Ο κ. Βορίδης και η μετανάστευση

Αναδημοσιεύω σήμερα το άρθρο μου που δημοσιεύτηκε προχτές στην Εφημερίδα των Συντακτών. Είναι εν μέρει καινούργιο, αν και σε ό,τι αφορά τον όρο «λαθρομετανάστευση» έχουμε γράψει  και παλιότερα -το βασικό μας άρθρο είναι αυτό.

Η εικόνα είναι από την ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας.

Tις προάλλες, ο υπουργός Εσωτερικών, ο κ. Μάκης Βορίδης, τα είπε τσεκουράτα σε τηλεοπτική συνέντευξη: «Η οικονομική ανάγκη δεν μπορεί να αποτελέσει λόγο νόμιμης μετανάστευσης». Ανιστόρητο τον χαρακτήρισε η εφημερίδα μας και όχι άδικα, αφού ξεχνάει τις εκατοντάδες χιλιάδες Ελληνες που, από οικονομική ανάγκη ακριβώς, έφυγαν για τις ΗΠΑ στις αρχές του 20ού αιώνα («άδειασε η Πελοπόννησος»), όπως και άλλους τόσους που μετανάστευσαν μεταπολεμικά στις φάμπρικες της Γερμανίας και του Βελγίου τις στοές.

Ομως εμείς εδώ λεξιλογούμε. Η λέξη «μετανάστης» είναι αρχαία, ομηρική μάλιστα. Στο Ι της Ιλιάδας, όταν οι Αχαιοί έστειλαν πρεσβεία για να μεταπείσουν τον θυμωμένο Αχιλλέα, εκείνος παραπονέθηκε πως ο Αγαμέμνονας τον πρόσβαλε «ὡς εἴ τιν’ ἀτίμητον μετανάστην», σαν να ήταν κανένας ξένος που όλοι τον καταφρονούν.

Η λέξη ετυμολογείται από την πρόθεση «μετά» και το ρήμα «ναίω» (κατοικώ, απ’ όπου ο ναός) αλλά από τα αρχαία παρασυσχετίστηκε με το μετανίσταμαι κι έτσι πήρε τη σημασία του ανθρώπου που έχει φύγει από την πατρίδα του, τον μέτοικο, συχνά με μειωτική χροιά. Οι αρχαίοι Αθηναίοι ήθελαν να πιστεύουν πως είναι αυτόχθονες: μοῦνοι οὐ μετανάσται Ἑλλήνων, λέει ο Ηρόδοτος. Αλλά από τα πανάρχαια χρόνια έφευγαν μετανάστες οι Ελληνες για πλουσιότερα εδάφη. Στα βυζαντινά χρόνια εμφανίζεται και η λέξη «μετανάστευσις», με τη σημασία της μετοικεσίας.

Η μετανάστευση είναι φαινόμενο πλανητικό. Οι ομοϊδεάτες του κ. Βορίδη, αφού πρώτα αρνούνται τις δυνατότητες νόμιμης μετανάστευσης, στιγματίζουν όσους αναζητούν ένα καλύτερο και ασφαλέστερο μέλλον, με τον όρο «λαθρομετανάστης», όρο που θα μπορούσε να είναι απλώς μειωτικός (όπως είναι ο λαθρεπιβάτης, ας πούμε), έχει όμως στην πράξη μετατραπεί, λόγω της χρήσης του από ακροδεξιούς τις τρεις τελευταίες δεκαετίες, σε όρο μίσους, που βέβαια χαρακτηρίζει αυτόν που τον χρησιμοποιεί. Σε πολλούς διεθνείς οργανισμούς, όροι όπως illegal migrant αποφεύγονται και προτιμάται το irregular.

Το αστείο είναι ότι η λέξη «λαθρομετανάστευσις» εμφανίζεται στην ελληνική γλώσσα στα τέλη της δεκαετίας του 1920 για Ελληνες που ήθελαν να φύγουν λαθραία στην Αμερική. Στην εφημερίδα Εσπερινή (25.4.1929) υπάρχει εκτενές ρεπορτάζ με τίτλο «Η λαθρομετανάστευσις εις τον λιμένα Πειραιώς» όπου εξαίρεται η επιτυχία της αστυνομίας που συνέλαβε «δεκαπέντε λαθρομετανάστες» Ελληνες, που επιχειρούσαν να αναχωρήσουν για τον Καναδά με πλαστά διαβατήρια.

Οτι η μετανάστευση είναι ευλογία για τον τόπο που τη δέχεται, το είδαμε και με τους Αλβανούς που ήρθαν στη χώρα μας μετά το 1990 και έδωσαν ζωή στην ύπαιθρο αλλά και με τις εκατοντάδες χιλιάδες μορφωμένους νέους που έφυγαν από την Ελλάδα στα χρόνια της κρίσης. Για μια χώρα που γερνάει και ο πληθυσμός της μειώνεται ραγδαία, η μετανάστευση μπορεί να αποτελέσει φιλί ζωής, σε συνδυασμό φυσικά με άλλα μέτρα. Τι τα θέλετε όμως, οι πολιτικάντηδες σαν τον κ. Βορίδη ψηφαλάκια θέλουν, δεν τους ενδιαφέρει αν θα μαραζώσει η χώρα.

Υστερόγραφο: Μείωση πληθυσμού παρουσιάζουν και οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Χαρακτηριστικό είναι ότι το 1950 ο πληθυσμός της Ευρώπης ήταν υπερδιπλάσιος από της Αφρικής. Περί το 1990 οι πληθυσμοί των δύο ηπείρων εξισώθηκαν. Σήμερα, η Αφρική έχει διπλάσιο πληθυσμό από την Ευρώπη, ενώ προβλέπεται ότι το  2040 θα έχει τριπλάσιο.