Η γουόκ ατζέντα και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (μια συνεργασία του Μιχάλη Ρουμελιώτη)

Δημοσιεύω σήμερα άλλη μια συνεργασία του φίλου μας Μιχάλη Ρουμελιώτη. Θυμίζω πως τον Νοέμβριο του 2024 είχαμε δημοσιεύσει το άρθρο του  Το  είναι είναι κακιά λέξη, τον Ιούνιο 2ο24 το άρθρο του με τίτλο «Η δε γυνή να φοβήται τον  άνδρα«, στις αρχές Μαρτίου άρθρο του για τα «μη  κρατικά» πανεπιστήμια, τον Φεβρουάριο ένα άλλο δικό του άρθρο για τον γάμο των ομοφύλων και την παρένθετη κύηση, ενώ τον Οκτώβριο του 2023 είχαμε δημοσιεύσει ένα δικό του κείμενο για τον δημόσιο διάλογο, τον Σεπτέμβριο ένα άρθρο του για τη μπαρουφολογία στον δημόσιο λόγο, ενώ στις αρχές του 2023 ένα άλλο δικό του κείμενο, τις Συστάσεις γραμματικής προς φοιτητές. 

Το σημερινό  άρθρο φαίνεται να μη μας αφορά ιδιαίτερα,  αφού εξετάζει  μιαν αντιπαράθεση που έγινε στις ΗΠΑ  (ομολογώ ότι, προσωπικά, αγνοούσα και τον  κωμικό και τα δυο τραγούδια), ωστόσο έχει ενδιαφέρουσες  παρατηρήσεις  για τον τρόπο που λειτουργούν οι αλγόριθμοι στα σόσιαλ, και αυτές μας αφορούν. 

Όσοι έχουν διαβάσει τα προηγούμενα άρθρα του Μιχάλη θα θυμούνται ίσως μια ορθογραφική του ιδιοτυπία, ότι τονίζει πολύ περισσότερα μονοσύλλαβα απ’ όσα το σχολικό μονοτονικό (αλλά όχι όλα). Και εδώ διατηρώ την ορθογραφία τού συντάκτη. Απλώς συντόμεψα  τον  τίτλο του  άρθρου. 

 

ΔΥΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ, ΕΝΑ ΚΩΜΙΚΟ ΝΟΥΜΕΡΟ, Η WOKE AGENDA

ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ

Πριν από λίγο καιρό, ένας φίλος μού υπέδειξε ένα απολαυστικό στιγμιότυπο όρθιου κωμικού στό Ίνσταγκραμ, με τόν κωμικό ν’ αντιπαραθέτει τούς στίχους τού παλιού αμερικανικού τραγουδιού «Baby, it’s cold outside», με αυτούς τού αμερικανικού επίσης «W(et) A(ss) P(ussy)». Τό πρώτο είναι ένα τραγούδι τού 1944, που παιζόταν κατά συνήθεια στόν παραδοσιακά αγγλόφωνο κόσμο με τά γιορτινά τραγούδια τών Χριστουγέννων· δεν εννοώ τήν Άγια Νύχτα κ.τ.τ., αλλά τά πιο μοντέρνα που παίζονται όλο τόν Δεκέμβριο, στό ραδιόφωνο και στά μαγαζιά, πακέτο με τίς φωταψίες και τήν όλη γιορτινή κίνηση στήν αγορά. Τό δεύτερο είναι ένα κομμάτι χιπ χοπ, τραπ και dirty rap (κατά τή Βικιπαίδεια), που έγινε σουξέ τό 2020· διαβάζω ότι συμπλήρωσε τέσσερεις εβδομάδες στό «US Billboard Hot 100» (στά τσαρτ, τέλος πάντων), και ότι τό Rolling Stone (παλαιό έγκυρο μουσικό περιοδικό), όπως και τό NPR (Εθνικό Δημόσιο Ραδιόφωνο τών ΗΠΑ) τό κατέταξαν ως τό καλύτερο τραγούδι τού 2020 (κατά τή Βικιπαίδεια πάντα). Η αντιπαράθεση τών δύο γίνεται στή βάση τού ότι τό πρώτο θεωρήθηκε από κάποιους ενδεικτικό ερωτικής παρενόχλησης και βιασμού στό πλαίσιο ραντεβού, με συνέπεια να αφαιρεθεί κάποια στιγμή από τούς καταλόγους αναπαραγομένων τραγουδιών σειράς ραδιοφωνικών σταθμών τής Βορείου Αμερικής – ενώ, απ’ ό,τι φαίνεται, τό επιθετικότατο και χυδαιότατο περιεχόμενο τού δευτέρου δεν ενόχλησε, ή, πάντως, δεν επέφερε αντίστοιχες συνέπειες γι’ αυτό. Τό συμπέρασμα που εξάγεται στό κωμικό στιγμιότυπο είναι ότι αυτή η χώρα τά ’χει χάσει τελείως («this nation has lost its fucking mind»).

Ο κωμικός λέγεται Τομ Κόττερ, και τό νούμερό του αυτό μοιάζει να έχει γίνει παγκόσμιο σουξέ τελευταία, αν και βρίσκω ότι τό έπαιζε ήδη τό 2021. Μπορείτε να τό δείτε εδώ (η παραπομπή στό YouTube, όπου μάλλον ευκολότερο τό ψάξιμο για περαιτέρω έρευνα). Τό «Baby, it’s cold outside» μπορείτε να τ’ ακούσετε εδώ. Και τό «WAP» μπορείτε να τ’ ακούσετε εδώ.

Τό περιεχόμενο τού «Baby, it’s cold outside» έχει μια γυναίκα να βρίσκεται μ’ έναν άνδρα και να λέει τί ωραία που πέρασε η ώρα, αλλά πως πρέπει να φύγει, θα τήν περιμένουν οι γονείς της σπίτι, τί θα πουν οι γείτονες, αυτόν να επιμένει να τήν κρατήσει, λέγοντας πως έξω κάνει κρύο, τί ωραία που είναι μέσα, με τό τζάκι, τή μουσική και τό ποτό, και αυτήν να λέει μεν πως πρέπει να πει όχι, να παραμένει δε, υπαινισσόμενη πως ζαλίστηκε κι απ’ τό ποτό. Τό «WAP» πάλι μιλά για μουνί που έχει κάνει μούσκεμα τόν κώλο, και έχει δυο γυναίκες που επιθετικά ζητούν εν ολίγοις ξέσκισμα, αναφερόμενες σε πράξεις που περιλαμβάνουν να τίς δέσουν, να τίς φτύσουν και να τίς πονέσουν, με έμφαση όμως στό γλείψιμο.

Τό «Baby, it’s cold outside» γνώρισε πολλές εκτελέσεις, ενώ μοιάζει να έγινε ιδιαιτέρως γνωστό μέσω μιας ταινίας – τής «Neptune’s daughter», τού 1949 – που περιλαμβάνει σκηνή με τό σενάριο τού τραγουδιού (μπορείτε να τήν δείτε εδώ), στήν οποία ο άνδρας μπορεί ίσως να λεχθεί πως παρουσιάζει μια ήπια επιθετικότητα, για όποιον θέλει σώνει και καλά να δει «αρρενωπή τοξικότητα». Τό γράφω αυτό διότι μού φάνηκε πως ίσως να διαφωτίζει λιγάκι τίς νεώτερες καθωσπρεπιστικές αντιδράσεις. Από τήν άλλη η σκηνή αυτή ακολουθείται στήν ταινία από άλλη, με τό ίδιο σενάριο και τό ίδιο τραγούδι, στήν οποία αντιστρέφονται κωμικώς οι ρόλοι· είναι ο άνδρας τώρα που ζητά να φύγει, και είναι η γυναίκα που τού λέει να κάτσει.

Ο ισχυρισμός ότι τό τραγούδι αυτό είναι ακατάλληλο γενικότερα και μάλιστα ως χριστουγεννιάτικο τραγούδι, διότι εξωραΐζει τόν εντός ραντεβού βιασμό (ή «βιασμό»), μοιάζει να πρωτοεμφανίζεται λίγο πριν από τό 2010. Αξιόλογη διατύπωση τού ισχυρισμού αυτού μπορείτε να βρείτε εδώ. Η κριτική τέλος πάντων αυτή επεκτάθηκε με τά χρόνια στά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και κατέληξε τό 2018 σε εξαγγελίες διαφόρων ραδιοφωνικών σταθμών ότι, στό πλαίσιο και τού κινήματος «MeToo», θα πάψουν να τό περιλαμβάνουν στά προγράμματά τους, ως προσβλητικό. Αυτό επέφερε μεγάλη αντίδραση από τήν άλλη, στή βάση τής οποίας κάποιοι ραδιοσταθμοί υπαναχώρησαν, με νέες δηλώσεις. Όπως ήταν μάλλον αναμενόμενο, οι πωλήσεις τού τραγουδιού, μέσω διαδικτυακού κατεβάσματος, στό τέλος τής χρονιάς εκείνης, εκτοξεύτηκαν.

Αν προς τά τέλη τής προηγουμένης δεκαετίας, και στά χρόνια τής πανδημίας, μπορεί να λεχθεί ότι είχαμε μια κορύφωση τής επικρατήσεως στόν δυτικό αγγλόφωνο κόσμο τής ιδεολογικής επιθετικότητας που ξεκίνησε με τόν γλωσσικό καθωσπρεπισμό τής «πολιτικής ορθότητας» και κατέληξε στή λογοκρισία και τήν άρνηση τού ιστορικού παρελθόντος που αποτέλεσε η μόδα τής «ακύρωσης», στίς μέρες μας μοιάζει να έχει γυρίσει τό εκκρεμές, και να τείνει να επικρατήσει η αντίθετη τάση, να αντιμετωπισθεί και να συντριβεί η λεγομένη «woke agenda». Αν μέχρι πρότινος περίσσευαν στό δημόσιο λόγο – προεξάρχοντος αυτού στά κοινωνικά δίκτυα – οι αγανακτισμένες κραυγές κατά ουτινοσδήποτε (ανθρώπου, αγάλματος, επιγραφής, βιβλίου) έμοιαζε, κατά τόν κραυγάζοντα, να θίγει τίς υπέρ συμπεριλήψεως και προστασίας αδυνάτων ευαισθησίες του, έχουν εσχάτως αρχίσει να πολλαπλασιάζονται οι αγανακτισμένες κραυγές κατά τού σχετικού παραλογισμού, που όμως ενίοτε εντοπίζει ο κραυγάζων σε καρικατούρες τού αντιπάλου. (Στό χώρο τής κωμωδίας βέβαια, η κριτική κατά τής «πολιτικής ορθότητας» δεν είναι κάτι καινούργιο, και έχει μια κάποια παράδοση, με κωμικούς σαν τόν αγαπημένο μου Bill Maher ή πιο πρόσφατα τόν Ricky Gervais).

Ας πάμε και πάλι στό στιγμιότυπο με τό οποίο αρχίσαμε. Έχουμε εύλογη κριτική, ή επίθεση σε καρικατούρα;

Έχουμε έν τινι μέτρω και τά δύο.

Υπάρχει σε κάποιο βαθμό καρικατούρα, διότι μπορεί κανείς να θεωρήσει πως η αντιπαραβολή μεταξύ τών δύο τραγουδιών δεν λαμβάνει υπόψη τή λογική τού – ας τόν πούμε – γουοκιστή. Τό «Baby, it’s cold outside» δεν επικρίθηκε, ή τουλάχιστον δεν επικρίθηκε αρχικώς, γενικά για «τοξική αρρενωπότητα». Επικρίθηκε επί τώ λόγω ότι μπορεί να ανακαλεί, στό νου τού σημερινού ακροατή, τήν ιδέα τής συνευρέσεως χωρίς πραγματική συναίνεση, με κρυμμένη χορήγηση ναρκωτικών (αυτό που αποκλήθηκε, κατ’ ιδεολογική μεταφορά, «βιασμός εντός ραντεβού»). Και υποστηρίχθηκε, τουλάχιστον αρχικώς και πάλι, όχι ότι πρέπει, ξέρω γω, να καούν στήν πυρά οι δίσκοι κι οι μπομπίνες και να σβηστεί το τραγούδι αυτό απ’ τούς σκληρούς δίσκους, αλλά ότι τέλος πάντων για χριστουγεννιάτικο τραγούδι δεν κάνει. Και σιγά τήν ακύρωση που έφαγε τελικά· μια χαρά ακούγεται, και περισσότερο μάλιστα από πριν, ίσως μέσω διαφορετικών σε κάποιο βαθμό διαύλων. Τό «WAP» πάλι, είναι μεν επιθετικό, αλλά δεν κρύβει τίποτε. Εκφράζει επιθετική θηλυκή σεξουαλικότητα, που τής επιτρέπεται, κατά τόν γουοκιστή πάντα, ν’ αναδυθεί μετά από τόσους αιώνες «πατριαρχίας». Και δεν προβάλλεται ως χριστουγεννιάτικο τραγούδι, ν’ ακούγεται από τά μεγάφωνα τών καταστημάτων.

Από τήν άλλη, βεβαίως και είναι εύλογη η κριτική, από τήν οπτική γωνία μιας κοινής λογικής, που μπορούμε να θεωρήσουμε ότι περιλαμβάνει κάποια στάνταρ περί τού τί μπορεί να θεωρείται προσβλητικό για τούς ανθρώπους αντικειμενικά, όχι βάσει κάποιας νεωτεριστικής συλλογιστικής που μπορεί να παρουσίασα σήμερα εγώ ή εσύ, αλλά βάσει τού πώς είναι φτιαγμένες ανέκαθεν οι κοινωνίες τών ανθρώπων. Λογικής που φυσικόν είναι να προσπερνά και ν’ αδιαφορεί για κάθε μπούρδα (ή καμιά φορά και σοφία) που μπορεί να λέει ο καθένας. Και είναι εύλογη η κριτική, διότι ο ισχυρισμός, ότι τό «Baby, it’s cold outside» μπορεί να ανακαλεί τήν εικόνα τού «βιασμού εντός ραντεβού», είναι τραβηγμένος από τά μαλλιά, και ταιριάζει όχι σε άνθρωπο που ανθρώπινα ενοχλείται από κάτι, αλλά σε άνθρωπο που ψάχνει να βρει να ενοχληθεί και να γκρινιάξει. (Ή, ακριβέστερα ίσως, σε άνθρωπο που ψάχνει αφορμές για να πλειοδοτήσει στή δήλωση ταυτίσεως με τήν ιδεολογία τής ομάδας). Και, ανεξαρτήτως αυτού, η κριτική δεν στρέφεται κατά τού όποιου, λογικά ή παράλογα, ενοχληθέντος, αλλ’ αφορά τό ότι σε κάποιο βαθμό κατέστη κυρίαρχη η ακύρωση τού τραγουδιού αυτού στόν δημόσιο λόγο, ο οποίος εμφανίστηκε έτσι να διυλίζει τόν κώνωπα και να καταπίνει τήν κάμηλο.

Η επίθεση, που παρατηρείται στίς μέρες μας, κατά τής «γουόουκ ατζέντας», τής «cancel culture’s», τών «social justice warriors» (τού πληκτρολογίου), και, σε ηπιότερο τόνο, τών «υπερβολών τής πολιτικής ορθότητας», είναι πολλές φορές γενικευτική, και χαρακτηρίζει, κατηγορεί τόν αντίπαλο (ή υποτιθέμενο αντίπαλο), με τόν ίδιο τρόπο που τό κάνουν παραδοσιακά αυτοί που μιλάνε για «φασίστες», «ρατσιστές» κ.τ.τ., προσπερνώντας τό, όποιο, λογικό επιχείρημα τού άλλου, και εκφράζοντας συναισθηματική αγανάκτηση, ή, απλώς, απόρριψη μιας ομάδας (με τήν οποία εν προκειμένω μπουχτίσαμε ν’ ασχολούμαστε) και ταύτιση με μιάν άλλη. Χρησιμεύει γενικά αυτός ο τρόπος, εκεί που δεν θέλει κανείς ν’ ασχοληθεί με τόν άλλο, ή μ’ αυτό που λέει ο άλλος, εκεί που θέλει να τόν διώξει τόν άλλο (και να μείνει με τούς δικούς του)· αλλά αποκλείει τή συζήτηση. Όταν ο άλλος είναι μέλος τής ίδιας πολιτείας, ο τρόπος αυτός καταστρέφει τήν πολιτική συζήτηση και υπηρετεί τό να πάμε εμείς αλλού, αυτοί αλλού, να χωρίσουμε τά τσανάκια μας. Όταν (ή όσο) αυτό δεν γίνεται, ο τρόπος αυτός περιχαρακώνει και σκληραίνει τίς ομάδες, δημιουργεί διαμάχη, και σπρώχνει προς πόλεμο.

Η παρρησία από τήν άλλη είναι σημαντική στήν πολιτική, και αφορά τήν τάση τού ανθρώπου να λέει στούς άλλους αυτό που σκέφτεται, με θάρρος και ειλικρίνεια. Όχι κοιτώντας τό πώς θα γίνει αρεστός, και σίγουρα όχι φροντίζοντας να πει αυτό που λεν κι οι άλλοι συμφωνώντας μαζί τους. Η παρρησία όμως δεν είναι ο κανόνας στήν επικοινωνία τών ανθρώπων – και σίγουρα είναι σπανιοτάτη όταν τό κοινωνικό περιβάλλον γίνεται αντιληπτό ως επικίνδυνο. Ακόμη και σε φιλικό περιβάλλον όμως, χωρίς ενδείξεις απειλής, ο κανόνας είναι η υποχώρηση στήν κανονιστική κοινωνική επιρροή μάλλον και στή συμμόρφωση· πράγμα που σημαίνει σιωπή, και τροποποίηση τού λόγου, έτσι που να συμφωνεί με (ή και να πλειοδοτεί ενίοτε σε) ό,τι μοιάζει να γίνεται δεκτό από τήν ομάδα. Ακόμη και σε συνομιλία, φιλική, μεταξύ δύο ανθρώπων μόνο, μπορούμε αυτό να τό παρατηρήσουμε συχνά. Θα προσαρμόσει καθένας αυτό που θα πει σε αυτό που προείπε ο άλλος, και πάντως θα αποφύγει να πει κάτι αντίθετο.

Έτσι, όταν τό κοινωνικό περιβάλλον γίνεται αντιληπτό ως δεκτικό στήν έκφραση αγανακτήσεως κατά τής ομοφοβίας για παράδειγμα, οι περισσότεροι άνθρωποι θα συμμορφωθούν με αυτό και θα εκφράσουν αντίστοιχη αγανάκτηση, με τήν ίδια ή άλλη αφορμή· ή θα σιωπήσουν. Όταν τό κοινωνικό περιβάλλον γίνεται αντιληπτό ως δεκτικό στήν έκφραση αγανακτήσεως κατά τής συμπεριλήψεως διεμφυλικών σε αθλητικούς αγώνες γυναικών, θα συμβεί τό αυτό, mutatis mutandis.

Παράλληλα, η, και ήπια ακόμη, συναισθηματική εμπλοκή τού καθενός τόν σπρώχνει να έχει φιλικότερη ή εχθρικότερη διάθεση προς τή μία άποψη ή τήν άλλη, ανεξαρτήτως εξετάσεως τής ορθότητας τού λόγου, εξετάσεως που συχνά δεν ενδιαφέρεται κανείς, ούτως ή άλλως, να κάνει. Αν έτυχε να έχω κάποιο παλιό συμμαθητή που ταλαιπωρήθηκε λόγω τής ομοφυλοφιλίας του, φυσικό να διάκειμαι μάλλον φιλικά προς τήν άποψη που θέλει να μπορούν οι ομοφυλόφιλοι να εκφραστούν ελεύθερα. Αν έτυχε να έχω κάποιο συγκάτοικο που δεν προσελήφθη στό πανεπιστήμιο γιατί δεν ήταν γυναίκα, φυσικό να διάκειμαι μάλλον εχθρικά προς τά μέτρα θετικής διάκρισης. Τό αν όμως, ή πώς θα εκφράσω τή γνώμη μου και τό συναίσθημά μου, συντελώντας έτσι στό κατά πόσο τό κοινωνικό περιβάλλον καθίσταται περισσότερο ή λιγότερο δεκτικό σε αυτά (ή αν, αντιθέτως, θα τροποποιήσω τή γνώμη και τό συναίσθημά μου, συμμορφούμενος με τήν εικόνα που έχω τού κοινωνικού περιβάλλοντος), εξαρτάται από τήν πρόσληψή μου τής καταστάσεως τού κοινωνικού αυτού περιβάλλοντος.

Αυτά είναι τά ίδια από τότε που υπάρχει γλώσσα και λόγος, ο οποίος κατασκευάζει τούς μύθους, κατά τόν Γιουβάλ[1] Νώε Χαράρι, που καθιστούν δυνατό τόν συντονισμό τής δράσης τών ανθρώπων. Τό μέσο όμως και ο χώρος διατυπώσεως τού λόγου επιδρά πολλαπλώς στήν πρόσληψη τού κοινωνικού περιβάλλοντος, και, επί διαμάχης, στήν ένταση τής επιθέσεως και ταχύτητα τής περιχαρακώσεως και σκληρύνσεως τής κάθε ομάδας.

Η πρόσληψη, στίς μέρες μας, τών αντιλήψεων τού κοινωνικού περιβάλλοντος γίνεται εν πολλοίς, και όλο και περισσότερο, στά μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τά οποία όμως δεν αναπαράγουν απλώς τόν λόγο που συμβαίνει να διατυπωθεί από τούς ανθρώπους. Εμπλέκονται ενεργά στό τί λόγος θα παρουσιαστεί στόν καθένα – ενώ ήδη παρουσιάζουνε και λόγο που δεν διατυπώνεται από ανθρώπους – προκειμένου τό υποκείμενο να εξακολουθήσει, όσο γίνεται περισσότερο, να διαθέτει τήν προσοχή και τόν χρόνο του σε αυτά. Επηρεάζουν έτσι, ή και καθορίζουν, τήν εικόνα που αποκτά τό υποκείμενο περί τού τί αντιλήψεις γίνονται δεκτές στό κοινωνικό περιβάλλον. Επηρεάζουν άρα, ή και καθορίζουν, τό κατά πόσο τό υποκείμενο θα εκφράσει, με διατύπωση γνώμης, ή και ψήφο, ή και απόφαση από τήν όποια θέση εξουσίας, αυτήν ή τήν άλλην άποψη.

Δεν είναι βεβαίως η πρώτη φορά που εμφανίζονται αλλαγές στό δημόσιο λόγο, σχετιζόμενες με νέα μέσα και χώρους πολιτικής εκφράσεως, που επηρεάζουν τόν λόγο που διατυπώνουν και διαδίδουν οι άνθρωποι. Η έλευση τής τυπογραφίας ήταν καθοριστική για τό κίνημα τών διαμαρτυρομένων για παράδειγμα, αλλά και για όλες τίς ιδεολογικές και όχι μόνο συγκρούσεις μέχρι τόν εικοστόν αιώνα· τό ραδιόφωνο πιο πρόσφατα συνέτεινε καθοριστικά στή δημοτικότητα τού Χίτλερ· η τηλεόραση βοήθησε τόν Κέννεντυ και χαντάκωσε τόν Νίξον. Είναι όμως η πρώτη φορά που υπάρχει τέτοια καθολικότητα τής διαμεσολαβήσεως τού μέσου σε κάθε πτυχή κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

Ας σκεφτούμε τό εξής σχηματικό σενάριο. Κάποιος τυχαίνει, στήν αρχή, να σκεφτεί και να πει πως τό «Baby, it’s cold outside» θυμίζει βιασμό εντός ραντεβού. Ιδέα τραβηγμένη, περίεργη, που όμως, ακριβώς γι’ αυτό, μπορεί στό φατσόβιβλο, ή στό Τουίτερ, να τραβήξει τήν προσοχή· ιδίως εκείνων που συναισθηματικώς διάκεινται φιλικά προς τήν επέκταση τών περιορισμών στήν ανδρική σεξουαλικότητα και εχθρικά προς τή σχετική ελευθερία. (Ή, αν είναι να τριγκάρεστε, ιδίως εκείνων που συναισθηματικώς διάκεινται φιλικά προς τή μείωση τής ανασφάλειας τών γυναικών ενώπιον τής ανδρικής σεξουαλικότητας, και εχθρικά προς τήν τελευταία). Αλλά και τών άλλων, σε ένα κοινωνικό περιβάλλον στό οποίο έχει ήδη καταστεί ζήτημα κεντρικό στό δημόσιο λόγο η συναίνεση και τό τί είναι συναίνεση σε ερωτική πράξη. Ο αλγόριθμος λοιπόν, που είναι φτιαγμένος να μού παρουσιάζει ό,τι φαίνεται να έχει καλύτερες πιθανότητες να μέ κρατήσει μπροστά από τήν οθόνη να βλέπω διαφημίσεις, θα μού παρουσιάσει αυτή τήν ιδέα. Όχι επιλέγοντας τό πράγματι σημαντικό (που δεν είναι) ανάμεσα στίς μπούρδες (στίς οποίες ανήκει), αλλά επιλέγοντας κάτι που θα μέ διεγείρει, θα μού τραβήξει τήν προσοχή, και θα μέ ωθήσει ν’ αλληλεπιδράσω με τήν πλατφόρμα. Ούτε επιλέγοντας κάτι που, σωστά ή λάθος, κατέστη σημαντικό στόν κοινωνικό μου περίγυρο· απλώς κάτι που αυξάνει τίς πιθανότητες να προκύψουν τελικώς έσοδα για τήν πλατφόρμα (όταν η επιλογή δεν είναι μέρος συντονισμένης προπαγάνδας – γιατί μπορεί να υπάρχει και αυτό).

Όσο όμως παρουσιάζεται αυτό, και με δεδομένο και τ’ ότι, π.χ. στό φατσόβιβλο, τά λάικ είναι που συντριπτικά θα πλειοψηφούν (σκεφτείτε πόσες φορές είδατε ή εκφράσατε εσείς αρνητική διάθεση σε ποστ στό φατσόβιβλο), θα μού δημιουργεί τήν εικόνα τού κοινωνικού περίγυρου που τή θεωρεί εύλογη και σημαντική ιδέα. Άρα, σύμφωνα με τ’ ανωτέρω, η κυρίαρχη τάση θα είναι να συμφωνήσω μ’ αυτό ή να σιωπήσω. Διαχέεται λοιπόν η ιδέα ότι τό «Baby, it’s cold outside» κανονικοποιεί τόν βιασμό εντός ραντεβού και είναι ακατάλληλο ως γιορτινό τραγούδι. Και πολλαπλασιάζονται οι σχετικές φωνές· που φοβίζουν κάποιον ραδιοφωνικό παραγωγό που αποφεύγει στή συνέχεια αυτό τό τραγούδι, ή και έναν υπεύθυνο στό ραδιοφωνικό σταθμό που ανακοινώνει απαγόρευση.

Με τόν ίδιο τρόπο θα μού παρουσιάσει τό μέσον και τό κωμικό νούμερο με τό οποίο ξεκίνησα. Και με τόν ίδιο τρόπο θα διαδοθεί κι αυτό. Και θα ξυπνήσει κι αυτό αγανακτισμένους, που πήραν θάρρος να μπορούν να συμφωνήσουν με τόν υποτιθέμενο κοινωνικό περίγυρο, ότι έλεος πια με τή μπαρούφα, μπουχτίσαμε με τή γουοκιστική προπαγάνδα, επιτέλους να μιλήσει κάποιος και να κάνει κάποιος κάτι, καταστρέφεται η κοινωνία μας.

Δεν ισχυρίζομαι πως κάπως έτσι βγήκε ο Τραμπ στήν Αμερική. Ισχυρίζομαι όμως πως όλο και περισσότερο τό ποιός καραγκιόζης αποκτά εξουσία θα εξαρτάται από τέτοιες διαδικασίες – η επίγνωση τών οποίων από όλους μας είναι ήδη επείγουσα.

[1] Δεν μπορώ να είμαι βέβαιος αν ο «Γιουβάλ» αυτός είναι ο Ιουβάλ κι όχι ο Ιωβήλ στά ελληνικά. Ας πει όποιος ξέρει.