Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Χωρίς στεφάνι (Παπαδιαμάντης)

Posted by sarant στο 20 Απρίλιος, 2014


Θα το έχω ξαναπεί, μια από τις παιδικές αναμνήσεις που κρατάω από τα Χριστούγεννα είναι ο παππούς μου να ανοίγει την πεντάτομη έκδοση του Βαλέτα και να μας διαβάζει ένα χριστουγεννιάτικο διήγημα του Παπαδιαμάντη. Από πασχαλινούς γιορτασμούς δεν έχω ανάλογη ανάμνηση, παρόλο που ο κυρ Αλέξαντρος είχε γράψει και πολλά λαμπριάτικα διηγήματα -κι ένα από αυτά διάλεξα να ανεβάσω σήμερα. Ωστόσο, δεν διάλεξα ένα από εκείνα τα βουκολικά, τα χαρούμενα, σαν τον Αλιβάνιστο ή ακόμα τη Νοσταλγία του Γιάννη (που, να θυμίσω, εγώ το ανακάλυψα και το παρουσίασα πριν από δυο χρόνια στο ιστολόγιο), αλλά ένα αστικό διήγημα, αθηναϊκό, και μάλιστα μαύρο, που να κάνει αντίστιξη με την ευφροσύνη της ημέρας. Όπως πολλά από τα αθηναϊκά του διηγήματα, περιέχει στοιχεία κοινωνικής κριτικής: ο Παπαδιαμάντης καταγγέλλει την καταπίεση της γυναίκας (ο μέγιστος φεμινιστής συγγραφέας μας, νομίζω πως είναι) και, όπως πάντα, συμπαραστέκεται στους αδύνατους: Έως πότε όλη η αυστηρότης τών «αρμοδίων» θά διεκδικείται καί θά ξεθυμαίνει μόνον εις βάρος τών πτωχών καί τών ταπεινών;

Το διήγημα είναι γραμμένο σε μιαν εποχή που δεν υπήρχε μονιμότητα των εκπαιδευτικών και άλλα τέτοια σοβιετικά έθιμα, και βασίλευε η αξιοκρατία και η αξιολόγηση που ευαγγελίζονται και για την εποχή μας οι αγριοφιλελεύθεροι. Επίσης, στο σημείο που λέει «ήλλαξε το υπουργείον», εννοεί ότι άλλαξε η κυβέρνηση -έτσι το λέγαν τότε.

Έκανα αποπολυτονισμό με ένα αυτόματο μηχανάκι και εκσυγχρόνισα κάπως την ορθογραφία, αλλά άφησα τόνους στα πιο πολλά μονοσύλλαβα γιατί ήταν κόπος να τους βγάζω έναν-έναν. Υπάρχει στο κείμενο μια σπάνια λέξη, που λίγοι θα την ξέρουν. Πρόκειται για τη λέξη «τεθηπότα», πληθυντικός ουδετέρου της μετοχής παρακειμένου (τεθηπώς) του ρήματος ‘τέθηπα’, ενός ρήματος που δεν έχει ενεστώτα (διότι ο παρακείμενος έχει ενεστωτική σημασία). Τεθηπώς θα πει κατάπληκτος, είναι λέξη που την έχει ξαναχρησιμοποιήσει ο Παπαδιαμάντης. Δεν είναι ανάγκη να την ξέρουμε, αρκεί στα βιβλία να επισημαίνεται η σημασία.

 

ΧΩΡΙΣ ΣΤΕΦΑΝΙ

Τάχα δεν ήτον οικοκυρά κι αυτή στό σπίτι της και στην αυλήν της; Τάχα δεν ήτο κι αυτή, έναν καιρόν, νέα με ανατροφήν; Είχε μάθει γράμματα εις τα σχολεία. Είχε πάρει το δίπλωμά της από το Αρσάκειον.

Κι ετήρει όλα τά χρέη της τά κοινωνικά, καί μετήρχετο τά οικιακά έργα της, καλύτερ᾽ από καθεμίαν. Είχε δέ μεγάλην καθαριότητα εις τό σπίτι της, κι εις τά κατώφλιά της, πρόθυμη ν᾽ ασπρίζει καί νά σφουγγαρίζει χωρίς ποτέ νά βαρύνεται, καί χωρίς νά δεικνύει τήν παραξενιάν εκείνην, ήτις είναι συνήθης εις όλας τάς γυναίκας τάς αγαπώσας μέχρις υπερβολής τήν καθαριότητα. Καί όταν έμβαινεν η Μεγάλη Εβδομάς, εδιπλασίαζε τ᾽ ασπρίσματα καί τά πλυσίματα, τόσον οπού έκαμνε τό πάτωμα ν᾽ αστράφτει, καί τόν τοίχον νά ζηλεύει τό πάτωμα.

Ήρχετο η Μεγάλη Πέμπτη καί αυτή άναφτε τήν φωτιάν της, έστηνε τήν χύτραν της, κι έβαπτε κατακόκκινα τά πασχαλινά αυγά. Ύστερον ητοίμαζε τήν λεκάνην της, εγονάτιζεν, εσταύρωνε τρείς φορές τ᾽ αλεύρι, κι εζύμωνε καθαρά καί τεχνικά τίς κουλούρες, κι ενέπηγε σταυροειδώς επάνω τά κόκκινα αυγά.

Καί τό βράδυ, όταν ενύχτωνε, δέν ετόλμα νά πάγει ν᾽ ανακατωθεί μέ τάς άλλας γυναίκας διά ν᾽ ακούσει τά Δώδεκα Ευαγγέλια. Ήθελε νά ήτον τρόπος νά κρυβεί οπίσω από τά νώτα καμιάς υψηλής καί χονδρής, ή εις τήν άκραν ουράν όλου τού στίφους τών γυναικών, κολλητά μέ τόν τοίχον, αλλ᾽ εφοβείτο μήπως γυρίσουν καί τήν κοιτάξουν.

Τήν Μεγάλην Παρασκευήν όλην τήν ημέραν ερρέμβαζε κι έκλαιε μέσα της, κι εμοιρολογούσε τά νιάτά της, καί τά φίλτατά της όσα είχε χάσει, καί ονειρεύετο ξυπνητή, κι εμελετούσε νά πάγει κι αυτή τό βράδυ πρίν αρχίσει η Ακολουθία ν᾽ ασπασθεί κλεφτά-κλεφτά τόν Επιτάφιον, καί νά φύγει, καθώς η Αιμόρρους εκείνη, η κλέψασα τήν ίασίν της από τόν Χριστόν. Αλλά τήν τελευταίαν στιγμήν, όταν ήρχιζε νά σκοτεινιάζει, τής έλειπε τό θάρρος, καί δέν απεφάσιζε νά υπάγει. Τής ήρχετο παλμός.

Αργά τήν νύκτα, όταν η ιερά πομπή μετά σταυρών καί λαβάρων καί κηρίων εξήρχετο τού ναού, εν μέσω ψαλμών καί μολπών καί φθόγγων εναλλάξ τής μουσικής τών ορφανών Χατζηκώστα, καί θόρυβος καί πλήθος καί κόσμος εις τό σκιόφως πολύς, τότε ο Γιαμπής ο επίτροπος προέτρεχε νά φθάση εις τήν οικίαν του, διά νά φορέσει τόν μεταξωτόν κεντητόν του σκούφον, καί κρατών τό ηλέκτρινον κομβολόγιόν του, νά εξέλθει εις τόν εξώστην, μέ τήν ματαιουμένην από έτους εις έτος ελπίδα ότι οι ιερείς θ᾽ απεφάσιζον νά κάμουν στάσιν καί ν᾽ αναπέμψουν δέησιν υπό τόν εξώστην του· τότε καί η πτωχή αυτή η Χριστίνα η Δασκάλα (όπως τήν έλεγαν έναν καιρόν εις τήν γειτονιάν) εις τό μικρόν παράθυρον τής οικίας της μισοκρυμμένη όπισθεν τού παραθυροφύλλου εκράτει τήν λαμπαδίτσαν της μέ τό φώς ίσα μέ τήν παλάμην της, κι έρριπτεν άφθονον μοσχολίβανον εις τό πήλινον θυμιατόν, προσφέρουσα μακρόθεν τό μύρον εις Εκείνον, όστις εδέχθη ποτέ τά αρώματα καί τά δάκρυα τής αμαρτωλού, καί μή τολμώσα εγγύτερον νά προσέλθει καί ασπασθεί τούς αχράντους καί ηλοτρήτους καί αιμοσταγείς πόδας Του.

*
* *

Καί τήν Κυριακήν τό πρωί, βαθιά μετά τά μεσάνυκτα, ίστατο πάλιν μισοκρυμμένη εις τό παράθυρον, κρατούσα τήν ανωφελή καί αλειτούργητην λαμπάδα της, καί ήκουε τάς φωνάς τής χαράς καί τούς κρότους, κι έβλεπε κ᾽ εζήλευε μακρόθεν εκείνας, οπού επέστρεφαν τρέχουσαι φρού-φρού από τήν εκκλησίαν, φέρουσαι τάς λαμπάδας των λειτουργημένας, αναμμένας έως τό σπίτι, ευτυχείς, καί μέλλουσαι νά διατηρήσωσι δι᾽ όλον τόν χρόνον τό άγιον φώς τής Αναστάσεως. Καί αυτή έκλαιε κι εμοιρολογούσε τήν φθαρείσαν νεότητά της.

*
* *

Μόνον τό απόγευμα τής Λαμπρής, όταν εσήμαινον οι κώδωνες τών ναών διά τήν Αγάπην, τήν Δευτέραν Ανάστασιν καλουμένην, μόνον τότε ετόλμα νά εξέλθη από τήν οικίαν, αθορύβως καί ελαφρά πατούσα, τρέχουσα τόν τοίχον-τοίχον, κολλώσα από τοίχον εις τοίχον, μέ σχήμα καί μέ τρόπον τοιούτον ως νά έμελλε νά εισέλθει διά τι θέλημα εις τήν αυλήν καμιάς γειτονίσσης. Καί από τοίχον εις τοίχον έφθανεν εις τήν βόρειον πλευράν τού ναού, καί διά τής μικράς πλαγινής θύρας, κρυφά καί κλεφτά έμβαινε μέσα.

Εις τάς Αθήνας, ως γνωστόν, η πρώτη Ανάστασις είναι γιά τίς κυράδες, η δευτέρα γιά τίς δούλες. Η Χριστίνα η Δασκάλα εφοβείτο τάς νύκτας νά υπάγει εις τήν Εκκλησίαν, μήπως τήν κοιτάξουν, καί δέν εφοβείτο τήν ημέραν, νά μήν τήν ιδούν. Διότι οι κυράδες τήν εκοίταζαν, οι δούλες τήν έβλεπαν απλώς. Εις τούτο δέ ανεύρισκε μεγάλην διαφοράν. Δέν ήθελεν ή δέν ημπορούσε νά έρχεται εις επαφήν μέ τάς κυρίας, καί υπεβιβάζετο εις τήν τάξιν τών υπηρετριών. Αυτή ήτο η τύχη της.

*
* *

Ωραίον καί πολύ ζωντανόν, καί γραφικόν καί παρδαλόν, ήτο τό θέαμα. Οι πολυέλεοι ολόφωτοι αναμμένοι, αι άγιαι εικόνες στίλβουσαι, οι ψάλται αναμέλποντες τά Πασχάλια, οι παπάδες ιστάμενοι μέ τό Ευαγγέλιον καί τήν Ανάστασιν επί τών στέρνων, τελούντες τόν Ασπασμόν.

Οι δούλες μέ τάς κορδέλας των καί μέ τάς λευκάς ποδιάς των, εμοίραζαν βλέμματα δεξιά καί αριστερά, κι εφλυάρουν πρός αλλήλας, χωρίς νά προσέχουν εις τήν ιεράν ακολουθίαν. Οι παραμάνες οδήγουν από τήν χείρα τριετή καί πενταετή παιδία καί κοράσια, τά οποία εκράτουν τάς χρωματιστάς λαμπάδας των, κι έκαιον τά χρυσόχαρτα μέ τά οποία ήσαν στολισμέναι, κι έπαιζαν κι εμάλωναν μεταξύ των, κι εζητούσαν νά καύσουν όπισθεν τά μαλλιά τού πρό αυτών ισταμένου παιδίου. Οι λούστροι έρριπτον πυροκρόταλα εις πολλά άγνωστα μέρη εντός τού ναού, καί κατετρόμαζον τές δούλες. Ο μοναδικός αστυφύλαξ τούς εκυνηγούσε, αλλ᾽ αυτοί έφευγαν από τήν μίαν πλαγινήν θύραν, κι ευθύς επανήρχοντο διά τής άλλης. Οι επίτροποι εγύριζον τούς δίσκους κι έρραινον μέ ανθόνερον τές παραμάνες.

Δύο ή τρείς νεαραί μητέρες τής κατωτέρας τάξεως τού λαού, επτά ή οκτώ παραμάνες, εκρατούσαν πεντάμηνα καί επτάμηνα βρέφη εις τάς αγκάλας. Τά μικρά ήνοιγον τεθηπότα τούς γλυκείς οφθαλμούς των, βλέποντα απλήστως τό φώς τών λαμπάδων, τών πολυελέων καί μανουαλίων, τούς κύκλους καί τά νέφη τού ανερχομένου καπνού τού θυμιάματος καί τό κόκκινον καί πράσινον φώς τό διά τών υάλων τού ναού εισερχόμενον, τό ανεμίζον ράσον τού εκκλησιάρχου καλογήρου, τρέχοντος μέσα-έξω εις διάφορα θελήματα, τά γένια τών παπάδων σειόμενα εις πάσαν κλίσιν τής κεφαλής, εις πάσαν κίνησιν τών χειλέων, διά νά επαναλάβουν εις όλους τό Χριστός ανέστη· βλέποντα καί θαυμάζοντα όλα όσα έβλεπον, τά στίλβοντα κομβία καί τά στριμμένα μουστάκια τού αστυφύλακος, τούς λευκούς κεφαλοδέσμους τών γυναικών, καί τούς στοίχους τών άλλων παιδίων, όσα ήσαν αραδιασμένα εγγύς καί πόρρω· παίζοντα μέ τούς βοστρύχους τής κόμης τών βασταζουσών, καί ψελλίζοντα ανάρθρους αγγελικούς φθόγγους.

Δύο οκτάμηνα βρέφη εις τάς αγκάλας δύο νεαρών μητέρων, αίτινες ίσταντο ώμον μέ ώμον πλησίον μιάς κολώνας, μόλις είδαν τό έν τό άλλο, καί πάραυτα εγνωρίσθησαν καί συνήψαν σχέσεις, καί τό έν, ωραίον καί καλόν καί εύθυμον, έτεινε τήν μικράν απαλήν χείρά του πρός τό άλλο, καί τό είλκε πρός εαυτό, καί εψέλλιζεν ακαταλήπτους ουρανίους φθόγγους.

*
* *

Αλλ᾽ η φωνή τού βρέφους ήτο λιγεία, καί ηκούσθη ευκρινώς εκεί γύρω, καί ο Γιαμπής ο επίτροπος δέν ηγάπα ν᾽ ακούει θορύβους. Εις όλας τάς νυκτερινάς ακολουθίας τών Παθών πολλάκις είχε περιέλθει τάς πυκνάς τών γυναικών τάξεις διά νά επιπλήξη πτωχήν τινα μητέρα τού λαού, διότι είχε κλαυθμυρίσει τό τεκνίον της. Ο ίδιος έτρεξε καί τώρα νά επιτιμήσει καί αυτήν τήν πτωχήν μητέρα διά τούς ακάκους ψελλισμούς τού βρέφους της.

Τότε η Χριστίνα η Δασκάλα, ήτις ίστατο ολίγον παρέκει, οπίσω από τόν τελευταίον κίονα, κολλητά μέ τόν τοίχον, σύρριζα εις τήν γωνίαν, εσκέφθη ακουσίως της ―καί τό εσκέφθη όχι ως δασκάλα, αλλ᾽ ως αμαθής καί ανόητος γυνή οπού ήτον― ότι, καθώς αυτή ενόμιζε, κανείς, άς είναι καί επίτροπος ναού, δέν έχει δικαίωμα νά επιπλήξει πτωχήν νεαράν μητέρα διά τούς κλαυθμηρισμούς τού βρέφους της, καθώς δέν έχει δικαίωμα νά τήν αποκλείσει τού ναού διότι έχει βρέφος θηλάζον. Καθημερινώς δέν μεταδίδουν τήν θείαν κοινωνίαν εις νήπια κλαίοντα; Καί πρέπει νά τά αποκλείσουν τής θείας μεταλήψεως διότι κλαίουν; Έως πότε όλη η αυστηρότης τών «αρμοδίων» θά διεκδικείται καί θά ξεθυμαίνει μόνον εις βάρος τών πτωχών καί τών ταπεινών;

Εκ τού μικρού τούτου περιστατικού, η Χριστίνα έλαβεν αφορμήν νά ενθυμηθεί ότι πρό χρόνων, μίαν νύκτα, κατά τήν ύψωσιν τού Σταυρού, όταν επήγε νά εκκλησιασθεί εις τόν ναΐσκον τού Αγίου Ελισσαίου, παρά τήν Πύλην τής Αγοράς, ενώ ο αναγνώστης έλεγε τόν Απόστολον, όταν απήγγειλε τάς λέξεις «τά μωρά τού κόσμου εξελέξατο ο Θεός», αίφνης, κατά θαυμασίαν σύμπτωσιν, από τόν γυναικωνίτην έν βρέφος ήρχισε νά ψελλίζη μεγαλοφώνως, αμιλλώμενον πρός τήν φωνήν τού αναγνώστου. Καί οποίαν γλυκύτητα είχε τό παιδικόν εκείνο κελάδημα! Τόσον ωραίον πρέπει νά ήτο τό Ωσαννά τό οποίον έψαλλον τό πάλαι οι παίδες τών Εβραίων πρός τόν ερχόμενον Λυτρωτήν. «Εκ στόματος νηπίων καί θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον, ένεκα τών εχθρών σου, τού καταλύσαι εχθρόν καί εκδικητήν.»

Τοιαύτα ανελογίζετο η Χριστίνα, σκεπτομένη ότι καμία μήτηρ δέν θά ήτο τόσον αφιλότιμος ώστε νά μή στενοχωρείται, καί νά μή σπεύδει νά κατασιγάσει τό βρέφος της, καί νά μή παρακαλεί ν᾽ ανοιχθεί πλησίον της εις τόν τοίχον, διά θαύματος, θύρα, διά νά εξέλθει τό ταχύτερον. Περιτταί δέ ήσαν αι νουθεσίαι τού επιτρόπου, πρόσθετον προκαλούσαι θόρυβον, καί αφού πρός βρέφος θηλάζον όλα τά συνήθη μέσα τής πειθούς είναι ανίσχυρα, μόνη δέ η μήτηρ είναι κάτοχος άλλων μέσων πειθούς, τήν χρήσιν τών οποίων περιττόν νά έλθη τρίτος τις διά νά τής υπενθυμίσει. Κι έπειτα λέγουν ότι οι άνδρες έχουν περισσότερον μυαλό από τάς γυναίκας!

Ούτω εφρόνει η Χριστίνα. Αλλά τί νά είπη; Αυτής δέν τής έπεφτε λόγος. Αυτή ήτον η Χριστίνα η δασκάλα, όπως τήν έλεγαν έναν καιρόν. Παιδία δέν είχε διά νά φοβείται τάς επιπλήξεις τού επιτρόπου. Τά παιδία της τά είχε θάψει, χωρίς νά τά έχει γεννήσει. Καί ο ανήρ τόν οποίον είχε δέν ήτο σύζυγός της.

Ήσαν ανδρόγυνον χωρίς στεφάνι.

*
* *

Χωρίς στεφάνι! Οπόσα τοιαύτα παραδείγματα!…

Αλλά δέν πρόκειται νά κοινωνιολογήσωμεν σήμερον. Ελλείψει όμως άλλης προνοίας, χριστιανικής καί ηθικής, διά νά είναι τουλάχιστον συνεπείς πρός εαυτούς καί λογικοί, οφείλουν νά ψηφίσωσι τόν πολιτικόν γάμον.

*
* *

Από τόν καιρόν οπού είχεν ανάγκην από τάς συστάσεις τών κομματαρχών διά νά διορίζεται δασκάλα, είς τών κομματαρχών τούτων, ο Παναγής ο Ντεληκανάτας, ο ταβερνάρης, τήν είχεν εκμεταλλευθή. Άμα ήλλαξε τό υπουργείον, καί δέν ίσχυε πλέον νά τήν διορίσει, τής είπεν: «Έλα νά ζήσουμε μαζί, κι αργότερα θά σέ στεφανωθώ». Πότε; Μετ᾽ ολίγους μήνας, μετά έν εξάμηνον, μετά ένα χρόνον.

Έκτοτε παρήλθον χρόνοι καί χρόνοι, κι εκείνος ακόμη είχε μαύρα τά μαλλιά, κι αυτή είχεν ασπρίσει. Καί δέν τήν εστεφανώθη ποτέ.

Αυτή δέν εγέννησε τέκνον. Εκείνος είχε καί άλλας ερωμένας. Κι εγέννα τέκνα μέ αυτάς.

Η ταλαίπωρος αυτή μανθάνουσα, επιπλήττουσα, διαμαρτυρομένη, υπομένουσα, εγκαρτερούσα, έπαιρνε τά νόθα τού αστεφανώτου ανδρός της εις τό σπίτι, τά εθέρμαινεν εις τήν αγκαλιάν της, ανέπτυσσε μητρικήν στοργήν, τά επονούσε. Καί τά ανέσταινε, κι επάσχιζε νά τά μεγαλώσει. Καί όταν εγίνοντο δύο ή τριών ετών, καί τά είχε πονέσει πλέον ως τέκνα της, τότε ήρχετο ο Χάρος, συνοδευόμενος από τήν οστρακιάν, τήν ευλογιάν, καί άλλας δυσμόρφους συντρόφους… καί τής τά έπαιρνεν από τήν αγκαλιάν της.

Τρία ή τέσσαρα παιδία τής είχαν αποθάνει ούτω εντός επτά ή οκτώ ετών.

Κι αυτή επικραίνετο. Εγήρασκε καί άσπριζε. Κι έκλαιε τά νόθα τού ανδρός της ως νά ήσαν γνήσια ιδικά της. Κ᾽ εκείνα τά πτωχά, τά μακάρια, περιΐπταντο εις τά άνθη τού παραδείσου, εν συντροφία μέ τ᾽ αγγελούδια τά εγχώρια εκεί.

Εκείνος ουδέ λόγον τής έκαμνε πλέον περί στεφανώματος. Κι αυτή δέν έλεγε πλέον τίποτε. Υπέφερεν εν σιωπή.

Κι έπλυνε κι εσυγύριζεν όλον τόν χρόνον. Τήν Μεγάλην Πέμπτην έβαπτε τ᾽ αυγά τά κόκκινα. Καί τάς καλάς ημέρας δέν είχε τόλμης πρόσωπον νά υπάγει κι αυτή εις τήν εκκλησίαν.

Μόνον τό απόγευμα τού Πάσχα, εις τήν ακολουθίαν τής Αγάπης, κρυφά καί δειλά εισείρπεν εις τόν ναόν, διά ν᾽ ακούση τό «Αναστάσεως ημέρα» μαζί μέ τίς δούλες καί τίς παραμάννες.

Αλλ᾽ Εκείνος, όστις ανέστη «ένεκα τής ταλαιπωρίας τών πτωχών καί τού στεναγμού τών πενήτων», όστις εδέχθη τής αμαρτωλής τά μύρα καί τά δάκρυα καί τού ληστού τό Μνήσθητί μου, θά δεχθεί καί αυτής τής πτωχής τήν μετάνοιαν, καί θά τής δώσει χώρον καί τόπον χλοερόν, καί άνεσιν καί αναψυχήν εις τήν βασιλείαν Του τήν αιωνίαν.

 

Advertisements

123 Σχόλια to “Χωρίς στεφάνι (Παπαδιαμάντης)”

  1. ΤΑΚΗΣ ΣΠΕΤΣΙΩΤΗΣ said

    Χριστός Ανέστη Νίκο, χρόνια πολλά σε σένα και την οικογένειά σου.

  2. Γς said

    Καλημέρα και Χρόνια Πολλά

    >Καί όταν έμβαινεν η Μεγάλη Εβδομάς, εδιπλασίαζε τ᾽ ασπρίσματα καί τά πλυσίματα, τόσον οπού έκαμνε τό πάτωμα ν᾽ αστράφτει, καί τόν τοίχον νά ζηλεύει τό πάτωμα.

    Περιμένουμε τα παιδιά και δεν είναι ότι έχω τα κάρβουνα και τα κρεατικά μου φόρτωσε και το σαλόνι, την κουζίνα, τα ξεσκονίσματα, Δεν σταματάει κι όλας να δίνει και διαταγές.

    Τι τραβάμε κι εμείς οι ταπεινοί σύζυγοι σήμερα Παπαδιαμάντη μου πασχαλιάτικα!

  3. atheofobos said

    Το πασχαλινό σου δώρο ήταν ότι καλύτερο θα μπορούσε κανείς να διαβάσει ξυπνώντας το πρωί του Πάσχα, γιατί αυτό το μικρό αριστουργηματικό διήγημα εκτός από την κοινωνική ευαισθησία που έχει, περιέχει μερικές μοναδικές φράσεις που μόνο η καθαρεύουσα του Παπαδιαμάντη μπορεί να μας δώσει. πχ Διότι οι κυράδες τήν εκοίταζαν, οι δούλες τήν έβλεπαν απλώς, Τής ήρχετο παλμός, ασπασθεί τούς αχράντους καί ηλοτρήτους καί αιμοσταγείς πόδας Του.

  4. sarant said

    Καλημέρα, χρόνια πολλά, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

  5. Νέο Κid said

    Όταν ο Νικοκύρης κρεμάει γιορτινά στολίδια τόσο λαμπρά(δεν είχα ιδέα πως ο Παπ είχε γράψει περί πολιτ. γάμου) όλοι εμείς οι αδιάλλακτοι απλά βαράμε προσοχές και παρουσιάζουμε πληκτρολόγια. Legio expedita!

  6. Αρκεσινεύς said

    .Χρόνια πολλά σε όλους σας.

    Αθάνατε Παπαδιαμάντη, πάντα επίκαιρος, πάντα μες την καρδιά μας!

    .>>> βλέποντα απλήστως τό φώς τών λαμπάδων, τών πολυελέων καί μανουαλίων

    Πρέπει να γίνει η διόρθωση των πολυελέων σε πολυελαίων.

    .>>> εκσυγχρόνισα κάπως την ορθογραφία.

    και στο Χριστίνα;

  7. sarant said

    6: Το κείμενο το πήρα από το papadiamantis.org (δεν έχω πρόχειρη την έκδοση σε βιβλίο εδώ που είμαι). Εκεί έχει «πολυελέων», το πρόσεξα όταν το έφτιαχνα, και «Χριστίνα».

  8. Αληθώς ο Κύριος

    – Κοίτα να δεις
    – Κοιτάζω αλλά δεν βλέπω, αγαπημένη μου έκφραση

    Πάντως εδώ, σ’ αυτό το έξοχο κείμενο το κοιτάζω πρέπει να έχει κάτι από την παλιά σημασία του ρήματος την σχετική με την κοίτη, δηλαδή οι κυράδες την κοίταζαν πλαγίως ώστε να μη φαίνονται ενώ οι δούλες δεν είχαν τέτοιο πρόβλημα να φανούν πως την βλέπουν (ξετσίπωτες που θα λέγαμε σήμερα)

  9. spiral architect said

    Καλημέρα. Χρόνια πολλά σε όλους καθώς και στους σήμερα εορτάζοντες. 🙂

  10. atheofobos said

    Βέβαια είναι σαφής η προοδευτική σκέψη του Παπαδιαμάντη όταν εκείνα τα χρόνια μιλούσε για πολιτικό γάμο.
    Μόνο που στο διήγημα ο άνδρας της δεν φαίνεται πουθενά να έχει πρόβλημα με τον θρησκευτικό γάμο, απλά ο τύπος δεν ήθελε να παντρευτεί και προτιμούσε Νύμφη ανύμφευτον!

  11. Αρκεσινεύς said

    Ο γνήσιος, ο αληθινός Έλληνας και Χριστιανός, μια legio exredita, εναντίον του εσμού των χθεσινοβραδινών θεομπαικτών του Αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτη.

  12. Γς said

    8:
    Ακουσε να δεις.
    Κοίτα ν ακούσεις.

    >κρυφά καί δειλά εισείρπεν εις τόν ναόν, διά ν᾽ ακούση τό «Αναστάσεως ημέρα» μαζί μέ τίς δούλες καί τίς παραμάννες.

    …παραμάνες …ραμάνες …μάνες …άνες
    μαζί με τις … 😦

  13. odinmac said

    Καλημέρα και χρόνια πολλά σε όλους!
    Απίστευτης ομορφιάς κείμενο από έναν άνθρωπο γνώστη της ανθρώπινης ψυχής.
    Τα έργα του μιλάνε περισσότερο στην καρδιά παρά στο μυαλό, με έναν τρόπο όμως όπου το μυαλό βγαίνει σοφότερο.
    Σχετικά με το πολυέλεος θεωρώ πως είναι επιθετικός προσδιορισμός και άρα ανορθόγραφο· (πολλά τα ελέη Του).

  14. Υπέροχο. Ευχαριστούμε. Καλό Πάσχα!

  15. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

  16. Theo said

    Χριστός ανέστη!

    Αν και μαύρο αυτό το διήγημα του Παπαδιαμάντη, αποπνέει την ευφρόσυνη χάρη αυτού του λειτουργημένου συγγραφέα.

    Ευχαριστώ.

  17. κύριε Σαραντάκο,

    Χρόνια Πολλά και Καλή Ανάσταση.

    » …Και τη θωριά νοερά ναυρώ ζητώντας που της μοιάζει… »

    «Εικασία» (Τέλλος Άγρας)

    Δεν νομίζω να χρειάζεται να σας επαινέσω και εγώ για την επιλογή του κειμένου του Παπαδιαμάντη. Η αναφορά σας τιμά την μνήμη του όπως και να το δει κανείς, πέρα από κοινωνιολογικά σχόλια ή συσχετισμούς με την «γιορτή» της Ανάστασης.

    Θα ήθελα να θίξω στο ζήτημα του τονισμού των κειμένων. Αρχικά ξεκίνησα να διαβάζω την ανάρτηση σας, αλλά στις δύο πρώτες παραγράφους σταμάτησα και αναζήτησα το αρχικό κείμενο που έχω στην βιβλιοθήκη μου. Διαβάζοντας το από εκεί συνειδητοποίησα κάποια πράγματα σε σχέση με τους χειρισμούς των κειμένων, τον τονισμό και τα σημεία στίξης.

    Δεν κατάλαβα γιατί τελικά κάνατε όλη αυτήν την προσπάθεια του αποπολυτονισμού. Η ανάγνωση χωρίς όλους τους τόνους ή τα πνεύματα, μου άφησε μια αίσθηση παραλλαγής του κειμένου χωρίς «ηχητικά» κέντρα. Σε τέτοια κείμενα με την «αφαίρεση» του τονισμού κατά την νοητική και την ηχητική τους αναπαράσταση χάνονται τεράστιες ποσότητες πληροφορίας και «κατεύθυνσης» από τον συγγραφέα προς τον αναγνώστη.

    Δεν θα ήταν καλύτερα αν το αφήνατε όπως ήταν;

    Ξαναδιαβάστε το απόσπασμα που σας παραθέτω παραπάνω από τον ‘Αγρα. Πόσο άνευρο και άτονο ακούγεται αυτό το «ναυρώ» χωρίς την ψιλή στο ύψιλον και την περισπωμένη στο ωμέγα; Προσωπικά μου «ακούγεται» σχεδόν λάθος και σίγουρα εκτός της αισθητικής του Άγρα.

    Καλές γιορτές και καλές αναγνώσεις.
    Δημήτρης Κοτσιφάκος

  18. Καλημέρα και Χρόνια Πολλά!

    Τις Κυριακές, λόγω θέματος, συνήθως δεν σχολιάζω. Είναι από τις περιπτώσεις «μη μιλάς και άκου να μαθαίνεις». Σήμερα θέλω να πω ότι τον Παπαδιαμάντη, ελάχιστα τον είχα στο μυαλό μου σαν κανονικό άνθρωπο. Αυτό που αρχικά μου είχε μείνει σχεδόν αποκλειστικά στο μυαλό, ήταν η θρησκευτική πλευρά του (αναμφισβήτητα μεγάλη προφανώς) και μια φωτογραφία του με ράσο, από το ανθολόγιο του σχολείου.

    Σιγά – σιγά, άρχισαν να έρχονται στο φως διάφορα κομμμάτια του παζλ. Πρώτα θυμήθηκα (γιατί μας το έλεγαν αλλά το είχα ξεχάσει) ότι πήγαμε (για μερικά χρόνια τουλάχιστον) στο ίδιο σχολείο. Μετά ήταν αυτή η πολύ ωραία φωτογραφία με τον Βλαχογιάννη στη Δεξαμενή (και το σχετικό διήγημα, άσχετα αν εκεί είναι φανταστικός). Τώρα αυτή παράγραφος

    «Αλλά δέν πρόκειται νά κοινωνιολογήσωμεν σήμερον. Ελλείψει όμως άλλης προνοίας, χριστιανικής καί ηθικής, διά νά είναι τουλάχιστον συνεπείς πρός εαυτούς καί λογικοί, οφείλουν νά ψηφίσωσι τόν πολιτικόν γάμον.» !!!

    ΥΓ: Και για να ευθυμίσωμεν ολίγον, αφού παρατηρήσω την υπό του Νικοκύρη συγκεκαλυμμένη κομματική προπαγάνδα στην αρχή της 15ης παράγραφου (νομίζατε ότι το διήγημα διαλέχτηκε επ’ευκαιρία του Πάσχα, ε; :-D), μόλις ανακαλύψαμε και την Παπαδιαμαντική προέλευση των κλισέ «Αλλά εμείς εδώ δεν πολιτικόλογούμε» και «αλλά εμείς εδώ λεξιλογούμε»! 😀

  19. odinmac said

    Μια παράκληση θα ήθελα να κάνω, σε όποιον γνωρίζει το παπαδιαμαντικό έργο, να υποδείξει εάν είναι δυνατόν κάποια σωστή έκδοση του συνόλου του έργου του για να μη χαθώ στο διαδύκτιο.
    Η συγκεκριμένη του Βαλέτα υπάρχει ακόμα; και αν ναι, εμπεριέχει όλα τα κείμενά του;

  20. aerosol said

    Χρόνια πολλά στους φίλτατους θαμώνες και τον Νικοκύρη μας!

  21. Γς said

    >όταν επήγε νά εκκλησιασθεί εις τόν ναΐσκον τού Αγίου Ελισσαίου, παρά τήν Πύλην τής Αγοράς

    Ο Άγιος Ελισαίος. Πόσοι δεν περνούμε μπρος του χωρίς να προσέχουμε το εκκλησάκι αυτό του Παπαδιαμάντη. Εκεί στο Μονασηράκι, δίπλα σχεδόν απ τον σταθμό. Απέναντι απ την Βιβλιοθήκη του Αδριανού. Εκεί που έψελνε μαζί με τον ψάλτη ξάδελφό του Αλέξανδρο Μωραϊτίδη.

  22. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα, χρόνια πολλά σε όλους!

    19: Ο Βαλέτας έκανε μια έκδοση χρήσιμη για την εποχή του, άλλωστε όταν τη διάβαζε ο παππούς μου ήταν τέλη δεκαετίας 1960. Σήμερα έχει ξεπεραστεί. Σου συστήνω την 5τομη κριτική έκδοση του Τριανταφυλλόπουλου (εκδ. Δόμος). Μπορείς να τη βρεις ηλεκτρονικά στο papadiamantis.org (όποτε είναι ανοιχτό).

    18: Αρχή 15ης παραγράφου; Μήπως 2ης;

    17: Δεν συμφωνώ. Αν μεταδίνανε τέτοιες πληροφορίες τα πνεύματα και η περισπωμένη θα νιώθαμε όλοι την έλλειψή τους.

  23. Theo said

    @19:
    Η πληρέστερη είναι η ιστορική πεντάτομη κριτική έκδοση που εκπόνησε ο Δημήτρης Τριανταφυλλόπουλος και εξέδωσε ο «Δόμος», τη δεκαετία του ᾿90, αν δεν απατώμαι.

    Το 2011 το «ΒΗΜΑ» κυκλοφόρησε μια δεκαπεντάτομη έκδοση (σε τομίδια των 300 σελίδων), με επιμέλεια του Δημήτρη Μαυρόπουλου, εκδότη του «Δόμου». Της λείπει μόνο το κριτικό υπόμνημα της πεντάτομης, αλλά έχει και κάποια διηγήματα που δεν είχαν ανακαλυφθεί ή αποδοθεί στον Παπαδιαμάντη όταν έγινε η έκδοση του «Δόμου». Μόνο που συμφωνήθηκε να μην υπάρχει επανέκδοση της δεκαπεντάτομης. Οπότε, δεν ξέρω αν έχουν μείνει κάποια αντίτυπα στα γραφεία του «ΒΗΜΑΤΟΣ».

    Αλλά και η ιστοσελίδα papadiamantis.org είναι δημιούργημα του Μαυρόπουλου και της παρέας του («Εταιρία Παπαδιαμαντικών Μελετών»; κάπως έτσι), άρα έχει την ίδια αξιοπιστία με τις προηγούμενες εκδόσεις.

    (Από μαθητής του Δημοτικού έχω μια παλιά έκδοση των Απάντων του Παπαδιαμάντη, αυτήν της Βέης-Σεφερλή. Το 2011 αγόρασα και την έκδοση του «ΒΗΜΑΤΟΣ». Στην έκδοση Βέης-Σεφερλή: πολυέλαιοι, ενώ στην έκδοση του «ΒΗΜΑΤΟΣ» πολυέλεοι. Φαίνεται πως ο κριτικός εκδότης κατέληξε στο συμπέρασμα πως ο Παπαδιαμάντης, παρετυμολογώντας, έγραφε συνειδητά πολυέλεοι.)

  24. Theo said

    της Βέη-Σεφερλή, φυσικά.

  25. Theo said

    οΝίκος Τριανταφυλλόπουλος, φυσικά.

  26. Αλέκος said

    Πραγματικά καταπληκτικό…
    Χρόνια πολλά

  27. Theo said

    1981-1988, η έκδοση του «Δόμου».

  28. odinmac said

    22, 23

    Σας ευχαριστώ πολύ!

    Τριανταφυλλόπουλος και δόμος λοιπόν.

    Υ.γ. «ηλεκτρονικά» δεν μπορώ να διαβασω τίποτα. Η αίσθηση του βιβλίου, του ξεφυλλίσματος, η αφή του ξύλου (χαρτιού), οι υποσημειώσεις με το μολύβι, η υπογραφή μου στο εσώφυλλο με τα νουμεράκια του μήνα και του έτους αγοράς, είναι όλα μέρος μιας ιεροτελεστίας απαράβατης.
    Ακόμη και όταν βγαίνω απ’ το βιβλιοπωλείο δεν παίρνω σακούλα για να τα νοιώθω στα χέρια μου (όταν δεν είναι πάνω από 2-3).

    Εάν ποτέ καταργηθούν τα βιβλία θα σταματήσω τελείως το διάβασμα.

    Να ‘στε καλά.

  29. sarant said

    23: Η 15τομη έχει ένα επιπλέον διήγημα, το Γιαλόξυλο.

  30. NM said

    Αχ αυτές οι δασκάλες. Καημό τόχω να δω δασκάλα να γεννάει παιδιά. Εχω γνωρίσει καμιά εκατοστή. Απ αυτές, μόνο δύο γίνανε μανάδες. Η μια μάλιστα παραιτήθηκε μόλις γέννησε.
    Περιέργως δεν συμβαίνει το ίδιο με τους δάσκαλους, σπάνια θα δεις κάποιον χωρίς νάχει κάνει δική του οικογένεια.
    – Κατά τα λοιπά, εύχομαι Χρόνια Πολλά.

  31. Γιάννης Κουβάτσος said

    Χριστός Ανέστη και χρόνια πολλά!
    Ό,τι πρέπει είναι για σήμερα (και για πάντα!) ο Παπαδιαμάντης μας, Νικοκύρη! Να προτείνω και το »Άρατε πύλας» του ξαδέρφου Μωραϊτίδη, που το (τον) αγαπώ πολύ;http://www.sansimera.gr/anthology/482

  32. Χριστὸς Ἀνέστη καὶ χρόνια πολλά!

    #28 κι ἐγὼ ἠλεκτρονικὰ δὲν μπορῶ νὰ διαβάσω ἐκτενῆ κείμενα.

  33. Theo said

    @29: Ευχαριστώ για τη διόρθωση, Νικοκύρη.

    @28, 32:
    Κι εγώ δυσκολεύομαι με τα εκτενή κείμενα στον υπολογιστή. Ωστόσο, στην ταμπλέτα των 10,1 ιντσών που έχω, διαβάζω αρκετά άνετα όσα είναι σε μορφή e-pub.

  34. Αρκεσινεύς said

    11. Καμαρώστε τους.

    η 4η και 5η από το τέλος

    http://www.zougla.gr/greece/article/mike

  35. Πέπε said

    Χριστός ανέστη.

    Κι εγώ διαφωνώ με τον αποπολυτονισμό.

    1) Ο Παπαδιαμάντης δεν το έγραψε έτσι. Προς τι η επέμβαση;
    2) Η καθαρεύουσα δεν είναι δυνατόν να γραφτεί με το σημερινό μονοτονικό: για να ξεχωρίσεις το εἷς από το εἰς, το ἥ από το ἤ (ή από το ἡ) κλπ., ή θα αναγκαστείς να φτιάξεις ένα νέο μονοτονικό, ή δε θα τα ξεχωρίσεις και θα δημιουργήσεις ένα σωρό αμφισημίες και δυσκολίες που, επίσης, δεν υπήρχαν στο πρωτότυπο.
    3) Πόσο μάλλον όταν αυτά γίνονται μ’ έναν πρόχειρο τρόπο, μ’ ένα αυτόματο μηχανάκι που δεν ξέρει ούτε μονοτονικό ούτε πολυτονικό, και αφήνει το κείμενο γραμμένο σε καινοφανές υβριδικό σύστημα. Οπωσδήποτε καταλαβαίνω ότι ανήμερα Λαμπρή, σ’ ένα ιστολόγιο που έχει καθημερινά καινούργιο κείμενο χωρίς αργίες και απεργίες, κάπου δεν υπάρχει χρόνος να το πληκτρολογήσεις όλο από την αρχή. Αλλά κι αυτό το πράγμα, με την ψηφιακή τεχνολογία που ανοίγει νέους ανεξερεύνητους δρόμους προς την προχειρότητα και την ποιοτική έκπτωση! (πριν τον ψηφιακό ήχο και την ψηφιακή εικόνα, δεν υπήρχε ήχος και εικόνα με τόσο χαμηλή ανάλυση – ε, ούτε και αυτόματος ημιαποπολυτονισμός!)

    Ανεξαρτήτως όλων των παραπάνω, απόρησα με το αναύξητο «οδήγουν» στην παράγραφο που αρχίζει «Οι δούλες μέ τάς κορδέλας των καί μέ τάς λευκάς ποδιάς των…».

  36. Το έχουμε ξαναπεί, σε πολύ κόσμο τα πολυτονικά κείμενα εμφανίζονται με τετραγωνάκια στη θέση των στολισμένων γραμμάτων. Είναι κι αυτός ένας λόγος να αποφεύγουμε τα αλεξανδρινά σκουληκάκια όταν δεν είναι απαραίτητα.
    Και είναι άραγε; Ειλικρινά, δυσκολεύτηκε κανείς έστω και λίγο να καταλάβει τι λέει ο Παπαδιαμάντης, σκόνταψε κανείς έστω και για μια στιγμή διαβάζοντας, μόνο και μόνο γιατί έλειπαν οι δασείες και οι υπογεγραμμένες ή γιατί οι περισπωμένες είχαν γίνει οξείες; Εγώ τουλάχιστον την πρώτη φορά δεν πρόσεξα καν — κι ας μας είχε προϊδεάσει ο Νικοκύρης — τους περισσευάμενους τόνους στα μονοσύλλαβα!

  37. Αρκεσινεύς said

    Αφού
    τα έρριπτον, έρραινον, ερρέμβαζε έμειναν με 2ρ
    υποτακτικές με η,
    γιατί να μη διατηρηθεί και η πολυτονική γραφή;

    Δεν επιπλήττομεν, ούτε διαμαρτυρόμεθα ως έπραττε, τουλάχιστον αρχικώς, η ταλαίπωρος αστεφάνωτη, απλώς τη γνώμη μας γράφουμε.

    .35 Το οδήγουν στην έκδοση με επιμέλεια Μ.Περάνθη είναι γραμμένο με ω και βέβαια τα πολυελαίων, πολυέλαιοι με αι.

  38. sarant said

    35-36-37: Προφανώς κανείς δεν εμποδίζεται στην κατανόηση από τον αποπολυτονισμό. Συμφωνώ βέβαια ότι για να πολυτονίσεις καθαρεύουσα «κανονικά» πρέπει να το κάνεις με περισσότερη προσοχή, να βάλεις τόνους σε κάποια μονοσύλλαβα για να ξεχωρίζουν τα ζευγάρια που λέει ο Πέπε (και μερικά άλλα).

    Πολλά μηχανήματα, πράγματι, όπως αυτό που έχω στο γραφείο, ΔΕΝ αποδίδουν τα πολυτονιζόμενα γράμματα αλλά εμφανίζουν τη θέση τους τετραγωνάκια. Ακόμα χειρότερα, το κινητό μου, δεν εμφανίζει καθόλου τα πολυτονιζόμενα, ούτε καν με τετραγωνάκια (π.χ. στο σχόλιο 32 του Κορνήλιου). Και μόνο αυτό είναι ικανός λόγος για τον αποπολυτονισμό.

    35-37: Προσάρμοσα ελαφρώς την ορθογραφία: υποτακτική σε -εις και χρονικές αυξήσεις (π.χ. ωδήγουν->οδήγουν). Αν δείτε πόσο περισσότερο το έχει προσαρμόσει ο ΝΔΤριανταφυλλόπουλος (π.χ. της δούλαις -> τις δούλες) σε σχέση με την πρώτη δημοσίευση, θα καταλαβαίνατε ότι η ένσταση «ο Ππδ. δεν το έγραψε έτσι» είναι έωλη. Έτσι κι αλλιώς είναι αδύνατο να το αναπαράξουμε όπως το έγραψε ο Ππδ. ή μάλλον όπως το τύπωσε ο τυπογράφος της εφημερίδας.

    Θα έλεγα μάλιστα ότι το γεγονός ότι το διήγημα πρωτοτυπώθηκε σε εφημερίδα και όχι σε βιβλίο από τον Ππδ. όχι απλώς συγχωρεί τον εκσυγχρονισμό της ορθογραφίας αλλά τον επιβάλλει.

    37: Στον Τριανταφυλλόπουλο γράφει «πολυέλεοι» -ή τουλάχιστον στο papadiamantis.org.
    Τα δύο ρ του έρραινον τα κρατάμε διότι δεν γράφουμε «έραιναν». Όταν εκσυγχρονίζουμε την ορθογραφία, το κρέας είναι δικό μας και τα κόκαλα του αρχικού κειμένου: ούτε νι κόβουμε, ούτε αλλάζουμε φθόγγους.

  39. Munich said

    Πολύ ωραίο διήγημα που δεν γνωρίζαμε μάλιστα, σας ευχαριστούμε πολύ.
    Χρόνια πολλά σε ολους τους πιστούς και χαιρετισμούς απο το κατανυκτικό velehrad
    (Ακούστε το από εμας τους άθεους…σαν το ελληνικό πάσχα δεν έχει πουθενα…)

  40. odinmac said

    Θα διαφωνήσω κι εγώ με την μετατροπή των πρωτοτύπων πολυτονισμένων σε μονοτονικά.
    Το ίδιο θα διαφωνήσω και στην απλοποιημένη ορθογραφία σε παλιότερα κείμενα· σε όλες τις γλώσσες. Δεν θα μου άρεσε ας πούμε να διαβάσω έργα του Σαίξπηρ στα νεοαγγλικά (ή να παρακολουθήσω θεατρικά του στην σύγχρονη αγγλική προφορά) γιατί δεν θα ‘ταν ο ιστορικός Σαίξπηρ.
    Και για αισθητικούς λόγους. Δεν έχουμε όλοι τα ίδια γούστα και αυτό είναι κάτι ωραίο κατά την γνώμη μου. Φερ’ ειπείν η αισθητική των αρχαίων ελληνικών κειμένων κατά την δική μου, και όχι μόνο, πρόσληψη, είναι αξεπέραστη, ασύγκριτη, άφταστη, μοναδική. Και ας μη ξέρω αρχαία. Μπορεί βέβαια σε αρκετούς να μην αρέσουν. Και; Καταργούμε την Ιστορική γραφή;
    Τους τελευταίους μήνες προσπαθώ να γρατσουνίσω μια κιθάρα που έχω. Κοιτάζοντας κάποιες παρτιτούρες του Μπαχ και του Προκόβιεφ η αστροφυσική μοιάζει με στραγάλια. Φαντάζεστε να απλοποιούσαμε και την γλώσσα της μουσικής; Θα μπορούσαν να γραφούν τέτοια αξεπέραστα μέχρι στιγμής έργα σε μια απλοποιημένη μουσική γλώσσα; Και για ποιόν λόγο; Για να παίξω και εγώ Μπαχ ο λαϊκός; Ας μην σώσω να παίξω ποτέ αν δεν στρωθώ στο διάβασμα και στην επίπονη εργασία που χρειάζεται γι’ αυτή τη δουλειά. Και στο φινάλε δεν θα είναι Προκόβιεφ αυτό που θα παίξω, θα είναι κάτι σαν Σάκης Ρουβάς (να είναι καλά το παιδί βέβαια, συμπαθέστατος).
    Κοιτάξτε να δείτε, επειδή είμαι της γνώμης πως ο κάθε άνθρωπος αναπτύσεται σε ανάλογη σχέση με τα καθήκοντα, υποχρεώσεις, που αναλαμβάνει κατά τη διάρκεια της ζωής του, θεωρώ πως η απλοποίηση σε οποιονδήποτε γνωστικό τομέα, γλώσσα, γραφή, μουσική, επιστημες, ακόμα και στην άθληση, μας γυρίζει κάποια βήματα πίσω (μην το μπερδέψουμε με το «ξυράφι του Όκκαμ).

    Υ.γ. Θεωρήστε αν θέλετε αυτά που έγραψα μια κατάθεση γνώμης και όχι επιχειρημάτων προς την μία ή την άλλη κατεύθυνση, με φιλική πάντα διάθεση.
    Υπόσχομαι πως δεν θα επανέλθω στο ίδιο ζήτημα, απλώς ήθελα να γνωρίσετε τις σκέψεις μου (γιατί είμαι σχεδόν άγνωστος στο ιστολόγιο) και τέλος.

    Χρόνια πολλά και πάλι.

  41. 22 γ: Όχι τη δεύτερη, τη δέκατη πέμπτη. Εντάξει, μπορεί το χωρατό να είναι λίγο κρύο, αλλά αναφέρομαι στην 15η παράγραφο του διηγήματος, όχι της συνολικής ανάρτησης, αυτήν που αρχίζει από «Τότε η Χριστίνα η Δασκάλα, ήτις ίστατο ολίγον παρέκει, οπίσω από τόν τελευταίον κίονα…». Διαβάστε λίγο παρακάτω και θα καταλάβετε.

  42. Σχετικά με σκουληκάκια και κινητά: Ένα από τα λίγα ντουζ πουάν που δίνω στο άη-Φων μου, σε σχέση με την Ανδροειδή ταμπλέτα μου, είναι ότι εμφανίζει κανονικά τα πολυτονικά κείμενα, και δεν αντικαθιστά τα τονούμενα γράμματα με το απόλυτο κενό. ΟΜΩΣ, υπάρχει ένα σοβαρό, στα πλαίσια αυτής της συζήτησης, θέμα: Το μονοτονικό της Apple, νομίζει ότι στα αρχικά τονούμενα κεφαλαία, δεν σημειώνεται ο τόνος. Έτσι μου αντικαθιστά το «Ένας» με το «Ενας», το «Όμως» με το «Ομως», κλπ. Αυτό αν δεν κάνω λάθος δεν είναι σύμφωνο με τους κανόνες, έτσι δεν είναι; Σε μια τέτοια περίπτωση, μήπως θα έπρεπε να υποβληθεί ξερωγώ από κάποιον φορέα κάποιο υπόμνημα στην Apple, ώστε να το διορθώσει;

  43. Νέο Κid said

    Προσωπικά ,δεν βλέπω τι θα μού προσέφερε αισθητικά και συγκινησιακά (αφήστε δε την κατανόηση) ένα αρχαίο κείμενο κεφαλαιογράμματο και άνευ διαστημάτων μεταξύ των λέξεων. Στο φινάλε ο Νίκος δεν άλλαξε τη ΓΛΩΣΣΑ του Παπ. Άλλαξε τη γραφή. Μήπως πρέπει ας πούμε σε μια σύγχρονη απόδοση του Διόφαντου να χρησιμοποιούμε την πρωτότυπη περίφραση αντί της σύχρονης αλγεβρικης σημειογραφίας; όχι βέβαια.

  44. Munich said

    Όμως
    Κώστα αν απενεργοποίηςεις το διορθωτή σου βάζεις κανονικά τόνο στα κεφαλαια στο άη- Φον

  45. 43: Πώς φαίνεται ότι παίζεις στα τσικό. Real men διαβάζουν ΚΑΙ βουστροφηδόν. 😉

  46. 44: Ναι, ΟΚ, τότε όμως τα γράφεις όλα εσύ. Και τώρα, καμιά φορά, άμα εκνευρίζομαι, γυρίζω πίσω και του βάζω τον τόνο με το χέρι εκ των υστέρων. Το θέμα είναι να έχουμε και την ευκολία της υποβοήθησης στην πληκτρολόγηση, ειδικά σε «δύσκολες»συσκευές όπως τα κινητά.

  47. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    41: Χα χα!

    40: Η ορθογραφία εκσυγχρονίζεται από όλους όσους (σικ) εκδίδουν παλιά κείμενα. Αλλιώς θα διάβαζες «είνε», «μεγαλείτερος», «ταις δούλαις», διότι έτσι ήταν οι πρώτες δημοσιεύσεις.

  48. Πέπε said

    @42: Έτσι όπως τα λες είναι.

    @38: Άμα είναι έτσι, με τα τετραγωνάκια, πάω πάσο. Και πάλι όμως, με ορισμένες ορθογραφικές αλλαγές διαφωνώ.

    α) Η αλλαγή «ωδήγουν» > «οδήγουν» δεν είναι εκσυγχρονισμός. Δεν είναι μια λέξη που παλιά γραφόταν με ω και αργότερα άλλαξε κι έγινε με ο. Πάντα με ω γραφόταν, μέχρι που καταργήθηκε όλη μαζί και αντικαταστάθηκε από το «οδηγούσαν» (το οποίο, αν σε παλιό κείμενο το δούμε με ω, νομιμοποιούμαστε να το εκσυγχρονίσουμε). Αναχρονισμός είναι, γιατί εφαρμόζουμε έναν νεότερο κανόνα (τη μη διατήρηση της χρονικής αύξησης) σε μια παλιότερη γλωσσική μορφή που δεν τον γνώριζε.

    β) Ανάλογα και με τις υποτακτικές. Σήμερα η υποτακτική δεν έχει δική της διαφορετική κλίση και αν δεν κάνω λάθος δε γίνεται καν δεκτό ότι υπάρχει υποτακτική. Στη γλώσσα του Παπαδιαμάντη όμως υπήρχε σαφέστατα. Τη βλέπουμε π.χ. εδώ, στο «διατηρήσωσι» και το «ψηφίσωσι». Άρα γιατί να αλλάξουμε ορισμένα μόνο πρόσωπα;

    Δεν ισχύει το ίδιο για της δούλαις, ένα τύπο που προφορικά είναι ακριβώς ο ίδιος όπως τότε αλλά που η γραφή του άλλαξε (και που άλλωστε έχει αποδειχτεί ότι, ακόμη και για τότε, η γραφή με η και αι δε δικαιολογείται).

  49. ilias said

    Χριστός Ανέστη!

  50. Αρκεσινεύς said

    οδήγουν και έρριπτον – έρραινον δεν ταιριάζουν ορθογραφικά.

  51. Θα συμφωνήσω με τον Πέπε και τον Αρκεσινέα. Πέρα από το γενικό ζήτημα της διατήρησης ή όχι του πολυτονικού, η ορθογραφία της καθαρεύουσας δεν έχει αλλάξει, και είναι κάπως σόλοικο να γράφουμε «έραψε» / «οδήγησε» / «να έχει» και ταυτόχρονα «έρριπτον» / «ωδήγει» / «να έχωσι». Η ορθογραφία της δημοτικής έχει αλλάξει, κι έτσι σήμερα θα γράψουμε βεβαίως «τις δούλες» και όχι «της δούλαις». Βέβαια, αυτό δεν μας λύνει το πρόβλημα του τι να κάνουμε αν το πρωτότυπο γράφει «Να προσέχη της δούλαις του»: θα εκσυγχρονίσουμε την υποτακτική με το σκεπτικό πως η όλη φράση είναι στη δημοτική; Κι αν δεν είναι διάλογος, κι ο συγγραφέας γράφει «τον συνεβούλευσε να προσέχη της δούλαις του»; Άκρα λογική συνέπεια δεν χωρεί σε μια τόσο γοητευτικά μικτή γλώσσα σαν του Παπαδιαμάντη. Άλλωστε και στα γαλλικά, τα κείμενα του 16ου αιώνα και εξής εκδίδονται σήμερα συνήθως με τη σημερινή ορθογραφία, όταν όμως αυτό θα επηρέαζε την ομοιοκαταληξία, αμέσως νεκρανασταίνονται τα διάφορα il aimoit!

    Αντιθέτως, δεν καταλαβαίνω καθόλου τι θέλει να πει ο Odinmac μιλώντας για τον Σέξπιρ. Σαφώς με τη σημερινή ορθογραφία εκδίδονται σήμερα τα έργα του και με τη σημερινή προφορά ανεβαίνουν στη σκηνή!

  52. sarant said

    51: Το λες και μόνος σου: στη Γαλλία τα κείμενα του 16 αι. εκδίδονται με τη σημερινή ορθογραφία συνήθως, εκτός όταν αλλάζει η εκφορά της λέξης. Το ίδιο γίνεται κι εδώ. Δεν κόβουμε νι, δεν κάνουμε «να έχουν» το «να έχωσι» -αλλά το «να παίζη» μπορεί και πρέπει να γίνει «να παίζει» όπως και το τιμιώτερος να μπει με όμικρον.

  53. Αρχιμήδης Αναγνώστου said

    Ο αποπολυτονισμός είναι μεγάλη ασέβεια στο πρόσωπο του Παπαδιαμάντη

  54. leonicos said

    Ας πω κι εγώ κάτι, έστω κι εκ των υστέρων, για τον Σερ Σαρ.

    Ομολογώ ότι δεν με δυσκόλεψε ούτε μ’ ενόχλησε ο μονοτονισμός. Το παράδειγμα από τον Άγρα είναι ατυχές. Αν βγάλεις την έκθλιψη από το ναὔρω, πρέπει να γράψεις νά ‘βρω, σε δυο λέξεις. Αλλά καιτο παράδειγμα με τον Διόφαντο ή τον Ομάρ καγιάμ, πάλι ακραίο είναι.

    Το αν έχουμε δικαίωμα να μονοτονίσουμε, δικαίωμα λέω, είναι άλλο ζήτημα. Ο Νοικοκύρης πιστεύει ότι το έχει. Αν όμως μπορούσε πρακτικά να το αναρτήσει πολυτονικά,. έκανε α) μια περιττή δουλειά και β) μισή και συνεπώς άστοχη κάπως ασπό τη στιγμή που ακόμα δεν έχουμε κατασταλάξει οριστικά στα μονοσύλλαβα. Τί ερωτηματιοκό, τι έκπληξης, τι αναφορικό, γιά απιφωνηματικό, γιά προτακτικό, για =δια, για τι και γιατί κ.ο.κ.

    Μεγαλύτερο πρόβληαμ είναι αν το της δούλαις = τις δούλες. Το να ν το έκανε κάποιος επιμελητής, δεν μας δεσμεύει ούτε μας εξαναγκάζει.

    Τέλος, όπως εξήγησε και ο Πεπε πιο πάνω, τον οδηγούντο είναι παντελώς άτοπο και άστοχο και αμάρτημα και λάθος

  55. Νέο Kid Στο Block said

    Νικοκύρη, ευχαριστούμε που σέβεσαι τις χιλιάδες των αδιάλλακτων λεγεωνάριων που παρακολουθούν ευλαβικά και από τηλέφωνα και τοστιέρες και που θα έχαναν το ωραίο κείμενο αν ήταν σκουλικιασμένο.
    Ο Παπαδιαμάντης σήμερα θα ήταν προφανέστατα φανατικός και αδιάλλακτος μονοτονιστής!

  56. sarant said

    55: Κι εγώ το πιστεύω αυτό.

  57. Τίτος Εξώς Χριστοδούλου said

    Χρόνια πολλά. Ευχαριστώ για το δώρον.
    Ο Τριανταφυλλόπουλος. Εντρυφήματα και τα δικά του διηγήματα, στην Ίνδικτο.

  58. Τίτος Εξώς Χριστοδούλου said

    Κι έπλυνεν κι εσυγύριζεν όλον τον χρόνον. Με πόσο νόημα. Ως να ημπορουσε, ποτέ, να πλυθεί ο κόσμος μας ετούτος…

  59. BLOG_OTI_NANAI said

    Κάποιο πρόβλημα έτυχε με αποστολή σχολίου: για πρώτη φορά, μετά το πάτημα του κουμπιού «Δημοσίευση Σχολίου», η σελίδα ανανεωνόταν χωρίς ούτε το σχόλιο να φαίνεται, ούτε κάποιο μήνυμα λάθους να εμφανίζεται. Και δοκίμασα 4-5 φορές να στείλω το σχόλιο.

    Μήπως έχεις κάνει κάποιες ρυθμίσεις που να ορίζουν ότι αν ένα σχόλιο περιέχει πολλά λινκς, πάει στα σκουπίδια απευθείας σαν spam; Ρωτάω γιατί κάπου είχα ακούσει για το WordPress κάτι τέτοιο.
    Το σχόλιο περιείχε 7 λινκς, διότι είχα βρει και είχα επεξεργαστεί (αφαίρεσα υδατόσημα κ.λπ.) για να ανεβάσω τις σελίδες από το «Χωρίς Στεφάνι» από τις εκδόσεις Φέξη.

    Βέβαια, και άλλες φορές σχόλια μου περιείχαν μερικά λινκς, αλλά ουδέποτε είχα δει τέτοιο πρόβλημα.

    Μήπως τυχόν στα spam βλέπεις το σχόλιο μου να επαναλαμβάνεται 4-5 φορές;!

  60. Αρχιμήδης Αναγνώστου said

    Άποψη μου είναι ότι το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε για να προκαλέσει την παραπάνω συζήτηση, παρά για να αναδείξει τον Παπαδιαμάντη. Αν μη τι άλλο όσοι στήριξαν ιδεολογικά τις μεταρρυθμίσεις που έκαναν δυσπρόσιτα τα κείμενα του Παπαδιαμάντη στους νέους, θα έπρεπε τουλάχιστον να ζητήσουν συγγνώμη και να κρυφτούν

  61. Νέο Kid Στο Block said

    Τα κείμενα του Παπαδιαμάντη γίνονται ευπρόσιτα στη νεολαία όταν μονοτονίζονται . H αγάπη και ο σεβασμός των Σαραντακαίων στον Παπαδιαμάντη είναι διαχρονικός και γνωστός. O Nίκος δεν έχει ανάγκη να «χρησιμοποιήσει» τον Παπαδιαμάντη για να «προκαλέσει συζητήσεις».
    Προσωπικές μου νομικές απόψεις βεβαίως.

  62. Νέο Kid Στο Block said

    Θυμάμαι και τους Γερμανούς κατασκευαστές λογαριθμικών κανόνων ,πώς γκρίνιαζαν όταν βγήκαν τα πρώτα μηχανάκια texas instruments… μετά βγήκαν τα θρυλικά CASIO.

  63. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    40 – Η γλώσσα της μουσικής είναι απλή, σαν την γλώσσα των μαθηματικών, αλλα και σαν τις καθομιλουμένες, γι΄αυτό και έχουν δημιουργηθεί τέτοια μουσικά, μαθηματικά, και λογοτεχνικά αρσιτουργήματα, απλώς πρέπει αν μάθει κανείς την γλώσσα, όσο καλύτερα μαθαίνουμε μια γλώσσα, τοσο καλύτερα εκφραζόμαστε. Όλο το σύμπαν είναι απλό στην όποια ολότητά του, απλά είναι ζήτημα κατανοήσεως, όπως και των προβλημάτων, αφού βρεθεί η λύση τους, εκ των υστέρων αντιλαμβανόμαστε πόσο απλή ήταν.
    Το παράδειγμα με τον Μπάχ δικαιώνει τον Νικοκύρη, σχεδόν όλα τα έργα του είναι γραμμένα για τσέμπαλο, και ΚΑΝΕΝΑ για κιθάρα, εμείς τα απολαμβάνουμε μεταγραμμένα για πιάνο, (για κιθάρα δυστυχώς είναι ελάχιστες οι καλές αποδόσεις απο τους κιθαρίστες).
    Και ο απλός λαϊκός, και ο βιρτουόζος, αν παίξουν τις ίδιες νότες, Μπάχ θα είναι, η διαφορά είναι στην καλή ή κακή απόδοση του μουσικού έργου.

  64. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    61 – Προσυπογράφω.!!!

  65. Αρχιμήδης Αναγνώστου said

    Το εμπόδιο για τους νέους δεν είναι οι τόνοι αλλά η καθαρεύουσα.
    Όσον αφορά τις τηλεφωνικές συσκευές θα υπάρξει σύντομα υποστήριξη και για αυτές

  66. Νέο Kid Στο Block said

    Όχι στην οπισθοδρόμηση! Έχω ήδη υπογράψει ακτιβιστικό κείμενο κατά της επιχειρούμενης διείσδυσης των πολυτονιατών στον κόσμο της ηλεκτρονικής προόδου. Σάς καλώ να συστρατευτείτε όλους. Αν θέλουν οι πολυτονιάτες να διαβάζουν τις σκουληκαντέρες τους, τουλάχιστον να πληρώνουν αδρά. 10 ευρώ το πνεύμα, και για χαρντκόρ καταστάσεις περισσότερο. π.χ υπογεγραμμένη= 15ευ., δασείες σε σύμφωνα 20 ευρά κ.λ.π. Όχι ίσα κι όμοια εμείς οι προοδευτικοί με τους καθυστερημένους!

  67. BLOG_OTI_NANAI said

    Σε περίπτωση που κάποιος το θέλει είτε σε πολυτονικό, είτε θέλει να το τυπώσει, στέλνω τις 6 σελίδες του «Χωρίς Στεφάνι» από τη συλλογή:

    Α. Παπαδιαμάντη, «Η μάγισσες», Γ. Φέξη, εν Αθήναις 1912, σ. 23-28

    σελίδα 1, σελίδα 2, σελίδα 3, σελίδα 4, σελίδα 5, σελίδα 6.

    Η έκδοση υπάρχει ήδη σε PDF στην πλουσιότατη, αλλά απαράδεκτα ψηφιοποιημένη συλλογή, «Δημόσιες Βιβλιοθήκες» (http://publiclibs.ypepth.gr/).
    Έχω αφαιρέσει τα ενοχλητικότατα υδατογραφήματα και έφτιαξα κατά το δυνατόν τα χρώματα ώστε να είναι πιο φιλικό σε ασπρόμαυρο εκτυπωτή.

  68. sarant said

    67: Επειδή έχει πολλούς συνδέσμους παρέμεινε αρκετές ώρες στη σπαμοπαγίδα, χωρίς να το δω κι εγώ. Συγνώμη κι ευχαριστούμε.
    Επιτέλους τώρα θα μπορέσουν να το διαβάσουν και όσοι δυσκολεύονταν από την έλλειψη σκουληκακιών 🙂

  69. BLOG_OTI_NANAI said

    68: Άρα, καθώς έχω αναρτήσει σχόλιο με τουλάχιστον 4 δεσμούς, ίσως το πρόβλημα ξεκινά από τα 5 ή 6 λινκς ανά σχόλιο.

    «σκουληκακιών»! 🙂

  70. 69: > “σκουληκακιών”! 🙂

  71. nestanaios said

    «τρία ή τέσσερα παιδιά της είχαν αποθάνει». Το «της» φέρει τόνο ἤ δεν φέρει;

  72. Πέπε said

    @71: Εδώ δεν έχεις δίκιο. Το μονοτονικό έχει προβλέψει ακριβώς πώς διαλύονται αυτές οι περιπτώσεις σύγχυσης. Έτσι όπως το παραθέτεις, 3 ή 4 δικά της παιδιά είχαν πεθάνει. Αν ο Ππδ το έχει γράψει αλλιώς, πρόκειται για τυπογραφικό/αντιγραφικό λάθος κι όχι για λάθος του συνολικού συστήματος.

    ___________________

    Τι πα’ να πει σκουληκάκια; Τι μπορεί να εξυπηρετεί η πολεμική σήμερα ενάντια σε κάτι που γινόταν τότε; Να το στιγματίζει κανείς όταν το συναντά ως σημερινή πρακτική, να το καταλάβω.
    Και σήμερα ο Ππδ δε θα ήταν μονοτονιστής (άκου κει! ) γιατί σήμερα δεν υπάρχει το ερώτημα.

  73. sarant said

    71-72: Όχι δικά της παιδιά. Καλώς τονίζεται το «τής» -στο πρωτότυπο βέβαια έχει περισπωμένη.

    69: Καμιά φορά σε κόβει και με τρία λινκ -παίζει ρόλο προφανώς και η πυκνότητα.

  74. BLOG_OTI_NANAI said

    Ο Εμμανουήλ Κριαράς, στο «Λεξικό της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας (1100-1669)«, μέχρι και τον τόμο Δ΄ (1975), χρησιμοποιούσε παντού το πολυτονικό: Προλεγόμενα, Βιβλιογραφία και κυρίως Λεξικό.

    Στους τόμος Ε΄ (1977) και ΣΤ΄ (1978), τύπωνε σε μονοτονικό τα Προλεγόμενα και το Λεξικό, η Βιβλιογραφία όμως παρέμενε στο πολυτονικό.

    Παράδειγμα από τον τόμο Ε΄ (1977)΄:

    Προλεγόμενα σε μονοτονικό (όπου και η εξήγηση για αλλαγή του συστήματος τονισμού)

    Βιβλιογραφία σε πολυτονικό, Λεξικό σε μονοτονικό

    Από τον τόμο Ζ΄ (1980) τα πάντα ήταν σε μονοτονικό (άλλαξε σε μονοτονικό και η Βιβλιογραφία).

  75. Πέπε said

    @73α: Έστω. Στο 71 είναι χωρίς τόνο, δεν κοίταξα πώς είναι αλλού, αλλά γεγονός παραμένει ότι η συγκεκριμένη αμφισημία έχει σαφή τρόπο να λύνεται και στο μονοτονικό.

    Την ερώτηση για τα σκουληκάκια (72β) την έχω μέσα μου εδώ και πολύ καιρό, δε νομίζω ότι την έχω ξαναπεί δημόσια.

  76. sarant said

    Σκουληκάκια είναι ο πιο οικονομικός τρόπος να αναφερθείς στα καταργημένα σύμβολα. Δεν μπορείς να πεις «τόνοι και πνεύματα» γιατί η οξεία δεν καταργήθηκε. Δεν μπορείς να πεις «πνεύματα» γιατί καταργήθηκε και η περισπωμένη, και η βαρεία. Ο όρος δεν είναι δικός μου, είναι θαρρώ του Βουρνά. Και «αλεξανδρινά σκουληκάκια» τα λες.

  77. Ιάκωβος said

    Νίκο, Χριστός Ανέστακας
    Χριστός Ανέστακας, παιδιά.

    Βέβαια, εδώ το μπλογκ λεξιλογεί, όμως ούτε ο Νικοκύρης, ούτε οι περισσότεροι από μας κάνουμε το λάθος, στη λογοτεχνία να δοξάζουμε τη λέξη και όχι την ουσία ή ακόμα να θεωρούμε ότι το στυλ του συγγραφέα είναι το βασικό σε ένα έργο. Τον Παπαδιαμάντη δεν τον κάνει μεγάλο το αν έγραφε με «σκουληκάκια» ή χωρίς, ούτε επειδή χρησιμοποιούσε αυτή την συγκεκριμένη αρχαΐζουσα και όχι μιαν άλλη ή τη δημοτική ή την τοπική νησιώτικη διάλεκτο.

    Δε λέω ότι δεν παίζουν ρόλο, αλλά η ουσία είναι παραμέσα, όταν δηλαδή, σπάσει κανείς την, ας την πούμε υλική επιφάνεια, λέξεις, στυλ, και περάσει στο χώρο του πνευματικού.

    Ναι μεν ένα ποίημα ή ένα πεζό δε κατασκευάζεται με ιδέες αλλά με λέξεις, όμως κατασκευάζεται όχι για τις λέξεις, αλλά για τις ιδέες, τα συναισθήματα, τη γνώση .

    Όσο για τον παραλληλισμό με τη μουσική, είναι άκυρος, γιατί οι νότες δεν είναι για να τις διαβάζουμε εμείς, το κοινό. Είναι για να τις παίζει ο σολίστας και μεις να ακούμε.

    Έτσι ήτανε κάποτε, και ακόμα είναι, και η λογοτεχνία εδώ στη Δύση.Εδώ, που η γραφή μας δεν είναι για να τη κοιτάζουμε, όπως οι γιαπωνέζοι την καλλιγραφία ενός χαικού αλλά να την ακούμε. Κάποτε, παλιότερα, οι οι άνθρωποι, οι προηγούμενες γενιές, απάγγελναν ποίηση. Νομίζω, τώρα περισσότερο τη διαβάζουμε, σιωπηρά και κατ ιδίαν.Και βέβαια κάτι μεγάλο χάνεται, αντίθετα με την περισπωμένη, η οποία μάλλον λειτουργεί σαν ιδεολογικό σύμβολο και μπαϊράκι διαφόρων ανελλήνιστων.

    Και, ιδού. Πού φαίνονται οι περισπωμένες, όταν ακούς τη Νοταρά να διαβάζει «Έρωτα στα χιόνια»;

  78. Theo said

    @77:
    Χθες διάβαζα τα προλεγόμενα του Δημήτρη Μαυρόπουλου στον 15ο τόμο της εκδόσεως του «ΒΗΜΑΤΟΣ», που περιέχει τα εκκλησιαστικά του άρθρα, όπου ο επιμελητής τονίζει πως ο Παπαδιαμάντης δεν ήταν ιεροκήρυκας αλλά εκκλησιαστικό ον.

    Μια που μιλάμε για την ουσία στη λογοτεχνία, νομίζω πως ο Παπαδιαμάντης δεν θα ήταν αυτό που είναι, δεν θα έγραφε όπως έγραφε, αν δεν είχε ζωντανή σχέση με την ορθόδοξη Εκκλησία, αν δεν ήταν εκκλησιαζόμενος και λειτουργημένος, όπως έγραψα στο σχ. 16, κι όχι «θρήσκος», αν δεν είχε «καῦσιν καρδίας ὑπὲρ πάσης τῆς κτίσεως, ὑπὲρ τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν ὀρνέων καὶ τῶν ζώων καὶ τῶν δαιμόνων καὶ ὑπὲρ παντὸς κτίσματος … Καὶ διὰ τοῦτο καὶ ὑπὲρ τῶν ἀλόγων καὶ ὑπὲρ τῶν ἐχθρῶν τῆς ἀληθείας καὶ ὑπὲρ τῶν βλαπτόντων αύτὸν εύχὴν μετὰ δακρύων προσφέρει, τοῦ φυλαχθῆναι αὐτοὺς καὶ ἱλασθῆναι αὐτοῖς, ὁμοίως καὶ ὑπερ τῆς φύσεως τῶν ἑρπετῶν», όπως ορίζει την «ἐλεήμονα καρδίαν» ο αββάς Ισαάκ ο Σύρος.

    Για όσους γνωρίζουν εκ των έσω την εκκλησιαστική ζωή είναι φανερό πως η ευαισθησία και η σπλαχνική καρδιά του Παπαδιαμάντη, που δεν κατακρίνει κανένα αλλά όλους τους αντικρίζει και τους περιγράφει με αγάπη, περιχώρηση και συμπόνια, είναι απαυγάσματα και παράγωγα της αναστροφής του με τους προγόνους του, επιγόνους των εκτοπισμένων από το Άγιο Όρος στη Σκιάθο «Κολλυβάδων», αυτών δηλαδή που δρομολόγησαν τη φιλοκαλική αναγέννηση του 18ου και 19ου αιώνα, την επιστροφή στους Πατέρες και στην παραδοσιακή ευσέβεια και τη διάδοση των πατερικών κειμένων στον απλό λαό (ο αββάς Ισαάκ ήταν ιδιαίτερα αγαπητός στους «Κολλυβάδες»). Η γνώση και η αναστροφή όλων αυτών είναι έκδηλη στον εν λόγω τόμο, τα κείμενα του οποίου οφείλουν να λαμβάνουν υπ’ όψιν όσοι θέλουν να μελετήσουν σοβαρά τον Παπαδιαμάντη.

  79. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Ήρθα κι εγώ ! Χριστός Ανέστη (ναι ο μπαγάσας,’οπως είπε ο Αχ.Κυριακίδης 🙂 )
    Ίσα που έβαλα τ΄ αγριολούλουδα και τα κλαδιά σ΄ένα κουβά κι ήρθα να σας διαβάσω.Με τα μπαγκάζια άνοιγα.
    Τί ομορφιά πάλι ετούτη!Να προσθέσω ευχαριστίες στο Νικοκύρη για την επιλογή, να πω χρόνια πολλά.και αύριο περισσότερα.

  80. Ιάκωβος said

    Φυσικά, κάθε ειδική γνώση για τον συγγραφέα και την εποχή του φωτίζει το έργο του περισσότερο, όμως αυτά που θαυμάζουμε στους μεγάλους συγγραφείς είναι πανανθρώπινα και μπορεί να τα εκτιμήσει κανείς πέρα από την γνώση του ίδιου που συγγραφέα.

    Για παράδειγμα μπορούμε να δούμε το Λόγο του Ντράγιερ ή το Δείπνο της Μπαμπέτ, από το έργο της Κάρεν Μπλίξεν, χωρίς να είμαστε εξπέρ στα προβλήματα της προτεσταντικής θεολογίας και στη παράδοση της Δανέζικης σέχτας της Εσωτερικής Αποστολής, που η επιροή του φανατισμού της είναι κατα κάποιο τρόπο το θέμα και των δύο έργων.
    Για την ακρίβεια, εκτιμάμε αυτά τα έργα, όπως και τον Παπαδιαμάντη,ή το Μπαχ ή τον Γκρέκο ή τον Τζελαλουντίν Ρουμί, και εμείς που δεν πιστεύουμε οτι υπήρξε Θεός,ούτε καν η παραμικρή πρόθεση «κάπου» στο Συμπαν, αλλά αντίθετα με τους Χριστιανούς (και το Βάρναλη) πιστεύουμε ότι οι άνθρωποι και τα άλλα ζώα και τα φυτά και η ζωή και όλα, και μαζί κι «ο πλαστουργός της νιάς Ζωής» (και κυρίως αυτός ο καημένος), όντως είμαστε σπορά της Τύχης. Ή μάλλον τα παιδιά ενός περίεργου γάμου μεταξύ Τύχης και Αναγκαιότητας.

    Και σίγουρα το σημαντικό στο λογοτέχνη είναι η λογοτεχνία και όχι το στυλ, ούτε η ιδεολογία ούτε η πίστη.

  81. Ιάκωβος said

    Ούτε καν η καθαρεύουσα δεν είναι αυτό που τον χαρακτηρίζει σαν μεγάλο.Ήταν απλά το μέσον του για να μας πάει εκεί που ήθελε.

    Έχουμε ξεχάσει ότι ήδη ο Παπαδιαμάντης έχει μεταφραστεί στα …Νέα ελληνικά. Στην αρχή μου φάνηκε αποτρόπαιο το γεγονός, όμως είναι μια καλή ευκαιρία για να σκεφτούμε τι είναι σημαντικό στη λογοτεχνία.

    Ακόμα μου φάινεται απαράδεκτο, αλλά ξέρω γω; Τι είναι αυτό που χάνεται και τι καταστρατηγείται, πέρα δηλαδή από τη θέληση του ίδιου του συγγραφέα-πράγμα βέβαια σημαντικό. Είναι τόσο κακή η μεταγλώττιση του Κουμανταρέα;

    «…Καρδιά του χειμώνα. Χριστούγεννα. Αϊ-Βασίλης. Φώτα. Κι αυτός σηκωνόταν πρωί, έριχνε στους ώμους τον παλιό του ναυτικό επενδύτη, το μόνο ρούχο που σωζόταν από τα χρόνια προτού ακόμη ευτυχήσει και κατηφόριζε την παραθαλάσσια αγορά μουρμουρίζοντας, καθώς κατέβαινε από το παλιό μισογκρεμισμένο σπίτι, έτσι ώστε να τον ακούει η γειτόνισσα:

    ­ Καημός είν’ αυτός, δεν είναι χυλός… Ερωντας είναι, δεν είναι γέροντας…»

    Δεν είμαι σίγουρος ότι καταστρέφεται εντελώς. Αν δηλαδή την πατατούκα την άφηνε πατατούκα και τον τσορβα τον έκανε απλά τσορμπά, έστω με επεξήγηση. 🙂

  82. Theo said

    @80:
    Και σίγουρα το σημαντικό στο λογοτέχνη είναι η λογοτεχνία και όχι το στυλ, ούτε η ιδεολογία ούτε η πίστη.

    Συμφωνώ εν μέρει. Στο σχ. 78 προσπάθησα να πω πως η Ορθοδοξία για τον Παπαδιαμάντη δεν είναι ιδεολογία ούτε πίστη, αν το δεύτερο το εννοείς διανοητικά.
    Αλλά πως η Ορθοδοξία είναι το υπόβαθρο της λογοτεχνίας του Παπαδιαμάντη. Ο Στέλιος Παπαθανασίου γράφει στο προλογικό σημείωμα του 10ου τόμου της εκδόσεως του “ΒΗΜΑΤΟΣ”:
    «ο Παπαδιαμάντης μετατρέπει σε μεγάλη λογοτεχνία χωρία του Ευαγγελίου και της εκκλησιαστικής παράδοσης γενικότερα.»

    Και δεν εννοώ πως, για να καταλάβει κανείς τον Παπαδιαμάντη, πρέπει να έχει ειδικές γνώσεις, αλλά πως οφείλει να βλέπει το έργο του (όπως και αυτό κάθε λογοτέχνη) συνολικά. Όχι αποσπασματικά.

    Όμως, όσα γράφεις στο σχ. 80 πώς «κουμπώνουν» με τα του σχ. 77 «η ουσία είναι παραμέσα, όταν δηλαδή, σπάσει κανείς την, ας την πούμε υλική επιφάνεια, λέξεις, στυλ, και περάσει στο χώρο του πνευματικού.

    Ναι μεν ένα ποίημα ή ένα πεζό δε κατασκευάζεται με ιδέες αλλά με λέξεις, όμως κατασκευάζεται όχι για τις λέξεις, αλλά για τις ιδέες, τα συναισθήματα, τη γνώση«;

  83. Ιάκωβος said

    82
    Κουμπώνουν. Για τους Χριστιανούς πνευματικότητα είναι σε τελευταία ανάλυση ο ίδιος ο Θεός. Για όσους δεν πιστεύουν στο Θεό, πνευματικότητα είναι κάτι άλλο.

    Υπάρχει, δηλαδή, η έννοια του Θεού χωρίς πνευματικότητα, η πλειοψηφία των Χριστιανών αυτή την πίστη ενστερνίζονται,όπως φαίνεται κι από το διήγημα του Παπαδιαμάντη, ( οι δε ιεράρχες συχνά μπλέκουν την ιδέα του Θεού με τη σκ@+οψυχία, δες κι αυτόν τον Άγιο πατέρα που προσεύχεται να «σαπίσει το στόμα» του πλησίον).

    Υπάρχει όμως, αντίστοιχα και η έννοια της πνευματικότητας χωρίς το Θεό.Που για μας είναι ανώτερη μια που εντάσσει και εσάς τους Χριστιανούς μέσα της, μαζί με άλλα πλανημένα αδέρφια μας, τους Μουσουλμάνους ή τους Βουδιστές. Δηλαδή εμείς μπορούμε να γράψουμε την ιστορία σας, εσείς όμως οι πιστοί δεν έχετε τα φόντα να γράψετε τη δική μας.

    Εκτός από αυτά υπάρχει και η πραγματικότητα. Ο Παπαδιαμάντης συμπονά, συμπάσχει με την «αστεφάνωτη». Είναι κι αυτό ένας δρόμος. Ο επαναστάτης ή ακτιβιστής πάλι, γκρεμίζει τις υποκρισίες του θρησκευτικού γάμου, καταργεί τη διάκριση στεφανωμένης και αστεφάνωτης ή απλά κάνει πράξη τη βούληση του πολιτικού Παπαδιαμάντη που γράφει οτι: «οφείλουν νά ψηφίσωσι τόν πολιτικόν γάμον»(τον οποίον η εκκλησία πολεμάει για πολύ υλικούς λόγους).
    Για να μη μιλήσουμε για τη μονιμότητα των δασκάλων .

    Σήμερα ο Παπαδιαμάντης δεν θα είχε τι να γράψει πάνω στο ζήτημα. Θα έγραφε άλλα και θα έβρισκε άλλες και άλλους που χρειάζονται συμπόνοια και πνευματικότητα.

  84. Theo said

    @83:

    Για τους χριστιανούς, πνευματικός/-ή/-ό είναι ό,τι έχει το Πνεύμα του Θεού μέσα του, ό,τι κινείται από το Άγιο Πνεύμα.
    Αυτό το Πνεύμα είναι που κινεί και τον Παπαδιαμάντη στη συμπόνια και την περιχώρηση.

    Όποιος εύχεται να σαπίσει το στόμα του πλησίον ονομάζεται «σαρκικός» κατά την Ορθόδοξη θεολογία, γιατί είναι το εγώ του που τον κινεί σε τέτοιες δηλώσεις, όχι το Πνεύμα.

    Αμφιβάλλω διαρρήδην πως οι μη πιστοί μπορούν να γράψουν την ιστορία των πιστών, γιατί, όπως γράφει ο Απ. Παύλος «πνευματικοῖς πνευματικὰ συγκρίνοντες», μόνο όσοι έχουν το Πνεύμα μπορούν να κρίνουν όσα γίνονται από το Πνεύμα κι απ’ όσους ενεργούνται από Αυτό.

  85. Ιάκωβος said

    Και εδώ σταματάει η κουβεντούλα μας.

  86. Theo said

    Χαίρε, λοιπόν, Ιάκωβε.

  87. BLOG_OTI_NANAI said

    Σύμφωνα με τον Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλο (Άπαντα, 3, σ. 673), η πρώτη δημοσίευση του διηγήματος «Χωρίς στεφάνι» έγινε στην εφ. «Ακρόπολις» στις 24 Μαρτίου 1896 [Κυριακή, σ. 3].

    Παραθέτω το διήγημα και την ημερομηνία από την εφημερίδα (δυστυχώς, λείπει κάτω αριστερά, τμήμα της σελίδας).

    Από το σωζόμενο φύλλο βλέπουμε ότι οι εκδόσεις Φέξη (που παρέθεσα παραπάνω), έχουν κάνει μικρές διορθώσεις στο αρχικό κείμενο. Δεν γνωρίζω τα γλωσσολογικά, αν δηλ. αυτή έπρεπε να είναι για τότε η σωστή ορθογραφία, γνωρίζω όμως ότι δεν είναι σωστό να γίνονται διορθώσεις σε τέτοιες περιπτώσεις (βεβαίως, ο Φέξης δεν έκανε κριτική έκδοση).

    Μερικές διαφορές είναι:

    Ακρόπολις στήλη 1: μάθη γράμματα
    Φέξης σελίδα 1: μάθει γράμματα

    Ακρόπολις στήλη 2: Χριστίνα η δασκάλα
    Φέξης σελίδα 2: Χρηστίνα η δασκάλα

    Ακρόπολις στήλη 3: εκκλησάρχου
    Φέξης σελίδα 3: εκκλησιάρχου

    Ακρόπολις στήλη 5: κατηρτίσω αίνον (που είναι και το σωστό: Ματθ. 21,16)
    Φέξης σελίδα 4: καταρτίσω αίνον

    Πιθανόν υπάρχουν και άλλες.

    Εξίσου ενδιαφέρον είναι ότι σύμφωνα με τον Τριανταφυλλόπουλο (Άπαντα, 3, σ. 674), ο Βαλέτας (Β΄,538) γράφει πως στο πρωτότυπο της εφημερίδας υπάρχει μια προσθήκη από 2 γραμμές στην προτελευταία παράγραφο του διηγήματος:
    «μαζί με τις δούλες και τις παραμάννες[, αυτά τα πλάσματα που θα έλεγε κανείς, ότι δεν έγιναν από τα χέρια του Πλάστου, όπως οι παχαινόμενοι από την σάρκα και τα οστά του λαού.]«.

    Όμως, ο Τριανταφυλλόπουλος αμφιβάλλει αν υπάρχει τέτοια προσθήκη, και αν υπάρχει, ότι είναι από το χέρι του Παπαδιαμάντη.

    Και όντως, εμείς έχουμε την τύχη να δούμε ότι ο Τριανταφυλλόπουλος έχει δίκιο και τέτοια προσθήκη δεν υπάρχει!

  88. sarant said

    Μπράβο, υποθέτω ότι η κριτική έκδοση του ΝΔΤρ. (που δεν την έχω μπροστά μου) θα αναφέρει τις διαφορές μεταξύ Ακρόπολης και Φέξη.

  89. BLOG_OTI_NANAI said

    Η αλήθεια είναι ότι γράφω «Πιθανόν υπάρχουν και άλλες [διορθώσεις]», διότι δεν τα αναφέρει όλα οΤριανταφυλλόπουλος.

    Αναφέρει το «εκκλησιάρχου» και «καταρτίσω», αλλά το «μάθει» ή το «Χρηστίνα» που μονίμως διορθώνεται από τον Φέξη δεν τα αναφέρει. Μήπως τα θεωρεί «ψιλολόγια»; Διότι στο τ. 3, σ. 674 αναφέρει ότι υπάρχουν «μικρές αποκλίσεις από την πρώτη δημοσίευση». Ίσως αν ασχολιόταν με όλες αυτές τις περιπτώσεις να μην τελείωνε ούτε σε 20 χρόνια την έκδοση! Δεν ξέρω.

  90. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    83 – Ιάκωβε πιστεύεις πραγματικά στο ανώτερο και κατώτερο, ισχύουν αυτές οι έννοιες στο σύμπαν; Ακόμα και στον ανθρώπινο μικρόκοσμο, μιά αυταπάτη είναι, μιά ψευδαίσθηση. Εγώ έχω ενα πολύ απλό και κοινό κριτήριο, για το ποιός μπορεί να είναι γενικά ανώτερος απο μένα, (ειδικά, όλοι είμαστε ανώτεροι κάπου απο κάποιον) και οχι δεν είναι ο θάνατος, γιατι στην Ελλάδα τον έχουμε νικήσει εδω και κάτι χρόνια, ο ένας χάνεται, ο άλλος κοιμάται, ο τρίτος φεύγει, αλλα κανείς δεν πεθαίνει.

  91. sarant said

    89: Τα ορθογραφικά δεν τα καταγράφει όλα, πράγματι.

  92. BLOG_OTI_NANAI said

    Αυτή η ορθογραφία, «μαζύ με τής δούλαις και τής παραμάναις» τι στην ευχή είναι;
    Εντωμεταξύ, τώρα είδα ότι ο Τριανταφυλλόπουλος, στη δική του έκδοση, το έχει με πιο «προσιτή» ορθογραφία: «μαζί μέ τις δούλες καί τις παραμάννες.«.

    Επειδή ίσως να το θέλουν και άλλοι, στέλνω και το διήγημα από την έκδοση του Τριανταφυλλόπουλου μαζί με όλες τις βοηθητικές σελίδες (εσώφυλλο, βραχυγραφίες, σημειώσεις):

    Χωρίς Στεφάνι, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Άπαντα (κριτική έκδοση Ν.Δ. Τριανταφυλλόπουλος), τ. 3, Δόμος, Αθήνα 1989, σ. 131-137 & 673-674

    (ανέβασα το PDF στο http://www.uploadmb.com. Αν δεν αρχίσει αυτόματα το download, πατάμε το «click here to Download the file now«. Ελπίζω να δουλέψει )

  93. sarant said

    Μπράβο.

    Όπως βλέπεις κι εσύ, ο Τριανταφυλλόπουλος, γράφοντας τη δεκαετία του 1980, ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΕ την ορθογραφία. Το ίδιο έκανα κι εγώ το 2014.

  94. Ιάκωβος said

    Λάμπρο,
    αφενός χρόνια πολλά, αφετέρου και να μη θέλουμε να το παραδεχτούμε ή ακόμα και να μην ισχύει, ο καθένας μας την σκέψη του και το σύστημά του τα θεωρεί «ανώτερα» δηλαδή καλύτερα, πιο σωστά από εκείνα του άλλου, με τον οποίο διαφωνεί. Το να φτιάχνουμε αξιακές (και κοινωνικές) πυραμίδες είναι στη φύση του ανθρώπου. Τώρα βέβαια, αν πεθαίνοντας βρεθούμε σε ουράνιο δικαστήριο με τον Ιησού Εισαγγελέα να κρίνει ζώντες και νεκρούς, ή αν μας βάλουν να περάσουμε το Γιοφύρι της Τρίχας φορτωμένους όχι με τις τρίχες που λέμε κατά καιρούς αλλά με τις αμαρτίες μας, ε, τότε θα σημαίνει, πως και η ιδέα ότι δεν υπάρχει Θεός είναι πολύ κατώτερη, χαμερπέστερη και αμαρτωλή.

    Πάντως καλύτερα να μας στείλουν στην Εβραϊκή Κόλαση, που δεν είναι για πάντα, τους πιο πολλούς τους κρατάνε περίπου για κανά χρόνο.(Το Χίτλερ λίγο περισσότερο).

    Αλλά, βέβαια, συμφωνώ μαζί σου, οτι σαν περήφανοι Έλληνες όχι μόνο ζούμε σε μια χώρα που ποτέ δεν πεθαίνει, αλλά και μεις σαν άτομα επίσης δεν πεθαίνουμε, το πολύ πολύ, όπως έχει παρατηρήσει και ο Νικοδεσπότης, να φύγουμε και μάλιστα φορτωμένοι με πολλά ειρωνικά εισαγωγικά.

  95. BLOG_OTI_NANAI said

    93: Κατάλαβα. Απλά, επειδή έχω δει εκδόσεις εγγράφων να διατηρούν ακόμα και τις ανορθογραφίες (π.χ. «Δελτίο του Ιστορικού και Παλαιογραφικού Αρχείου» από το ΜΙΕΤ) σκεφτόμουν ότι μια κριτική έκδοση θα διατηρούσε τα πάντα. Βεβαίως, από την άλλη είναι κατανοητό όταν πρόκειται για λογοτεχνία, διότι διαβάζεται πιο δύσκολα χωρίς εκσυγχρονισμό της ορθογραφίας.

  96. Μαρία said

    95
    Αυτές είναι διπλωματικές εκδόσεις κι όχι κριτικές. Βλ. π.χ. τη διπλωματική έκδοση των αυτογράφων του Σολωμού απ’ τον Πολίτη και την έκδοση των απάντων του Σολωμού απ’ τον ίδιο.

  97. sarant said

    96: Με πρόλαβε η Μαρία.

  98. BLOG_OTI_NANAI said

    Να πω την αλήθεια, είχα υπόψη μου αυτό ΕΔΩ (αφιέρωμα στον Παπαδιαμάντη, ένθετο «Καθημερινής», «7 Ημέρες», 24-12-2000), για την κριτική έκδοση του Παπαδιαμάντη, και ρώτησα τον οικοδεσπότη λόγω της εμπειρίας του.

    Και όντως, με αφορμή αυτό που έγραψε η Μαρία και συμφώνησε ο Νίκος, είδα ότι έτσι είναι και τους ευχαριστώ! (το ΜΙΕΤ, πράγματι έχει κάνει διπλωματικές εκδόσεις, και σε κάποιους τόμους το αναφέρει και στο εσώφυλλο, οπότε είναι και θέμα… στραβομάρας!)

    Παρά τις όποιες επιστημονικές διαφωνίες, υπερισχύει αυτός ο διαχωρισμός, και μόνο στις κριτικές εκδόσεις διατηρείται το δικαίωμα αλλαγής της ορθογραφίας. Βρήκα και μια άποψη από Βιβλιοκρισία του Δ.Α. Χρηστίδη, περ. «Ελληνικά», τ. 40Β΄ (1989), σ. 462 στο πνεύμα των όσων συμφώνησαν η Μαρία και ο Νίκος.

  99. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Ἐκτὸς Ἀθηνῶν μὲ τὸ κινητὸ καὶ κακὸ σῆμα δυσκολεύτηκα νὰ παρακολουθήσω καὶ νὰ συμμετάσχω στὴ συζήτηση καὶ τώρα μᾶλλον εἶναι ἀργὰ γιὰ νὰ γρἀψω ὅλα ὅσα θὰ ἤθελα. Θὰ σχολιάσω μόνο λίγα πράγματα. Κατ’ἀρχὰς δὲν τίθεται θέμα γιὰ τὸ ἂν ἔχει κάποιος δικαίωμα νὰ δημοσιεύη καθαρεύουσα σὲ μονοτονικό, ὅταν πολὺ ἐδῶ καὶ δεκαετίες τὸ κάνουν γιὰ τ’ἀρχαῖα. Τὸ θέμα εἶναι κατὰ πόσο εἶναι σωστό. Αὐτὸ τοῦ ἐκσυγχρονισμοῦ ἔχει μιὰ λογική, ὅμως τότε δεχόμαστε ὅτι ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα εἶναι μία καὶ ἀδιαίρετη, ὅπως ἡ Ἁγία Τριάδα. Γιατὶ ἂν ἡ καθαρεύουσα εἶναι διαφορετικὴ γλῶσσα ἀπὸ τὴ δημοτική, ποὺ ἂν δὲν κάνω λάθος εἶναι θέση τοῦ ἱστολογίου, τότε ἐφ’ὅσον ὅταν θεσπίστηκε τὸ μονοτονικό ἡ καθαρεύουσα εἶχει πρὸ ἐτῶν καταργηθεῖ, τότε ἐκ τῶν πραγμάτων δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τὴν πειράξουμε. Ἂν τὸ μονοτονικὸ εἶχε θεσπιστεῖ πρὶν καταργηθῆ ἡ καθαρεόυσα τότε θὰ ἴσχυε καὶ γιὰ τὴν καθαρεύουσα. Στὴ Γαλλία, μιὰ κι ἀναφέρθηκε σὰν παράδειγμα, δὲν ὑπῆρξε καμία ἀπόφαση γιὰ ἀλλαγὴ γλώσσας, ὁπότε οἱ ὀρθογραφικὲς μεταρρυθμίσεις ἀφοροῦν τὸ σύνολο τῆς γαλλικῆς. Θὰ εἶχε μιὰ λογικὴ συνεπῶς ὁ μονοτονισμὸς ἀποκλειστικὰ τῶν διαλόγων τοῦ Παπαδιαμάντη, ὄχι ὅμως τῆς διηγήσεως, ἂν καὶ θεωρῶ ὅτι εἶναι καλύτερα νὰ μὴν τὸν πειράξουμε. Ὅσον ἀφορᾶ τὰ κινητὰ τηλέφωνα, ναὶ ἔχει λογικὴ ὁ μονοτονισμός, ὅμως ἂν δὲν ὑποστήριζαν καθόλου ἑλληνικὰ θὰ γρἀφαμε τὰ κείμενα τοῦ Παπαδιαμάντη σὲ γκρήκλις; Μήπως, λοιπόν, ἀντὶ νὰ καταφεύγουμε σὲ τέτοιες ντροπιαστικὲς λύσεις θὰ ἔπρεπε νὰ πιέσουμε γιὰ πλήρη ὑποστήριξη τῆς ἑλληνικῆς ἀπὸ ὅλα τὰ ἠλεκτρονικὰ μέσα; Ὅσοι τὸ ἔκαναν, ὅπως οἱ Κινέζοι δικαιώθηκαν. Ἐμεῖς στὸ πηγάδι κατουρήσαμε; Εἶναι θέμα αὐτοσεβασμοῦ.

    55-56. Δὲν τεκμηριώνετε τὴν ἄποψή σας. Ἂν ὅμως εἴχατε κατανοήσει τὸν Παπαδιαμάντη μέσα ἀπὸ τὸ ἔργο του θὰ ξέρατε πὼς ὁ Παπαδιαμάντης δὲν θὰ ἦταν ποτὲ φανατικός. Δυσκολεύομαι νὰ τὸν φανταστῶ μονοτονιστὴ γιατὶ ἦταν ἄνθρωπος ποὺ ἀγαποῦσε τὶς παραδόσεις καὶ τὶς σεβόταν. Ἀλλὰ εἶναι βέβαια πὼς ὅποια θέση κι ἂν ἔπαιρνε, ἂν ἔπαιρνε, θὰ ἦταν μετριοπαθὴς καὶ θὰ κορόιδευε μὲ τὸ μοναδικὸ χιοῦμορ του ὅλους ὅσους (sic) παθιάζονται. Πιστεύω ὅμως ὅτι κι ἂν υἱοθετοῦσε τὸ μονοτονικὸ δὲ θὰ ἐπιθυμοῦσε τὴν ἀνατύπωση τῶν ἔργων του, ὅπως κι ὁ Ἀιζενστάιν δὲ θὰ ἐπιθυμοῦσε τὴν ἐγχρωμάτωση τῶν ταινιῶν του κι ἂς κορόιδευε τὸν Τσάπλιν καὶ τὴν παρέα του ποὺ ἔτρεμαν τότε τὸ χρῶμα. Σήμερα ὑπάρχει ἡ δυνατότητα νὰ μπῆ χρῶμα στὶς ταινίες κι εἶχαν παίξει καὶ τὸ Γεράκι τῆς Μάλτας ἀλλὰ ἦταν ἀηδία. Ἀηδία εἶναι καὶ ὁ μονοτονισμὸς ἔργων ποὺ γράφτηκαν στὸ πολυτονικό. Εἰδικὰ γιὰ τὸν Παπαδιαμάντη, ποὺ στὴν πατρίδα του λατρεύεται σὰν Ἅγιος εἶναι ἱεροσυλία.

    Ἀλλὰ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω ὅτι τὴ μεγαλύτερη ἱεροσυλία στὸ πρόσωπο τοῦ Παπαδιαμάντη τὴν ἔζησα σὲ μιὰ διάλεξη στὴ Νάπολη, στὴν πάλαι ποτὲ ἕδρα τῆς Νέας Ἑλληνικῆς, ἀπὸ ἕναν Γάλλο καθηγητὴ Νέων Ἑλληνικῶν στὴ Σορβόνη κι ὑποτιθέμενο λάτρη καὶ μελετητὴ τοῦ Παπαδιαμάντη. Δὲν ἀναφέρω τὸ ὄνομά του ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὸν φωτογράφησα. Ἔκανε μιὰ διάλεξη γιὰ τὴ φαρμακολύτρια καὶ λίγο πολὺ μὲ κάτι διεστραμένες ἑρμηνεῖες βάσει τῶν ὀνομάτων, τῶν γενεθλίων, τῶν ὀνομαστικῶν ἐορτῶν τῶν χαρακτήρων κοκ ἔβγαζε κάτι γελοῖα συμπεράσματα ὅτι δῆθεν ὁ Παπαδιαμάντης ταύτιζε τὸν ἑαυτό του μὲ τὸ Χριστό, τὴ μητέρα του μὲ τὴν Παναγία κι ὅτι ὑποννοῦσε πὼς ὁ Χριστὸς εἶχε οἰδιπόδειο σύμπλεγμα μὲ τὴν Παναγία ὅπως κι ὁ Παπαδιαμάντης μὲ τὴ μητέρα του. Θύμιζε κάτι βιβλία συνομωσιολογικὰ ποὺ πουλᾶνε οἱ τηλεβιβλιοπώληδες. Καὶ μὲ πάθος φώναζε «αὐτὰ λέει ὁ Παπαδιαμάντης, αὐτὰ λέει». Καὶ μοῦ εἶπε μάλιστα μετὰ τὴ διάλεξη πὼς τὰ ἴδια πράγματα εἶχε πεῖ καὶ σὲ σχετικὸ συνέδριο στὴ Σκιάθο καὶ προκάλεσε ἔντονες ἀντιδράσεις. Τοῦ εἶπα κι ἐγὼ πὼς αὐτὸ ἦταν ἱεροσυλία ἀνάλογη τοῦ νὰ ἀμφισβητήσης στὴ Νάπολη τὸ θαῦμα τοῦ Σὰν Τζενάρο. Ἂν εἶσαι ἄνθρωπος ποὺ σέβεται τὸν ἑαυτό του, πιστεύεις δὲν πιστεύεις, δὲν τὸ κάνεις.

  100. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Θὰ ἤθελα νὰ προσθέσω πὼς ἡ ἀφηγηματικὴ γλῶσσα τοῦ Παπαδιαμάντη εἶναι ἡ ἐνσάρκωση τῆς μίας κι ἀδιαιρέτου γλώσσας μας, ἐκεῖ χωρὶς καμία προκατάληψη συνυπάρχουν ἁρμονικότατα τὸ νερὸ καὶ τὸ ὕδωρ, ἡ κλίνη καὶ τὸ κρεβάτι ἀλλὰ καὶ ἀκραῖοι καθαρευουσιάνικοι τύποι μὲ τύπους δημοτικούς.

  101. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    94 – Χρόνια πολλά και σε σένα Ιάκωβε. Λές για την πνευματικότητα χωρίς θεό, » που για μάς είναι ανώτερη, μια που εντάσσει κι εσάς τους χριστιανούς μέσα της, κλπ». Αυτή η άκρως δογματική άποψη ήταν που με ενόχλησε, οι άσχημοι συνειρμοί είναι εύκολοι και κατανοητοί νομίζω. Η όποια πνευματικότητα δεν αποδεικνύει κάτι πρακτικά (μόνο σ΄αυτούς που την ακολουθούν) ούτε είναι ανώτερη ή κατώτερη απο κάποια άλλη, απλώς είναι διαφορετική, όπως είναι και οι άνθρωποι μεταξύ τους, κι αυτό είναι καλό, γιατι έτσι λειτουργεί η φύση, πολυδιάστατα, αλλιώς θα ήταν όλα ίδια. Όταν όμως κάποιοι ταυτίζονται με την πνευματικότητά τους, τότε απο ελεύθεροι άνθρωποι με ανοιχτά μυαλά, που αναρωτιούνται συνεχώς, ΠΩΣ ΠΟΥ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ; γίνονται οπαδοί, δογματικοί, εξαρτημένοι απο την όποια πνευματικότητα, ελεγχόμενοι απο κάποιους «μεγάλους πνευματικούς» με καταστροφικές πολλές φορές συνέπειες, για την ελεύθερη σκέψη και την ανθρωπότητα. Ο δογματισμός, είτε ιδεολογικός, είτε θρησκευτικός, είτε επιστημονικός, είτε ακόμα και αθλητικός, είναι φασισμός, είναι κακός και λάθος.

  102. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    99 – «Αηδία είναι και ο μονοτονισμός έργων που γράφτηκαν στο πολυτονικό.» Αυτή είναι η υποκειμενική σας άποψη κύριε Αναγνώστου, τα παιδιά μου που τα διαβάζουν σε μονοτονικό, τα βρίσκουν υπέροχα. Και όπως θέλετε εσείς και όσοι (λίγοι συγκριτικά) τον χρησιμοποιούν, τον ηλεκτρονικό πολυτονισμό, και συμφωνώ κι εγώ μ΄αυτό, έτσι θα πρέπει να μεταγράφονται και τα πολυτονισμένα έργα σε μονοτονικά, για να τα διαβάσουν και οι χιλιάδες Έλληνες που χρησιμοποιούν το καθιερωμένο πλέον μονοτονικό. Καλύτερα έτσι, παρά να μένουν άγνωστα στο ευρύ κοινό, και γνωστά μόνο σε μιά κλειστή ομάδα ανθρώπων, που αγιοποιεί το οτιδήποτε, και να χαθούν στην λήθη της ιστορίας, μαζί με αυτή την ομάδα που τη φθίνει ο χρόνος.

  103. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    102. Κύριε Λάμπρο γνωρίζω πολλοὺς ποὺ διδάχτηκαν σὲ ὅλη τους τὴ σχολικὴ ἐκπαίδευση τὸ μονοτονικό, ποὺ δὲν θέλουν νὰ μάθουν νὰ χρησιμοποιοῦν τὸ πολυτονικό, ποὺ ὅμως ἔχουν διαβάσει πάμπολλα βιβλία σὲ πολυτονικὸ χωρὶς αὐτὸ νὰ τοὺς εἶναι πρόβλημα. Κάποιοι ἀπὸ αὐτοὺς μοῦ λένε ὅτι τόσα πολλὰ ποὺ ἔχουν διαβάσει ποὺ ἂν τοὺς ρωτήσης σὲ τὶ σύστημα ἦταν γραμμένο τὸ βιβλίο ποὺ διάβασαν δὲ θυμοῦνται. Μεταξὺ αὐτῶν καὶ παιδὶ τοῦ δημοτικοῦ Συνεπῶς θεωρῶ ὅτι τὸ πολυτονικὸ εἶναι προσχηματικὸ ἐμπόδιο μόνο γιὰ ὅσους δὲν θέλουν νὰ διαβάσουν. Δὲν,ἀποτελεῖ έμπόδιο στὸ νὰ διαβάση κάποιος τὰ ἔργα τῆς λογοτεχνίας ἔτσι ὅπως τὰ ἔγραψαν οἱ συγγραφεῖς τους. Εἶναι θέμα σεβασμοῦ στὸ συγγραφέα, ὄχι στὸ σύστημα τονισμοῦ. Τὸ μόνο ἀληθινὸ ἐμπόδιο εἶναι ἡ μὴ ὑποστήριξη τοῦ πολυτονικοῦ ἀπὸ τὰ ἠλεκτρονικὰ μέσα, ὅμως ἔχουν γίνει μεγάλες προοδοι καὶ σ’αὐτὸ καὶ θὰ γίνουν κι ἄλλες. Σήμερα εἶναι ἐφικτὴ ἡ ἀνάγνωση πολυτονικῶν κειμένων ἀπὸ ὁποιοδήποτε σημεῖο τοῦ πλανήτη, λέτε νὰ ὀφείλετε σὲ μιὰ κλειστὴ κάστα; Ἢ μήπως ἔγινε ἐπειδὴ τὸ ἀπαίτησαν καὶ δούλεψαν γι’αὐτὸ πολλοὶ ἐπιστήμονες διαφόρων εἰδικοτήτων; Ἂν ὅλοι αὐτοὶ εἶναι μία κλειστὴ ὁμάδα μὲ τιμάει νὰ μὲ τοποθετεῖτε ἀνάμεσά τους. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἔτσι…

  104. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    100. Ἐπίτρέψτε μου κύριε Λάμπρο νὰ σᾶς πῶ καὶ κάτι ἄλλο. Ὅταν στὴν ὁμάδα τῶν πολυτονιστῶν στὸ φέισμπουκ κάποιος ἐπέκρινε τον μονοτονισμὸ τῶν ἔργων τοῦ Καζαντζάκη, τοῦ ἀπάντησα ὅτι καλῶς ἔγινε γιατὶ ὁ Καζαντζάκης ἔτσι θὰ τὰ ἤθελε ἂν ζοῦσε. Καὶ μοῦ ἀπάντησε «συγγνώμη δὲν τὸ ἤξερα»

  105. sarant said

    99: Αρχιμήδη, ο καθηγητής που φωτογραφίζεις δεν είναι αυθεντία σε θέματα Παπαδιαμάντη, έχει γράψει πολλές κοτσάνες.

  106. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    103 – Κύριε Αρχιμήδη, κατ΄αρχήν συγχωρέστε με αν σας έθιξα με την «ομάδα», εννοούσα όσους αγιοποιούν κατι ελάσσονος σημασίας όπως είναι το σύστημα τονισμού ενός κειμένου. Το σημαντικό είναι κατα την άποψή μου, η διάδοση ενός σημαντικού συγγραφικού έργου, και οχι το σύστημα τονισμού του. Και αφού υποστηρίζετε οτι η Ελληνική γλώσσα είναι αδιαίρετη (και αν και άσχετος με τα φιλολογικά και γλωσσικά συμφωνώ) δεν καταλαβαίνω γιατί ενοχλείστε απο την μονοτονική μεταγραφή, που δεν ακυρώνει την πολυτονική γραφή των προηγούμενων βιβλίων, ούτε απαγορεύει την επανέκδοσή τους πολυτονικά.
    Όσο για το πώς θα ήθελαν τα έργα τους οι συγγραφείς, μια και δεν έχουμε γραπτή μαρτυρία (απ΄όσο γνωρίζω) απο τους ίδιους, είναι υποκειμενικές εικασίες. Ιεροσυλία είναι, να μη συνάδουν ο λόγος και τα πιστεύω , με τα έργα και τις πράξεις του καθενός.

  107. Αρχιμήδης Αναγνώστου said

    106. Μα δε με θίξατε. Απλά δεν είμαστε κλειστή ομάδα, ούτε αγιοποιούμε πράγματα ελάσσονος σημασία, γιατί η γραφή της γλώσσας μας είναι πολύ σημαντικό θέμα. Αν ήμασταν κλειστή ομάδα θα μαζευόμασταν σε μυστικά υπόγεια και θα κρατούσαμε τη γνώση μόνο για μας. Αντιθέτως τη γνώση τη θέλουμε για όλους και θέλουμε να έχουν πρόσβαση όλοι σε αυτή. Αυτά που με ρωτάτε τα έχω εξηγήσει πολλές φορές. Θα μπορούσα να αντιστρέψω το ερώτημα και να ρωτήσω «τι σας πειράζει τα έργα να παραμείνουν όπως τα έγραψαν οι συγγραφείς τους» τη στιγμή που όλοι μπορούν άνετα να τα διαβάσουν; Το ότι δεν έχουμε γραπτή μαρτυρία είναι ένας λόγος παραπάνω να τα σεβαστούμε.

  108. Αρχιμήδης Αναγνώστου said

    105. Αυτό το κατάλαβα 🙂

  109. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    107 – Δεν μιλάμε για την γραφή κύριε Αρχιμήδη, αλλα για τον τονισμό της, που για σάς μπορεί να είναι μείζονος σημασίας, αλλα για την πλειοψηφία του λαού, είναι ελάσσονος. Όποιος μιλάει για ιεροσυλία, φυσικά και αγιοποιεί κάτι, και η γνώση την οποία διατείνεστε οτι έχετε, δεν είναι κρυφή ούτε απαγορευμένη, υπάρχει ελεύθερη πρόσβαση σε όποιον το επιθυμεί, και μάλιστα πολύ πιο εύκολη απο την εποχή που ήταν καθιερωμένη, προφανώς σας ενδιαφέρει να καθιερωθεί πάλι, και όχι η πρόσβαση όλων σ΄αυτή.
    Για την αντίστροφη ερώτηση η απάντηση είναι απλή, όταν ενα έργο ενός δημιουργού εκτίθεται δημόσια, παύει να είναι μόνο δικό του, και γίνεται κοινή κτήση, με τις όποιες καλές και κακές συνέπειες συνεπάγεται αυτή η κοινοκτημοσύνη. Στόχος του όποιου δημιουργού, πέρα απο το οικονομικό όφελος, είναι να διαδώσει όσο το δυνατόν περισσότερο την όποια έκφρασή του, και να επηρεάσει όσους περισσότερους μπορεί. Αυτή η επιρροή μια και οι άνθρωποι δεν είναι όλοι ίδιοι, ούτε έχουν τα ίδια βιώματα, θα φέρει διαφορετικά αποτελέσματα, θετικά και αρνητικά, τα θετικά προσδίδουν αξία στο έργο, τα δε αρνητικά δεν το αγγίζουν, το έργο παραμένει όπως το έφτιαξε ο δημιουργός του. Ένα σχετικό παράδειγμα γράφω πιο πάνω για τον Μπάχ, που σχεδόν όλο το έργο του, έχει μεταγραφεί για πιάνο, αυτό δεν μείωσε τον συνθέτη ούτε το έργο, αντιθέτως το ανέδειξε ακόμα περισσότερο, και το έκανε να ακουστεί απο εκατομύρια ανθρώπους. Πολλοί έχουν κάνει διασκευές σε έργα του, που είναι για τα πανηγύρια, κανείς δεν ψέγει το έργο του Μπάχ γι΄αυτό. Αν δεν «πειράζαμε» τα έργα (ειδικά των μεγάλων) των δημιουργών, δεν θα είχε επέλθει πρόοδος, και θα είχε επικρατήσει ο θρησκευτικός μεσαίωνας. Και για να έρθουμε στο θέμα μας, ΘΑΕΠΡΕΠΕΝΑΓΡΑΦΟΥΜΕΜΕΚΕΦΑΛΑΙΑΧΩΡΙΣΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑΚΑΙΤΟΝΟΥΣ.

  110. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    110. Μπορδουκλώνετε πολλὰ πράγματα μαζὶ χωρὶς νὰ βγαίνει κάποιο νόημα. Κι οὔτε ἀπαντᾶτε στὴν ἐρώτηση. Ὅσον ἀφορᾶ τὴ διάδοση τῶν ἔργων τοῦ Παπαδιαμάντη, ἀποδεδειγμένα οὔτε ὁ μονοτονισμὸς οὔτε ἡ ἀπόδοση σὲ νεώτερη γλῶσσα ἔχει βοηθήσει. Ξέρω πολλοὺς ποὺ τοὺς χάρισαν ὅταν ἦταν μικροὶ διηγήματα τοῦ Παπαδιαμάντη διασκευασμένα καὶ εἶναι ζήτητμα ἂν κατέβηκαν ποτὲ ἀπ’τὸ ράφi. Ἀνάμεσα σὲ αὐτοὺς κι ἐγώ. Οἱ μονοτονοδημοτικιστὲς ξεκίνησαν μιὰ προσπάθεια διασκευῶν τοῦ Παπαδιαμάντη στὰ τέλη τῆς δεκαετίας τοῦ ’80 ὅταν ὑπῆρξε μιὰ αὔξηση τῆς ζήτησης ἀπὸ ἐφήβους καὶ νέους. Τάχα μου κλαιγόντουσαν ποὺ οἱ νέοι δὲ διάβαζαν Παπαδιαμάντη κι ὅμως οἱ νέοι διάβαζαν Παπαδιαμάντη. Κι ἀφοῦ εἶδαν ὅτι οἱ μονοτονοδημοτικὲς διασκευὲς δὲν πουλοῦσαν, ἐνῶ οἱ αὐθεντικὲς συνεχῶς ἐπανεκδίδονταν ἄρχισαν νὰ τὶς μοιράζουν τζάμπα ἀπὸ τὶς φυλλάδες. Καί; Τὸ φθηνὸ κρέας τὸ τρῶνε οἱ σκύλοι κι οἱ Ἕλληνες στὰ Lidl.

  111. sarant said

    110: Κι εσύ τα μπλέκεις. Διασκευές Παπαδιαμάντη γίνονταν ανέκαθεν -το αν είναι απαραίτητες ή όχι θα το συζητήσουμε άλλη φορά- και σε πολυτονικό και σε μονοτονικό, επειδή τα παιδιά όχι μόνο σήμερα αλλά ούτε το 1950 μπορούσαν να τον καταλάβουν. Ο Μυριβήλης έκανε τις διασκευές του στα τέλη δεκ. 1940 αν δεν κάνω λάθος, και άλλοι λιγότερο διάσημοι τις έκαναν αθόρυβα διαρκώς.

  112. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    111. Δὲν ἀμφισβήτησα ὅτι ὑπῆρχαν καὶ πρὶν διασκευές. Ἔχω κι ἐγὼ μιὰ τέτοια. Ἀλλὰ μὲ κοίμιζαν. Ζήτημα ἂν κατέβηκε ἀπὸ τὴ βιβλιοθήκη παραπάνω ἀπὸ μία φορά. Καὶ αὐτὸ τὸ ἔχω ἀκούσει ἀπὸ πολλούς. Ὁ μόνος ποὺ ἄκουσα νὰ λέη ὅτι τοῦ ἄρεσε ὅταν ἦταν μικρὸς νὰ διαβάζη Παπαδιαμάντη ἀπὸ μετάφραση ἦταν ὁ Πατρίκιος, σὲ μιὰ διάλεξή του γιὰ τὴ μετάφραση στὴ Νάπολη. Ὅμως μόνο γιὰ τὰ παιδιὰ τὶς συνιστοῦσε. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι θέμα γλώσσας. Καὶ μεταφρασμένος ὁ Παπαδιαμάντης δὲν πολυσυγκινεῖ τὰ παιδιά. Εἶναι, πιστεύω γιὰ μεγαλύτερες ἡλικίες. Ὅμως πράγματι στὶς ἀρχὲς τῆς δεκαετίας τοῦ 90 ὑπῆρξε μία μεταφραστικὴ ἔξαρση ὡς ἀπάντηση στὴ στροφὴ πολλῶν νέων πρὸς τὸν Παπαδιαμάντη ἀπὸ τὸ πρωτότυπο. Θυμᾶμαι μιὰ συνέντευξη στὸ Βῆμα τοῦ Κουμανταρέα ποὺ εἶχε ἀναλάβει, λέει, νὰ μεταφράση ὁ ὁποῖος ἔλεγε ὅτι δέχτηκε νὰ μεταφράση κυρίως γιὰ νὰ καταλάβη τὸν Παπαδιαμάντη. Κι ἔστειλα θυμᾶμαι ἐκνευρισμένος μία ἐπιστολὴ ποὺ δὲ δημοσιεύτηκε, ἦταν βέβαια ὑπὲρ τὸ δέον καυστικὴ λόγῳ νεανικοῦ ἐνθουσιασμοῦ, καὶ ρωτοῦσα εὐθέως «πῶς θὰ μεταφράση κάποιος κάτι ὅταν ὁμολογεῖ ὅτι δὲν τὸ καταλαβαίνει»

  113. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    110 – Πως δεν απάντησα στην ερώτηση «τι σας πειράζει τα έργα να παραμείνουν όπως τα έγραψαν οι συγγραφείς τους» ολόκληρο κατεβατό έγραψα, μάλλον δεν συμφωνεί με την δική σας άποψη, οποτε είναι μπορδουκλωμένα χωρίς νόημα.
    Να την κάνω πιο απλή την απάντηση λοιπόν. Εμένα προσωπικά δεν με πειράζει, μια και μεγάλωσα με πολυτονικό και άλλη ορθογραφία. Όμως, όπως έγραψα και πιο πάνω, ενα έργο που εκτίθεται δημόσια, πόσο μάλλον όταν πωλείται έναντι κάποιου αντιτίμου, δεν ανήκει πλέον μόνο στον δημιουργό του, ανήκει σε όλους όσοι το θέλουν και το αγόρασαν. Οι επιρροές του έργου πικοίλουν αναλόγως του χαρακτήρος του καθενός, και της εποχής που διαβάζεται ή ακούγεται ενα έργο, ή παρουσιάζεται αν προκειται για εικαστικό. Άλλοι το αφήνουν ώς έχει, άλλοι επίδοξοι δημιουργοί το διασκευάζουν, άλλοι το μιμούνται, κάποιοι μονοτονοδημοτικιστές (τί λέξη κι αυτή, στραμπούληξα την γλώσσα μου) σαν τον Σαραντάκο π.χ που έτυχε να είναι και εκδότες, (οχι ο Νικοκύρης) το είδαν εμπορικά το θέμα, και είπαν, ΔΕΝ ΤΥΠΩΝΟΥΜΕ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ ΣΕ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΜΕ ΜΟΝΟΤΟΝΙΚΟ, ΝΑ ΤΑ ΚΟΝΟΜΗΣΟΥΜΕ; Η αξία του έργου, όπως σας εξήγησα, μόνο να μεγαλώσει μπορεί απο τις όποιες παρεμβάσεις, δεν αλλοιώνεται και φυσικά δεν χάνεται. Αφού δεν απαγορεύεται η εκτύπωση των όποιων έργων σε πολυτονικό, εσάς ποιό είναι το πρόβλημά σας;
    Όσο για τις ιεροσυλίες, ό,τι πωλείται έναντι κερδοσκοπικού αντιτίμου, δεν είναι ιερό.

    Υ.Γ. – Και ο Παπαδιαμάντης για τον οποίο διαρρηγνύετε τα ιμάτιά σας, φτηνό κρέας έτρωγε, μαζί με τα σκυλιά και τους φτωχούς ανθρώπους για τους οποίους έγραφε, κι ας μη είχε Lidl, και δεν ήταν καθόλου αλλαζόνας, για να τους ψέγει.

  114. sarant said

    112: Μπορεί και να το είδε σαν πρόκληση, να αναμετρηθεί με έναν παλιό μάστορα.

  115. Η αξία του έργου, όπως σας εξήγησα, μόνο να μεγαλώσει μπορεί απο τις όποιες παρεμβάσεις, δεν αλλοιώνεται και φυσικά δεν χάνεται. Αφού δεν απαγορεύεται η εκτύπωση των όποιων έργων σε πολυτονικό, εσάς ποιό είναι το πρόβλημά σας;
    Όσο για τις ιεροσυλίες, ό,τι πωλείται έναντι κερδοσκοπικού αντιτίμου, δεν είναι ιερό.

    Αὐτὸ συνοψίζει τὴν ἄποψή σας γιὰ τὴν τέχνη. Ἕνας ἐκμοντερνισμός π.χ τοῦ Παρθενώνα, στὰ πρότυπα τῆς νεοϋορκέζικης ἀρχιτεκτονικῆς μόνο νὰ τὸν μεγαλώσει μπορεῖ. Στὸ κάτω κάτω πληρώνεις εἰσιτήριο γιὰ νὰ μπῆς, ἐν ὀλίγοις πωλεῖται, ἄρα δὲν εἶναι ἱερός. Σεβαστὴ ἄποψη ἀλλὰ δὲν τὴ συμμερίζομαι. Βλέπουμε τὰ πράγματα πολὺ διαφορετικά

  116. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    115 – Nαί αυτή είναι η άποψή μου για την τέχνη, πρέπει να είναι λειτουργική και ζωντανή, να επηρεάζει θετικά την κοινωνία, και να ανοίγει καινούργιους εξελικτικούς δρόμους, και όχι να μένει θαμένη σε κάποια χρηματοκιβώτια, σε κάποιες ιδιωτικές συλλογές, ή προσκολλημένη σε άκαμπτες φόρμες και ερμηνείες απο οπαδούς. Η τέχνη δεν είναι θρησκεία ή γενικώς δόγμα, είναι η λειτουργία της έκφρασης, είναι η ελευθερία της σκέψης, είναι η φαντασία της ζωής, και όπως η ελεύθερη σκέψη και η φαντασία που αψηφούν όλους τους νόμους της φυσικής, δεν υπακούει σε ανθρώπινους νόμους και κανόνες, δεν περιορίζεται είναι χαοτική, αλλιώς δεν είναι τέχνη. Αυτά τα στοιχεία οταν εμπεριέχονται, είναι που κάνουν ενα έργο αριστούργημα, όταν λείπουν είναι απλώς ένα κατασκεύασμα, χρηστικό ή μη, σίγουρα όμως αδιάφορο, ΤΟΤΕ ΕΙΝΑΙ ΦΤΗΝΟ ΚΡΕΑΣ.
    Για τον εκμοντερνισμό του Παρθενώνα ισχύει αυτό που είπα και για όλα τα έργα, και μη κάνετε πως δεν καταλαβαίνετε, έχω διαβάσει σχεδόν όλα τα σχόλιά σας τα τελευταία δυο χρόνια, και δεν έχω σχηματίσει την γνώμη πως είστε αφελής, το άντίθετο πιστεύω. Κοντολογής, όποιος θέλει, ας φτιάξει εναν εκμοντερνισμένο Παρθενώνα σε όποιον βράχο θέλει, αν το αποτέλεσμα είναι καλό, δεν θα έχει χάσει ο Παρθενώνας κάτι σε αξία, αφού πάνω στο δικό του πρότυπο βασίστηκε το νέο έργο, αντιθέτως θα αναγνωριστεί η συμβολή του στην εξέλιξη της αρχιτεκτονικής, όπως π.χ δεν ακυρώθηκε ο Νεύτωνας, απο την Θ.τ.Σ του ΑϊναστάΪν. Αν το αποτέλεσμα είναι μέτριο ή όπως συνήθως κίτς, η σύγκριση με το πρωτότυπο θα είναι αμίλεικτη, και ή θα αποριφθεί, ή θα γελάσει κάθε πικραμένος, ο Παρθενώνας (και κάθε έργο) δεν θα χάσει, θα ανέβει ακόμα περισσότερο στην εκτίμηση του κόσμου.

    Οτιδήποτε φτιάχνεται απο ανθρώπους (πόσο μάλλον όταν εμπορευματοποιείται) δεν μπορεί να είναι ιερό κατα την άποψή μου, τουλάχιστον συνολικά για την ανθρωπότητα. Για τους χριστιανούς και τους οπαδούς άλλων θρησκειών, ο Παρθενώνας δεν αποτελεί ιερό χώρο, όπως και για μένα κανένας ναός οποιασδήποτε θρησκείας, οι περισσότεροι όμως, λειτουργούμε με σεβασμό σε αυτούς τους χώρους, αλλα, άλλο σεβασμός, και άλλο ιερότητα. Παρ΄όλ΄αυτά όμως, υπάρχει συνολική αναγνώριση για την τέχνη του, όπως και για άλλα μνημεία άλλων θρησκειών και πολιτισμών. Η πιο τρανταχτή απόδειξη οτι η τέχνη δεν είναι ιερή, ούτε δογματική για να περιοριστεί, είναι σαν το χαμόγελο του μωρού, σε κάνει να αισθάνεσαι όμορφα, αν το περιορίσεις θα γίνει κλάμα, ποιός άνθρωπος θέλει να βλέπει ένα μωρό να κλαίει;
    Κι εγώ σέβομαι την άποψή σας, αλλα δεν την συμερίζομαι, όντως βλέπουμε πολύ διαφορετικά τα πράγματα, αλλα ίσως είναι για καλό αυτό.

  117. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    166. Συμφωνῶ σὲ πολλὰ ἀπὸ αὐτὰ ποὺ λέτε. Ἄλλο, ὅμως ἕνα νέο ἔργο τέχνης ποὺ γεννιέται ἢ ἐμπνέεται ἀπὸ ἕνα ἄλλο κι ἄλλο ἡ παρέμβαση στὸ αὐθεντικό. Εἶχα δεῖ πρὶν καμιὰ 20ριὰ χρόνια τὰ χορικὰ τοῦ Εὐριπίδη μὲ τὴ Μαρινέλλα καὶ τὸ βρῆκα ὑπέροχο ἐνῶ οἱ κριτικὲς τὸ ἔθαψαν.

  118. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    117 – Μα δεν είπα πουθενά για παρέμβαση στο αυθεντικό, και εννοείται οτι δεν συμφωνώ με τέτοιες παρεμβάσεις. Όμως στον Παπαδιαμάντη π.χ δεν έγινε καμία παρέμβαση στο αυθεντικό, αυτό υφίσταται ακέραιο και φωτεινό, και μπορεί να αναπαραχθεί ώς έχει. Διασκευές έγιναν, μεταγραφές στο σημερινό τονικό σύστημα έγιναν, απομιμήσεις έγιναν και οτιδήποτε άλλο, άλλοι πέτυχαν ή απέτυχαν, άλλοι γελοιοποιήθηκαν, άλλοι κέρδισαν ή έχασαν οικονομικά, το έργο του δεν έχασε καθόλου σε αξία, εξακολουθεί να είναι όμορφο και να χαρίζει την ομορφιά και την σοφία του σε όλους τους ανθρώπους, ανεξαρτήτου φυλής, ιδεολογίας, θρησκείας, κλπ, η τέχνη είναι υπεράνω αυτών, και πανανθρώπινη, επιπλέον έγινε ακόμα πιο δυνατό και αναγνωρίσημο, απο τις θετικές και τις αρνητικές προσπάθειες, γιατι η αξία είναι σαν την ενέργεια, δεν χάνεται.
    Το εξαντλήσαμε νομίζω το θέμα, ευχαριστώ για τον διάλογο, ίσως τα ξαναπούμε σε άλλο άρθρο του Νικοκύρη, να είστε πάντα καλά.

  119. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    μάλλον «ανεξαρτήτως» αλλα εγώ σπίτια φτιάχνω, οπότε δικαιολογούμαι.

  120. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Μιά τελευταία ετεροχρονισμένη παρέμβαση, για τα χορικά του Ευριπίδη, «το βρήκα υπέροχο, αλλα οι κριτικές το έθαψαν» γιατί το έκαναν άραγε, μήπως γιατι θεώρησαν την παρέμβαση ιεροσυλία, όπως θεωρείτε εσείς για τον Παπαδιαμάντη; Πάντως το έργο του Ευριπίδη μόνο κέρδισε δεν συμφωνείτε;

  121. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    120. Πιστεύω λόγῳ ἐμμονῆς σὲ μία δική τους ἀντίληψη γιὰ τὸ πῶς θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι ἡ ἀρχαία τραγωδία…

  122. κύριοι,

    Ακολουθώντας και σεβόμενος την δεοντολογία του συγκεκριμένου blog, προσπάθησα όσο το δυνατόν πιο διακριτικά να θέσω κάποια ζητήματα που με ενόχλησαν στην ανάρτηση για το κείμενο του Παπαδιαμάντη. Παρακολούθησα με ενδιαφέρον όλες τις απόψεις που κατατέθηκαν και θα ήθελα με μια μικρή τελευταία παρέμβαση να θέσω μερικά ακόμα.

    Φαντάζομαι τελευταία, μιας και ο διάλογος έχει σχεδόν ξεθυμάνει.

    1] Το σημαντικότερο όλων και το θέτω εκ προοιμίου:
    είναι πολύ δύσκολο, για να μην πω αδύνατον, για οποιαδήποτε διαδικασία επανεκτύπωσης, ανατύπωσης κ.λπ, διαμιάς, να φτάσει και να αποκαλύψει όλο μαζί, αυτό το αστάθμητο που είναι η «ψυχή» του δημιουργού μέσα από το έργο του. Πέρα από κάθε ερμηνεία, κοινωνιολογία ή ανάλυση, μονάχα η ενασχόληση με το ίδιο το έργο θα μπορούσε να μας δώσει κάτι απ’ αυτό.

    (22)

    2] Μια απεικόνιση ενός έργου δεν έχει να κάνει με την ροή του, όπως την βιώνει εσωτερικά ο κάθε αναγνώστης, μιας και μιλάμε για λογοτεχνικά κείμενα. Στο συγκεκριμένο blog το βάρος βέβαια πέφτει στις λέξεις, αλλά ένα λογοτεχνικό έργο δεν είναι λεξιλογικός οδηγός. Άλλο πράγμα η αποθησαύριση των λέξεων ενός κειμένου, άλλο πράγμα το «βίωμα» ενός έργου. Και όπως σε όλα τα πράγματα και στην ανάγνωση μπαίνει ο καθένας και η καθεμία με τις «αποσκευές» του.

    Για να το πω ποιο απλά, άλλο πράγμα η όραση, άλλο η ενόραση. Και δεν είναι ζήτημα να καταμετρηθεί ή να ψηφίσουμε τι νιώθει καθένας, αλλά κατά πόσο μια «στάση» «επικαιροποίησης» ενός κειμένου προάγει μια «οπτική» εσωτερικής ακουστικής ροής, όσο δυνατόν πιο κοντά στις προθέσεις του συγγραφέα προς τους αναγνώστες ή όχι. Η τήρηση των στοιχείων της αυθεντικής γραφής σ’ ένα κείμενο προσδιορίζει μεγάλο μέρος από την «εσωτερική» γραφή του συγγραφέα προς τον αναγνώστη.

    (38)

    3] Κάθε ενασχόληση με την τρέχουσα τεχνολογία πρέπει να πάρει υπ’ όψιν της ότι επί της ουσίας αυτό που κάνει ένας υπολογιστής είναι χιλιάδες επί χιλιάδων υπολογισμούς βασισμένους πάνω σε σαφείς και καθορισμένους κανόνες. Το έργο τέχνης δεν λειτουργεί ευτυχώς έτσι.

    4] Όταν «βάζουμε» ένα πρόβλημα μέσα σ’ έναν υπολογιστή ή σ’ ένα υπολογιστικό μηχάνημα, δεν αναπαριστούμε κάποια ιδανική μορφή του προβλήματος μέσα του. Τα αποτελέσματα που εξάγουμε δεν είναι απαραίτητα η λύση στο ζήτημα που μας απασχολεί, ούτε είναι εκ των προτέρων αποδεκτά, απλά επειδή είναι η έξοδος μιας υπολογιστικής διαδικασίας. Επί αυτών χρειάζεται επίπονη και άλλου τύπου επικύρωση ώστε τα αποτελέσματα να δοθούν ως λύσεις σ’ ένα ζήτημα. Ένας υπολογιστής ακόμα και στις μέρες μας δεν είναι αρκετά «έξυπνος» για να αποδελτιώσει τις διαστάσεις μιας καλλιτεχνικής αποτύπωσης.
    Πώς θα μπορούσαμε π.χ. να ρωτήσουμε έναν υπολογιστή για το πόσο κατάλληλος είναι ο αποπολυτονισμός για την ουσία και το περιεχόμενο ενός τέτοιου κειμένου; Αυτό εμείς το αποφασίζουμε, εμείς το αποδεχόμαστε ή το απορρίπτουμε.

    (38)

    Το αν το επιλέγουμε μια «σωστή» επεξεργασία σ’ ένα κείμενο ή όχι δεν έχει να κάνει με το γεγονός ότι το πρόγραμμα έκανε ή δεν έκανε σωστά την δουλειά του.
    Ένα άλλο θέμα, σε άλλη κατεύθυνση είναι ακριβώς αυτό, αν δηλαδή η δουλειά του αποπολυτονισμού θα μπορούσε να γίνει καλύτερα, με ένα καλύτερο «μηχανάκι», με κάποιον καλύτερο αλγόριθμο κ.λπ. ή θα το κάνουμε εμείς με το δικό μας πληκτρολόγιο, για να μην πω χέρι και παρεξηγηθώ!

    (55)

    Δεν χρησιμοποιώ πολυτονικό σύστημα στην γραφή μου και πιο συγκεκριμένα στα κείμενα που διακινώ στο διαδίκτυο ή στην ιστοσελίδα μου. Δεν με εμποδίζει όμως αυτό να ανακαλύπτω την ομορφιά ενός κειμένου σε πολυτονικό.
    Ούτε εκτιμώ μεταφυσικές απόψεις περί το τι θα έκανε ο Παπαδιαμάντης στις μέρες μας.
    Για να προκαλέσω λιγάκι, θα ήθελα να επισημάνω την σχέση του Παπαδιαμάντη με την Βυζαντινή Μουσική. Εκεί δεν υπάρχει περίπτωση να μην πάρεις υπ’ όψιν σου την ακριβή σημειογραφία. Δεν υπαινίσσομαι κάποια θέση, υπενθυμίζω.

    (66)

    Από την άλλη, απόψεις περί προοδευτικότητας και ομαδοποίησης των προχωρημένων και των καθυστερημένων και περί οικονομικών «πέναλτι» δεν αξίζουν απάντηση. Η «ποδοσφαιροποίηση» ενός διαλόγου δεν τιμά κανέναν. Το μόνο που θα ήθελα να παρατηρήσω είναι η στάση του οικοδεσπότη του blog που αφήνει αναπάντητους τέτοιους χαρακτηρισμούς. Εξαρτάται βέβαια από την δεοντολογία και το επίπεδο του διαλόγου που θέλει στα του οίκου του. Εφόσον τους αφήνει ασχολίαστους κάπως θα δικαιολογούνται. Όχι όμως και από μένα.

    Σε έναν άλλο σχολιασμό ενός «συνδαιτημόνα» ο οποίος μάλιστα δεν τόνισε και σωστά, θεώρησε ότι το παράδειγμα με τον Άγρα ήταν ατυχές. Κάπου η ανάρτηση τις επόμενες μέρες «παράπεσε» ή αποσύρθηκε. Τον ευχαριστώ που ασχολήθηκε έστω και λίγο.

    Για παραπάνω και για όσους ενδιαφέρονται για περισσότερα παραπέμπω στο blog

    http://www.poeticanet.gr/poiimata-perastikes-xamilofwno-thema-a-99.html

    Δεν αναδημοσιεύω το ποίημα «Εικασία» του Άγρα, ας το κάνει ο κύριος Σαραντάκος. Είναι πιο κατάλληλος από μένα. Το μόνο που θα παρακαλούσα είναι να τηρήσει, αν θέλει, το αρχικό κείμενο.

    Κάτι που οι εκδότες του ανθολόγου Ερμή δεν έκαναν όταν ανθολόγησαν ποιήματα του Άγρα στην έκδοση του 1996. Εγώ το διάβασα από την προσωπική ανθολογία του Μανολη Αναγνωστάκη: «Χαμηλή Φωνή», με πολυτονικό.
    Υπάρχει και αλλού φαντάζομαι.

    Θα επανέλθω, αν χρειαστεί, με το τι ορίζουμε «εικασία» στα Μαθηματικά και για ποιόν λόγο το συγκεκριμένο κείμενο του Παπαδιαμάντη μπορεί να διαβαστεί παράλληλα ή σε συνέχεια με το κείμενο του Άγρα και όσων κατόπιν ασχολήθηκαν με ανάλογα θέματα γυναικών, όπως αυτό της Χριστίνας της δασκάλας και που για διάφορους λόγους ενέπνευσαν σειρά ποιητών και δημιουργών.

    Για την ώρα:

    «…ακολουθώ τ’ αχνάρια της πιστά, σα νάναι η Μοίρα».

    Ευχαριστώ για την φιλοξενία.

    Κοτσιφάκος Δημήτρης

  123. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    122 – Στην ζωή όλοι ψάχνουν να βρούν αυτό που θέλουν, και συνήθως βρίσκουν αυτό που ψάχνουν, όμως δεν θέλουν όλοι το ίδιο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: