες δεν ήταν στάνταρ, εάν πάλι δεν μέ απατά η μνήμη μου: οσάκις τίς είχε, τό «φώναζε» στό εξώφυλλο. Αλλά συνήθως είχε 32 ή 24 σελίδες, ν’ε-σ-πά;
    Όσο για τήν «Ατλαντίδα» τού Πεχλιβανίδη, άλλο ΜΕΓΑΛΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ τής νειότης μου…! Ούτε κι εγώ δεν θυμάμαι πόσα ογκώδη τομίδια με Ιούλιο Βερν, Μαρκ Τουαίην, κλπ είχανε μαζευτή κάτω από τό κρεββάτι μου…!!! Ωστόσο τό «Γέλιο & Χαρά» με λίγο από Μίκυ, λίγο Έλμερ Φαντ και Μπάγκς-Μπάννυ, λίγο Χοντρό-Λιγνό, λίγο Λουλού, κλπ, ποτέ δεν μέ είχε πολυενθουσιάσει. Ο Τερζόπουλος μ’ έκανε φανατική τού Ντίσνεϋ: θυμάμαι τό 1ο ή τό 2ο τεύχος: «Η Φλόγα τών Καλχόα»…!
    Άααχ, τί χρόνια κι εκείνα…

  32. Ηλεφούφουτος said

    Κι εγώ παίρνω μικυμάους σε διάφορες ξένες εκδόσεις. Ενδιαφέρον βρίσκω και στις συγκρίσεις μεταξύ τους. Από άποψη αισθητικής βέβαια τα παλιά ιταλικά τοπολίνο σε σχήμα τομιδίου είναι ασύγκριτα.
    Από τα γαλλικά Πιξού έμαθα και τον ντον Ρόζα, σχεδιαστική γραμμή πολύ διαφορετική απ όσα είχα συνηθίσει παιδί, πολύ φορτωμένη με λεπτομέρειες.

    Δεν ήξερα ότι δεν κυκλοφορούν πια στην Ελλάδα. Πάντως οι σχεδιαστικές γραμμές που βλέπω στις σύγχρονες ιστορίες μού φαντάζουν σκέτη νεύρωση.

    Τη μικρή Λουλού κι εγώ απ το «Γέλιο και Χαρά» την είχα γνωρίσει. Όλα αυτά τα έχω συνδέσει με καλοκαιρινές διακοπές, γιατί στα χέρια μου είχαν πέσει από ένα ξεχασμένο στοκ στο πρακτορείο Τύπου στο νησί. Το ίδιο και με ένα άλλο κόμιξ που δεν κυκλοφορούσε πια όταν το ανακάλυψα εγώ, το Τζόνυ Λόγκαν (καμία σχέση με το γλυκανάλατο τραγουδιστή της Γιουροβίζιον). Σώζω ακόμα ένα τεύχος του και το χιούμορ του μου φαίνεται και τώρα πολύ προχωρημένο.

  33. @ 32: — Συμφωνώ μαζί σας! Τά παλαιότερα «Τοπολίνο» ήταν ΑΣΥΓΚΡΙΤΑ. Οι Ιταλοί συνεργάτες τής Ντίσνεϋ είναι παγκοσμίως ΑΣΥΝΑΓΩΝΙΣΤΟΙ…! Θυμάστε, τότε που είχε πρωτοκυκλοφορήσει ο Τερζόπουλος τό μικρό εβδομαδιαίο «Μίκυ Μάους» (κι αργότερα τό μεγάλου σχήματος μηνιαίο «Μεγάλο Μίκυ», κι ακόμη αργότερα τό 3μηνιαίο χοντρό μικρού σχήματος τομίδιο «Κλασσικά Ντίσνεϋ») ότι δεν ήταν όλες οι σελίδες έγχρωμες;
    Στίς καλοκαιρινές διακοπές μας, κι εγώ με τόν αδελφό μου χωνόμαστε στά διάφορα μπακάλικα-ψιλικατζίδικα ή σε χαρτοβιβλιοπωλεία και ψάχναμε τά κόμικς… Τότε ήταν που «δοκιμάσαμε» και λίγο από «Σεραφίνο» και «Τιραμόλα» (ο αδελφός μου και «Μπλέηκ», «Δράση», «Κράνος», «Μικρόν Καου-μπόϋ», «Κιτ Κάρσον», κλπ) για να συμφωνήσουμε ότι ΤΙΠΟΤΕ από όλα εκείνα δεν είχε τήν μαγεία τού αγαπημένου μας «Μίκυ Μάους»…!!!
    ΚΙ επειδή η οικογένειά μου είχε συχνές μεταθέσεις θυμάμαι με άφατη νοσταλγία και συγκίνηση τά επαρχιακά κατά τόπους Πρακτορεία Τύπου: ο Παπαχρήστου στήν Καλαμάτα, ο Νικολόπουλος στό Κιλκίς, δεν θυμάμαι ποιός στό Αργοστόλι, ποιός στήν Λάρισσα, κοκ, αλλά πάντα μού μένει στήν μνήμη η ΕΞΑΙΣΙΑ μυρωδιά από τό χαρτί τών φρεσκοτυπωμένων περιοδικών και τών εφημερίδων που γέμιζε όλους εκείνους τούς παραμυθένιους χώρους. Κάθε Παρασκευή, γυρίζοντας από τό σχολείο, θα κάναμε απαραιτήτως τήν επίσκεψή μας σ’ εκείνα τά (συνήθως μισοσκότεινα) μέρη αδημονώντας για τό καινούριο (μοσχομυριστό!) τεύχος… Αλλά ποτέ μου δεν κατάλαβα τίς συμμαθήτριές μου στίς πρώτες τάξεις τού Γυμνασίου που τρελλαίνονταν με τήν …»Μανίνα» (μπλιάχ!) και τά χαζοπόπ «κοριτσίστικα» περιοδικά.
    Άααχ, «πού ‘ναι τά χιόνια τ’ αλλοτινά!…», όπως θ’ αναφωνούσε κι ο δύστυχος Φρανσουά Βιγιόν…

    Εγώ, τόν Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, τόν ανεκάλυψα στίς Ποιητικές Ανθολογίες που διάβαζα από μικρή. Ο μακαρίτης ο πατέρας μου συνήθιζε κάθε χρόνο, τήν εβδομάδα που μεσολαβούσε ανάμεσα στά Χριστούγεννα και τήν Πρωτοχρονιά, να προμηθεύεται από τή «Εστία» τήν «Φιλολογική Πρωτοχρονιά» και κάπου-κάπου να μάς διαβάζει από εκεί κάτι που θα τό ‘βρισκε «κατάλληλο κι ενδιαφέρον» για ‘μάς τά παιδιά. Δεν θυμάμαι πότε ήταν που μάς είχε διαβάσει από ‘κεί μέσα κι ένα πεζό τού Λαπαθιώτη και μάς είχε συγκινήσει…
    Τί αναμνήσεις μού ξτπνήσατε, Κύριε Σαραντάκε μου…!

  34. sarant said

    Eυχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    33: Πεζό του Λαπαθιώτη σε Φιλολογική Πρωτοχρονιά; Ίσως το Γυαλένιο μάτι.

  35. @ 34: — ΝΑΙ…! Αυτό ήτανε!!!

  36. Τσοπανος said

    κε Συντάκτα, αυτό το «άρθηκε» τι το ήθελες? Βγάζει μάτι.

    Κατά τα λοιπά, το άρθρο ήταν μια καλή ευκαιρία για να βγεί στην επιφάνεια ο παλιμπαιδισμός των αναγνωστών (με αφορμή τη Διάπλαση).

  37. sarant said

    35: Το έχω ανεβάσει στον παλιό μου ιστότοπο -και αν όλα πάνε καλά θα εκδοθεί και σε βιβλίο προσεχώς:
    http://www.sarantakos.com/liter/lapathiotis/gualeniomati.html

    36: Να σου πω, εμένα το «ήρθη» με ενοχλεί πολύ περισσότερο. Κάθε φορά που το βλέπω αναρωτιέμαι «Ποιος ήρθι;» Και αν έχεις π.χ. δεύτερο πληθυντικό, τι θα πεις; Ήρθητε; Να γελάει και το παρδαλό κατσίκι.

  38. Αν πιστέψουμε κάποια Σαλογραία, o Άσπρος Αράπης είναι λιμενικός και λέγεται Ισίδωρος.

  39. Α ωραία, αποκαταστάθηκε η εμπιστοσύνη μου!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: