Προϊουνιάτικα μεζεδάκια

Αύριο έχουμε 1η Ιουνίου, οπότε ο τίτλος εξηγείται εύκολα. Πιο δραματικά, θα μπορούσα να τα πω «τα τελευταία μεζεδάκια του Μάη». Σκέφτηκα επίσης να  θυμηθώ ότι σαν σήμερα το 1941 ο Μανώλης Γλέζος και ο Λάκης  Σάντας γκρέμισαν τη ναζιστική σημαία από την Ακρόπολη (είχα γράψει τότε που συμπληρώθηκαν τα 80 χρόνια), ενώ ο σινεφίλος μας μού θύμισε πως σήμερα είναι τα γενέθλια του Κλιντ Ίστγουντ,  που γίνεται 95 χρονών.

Χρόνια πολλά  λοιπόν,  κι ας ξεκινήσουμε με ένα μεζεδάκι στο οποίο εμπλέκεται ο εορτάζων.

Τους ενδιαφέρει το ψωμί, λέει, αυτό σκέφτονται. Για ένα κομμάτι ψωμί πρέπει να δώσεις πολλά,  λένε οι Κατσιμιχαίοι, για ένα καρβέλι ψωμί πήγε στα κάτεργα ο Γιάννης Αγιάννης,  αλλά εδώ το ψωμί δεν είναι ψωμί, είναι  κασέρι αν  θέλετε, είναι μαρούλια, αλλά ψωμί δεν είναι.

Τι εννοώ;

Στην ταινία The Enforcer (ε.τ: Ο επιθεωρητής Κάλαχαν ξαναχτυπά), ο εορτάζων μιλάει με κακοποιό για μια οργάνωση και αυτός λέει πως «τους ενδιαφέρει μόνο το παραδάκι», bread στην αργκό -και ο υποτιτλιστής,  ενώ αλλού αποδίδει σωστά τους αργκοτικούς όρους ( πχ ¨μπατσος» «μαγκας» «καρφί») εδώ το αποδίδει ψωμί λες και  έχουν στόχο το Βενέτη!

* Αρχισαν επίσης χτες οι πανελλαδικές εξετάσεις. Όπως είπαμε και στα χτεσινά σχόλια, υπήρχε ένα λαθάκι στο δεύτερο  κείμενο: η λέξη «ευφυίας».

Μα, έτσι  δεν γράφεται; Χμ, όχι. Θέλει διαλυτικά, ευφυΐας. Αλλιώς θα πρέπει να προφερθεί «εφίας». Όπως θέλει διαλυτικά ο δυϊκός ή ο μυϊκός.

Αλλά για τη «δίφθογγο» υι ίσως χρειάζεται χωριστό άρθρο.

Κατά τα άλλα, μια και το θέμα της Γλώσσας στις Πανελλήνιες συχνά το σχολιάζουμε (ενώ πολύ σπανιότερα το θέμα της Φυσικής, ας πούμε), να πω ότι κατά τη  γνώμη μου το λογοτεχνικό απόσπασμα του Ιωάννου ήταν ελάχιστο, δυο παραγραφούλες μόνο, τι να βγει από 150 λέξεις; Χώρια που, λέει  φίλη, παραλείφθηκαν παράγραφοι χωρίς τις οποίες μεταβάλλεται το νόημα.

* Ο φίλος μου ο φιλόλογος μαζεύει όλες τις περιπτώσεις μη  τήρησης του ομοιόπτωτου στο «ως», αλλά δεν ξέρω αν μου τις στέλνει όλες. Από αθλητική είδηση, εντόπισε το:

Πρώτος τελικός για τον Σπανούλη ως προπονητής στη Euroleague

και από κάτω:

Ο Βασίλης Σπανούλης θα βρεθεί στον πρώτο του τελικό ως προπονητής στη Euroleague, την πρώτη του χρονιά στο κορυφαίο επίπεδο του ευρωπαϊκού μπάσκετ.

Κανονικά, και τα δύο θέλουν γενική, «ως προπονητή». Κάποιοι το δεύτερο το γράφουν με ονομαστική, αλλά με γενική το πρώτο.

Ο Μήτσος (που έλεγε ο Λίγγρης) τα γράφει και τα δύο με ονομαστική.

* Ο φίλος μας ο αθλητικοδίφης έστειλε ένα απολιθωμένο μεζεδάκι, καθότι είναι από το μακρινό 1971, τότε που ο Τύρναβος είχε μια μεγάλη ομάδα στο ποδόσφαιρο, που είχε πάρει και το κύπελλο και βγήκε στην Ευρώπη.

Χμμμ… Μάλλον δεν θα  επέτρεπε η  δικτατορία να  υπάρχει ομάδα με το  όνομα Δυναμό στον Τύρναβο. Δυναμό Τιράνων είναι, πρόκειται για τυπογραφικό λάθος.

* Σε άρθρο για τη Βόρεια  Κορέα, διαβάζουμε:

Ο πρόεδρος Κιμ αποκάλεσε την αποτυχία της καθέλκυσης “εγκληματική πράξη” και υποσχέθηκε αυστηρή τιμωρία, ανέφεραν τα κρατικά μέσα ενημέρωσης την περασμένη εβδομάδα. Κανονικά θα ήταν η δεύτερη εκτόξευση τέτοιου αντιτορπιλικού μέσα σε ένα μήνα.

Εκτόξευση αντιτορπιλικού; Μα, είναι  πολύ μπροστά οι Βορειοκορεάτες!

(Το λάθος υπάρχει σε πολλά σάιτ, ίσως έγινε  κεντρική διανομή από ΑΠΕ).

* Eίθισται να είναι σφιχτοί και με οικονομική διατύπωση οι τίτλοι, αλλά εδώ το παράκαναν. Τι ακριβώς είπε  ο Κύρτσος;

Πρέπει να διαβάσεις το άρθρο για να καταλάβεις τον τίτλο. Ο Κύρτσος έγραψε στο Χ:

Εύστοχη η σύνδεση που κάνει το Documento μεταξύ σκανδάλου Predator, ισραηλινής διάστασης του σκανδάλου, συγκάλυψης και ταύτισης Μητσοτάκη με Νετανιάχου.

Ίσως κάτι σαν: Εύστοχα/Σωστά συνδέει το Documento το Predator με  την ταύτιση Μ. με Ν.

* Είχαμε κι έναν σεισμούλη στον Κορινθιακό την προηγούμενη βδομάδα. Διαβάζω λοιπόν ότι:

Το εστιακό βάθος υπολογίζεται στα 16,8 χλμ., το επίκεντρο στα 13 χλμ. νοτιοδυτικά των Αντικύρων και στα 13 χλμ. νοτιοανατολικά από το Γαλαξίδι.

Κι έτσι προστέθηκε και η Αντίκυρα στα τοπωνύμια που επαμφοτερίζουν μεταξύ θηλυκού και πληθυντικού ουδετέρου, όπως η/τα Φαλάσαρνα και βεβαίως η/τα Κρέστενα (προσθέστε κι άλλα).

* Κι ένα μηχανομεταφραστικό παραλήρημα που δίνει θάρρος  σε μας τα  ανθρωπάκια ότι μπορεί να είμαστε καλύτεροι από τα μηχανάκια για  μερικά χρόνια ακόμα. Ο σινεφίλος μας  το στέλνει, από ισπανική σελίδα του Φέισμπουκ με θέμα τα φιλμ «χλαμυδας» της Τσινετσιτά.

 

Υπάρχουν άφθονα ομηρικά, όντως, μαργαριτάρια στη μετάφραση. Τι αλλαγη φυλου κοτζαμ Οδυσσέα που γίνεται «πονηρή Οδύσσεια¨όπως αφηγείται ¨η θρυλική Οδυσσέα¨, συμβάντα μετά τον …»Τρωϊανικό πόλεμο», απ’ όλα έχειο ο μπαχτσές.

* Kαι κάτι από τη  Νομασνλάνδη, σε άρθρο για την παιδική σειρά Τόμας  το τρενάκι:

Ο χαρακτήρας δημιουργήθηκε από τον Reverend W. Awdry, έναν Άγγλο κληρικό, στα μέσα της δεκαετίας του 1940. Ο Αwdry έγραψε αρχικά ιστορίες για τον γιο του, Κρίστοφερ.

Kληρικός ήταν ο W. Audry, αλλά δεν  λεγόταν  Ρέβερεντ, αλλά Wilbert.

Reverend θα πει «αιδεσιμότατος»!

* Συνηθισμένο ορθογραφικό από το in.gr:

ΠΑΣΟΚ: Αυξάνει την πίεση στην κυβέρνηση – Ζητά σύγκλιση της Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής για τον ΟΠΕΚΕΠΕ

Σύγκληση βεβαίως, ζητάει να συγκληθεί η Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής.

Μου άρεσε όμως το σχόλιο του φίλου που το στέλνει:

Έχει στο νου του τη  σύγκλιση με τη ΝΔ. Αυτή επιδιώκεται, γι’ αυτό και βγαίνει πρώτη στην επιφάνεια. 

* Τίτλος σε αθλητικό σάιτ:

«Βόμβα» Γιαννακόπουλου: «Ο Παναθηναϊκός καταθέτει μήνυση σε γυναίκα διαιτητή για νόθευση εγγράφων»

Σχόλιο του φίλου που το στέλνει:

Καλά  ο διαιτητής,  η γυναίκα του τι φταίει;

* Και κλείνω με ένα πολύ αστείο μεταφραστικό, που το έστειλε φίλος.

Από σουπερμάρκετ στη Γαλλία,  λέει -αλλά η πινακίδα έχει αραβικά (αν είναι αραβικα, πείτε όσοι ξέρετε),  αγγλικά και ελληνικά.

Μπισκότο γεμάτο με ημερομηνίες -δηλαδή τι; όπως τα κινέζικα μπισκοτάκια, που είναι γεμιστά με παροιμίες  και ρητά;

Βασικά, το dates θα  πει βεβαίως  «ημερομηνίες», αλλά θα  πει και χουρμάδες -και, αν δεν το ξέρετε, προέρχεται από ελληνική λέξη!

Το έχουμε γράψει στο σχετικό οπωρολογικό άρθρο μας, όπου λέμε:

Ο Ξενοφώντας αποκαλεί «βαλάνους της φοίνικος» τους χουρμάδες, ενώ πολύ συχνή είναι και η ονομασία «φοινικοβάλανος», «φοινίκιον» αλλά και «δάκτυλος». Φυσικά η ομοιότητα του χουρμά με το ανθρώπινο δάχτυλο είναι οφθαλμοφανής, αλλά η λέξη είναι σημιτικό δάνειο (π.χ. αραβ. diqlá, εβρ. déqel) και απλώς παρετυμολογικά το δάνειο εξελληνίστηκε σε «δάκτυλο» εξαιτίας της ομοιότητας. Αυτό το φαινόμενο, σύμφωνα με το οποίο οι αρχαίοι έλληνες έδιναν (παρ)ετυμολογική διαφάνεια σε δάνειες λέξεις, δεν είναι σπάνιο, π.χ. τον Εύξεινο πόντο αρχικά τον είχαν πει «άξεινο» (αφιλόξενο) προσαρμόζοντας παρετυμολογικά το περσικό όνομα axsaina (σκοτεινός).

Πάντως, ο δάκτυλος έμελλε να έχει λαμπρή σταδιοδρομία. Πέρασε ως δάνειο στα λατινικά, dactylus, και από εκεί στα ιταλικά dattilo (σημερινός τύπος dattero). Από τα προβηγκιανά (datil) η λέξη περνάει σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες, π.χ. γερμανικά Dattel, ισπανικά datil, αγγλικά date, γαλλικά datte. Είναι λίγο ειρωνικό, ότι στα ελληνικά ο δάκτυλος ξεχάστηκε, αφού εμείς τον καρπό τον λέμε χουρμά, που είναι τουρκικό δάνειο (hurma, περσικής αρχής), αν και στα Επτάνησα ο δάκτυλος επέστρεψε ως αντιδάνειο, αφού εκεί τον χουρμά τον λένε (ή τον λέγαν) τάταλο, που είναι δάνειο από το ενετικό datalo.

Οπότε, date ο χουρμάς, date η ημερομηνία,  δεν φτάνει που τα πήρανε όλα από μας, μας  μπερδεύουν κιόλας!

Καλόν Ιούνιο να έχετε! (Αύριο δεν έχει λογοτεχνικό θέμα, μηνολόγιο γαρ).