Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο ευάριθμος που σοβεί

Posted by sarant στο 28 Σεπτεμβρίου, 2011


Το σημερινό σημείωμα είναι δύο σε ένα -δηλαδή, συνδυάζει ένα παλιό μου άρθρο, γραμμένο πριν ανοίξω το ιστολόγιο, με ένα φρέσκο μεζεδάκι, μαργαριτάρι ή όχι θα το κρίνετε εσείς. Όπως υποδηλώνει και ο τίτλος, μιλάμε για δυο λέξεις, δυο λέξεις που κατατάσσονται στην κατηγορία των «λέξεων για φιγούρα και τρικλοποδιά«, σύμφωνα με την ορολογία του φίλου Νίκου Λίγγρη -για φιγούρα, επειδή τις χρησιμοποιούμε για να δείξουμε πόσο καλά ελληνικά ξέρουμε και για τρικλοποδιά επειδή υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να χρησιμοποιούμε τη λέξη με διαφορετική σημασία απ’ αυτήν που θα καταλάβει ο συνομιλητής μας.

Έγραφε λοιπόν ο Λίγγρης:

Η λέξη όμως που θα ήθελα να δω να αποβάλλεται από τη νεοελληνική γλώσσα είναι ο «ευάριθμος». Δεν έχω δει να χρησιμοποιείται λανθασμένα γιατί είμαι βέβαιος ότι ξέρουν τη σημασία της όσοι τη χρησιμοποιούν (στο διαδίκτυο δεν έψαξα). Βάζω ωστόσο στοίχημα ότι δεν υπάρχει άλλη λέξη που τόσο πολλοί να την έχουν καταλάβει τόσο λάθος. Γιατί μπορεί ευάριθμος να είναι αυτός που μετριέται εύκολα, άρα ο ολιγάριθμος, αλλά, δεν ξέρω, εμένα με κάνει να σκέφτομαι πολυάριθμος. Και κάθε φορά που τη διαβάζω, μπορώ να φανταστώ τον γράφοντα να κρυφοκλείνει το μάτι στους ευάριθμους φίλους του και να τεντώνει το πόδι του να βάλει τρικλοποδιά στον αναγνώστη.

Βεβαια, ο Λίγγρης είναι ή ειρωνικός ή επιεικής όταν λέει ότι είναι βέβαιος πως όσοι τη χρησιμοποιούν ξέρουν τη σημασία τους. Εγώ ξέρω τουλάχιστον έναν που χρησιμοποίησε τη λέξη λαθεμένα, και μάλιστα σε διήγημα: εμένα τον ίδιο, και να είναι καλά η Έλλη Παππά που μου το υπέδειξε με πολύ τακτ· αλλά ας πούμε πως έχω το ελαφρυντικό της μετεφηβικής ηλικίας, μια κι έχουν περάσει δεκαετίες από τότε.

Διότι, τι θα πει «ευάριθμος»; Σύμφωνα με το λεξικό, ευάριθμος είναι ο ολιγάριθμος, αυτός που μετριέται, που αριθμείται, εύκολα. Όμως, στη γλώσσα μας, το «ευ» δεν παντρεύεται καλά με το «λίγος». Είναι πάρα πολλές οι λέξεις που αρχίζουν από ευ- και σημαίνουν αφθονία: για παράδειγμα ευήλιος είναι αυτός που έχει άφθονο ήλιο, εύκαιρος αυτός που διαθέτει ελεύθερο χρόνο, ευμεγέθης αυτός που έχει μεγάλο μέγεθος, εύπορος αυτός που έχει άφθονα οικονομικά μέσα, το ίδιο και ο ευκατάστατος, εύρωστος αυτός που έχει μεγάλη σωματική δύναμη, εύσωμος αυτός που έχει ανεπτυγμένη σωματική διάπλαση, το ίδιο και ο ευτραφής, ενώ ο ευφάνταστος έχει μεγάλη φαντασία και ο εύφορος παράγει πολλούς καρπούς. Οπότε, κάθε άλλο παρά περίεργο είναι που πάρα πολλοί (και όχι ευάριθμοι!) ομιλητές, με διαφορά οι περισσότεροι θα τολμήσω να πω, θεωρούν ότι ευάριθμος σημαίνει «πολυάριθμος». Δεν θα τολμήσω να πω ότι καλά κάνουν όσοι την ερμηνεύουν λαθεμένα τη λέξη, γιατί θα σκεφτείτε πως το λέω επειδή κι εγώ είχα κάνει λάθος.

Πάντως, εγώ τη λέξη πια δεν τη χρησιμοποιώ –όχι από γινάτι επειδή την είχα πατήσει νεαρός, αλλά από σεβασμό προς τον αναγνώστη, γιατί θέλω κάποιος που με διαβάζει να προσέχει αυτά που λέω, όχι να σπάει το κεφάλι του για να καταλάβει τι εννοώ. Να πω παρεμπιπτόντως ότι η λέξη ευάριθμος δεν είναι αρχαία λέξη. Οι αρχαίοι έλεγαν ευαρίθμητος και θα συμφωνήσετε μαζί μου θαρρώ πως είναι πολύ πιο εύκολο να καταλάβουμε σήμερα τη σωστή σημασία αυτής της λέξης, ότι ο ευαρίθμητος αριθμείται εύκολα, άρα σημαίνει ολιγάριθμος –έχουμε και τον αναρίθμητο, που είναι το αντίθετό του, να μας βοηθάει. Για κάποιον όμως λόγο, οι βυζαντινοί θεώρησαν καλό να φτιάξουν μια παραλλαγή της λ. ευαρίθμητος, τη λ. ευάριθμος, που βρίσκω να τη χρησιμοποιούν ο Νικήτας Χωνιάτης και ο Δούκας, και κατά κακή τύχη μάς έμεινε κληρονομιά η ασαφής παραλλαγή, ενώ η ξεκάθαρη ξεχάστηκε –τα κάνει αυτά τα τερτίπια η γλώσσα καμιά φορά. (Και, παρεμπιπτόντως, η γλώσσα είναι πράγμα κομμουνιστικό, που ανήκει σε όλους και σε κανέναν, κι έτσι αψηφά τα σουλτανικά φιρμάνια).

Θα μου πείτε: γιατί να μη χρησιμοποιούμε τη λέξη, όσοι την ξέρουμε, και ας την καταλάβουν όσοι την ξέρουν; Μα, δεν σας ενοχλεί η ιδέα ότι απ’ αυτούς που θα σας διαβάσουν οι περισσότεροι θα καταλάβουν το εντελώς αντίθετο από αυτό που θέλετε να πείτε; Και όταν εσείς διαβάζετε τη λέξη, πού ξέρετε ότι αυτός που έγραψε το κείμενο ήξερε τη («σωστή», ας βάλω μέσα σε κάμποσα εισαγωγικά) σημασία της;

Διότι αυτό είναι το κακό με τη λέξη ευάριθμος, ότι τα συμφραζόμενα δεν βοηθούν να ξεδιαλύνει το λάθος. Όταν ο άλλος χρησιμοποιεί «λαθεμένα» την έκφραση «εξ απαλών ονύχων», π.χ. όταν λέει «έκανε κριτική εξ απαλών ονύχων» σχεδόν πάντα φαίνεται αν εννοεί «από μικρό παιδί» ή «επιφανειακά». Όμως με το «ευάριθμος» οι περιπτώσεις αμφισημίας είναι πάμπολλες και σε μια τέτοια περίπτωση έπεσα σήμερα [πριν από τρία χρόνια δηλαδή], και πήρα αφορμή για το σημείωμα που διαβάζετε.

Διότι ανοίγω την Αυγή του Σαββάτου 6.12.2008 (το ανοίγω είναι τρόπος του λέγειν: τη διαβάζω από το Διαδίκτυο) και στη στήλη «Αχάριστος φωνή» του Διονύση Γουσέτη, διαβάζω:

ΕΒΔΟΜΑΔΑ τριών ημερών * Όσοι πυροβόλησαν τον κ. Μίχαλο και την πρόταση του ΕΒΕΑ (περιλαμβανομένης της κυβέρνησης) και μετά πήγαν για ύπνο ευχαριστημένοι, σκέφτηκαν μήπως πρόκειται πράγματι για καθεστώς σε ευάριθμες επιχειρήσεις; Σκέφτηκαν πώς θα το αντιμετωπίσουν;

Και σας ρωτάω: η τριήμερη εβδομάδα εργασίας αποτελεί καθεστώς, κατά τον Δ. Γουσέτη, σε πολλές ή σε λίγες επιχειρήσεις; Αν πάμε με το λεξικό, σε λίγες, διότι αυτό σημαίνει (στα λεξικά) η λέξη ευάριθμος. Αν πάμε με τα συμφραζόμενα, μάλλον σε πολλές, διότι αν ήταν λίγες οι επιχειρήσεις δεν θα μεμφόταν ο αρθρογράφος τους ιθύνοντες που αγνοούν το θέμα, ούτε θα τους καλούσε να το αντιμετωπίσουν.

Οπότε; Τι κάνουμε αν θέλουμε να καταλάβουμε τι εννοεί ο αρθρογράφος; Του στέλνουμε ηλεμήνυμα θα πουν κάποιοι και τον ρωτάμε, και πράγματι κάτω από τη στήλη υπάρχει γραμμένη η ηλεδιεύθυνσή του, κάτι που συνηθίζεται σε πολλές εφημερίδες πια. Θα συμφωνήσετε όμως μαζί μου ότι αυτή η λύση δεν είναι και πολύ πρακτική και ότι σε πολλές περιπτώσεις δεν μπορεί να εφαρμοστεί.

Διότι, για να συνεννοηθούν ο συντάκτης και ο αναγνώστης, όταν ο συντάκτης χρησιμοποιεί τη λέξη «ευάριθμος», δεν αρκεί να ξέρει ο συντάκτης τι σημαίνει η λέξη σύμφωνα με τα λεξικά.

Πρέπει επίσης:

α) Να ξέρει ο αναγνώστης ότι ο συντάκτης ξέρει τι σημαίνει η λέξη, και

β) Να ξέρει ο συντάκτης ότι ο αναγνώστης ξέρει ότι ο συντάκτης ξέρει τι σημαίνει η λέξη.

Οπότε, σκέφτομαι, καλύτερα να μην τη χρησιμοποιούμε τη λέξη. Ή τουλάχιστον, να τη χρησιμοποιούμε μόνο όταν είναι απολύτως σαφές από τα συμφραζόμενα τι σημαίνει, σαν τα παραδείγματα που δίνει το λεξικό Μπαμπινιώτη, λογουχάρη: Δεν μπορεί να εκλεγεί σε τέτοιο αξίωμα γιατί είναι ευάριθμοι οι οπαδοί που τον υποστηρίζουν. Έτσι είναι σαφές ότι οι οπαδοί είναι λίγοι, ενώ αν πείτε, σκέτο, «ο τάδε έχει ευάριθμους οπαδούς», και τελειώσετε εκεί την πρότασή σας, μπορεί ο αναγνώστης σας να νομίσει ότι μιλάτε για κάποιον δημοφιλέστατο.

Όμως, όσο ξαναδιαβάζω την «υποδειγματική» φράση που παράθεσα πιο πάνω, τόσο πιο φτιαχτή μου φαίνεται, τόσο περισσότερο μου φαίνεται να ταιριάζουν καλύτερα άλλες λύσεις όπως λίγοι, ελάχιστοι, μετρημένοι στα δάχτυλα, όχι αρκετοί, όχι πολλοί, όσο κι αν αυτό είναι υποκειμενικό.

Οπότε, πράγματι, καλύτερα να την ξεχάσουμε τη λέξη ‘ευάριθμος’.

Αυτό ήταν το παλιό μου σημείωμα, που δεν το είχα ανεβάσει μέχρι σήμερα στο ιστολόγιο ίσως επειδή δεν είχε παρουσιαστεί η ευκαιρία. Όμως, την Κυριακή που μας πέρασε, στο Βήμα, ο Σταύρος Ψυχάρης χρησιμοποίησε μιαν ακόμα από αυτές τις λέξεις της φιγούρας και της τρικλοποδιάς (και βέβαια σχολιάστηκε επίσης στη Λεξιλογία). Έγραψε στο κύριο άρθρο του:

Όταν θα λήξει η σοβούσα κρίση τίποτε δεν θα είναι ίδιο με το παρελθόν.

Όμως, σοβώ σημαίνει «υπάρχω χωρίς να εκδηλώνομαι, υποβόσκω», κανονικά λέγεται για κρίσεις που βρίσκονται σε λανθάνουσα κατάσταση, που σιγοβράζουν, δεν έχουν ακόμα εκδηλωθεί, που επίκειται να ξεσπάσουν. Λέτε η σημερινή κρίση που περνάμε να μην έχει ακόμα εκδηλωθεί; Αν αυτό εννοούσε ο κ. Ψυχάρης, του ζητώ ταπεινά συγνώμη, αλλά θα έπρεπε ο ευλογημένος να το κάνει λιγάκι σαφέστερο -γιατί, όποιος διαβάσει το άρθρο του, αν δεν ξέρει τη λέξη, από τα συμφραζόμενα και από την εμπειρία του καταλαβαίνει πως η κρίση έχει ξεσπάσει για τα καλά. Οπότε, με όλον τον σεβασμό,μάλλον ο κ. Ψυχάρης δεν ήξερε τι σημαίνει η λέξη σοβεί και φαντάστηκε ότι σημαίνει κάτι σαν «μαίνεται».

Ο κ. Ψυχάρης δεν είναι ο μόνος που χρησιμοποιεί έτσι τη λέξη’ στη Λεξιλογία, ο φίλος Ζάζουλας έχει αποδελτιώσει κάμποσες άλλες λαθεμένες χρήσεις, όπως «η μεγάλη πυρκαγιά σοβεί από τη Δευτέρα». Αυτό που μας παραπλανάει είναι η ηχητική συγγένεια του «σοβεί» με το «σοβαρός», οπότε σκεφτόμαστε πως όταν κάτι σοβεί η κατάσταση είναι σοβαρή (δηλαδή δύσκολη, ανησυχητική). Η ομοιότητα των δύο λέξεων δεν είναι τυχαία, έχουν και ετυμολογική συγγένεια: το σοβαρός προέρχεται από το ρήμα «σοβώ», αλλά μέσα στους αιώνες οι σημασίες τράβηξαν διαφορετικούς δρόμους.

Όπως και ο ευάριθμος, έτσι και το «σοβεί» είναι λέξη παγίδα, είναι από τις λέξεις εκείνες που, αν τις χρησιμοποιήσουμε «σωστά», υπάρχει ενδεχόμενο οι περισσότεροι που θα μας διαβάσουν να τις καταλάβουν λάθος. Αν τις διαβάσουμε σε κείμενα άλλου, δεν ξέρουμε αν ο άλλος ξέρει τη «σωστή» σημασία τους -και καμιά φορά δεν προκύπτει από τα συμφραζόμενα. Γι’ αυτό το λόγο, εγώ τουλάχιστον έχω πάψει να τις χρησιμοποιώ.

About these ads

85 Σχόλια to “Ο ευάριθμος που σοβεί”

  1. Δεν αποκλείεται η τωρινή κρίση να είναι όντως σοβούσα, μπροστά σ’ αυτό που έρχεται.

    Θυμήθηκα και το καζαντζακικό «αρίφνητος», που μου είχε κάνει τόση εντύπωση στο γυμνάσιο ώστε το χρησιμοποιούσα στις λογοτεχνίζουσες εκθέσεις μου. :)

  2. Νέο kid στο block said

    Ε, ο κύριος Ψυχάρης σιγοντάρει την σοβούσα κυβέρνηση με τους ευάριθμους υποστηρικτές . Τον βλέπω να καθίσταται ασκαρδαμυκτί ΜΗ ευπώλητος.:-)

    Λέμε πολυάριθμος έτσι; Το αντίθετο δεν είναι ολιγάριθμος;
    Πάντως όπως και να τα πούμε, τα ψωμιά τους είναι λιγοστά.

  3. BobLoopas said

    Καλημέρα κύριε Δύτη. Από τον Ερωτόκριτο πέρασε στον Καζαντζάκη. Αλλά και του Καρούζου του άρεσε πολύ η λέξη. Αρίφνητες είναι οι αναφορές.

  4. Θέμης said

    Βάλε κι εμένα σε εκείνους που καταλάβαιναν λάθος τον ευάριθμο για κάμποσα χρόνια. Το πρόβλημα όμως δεν μαινόταν αλλά σοβούσε. Δεν μου έτυχε να το χρησιμοποιήσω έτσι αρίφνητες φορές, μάλλον ευάριθμες.

  5. Νέο kid στο block said

    Ωχ! Κύριε Δύτη μας. Υπάρχει άνθρωπος που να λέει ‘’αρίφνητος’’; Καζαντζάκης ε;

  6. Νέο kid στο block said

    Το ευαρίθμητος μάλιστα .Σαφές και κατανοητό σε όλους. (Σημ. το παλτογουόρντ βγάζει σωστό το ευάριθμος και λάθος(ανύπαρκτο) το ευαρίθμητος!) Δεν ήταν μαλάκες οι αρχαίοι. Οι επόμενοι τα κάνανε σκατά.
    Νομίζω ότι το ευ λέγεται μόνο για αφθονία σε όλες τις άλλες περιπτώσεις (ευάερος, ευήλιος , ευμεγέθης, συν όλα που ανέφερες στο άρθρο Νίκο ,συν πολλά ακόμη).
    Αν είναι το μοναδικό ‘φάουλ’ στην πυρά το άτιμο το ‘’ευάριθμος’’

  7. μήτσκος said

    @Νέο κιντ
    «Δεν ήταν μαλάκες οι αρχαίοι»

    Η ατάκα της εβδομάδας!

  8. ΕΥΑΡΙΘΜΟΣ = ΠΟΛΥΑΡΙΘΜΟΣ, τόσο απλά, και ας περιοριστούν οι γλωσσαμύντορες αρχαιο-λόγοι στο «ευαρίθμητος». Δε θα είναι η μοναδική λέξη που άλλαξε την αρχική σημασία της.

    όσο για το σοβέω εδώ σοβεί :-) μια ασυνέχεια της γλώσσης
    ….τότε σήμαινε κινούμαι, διώχνω (αποσοβώ) ….πώς μας προέκυψε να λανθάνει;; :)

    Δες και σοβαρός, scaring birds away, rushing, rapid, swaggering, pompous, haughty,
    ….και είχα την εντύπωση πως το νεοελληνικό σοβαρός
    είχε σχέση με το βάρος, ισοβαρής, ισόβαρος…

    Kalhmera

  9. Γιώργος Πρίμπας said

    (Σχόλιο 6)
    302o ΕΡΩΤΙΚΟ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ από τον 5ο τόμο της Παλατινής Ανθολογίας [Αγαθίας ο Σχολαστικός]

    Ποιο μονοπάτι του έρωτα κανείς ν’ ακολουθήσει;
    Μαζεύει η αχόρταγη πόρνη το χρήμα σου στους δρόμους.
    Αν πάλι πλησιάσεις την κλίνη παρθένας, τότε ή θα την παντρευτείς
    ή ο νόμος θα σε τιμωρήσει.
    Ο έρωτας με τη γυναίκα σου είναι κρύος, δεν σε ευχαριστεί,
    γίνεται από χρέος. Η κλίνη της μοιχείας είναι η πιο κακή,
    το ίδιο κι ο έρωτας και το πάθος για κάποιον νεαρό.
    Απ’ τις χήρες, άλλες είναι χυδαίες κι αλλάζουν συνεχώς εραστές,
    πανούργες σαν τις πόρνες, κι άλλες σεμνές.
    Αυτές το μετανιώνουν μόλις σου πουν το ναι.
    Τις βασανίζουν πικρές τύψεις. Μισούν ότι έκαμαν.
    Αν έχουν λίγη αιδώ, στο λένε ανοιχτά, και σταματά ο δεσμός σας.
    Αν συνάψεις σχέσεις με τη θεραπαινίδα σου, δούλος της δούλας σου θα γίνεις.
    Αν πάλι ανήκει σ’ άλλον, τότε ο νόμος θα σε δικάσει,
    γιατί προσέβαλες αλλότριο σώμα.
    Ο Διογένης όλ’ αυτά τα απέφευγε. Αγνοούσε τη Λαίδα
    και τραγουδούσε τον Υμέναιο κουνώντας την παλάμη του πάνω κάτω.

    [Ποιήν τις προς έρωτος ίοι τρίβον; Εν μεν αγυιαίς
    μαχλάδος οιμώξεις χρυσομανή σπατάλην.
    Ει δ’ επί παρθενικής πελάσοις λέχος, ες γάμον ήξεις
    έννομον ή ποινάς τας περί των φθορέων.
    Κουριδίαις δε γυναιξίν ατερπέα Κύπριν εγείρειν
    τις κεν υποτλαίη, προς χρέος ελκόμενος;
    Μοίχια λέκτρα κάκιστα και εκτόθεν είσιν ερώτων,
    ων μέτα παιδομανής κείσθω αλιτροσύνη.
    Χήρη δ’ η μεν άκοσμος έχει πάνδημον εραστήν
    και πάντα φρονέει δήνεα μαχλοσύνης.
    Η δε σαοφρονέουσα μόλις φιλότητι μιγείσα
    δέχνυται αστόργου κέντρα παλιμβολίης
    και στυγέει το τελεσθέν, έχουσα δε λείψανον αιδούς
    άψ επί λυσιγάμους χάζεται αγγελίας.
    Ει δε μιγής ιδίη θεραπαινίδι, τλήθι και αυτός
    δούλος εναλλάγδην δμωίδι γινόμενος.
    Ει δε και οθνείη, τότε σοι νόμος αίσχος ανάψει,
    ύβριν ανιχνεύων σώματος αλλτρίου.
    Παντ’ άρα Διογένης έφυγεν τάδε, τον δ’ υμέναιον
    ήειδεν παλάμη, Λαίδος ου χατέων.]

  10. Νέο kid στο block said

    Πάντως απορώ πως δεν έχουν πάρει χαμπάρι το ‘ευάριθμος’ τόσο καιρό οι πολιτικάντηδες και τα παπαγαλάκια τους.
    Θα ήταν εξαιρετικά χρήσιμο στις Δελφικές προφητείες για την οικονομική σωτηρία της πατρίδας ,που τσαμπουνάνε κάθε λίγο.
    Βρε συ Σαραντάκο, είσαι σίγουρος ότι δεν είσαι Βενιζελοπράκτορας;

  11. Νέο kid στο block said

    Ξέχασα τη φατσούλα στο τέλος του 10. Νίκο. Δεν χρειάζεται να απαντησεις στην ερώτηση. :-)

  12. tamistas said

    μέτρων νέες αφίξεις, κατά το ήξεις, αφήξεις:

    Σοβούν μέτρα ευάριθμα ουκ· αρίφνητα.

    Σοβούν μέτρα ευάριθμα· ουκ αρίφνητα.

  13. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα σχόλια, βλέπω ότι έχουμε ρέντα (και) σήμερα και χαίρομαι! Ναι, Νεοκίντ, το ευάριθμος θα ήταν χρήσιμο σε πολιτικάντηδες, κάτι σαν το «ογδομήντα» του Καραγκιόζη (εβδομήντα όταν είναι να τα δίνει, ογδόντα όταν είναι να τα παίρνει).

  14. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Γιώργο Πρίμπα (@9),
    θαυμάζω τη σχέση που βρήκες ανάμεσα στο επίγραμμα του Αγαθία και το άρθρο (:τα άρθρα) του Σαραντάκου, για τα διφορούμενα. Και τα απολαμβάνω διπλά!

    (Όσο για τον τελευταίο του στίχο, μου μοιάζει να απαντάει -άθελά σου- στην «ατάκα της εβδομάδας» του Νέου κιντ! Ή,… μήπως, δεν ήταν άθελά σου;…)

  15. Φυσικά σ’ ένα νεαρό κάνει εντύπωση η όποια παρατήρηση της Ελλης Παππά μα δεν νομίζω να ήταν ειδική σε ερμηνείες λέξεων αλλά ρόλων.
    Περισσότερο πλησιάζει την αλήθεια η άποψη του Midhalis Melidonis επηρεασμένη ίσως από την φράση «ουκ εν τω πολλώ το ευ , αλλ’ εν τω ευ το πολύ».
    Η σημασία του ευ είναι «καλό» και καλό μπορεί να είναι κάτι το πολυάριθμο συνήθως (αγαθά, χρόνια ζωής, κ.λ.π.) αλλά και ολιγάριθμο μερικές φορές (έξοδα, βάσανα ).
    Στις λέξεις εύσημος, ευσταθής το «ευ» δεν έχει καμμιά σχέση με μέγεθος, εξακολουθεί όμως να σημαίνει «καλό»

  16. Γιώργος Πρίμπας said

    κε Λυκοτραφίτη (και απλά και απλώς και απλούστατα) αφορούσε μόνο το «Δεν ήταν μαλάκες οι αρχαίοι»… λυπάμαι αν σας ενόχλησε…

  17. Alexis said

    Από μία πρόχειρη αναζήτηση στο Google βλέπω ότι το λάθος του Ψυχάρη είναι σχεδόν κανόνας στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο. Καθόλα σοβαρές εφημερίδες όπως η Καθημερινή κι η Ελευθεροτυπία χρησιμοποιούν το «σοβεί» με την έννοια του «μαίνεται» ή «συνεχίζεται» όταν γράφουν ότι «σοβεί η κρίση του χρέους» ή «σοβεί η κυβερνητική κρίση».
    Ακόμα κι ο Ριζοσπάστης πέφτει στην παγίδα του νεοκαθαρευουσιανισμού όταν γράφει «σοβεί η κυβερνητική κρίση στην Κολομβία» (‘Ριζοσπάστης’ 11/11/2003).

  18. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Μα, δεν είπα ότι μας ενόχλησε… Είπα ότι το απολαμβάνουμε!

  19. με αφορμή το σχόλιο Gpointofview περι ευ = ποιότητα εκτός από ποσότητα, μου προέκυψε
    το ευάριθμος = γούρικος αριθμός π.χ. 10
    και το δυσάριθμος = γρουσούζικος π.χ. 13

    Τρίτη και 13 αποφράς ημέρα και δυσάριθμος

  20. Γ.Α.Π. said

    Γεώργιο με λεν, σαν τον παππού, έτσι ήθελε η Μαμά!
    Μα ο λαός με λέει Γιωργάκη, γιατί τόσο μ’αγαπά!

    Και σήμερα ενώ σέρφαρα με τ’Αϊ-Παντ στο χέρι,
    φωτογραφίες κοίταγα από ωραία μέρη,
    όχι ότι σκέφτομαι να φύγω, την πατρίδα μου αγαπάω!
    Απλά έτσι για να ξέρω μ’ελικόπτερο ως πού πάω.

    Μα πάνω που σερφάριζα κι έφτιαχνα δρομολόγιο
    για δες που η τύχη μ’έφερε σ’αυτό το ιστολόγιο!
    Που ασχολείστε με αυτήν την καταραμένη λέξη
    Που το λαό μου και εμένα σε μπελάδες έχει μπλέξει!

    Και ναι λοιπόν, τ’ομολογώ, παρότι ευρυμαθής,
    και χειριστής δεινότατος της Ελληνικής,
    μπερδεύτηκα όταν μου’πανε για ευάριθμα ποσά
    κι έτσι είπα πως «Λεφτά Υπάρχουν» και σας γέμισα χαρά!

    Αργότερα μου εξήγησαν πως λάθος είχα κάνει,
    αλλά έγινα πρωθυπουργός -αυτό νομίζω φτάνει.

    Κάναμε συνομιλίες, κάναμε πολλές συσκέψεις,
    κι είχαμε όλοι στην κυβέρνηση πολλές σπουδαίες σκέψεις
    και πάνω εκεί στη σύσκεψη ο Πάγκαλος εμίλησε
    τα απαιτούμενα τα μέτρα «ευάριθμα» τα χαρακτήρισε

    Χάρηκα λοιπόν ξανά, και βγήκα στο μπαλκόνι
    λέω σ’ένα χρόνο το πολύ η κρίση πως τελειώνει
    Μα έλα που δεν κατάλαβα στης σύσκεψης το πάθος
    οτι ο φίλος Θόδωρος, το είχε κάνει λάθος…

  21. sarant said

    15: Η Έλλη Παππά ήταν συγγραφέας και αγωνίστρια της Αριστεράς, όχι ηθοποιός, την έχεις μπερδέψει με την Ειρήνη.

  22. sarant said

    20: Ευχαριστώ τον… υψηλό επισκέπτη μας που καταδέχτηκε να επισκεφθεί το ταπεινό μας ιστολόγιο ;)

  23. Νέο kid στο block said

    20. Γειά σου ρε Γεώργιε Στυλιανού Παπαντρέα! :-)

  24. @20: Α έτσι εξηγούνται όλα! Εμ έλεγα κι εγώ. Τέτοιος ηγέτης να κάνει τέτοια λάθη; Δεν μπορεί, κάποια εξήγηση θα υπήρχε! ;)

  25. Νέο kid στο block said

    Πάλε παρεξηγημένος κι αδικημένος είμαι να ούμε! Άτιμη κενωνία που άλλους τους ανεβάζεις κι άλλους τους κατεβάζεις στα τάρταρα…
    Είπα ότι οι αρχαίοι δεν ήταν μαλάκες να επινοούν χαζούς και διφορούμενους όρους σαν τους μεταγενέστερους ψευδοαρχαιολάτρες. Η εύκολη αρίθμηση σημαίνει αρίθμηση λίγων πραγμάτων άρα ο λιγοστός είναι ευαρίθμητος! Και γιατί να καταργηθεί ; Αν είναι, τότε να καταργήσουμε και την ευκαιρία, τον εύκαιρο , τον ευνοϊκό κλπ. Και ασφαλώς το ευ σημαίνει καλός αλλά και πολύς στη δημοτική. Ευκαιρία= καλός καιρός να κάνεις μια ενέργεια αλλά εύκαιρος = ο έχων πολύ καιρό, ο αθκιασερός και καταχρηστικά και αυτός στον οποίον έχουμε εύκολη πρόσβαση.
    Το ευάριθμος είναι έκτρωμα. Το αν είναι έκτρωμα βυζαντινό, καθαρευουσιάνικο ή κινέζικο νομίζω δεν πρέπει να απασχολεί και τόσο σήμερα. Νομίζω αυτό είναι και το πνεύμα Σαραντάκου στο άρθρο.
    Το ότι ο αυνανισμός είναι εθνικό μας σπορ από αρχαιοτάτων χρόνων είναι νομίζω σοβούσα διαχρονική παραδοχή.

  26. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Ευνόητα.

  27. voulagx said

    Φαινεται οτι ο πολυαριθμος δεν χωραει και ο ολιγαριθμος περισσευει , ενω ο ευαριθμος ειναι για καθε χρηση, κατι σαν μπαλαντερ

  28. π2 said

    Θα δήλωνα τη συμφωνία μου στον εξοστρακισμό της λέξης ευάριθμος, αλλά βλέπω ότι έχω ήδη συμφωνήσει στο παρελθόν, χωρίς να το ξέρω.

    #27: Ο μπαλαντέρ αυτός είναι χρήσιμος σε καταστάσεις όπως η τωρινή, όταν δηλαδή δεν ξέρουμε τι έχουμε (πάλι με δυο έννοιες, μια αυτή του κακομοίρη του Πάγκαλου, που δεν έχει να πληρώσει την εισφορά για τα ακίνητα, μια αυτή ημών των υπολοίπων -πραγματικών- κακομοίρηδων). Λεφτά λοιπόν υπάρχουν. Ευάριθμα.

  29. Ας μου εξηγήσει όμως κάποιος πώς έφτασε το σοβώ να σημαίνει «βρίσκομαι σε λανθάνουσα κατάσταση, σιγοβράζω, δεν έχω ακόμα εκδηλωθεί» και τα όμοια. Γιατί, απ’ ό,τι βλέπω, στα αρχαία η λέξη σήμαινε «κάνω κάποιον να φύγει τρομαγμένος, τον διώχνω με φωνές και φοβέρες» (όπως φωνάζουν ξου ξου στις κότες για να φύγουν). Επίσης, σημαίνει «κινώ γρήγορα και με ορμή», ακόμα και «περπατάω με ύφος χιλίων καρδιναλίων». Λανθάνει όμως ο καρδινάλιος; Δε λανθάνει.

  30. sarant said

    29: Η απορία είναι και δική μου, ο Μπαμπινιώτης στο ετυμολογικό λέει απλώς ότι έγινε αντιστροφή σημασίας και ξέχασα να κοιτάξω τον Σαντρέν, μήπως λέει τίποτα.

  31. 20: Πολύ καλό!

    0: Ίσως η παρερμηνεία του «ο κίνδυνος σοβεί» ως «ο κίνδυνος μαίνεται» να προέρχεται απ’ τη σημασία του «αποσοβώ τον κίνδυνο».

  32. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Πάντως, εμένα προσωπικά, η νέα(;) σημασία του «ευάριθμος» ως «περιορισμένου, μετρημένου, λίγου…» εξακολουθεί να με σοκάρει, και ίσως, ακόμα, και να μ’ ενοχλεί. Μάλλον γι’ αυτό μπαίνω και ξαναμπαίνω στη σημερινή ανάρτηση, περιμένοντας να δω κι άλλες αντιδράσεις, προσπαθώντας να το χωνέψω…
    Με την ίδια λογική, Νίκο, το «ευπώλητος», για παράδειγμα επί συγγραφέων ή επί βιβλίων, δεν θα έπρεπε να σημαίνει αυτόν που πουλάει/πουλιέται λίγο ή -έστω- όχι απεριόριστα;

    («Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία» είναι ευπώλητο;)

  33. LandS said

    Γιατί να χαθεί μια λέξη; Ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία που αλλάζει χρήση θα είναι.
    Σε περιπτώσεις που η σαφήνεια δεν είναι απαραίτητη, και, για κάποιο λόγο το ολιγ/πολυάριθμος ή το αρκετός δεν μας ικανοποιεί, δεν χάθηκε ο κόσμος να πούμε ευάριθμος. Αν το κάνουνε πολλοί, θα χαθεί και η ελιτίστικη φιγούρα και θα μείνει η μοδάτη.

  34. sarant said

    32: Δεν θα έλεγα ότι είναι νέα αυτή η σημασία, αυτήν είχαν πάντοτε τα λεξικά. Το ευπώλητος είναι λίγο προβληματικός όρος, αλλά σαφώς σημαίνει αυτόν που πουλιέται εύκολα. Οι «λέξεις» ευπώλητες δεν ήταν, αλλά ο εκδότης δεν μπήκε μέσα.

  35. sarant said

    33: Να αλλάξει σημασία δεν έχω καμιάν αντίρρηση. Όμως εδώ έχουμε μια διχοστασία, ότι άλλο λένε τα λεξικά κι άλλο οι μισοί χρήστες, οπότε δεν είσαι ποτέ βέβαιος τι εννοεί αυτός που λέει «ευάριθμοι».

  36. Νέο kid στο block said

    Χμμμ, ‘‘οι μισοί χρήστες’’ του 35. Μάλλον είναι τακτ του οικοδεσπότη…ε;
    34. Τελ. πρόταση .Διακριτικός τρόπος να πεις ‘’Δεν έγινα και πλούσιος από το βιβλίο ρε παιδιά!’’ :-)

  37. Φώτιος:

    Σοβεῖ=διώκει. κομπάζει.

    τὸ μόνο ποὺ μπορῶ νὰ σκεφτῶ εἶναι ἡ χρῆσι τοῦ σοβῶ ἀντὶ τοῦ εἶμαι, ὡς συνδετικοῦ, π.χ. σοβεῖ ὁ κίνδυνος=ἐπελαύνει μὲ ὁρμή. ὁπότε μόνο δὲν λανθάνει.

    ἴσως νὰ βοήθησε καὶ τὸ ἀποσοβεῖ, ὅπότε τὸ σοβεῖ θεωρήθηκε κάτι σὰν ἀντίθετό του. δὲν ξέρω τί ἄλλο νὰ σκεφτῶ.

  38. Θέμης Ματσούκας said

    Ενδιαφέρον. Μέ κάνει νά αναρωτιέμαι, τί έχει μεγαλύτερη διάρκεια, τό «ετήσιο» ή τό «πολυετές»;

  39. sarant said

    38: Αυτό πάλι πώς;

  40. gbaloglou said

    1, 3

    Αναμενόμενο ενδιάμεσο στάδιο — πλην όμως με μία και μοναδική εμφάνιση στο TLG — ανάμεσα στο «αναρίθμητος» και στο «αρίφνητος»:

    «Νὰ ἠξεύρης, βασιλέα Ἀλέξανδρε, ὅτι ὁ Δάρειος τῆς Περσίας μὲ ὅλης τῆς Ἀνατολῆς τὰ ἀναρίφνητα φουσάτα εἰς τὸν ποταμὸν τὸν Εὐφράτην ἔπεσεν»

    [Historia Alexandri Magni, Recensio K (cod. 236 Kutlumussiu–Kloster des Athos)]

  41. «…φέρονται ως κηρύξαντες το Ευαγγέλιον εν Αρμενία και βαπτίσαντες τους πρώτους ευαρίθμους Αρμενίους χριστιανούς»

    Πολλούς ή λίγους να εννοή εδώ ο συγγραφέας;

  42. Μαρία said

    35 Σιγά τους χρήστες!
    Σε ολόκληρο το σώμα της Ελευθερίας (1944-1967) υπάρχει σε 147 σελίδες και σ΄αυτές που κοίταξα χρησιμοποιείται σωστά, μερικές μάλιστα φορές με έμφαση «έστω και ευάριθμοι».
    Στη Μακεδονία απο το 1911-1981 σε 418 σελίδες.
    Όχι οτι το «ολιγάριθμοι» υπερτερεί σημαντικά αλλά χρησιμοποιείται παράλληλα και η περίφραση «μικρός αριθμός».

    Το έχουμε ξανασυζητήσει. Το πρόβλημα δεν είναι το γλωσσικό σφάλμα αλλά οι λόγοι για τους οποίους οι ομιλητές λένε ελληνικούρες, που δεν είναι πάντα …εύπεπτες.

  43. gbaloglou said

    40

    Δείτε και εδώ

  44. philalethe00 said

    Πολύ ωραία! :) Το «σοβώ» προσωπικά ξεκίνησα να το χρησιμοποιώ όταν το βρήκα στην πρώτη πρόταση του «Ο Χριστιανισμός και η πάλη των τάξεων» στα ελάσσονα φιλοσοφικά των εκδ. Καστανιώτη του μεγάλου Ν. Μπερντιάγεφ. Αρχίζει λέγοντας κάτι σαν «η πάλη των τάξεων είναι κάτι που σοβεί στον αμαρτωλό μας κόσμο».

    Σκέφτομαι ότι πριν χρησιμοποιείτο στον συνήθη δημόσιο λόγο -και ιδιωτικό- μόνο το
    «αποσοβώ/-ούμαι».

    Με την ευκαιρία, να γράψεις, αγαπητέ μας, για τους «πυλώνες» κάτι -θέλω να το ζητήσω εδώ και κάτι μήνες, στο τέλος θα γράψω εγώ :D -, διότι μάλλον κάποιοι νομίζουν ότι σημαίνουν κάτι σαν κολώνες, ενώ από το Λύκειο και την Αντιγόνη του Σοφοκλή ξέρουμε ότι από εκεί έ μ π α ι ν ε η Ισμήνη κά. σε κάποιο χώρο, ήταν κάτι σαν πύλες δηλαδή. Καλησπέρα! :)

  45. sarant said

    41: Από πού είναι αυτό;

  46. Χαχα, δεν θες να ξέρης!

    Ι. Καρμίρης, Αι αρχαίαι αντιχαλκηδόνειοι εκκλησίαι της Ανατολής και η βάσις της επανενώσεως αυτών μετά της Ορθοδόξου Καθολικής Εκκλησίας, 1965, σελ. 9.

  47. sarant said

    46: Συναρπαστικό αφήγημα φαίνεται :)

  48. Σήμερα έμαθα τι σημαίνουν δυο λέξεις που με δυσκόλευαν στα κείμενα -και ντρεπόμουν να το παραδεχτώ- και έφτιαξα και δική μου φράση με αυτές «η κρίση σόβει όταν τα χρεη είναι ευάριθμα». Πείτε μου σας παρακαλώ αν τις χρησιμοποίσα σωστά, δεν θέλω να μπλέξω σε τρικλοποδία…

    (συμφωνώ με τον Νικοκύρη οτι μάλλον καλύτερα θα ταν αν τα ξεχνούσαμε τα ευάριθμα, κι αν μας λειψουν τόσο, μα τόσο, ας αρκεστούμε με τα ευαρίθμητα)

  49. Immortalité said

    Αφιερωμένο στον Δύτη ;)

    @20 Λοιπόν αυτόν τον συγκεκριμένο Γ.Α.Π. εγώ τον ψηφίζω και με τα δύο χέρια :D

    Πάντως άμα η κρίση ακόμα σοβεί κανείς δεν πρόκειται να σωθεί…

  50. Θέμης Ματσούκας said

    39: Τό ετήσιο μάς έρχεται κάθε χρόνο, άρα δέν είναι πολυετές? Εν μέρει είναι παιγνίδι λέξεων αλλά ξέρω κόσμο πού μπερδεύεται ποιά λουλούδια λέμε ετήσια (annual) καί ποιά πολυετή (perennial). Μιλάμε γιά λέξεις πού τίς μεταφράζουμε στό μυαλό αυτόματα πρίν σκεφτούμε τήν λεξικογραφική ερμηνεία.

  51. Μαρία said

    50 Μονοετή τα λέμε τα φυτά, όχι ετήσια.

  52. Δημήτρης Φύσσας said

    Προσυπογράφω τον προβληματισμό και για τις δύο λέξεις, τον έχω αντιμετωπίσει και ως γραφιάς (τι θα καταλάβουν άλλοι από μένα) και ως αναγνώστης (τι κατάλαβα εγώ από τους άλλους) , και -μην έχοντας σαφή θέση- παραμένω «εν πλήρει συγχύσει» όχι αθώος, μα οπορτουνιστής του κερατά.

  53. Θέμης Ματσούκας said

    51. Γι αυτό δέν κάνω γιά μεταφραστής :-) εδώ πού ζώ πάντως τά λέμε annuals.

  54. mikroapories said

    Μια και αναφέρθηκε ο Νίκος Καρούζος (3 BobLoopas) σήμερα την επέτειο του θανάτου του:
    Σ’ ενδιαφέρει όμως το τελευταίο μου όνειρο; Πήγα τη γραφομηχανή μου στον οδοντίατρο. «Κανένα σάπιο δόντι;» με ρώτησε. Δεν ξέρω τι συνέβη ύστερα, μα ο γιατρός είπε ήρεμα. «Ναν την ξαναφέρετε την άλλη εβδομάδα». Την πήρα στα χέρια μου και προχώρησα στον αναβατήρα. Τότενες ούρλιαξε η γραφομηχανή. «Θα φύγω μόνη μου!». Και κατρακύλησε από κάτι ελισσόμενες σκάλες, που ωστόσο ήτανε γιγάντιες πορτοκαλόφλουδες.
    (Νίκος Καρούζος • Νεολιθική νυχτωδία στην Κρονστάνδη)

    ΥΓ. Προσέξτε και το ευφωνικό (ιδιωματικό;) ν «Ναν».

    Φιλικά :)

  55. sarant said

    52-53: :)

    54: Το «ναν» είναι ευφωνικό όταν ακολουθεί π,κ,τ. Και «θαν». Το χρησιμοποιώ κι εγώ, εννοώ συχνά το προφέρω. Είναι της παλιάς δημοτικής -οι ρίζες του Καρούζου. Προπολεμικά, το χρησιμοποιούσαν πολύ, π.χ. ο Λαπαθιώτης:

    …Απόψε μέσα μου αγροικώ
    κάτι γλυκό, -τόσο γλυκό
    που ως ναν το πω θα ξεψυχήσω…

  56. mikroapories said

    @ Sarant @55Φαντάζομαι και το «τότενες» το ίδιο. Το ευφωνικό ν το ακούω και στο άμα (π.χ. άμαν ήθελες). Δεν έχω προσέξει να έχουν όσοι το λένε κάποια συγκεκριμένη καταγωγή. :)

  57. Νίκο (55), δεν συμφωνώ. Βεβαίως προφέρουμε «θα dο δούμε», «να dο σκεφτούμε», «θα dους το πούμε» κλπ., αλλά νομίζω πως ΜΟΝΟ τότε ξεφυτρώνει αυτό το ν, δηλαδή μόνο με τους αδύνατους τύπους της τριτοπρόσωπης προσωπικής αντωνυμίας και μόνο με τα «ρηματικά» μόρια θα και να (όχι δηλαδή με το δεικτικό να, π.χ. στο «νά τος», ούτε βέβαια με π ή κ — κανείς δεν μπερδεύει το «να πω» με το «να μπω».)

    Θυμάμαι ότι ο Πάλλης το χρησιμοποιούσε (έγραφε δηλαδή «θαν το δω», «ναν το γράψω»), και ο Ψυχάρης τον επέκρινε γι’αυτό, όχι απλώς από άποψη σκοπιμότητας (όχι δηλαδή «ναι, έτσι προφέρουμε, αλλά ας μην περιπλέκουμε ανώφελα την ορθογραφία»), παρά χαρακτηρίζοντας ιδιωματική αυτή την προφορά. Μήπως ήταν/είναι αθηναϊκή, και ο Πολίτης/Παριζιάνος αιρεσιάρχης πραγματικά δεν το έλεγε έτσι;

  58. Ο πυλώνας, που βεβαίως ήταν αρχικά είσοδος χτιστή, εντυπωσιακή, ενδεχομένως με κολώνες και υπέρθυρο, που συχνά εξακολουθούσαν να στέκονται όρθιες ακόμα κι όταν είχε καταρρεύσει ο υπόλοιπος τοίχος ή και όλο το μέγαρο, μοιάζει να μας ξαναήρθε από τα γαλλικά, όπου pylône, ίσως και υπό την επίδραση του ετυμολογικά άσχετου pilier, σημαίνει το στύλο του ηλεκτρικού. Στην ευρωενωσιακή διάλεκτο αποδόθηκαν έτσι οι τρεις piliers της ΕΕ, ήτοι τα καθαυτό κοινοτικά θέματα (οικονομική ένωση, ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων/υπηρεσιών/εργαζομένων/κεφαλαίων, νομισματικά και παρόμοια), η κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας/άμυνας (στο βαθμό που υπάρχει), και ο χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης (Σένγκεν, αστυνομική και δικαστική συνεργασία).

  59. rogerios said

    Δύτη (σχ. 1), Νέο Κιντ (σχ. 5) και Γ. Μπαλόγλου (σχ. 40), να σας προλάβω επισημαίνοντας ότι ο «αρίφνητος» απαντά (τουλάχιστον δύο φορές) και στο Χρονικό του Μορέως.

  60. Μπουκανιέρος said

    55 Για να πω την αλήθεια δεν το είχα προσέξει καν – κι αν το είχα δει κάπου γραμμένο, θα το θεώρησα τυπογραφικό λάθος.
    Σίγουρα δεν το λέω.
    Θα είχε ενδιαφέρον να το εξηγήσουμε, γιατί ό,τι θες μπορεί νάναι, αλλά μόνο «ευφωνικό» δεν μπορεί (βλ. και 57).
    Εντελώς διαφορετική περίπτωση το 56, νομίζω.

  61. Νίκος Ζαρταμόπουλος said

    Μόλις σήμερα ο εστέτ-mon cul Πανδωρο-Φαληρεύς Κασιμάτης (που τον έχει ξαναπεριλάβει ο Σαραντάκος) έπεσε στο σφάλμα της «σοβούσας κρίσης»: «και διερωτάται, ο άνθρωπος, αν με την σοβούσα κρίση είναι φρόνιμο -και μάλιστα σε μια πόλη που φημίζεται για τα καλά και προσιτά από πλευράς τιμών εστιατόριά της- «οι Ελληνάρες να διαλέγουν το πανάκριβο, όπου πηγαίνει κανείς για να δει και να τον δουν»» http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_28/09/2011_457513. Φυσικά αυτό είναι πταίσμα μπροστά στις άλλες αθλιότητες που εκτοξεύει λίγο παραπάνω: οι κομμουνιστές που ζητιάνευαν στρατιωτική βοήθεια από τους Βούλγαρους και που αν είχαν επικρατήσει, ως …γνήσιοι Έλληνες «κιμπάρηδες και ζήτουλες» θα είχαν οδηγήσει στη χρεοκοπία πριν την ώρα του τον υπαρκτό… Τι ομορφιά, τι ύψος, τι βάθος!!!

  62. sarant said

    57: Άγγελε, μάλλον έχεις δίκιο σε όσα παρατηρείς. Δεν είναι ευφωνικό όμως και πάλι; Δεν γλυκαίνει το τ;
    Να είναι αθηναϊκός τύπος; Δεν αποκλείεται. Θα με ενδιέφερε να δω τι έλεγε ο Ψυχάρης. Θυμάσαι πού το λέει;

  63. Μαρία said

    62 Μα βρε Νίκο, πώς είναι δυνατό να …γλυκαίνει το άηχο τ, όταν το μετατρέπεις σε ηχηρό;

  64. sarant said

    Όταν είναι άηχο είναι άγλυκο :)

  65. Μπουκανιέρος said

    62 Γιατί, από μόνο του είναι πικρό; Και πώς το γευόμαστε χωρίς πρόβλημα σε άλλες περιπτώσεις;
    Νομίζω ότι με τέτοια ορολογία δεν μπορεί να γίνει γλωσσική κουβέντα, ενώ κι η συνεννόηση γίνεται δύσκολη.

    Καλημέρα.

  66. Στην Κύμη, της Εύβοιας, το ακούω το ναν/θαν.
    Να καλημερίσω επίσης, να ευχαριστήσω την Ιμόρ για την αφιέρωση, και να ζητήσω ταπεινά συγγνώμη που θεώρησα καζαντζακικό το «αρίφνητος». :)
    Τι έχετε να πείτε όμως για το «στρουφίζω»; (ο καπνός ανέβαινε στρου(μ)φίζοντας στα ουράνια»)

  67. Dr Moshe said

    Η παρουσία τού -ν στους τύπους θαν, ναν, μολονότι βαθμηδόν εκλείπει ως προφορικό ή περιφερειακό στοιχείο, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και με χαρά διάβασα τις οξυδερκείς παρατηρήσεις τού αγαπητού Άγγελου (σχ. 55).

    Αξίζει να τονιστεί ότι το εν λόγω -ν δεν είναι ευφωνικό ή άλογο (irrational), όπως απεκαλείτο κάποτε. (Ο Μπούτουρας είχε γράψει σχετικό άρθρο το 1914, χωρίς να δίνει τη σωστή πάντοτε ερμηνεία). Τα μεσαιωνικά κείμενα παρέχουν συχνά τους τύπους θεν να, έθεν να, ήθεν να, τα οποία δείχνουν ότι ο δρόμος που ακολουθήθηκε ήταν αφομοίωση του -α- και κατόπιν έκθλιψη, ευνοημένη από το άηχο κλειστό -τ- του κλιτικού: θέν νὰ τὸ κρατήσῃ > θαν ν’ τὸ κρατήσῃ, θέν νὰ τὸ πάρῃ > θαν ν’ τὸ πάρῃ. Παρ’ ότι οι τύποι αυτοί δεν επικράτησαν (εν αντιθέσει με τα θε να / θα να, που υπήρξαν πρόδρομοι του δείκτη θα), καθώς έπρεπε να συμμορφωθούν με ποικίλο φωνητικό περιβάλλον, πρόκειται όμως για μεσαιωνικό κατάλοιπο που έχει ακόμη ίχνη στη σύγχρονη γλώσσα.

    Ευχαριστώ.

  68. @44 Πυλώνες ήταν η μνημιακές πύλες με χαρακτηριστικές αυτές των αρχαίων αιγυπτιακών ναών. Προσωπική μου (ίσως παρετυμολογία) άποψη είναι ότι η σύγχρονη χρήση προήλθε από ους πυλώνες των κρεμαστών γεφυρών από όπου κρεμιέται η γέφυρα, στις πρώτες κρεμαστές γέφυρες στις αρχές του 19ου αιώνα έμοιαζαν με μηνημιακές πύλες (πχ στη γέφυρα του Μπρόυκλιν που είναι και η πιο γνωστή αν και όχι η πιοχαρακτηριστική) και αλλά έμοιαζαν και στη χρήση αφού περνούσε ο δρόμος κάτω από αυτούς σαν μέσα από πύλη. Η αρχιτεκτοική θιοθέτησε τη μορφή των πυλώνων και σε γέφυρες που δεν ηταν απαραίτητοι στατικά (πχ στη γέφυρα του λιμανιού του Σύδνευ).
    Λόγω τηςπαρόμοιας χρήσης και στατικής λειτουργίας θιοθετήθηκε και για τους πυλώνες των δικτύων μεταφοράς υψηλής τάσης η εξήγηση του etymonline ότι προέρχεται από μεταλικούς πύργους που χρησίμευαν για να καθοδηγούν τα αεροπλάνα δεν με πολυ πέιθει αφού οι κρεμαστες γέφυρες είχαν πυλώνες πολυ πριν πετάξουν αεροπλάνα.
    Αφού ο πυλώνας στηρίζει μια κρεμαστή γέφυρα (σηκώνει για να είμαστε πιο ακριβείς) οπότε τώρα πια μπο΄ρεί αν σημαίνει το σημαντικό στήριγμα.

  69. sarant said

    67: Dr Moshe, ευχαριστούμε πολύ!
    Αν μας λέγατε και πώς μετατοπίστηκε η σημασία του σοβώ από το κινούμαι ορμητικά κτλ. στο υποβόσκω…

  70. καλημέρα…
    Με τους κανόνες της γλώσσας δεν τα πήγαινα ποτέ καλα, και νίωθω πάντα μια ανασφάλεια ετσι κι αποτολμήσω να κρίνω λέξεις. Δεν με τρομάζουν όμως οι αριθμοί, ακόμα κι οταν αποκτούν πολλά και διαφορετικά ψηφία κι ομολογώ οτι απο εχτές το σκέφτομαι και μου μοιάζει λίγο χαώδης αυτή η ιστορία με τα ευάριθμητα, τα αναρίθμητα και τα ευάριθμα, το τι σήμαιναν και τι μπορει να σημαίνουν.

    Τα επίθετα «ευαρίθμητος/η/ο» και «αναρίθμητος/η/ο», οπως τα κατανοω, μπορουν ξεκάθαρα να αναφέρονται και σε σύνολο και σε μέγεθος.
    Αν περιορίσουμε την χρήση τους μόνο στα αποτελέσματα καταμέτρησης στοιχείων διακριτών συνόλων, είναι εύκολο να δεχτούμε οτι «ευαρίθμητο» είναι το ολιγομελές σύνολο (ολιγάριθμο) και το «αναρίθμητο» το πολυμελές (πολυάριθμο). Αν όμως μιλάμε για μεγέθη, τα οποία απασχολούσαν ιδιαίτερα τους γεωμέτρες αρχαίους που φτιάξαν αυτές τις λέξεις, τότε προκύπτει ότι το εμβαδόν ενως τετραγώνου με πλευρά 1000 (=1000000) είναι πολύ πιο ευρίθμητο από το εμβαδόν ενός κύκλου με ακτίνα 1 (= π) ή την διαγωνιο ενός τετραγώνου με πλευρά 1 (= τετραγωνική ρίζα του 2). Φανταζομαι οτι για τους αρχαιους, με τα μαθηματικα τους, «αναρίθμητα μεγέθη» ήταν αυτοι οι αχόνευτοι οι άρρητοι που ξεφύτρωναν και στο πίο μικρό σχηματάκι. Ακόμα και σαν αρχαίο μαθητούδι, εχω την εντύπωση οτι θα δυσκολευόμουν να καταννοήσω τι θενε να πουν αυτές οι λέξεις αν δεν είχαν και σαφή συμφραζόμενα.

    Με το μεταγενέστερο «ευάριθμος» -που δεν καταλαβα αν διαθετει αντίθετο- τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο περίπλοκα αφού η λέξη μοιάζει να χαρακτηρίζει εναν συγκεκριμένο αριθμό αρχικά, και εκ ων υστέρων το μέγεθος ή σύνολο το οποίο μετρά. Μόνο αν ορίσουμε το ποίους αριθμούς ΔΕΝ θεωρούμε ευάριθμους (τους «μικρούς», τους «μεγάλους», τους άρρητους;) μπορουμε να βγαλουμε μια άκρη στο ποιοί ειναι οι ευάριθμοι αριθμοί και τελικά ποια είναι τα ευάριθμα σύνολα.

    Ρεζουμε: μια λεξη που μιλάει για αριθμούς και δεν την χρησιμοποιούν οι μαθηματικοί, όσο λόγια κι αν είναι, ισως καλό θα ήταν να μην την χρησιμοποιούμε (τουλάχιστον όταν θέλουμε να μιλήσουμε για αριθμούς).

  71. mikroapories said

    @ 70 (Chasserlalune) Αυτό θυμίζει το Σόφισμα του σωρείτη – Βικιπαίδεια ή όχι; :)

  72. Δεν το ξερα το σόφισμα του σωρείτη, ευχαριστώ πολύ για την βοήθεια!
    Νομίζω οτι το προφανές κοινό σημείο μας ειναι ο λόγος του μπουρδουκλώματος δηλαδή το γεγονός ότι ψάχνουμε (σχετικα) συγκεκριμένους αριθμούς σε προβλήματα που αφορούν » ζητήματα φιλοσοφίας της γλώσσας και την σχετικότητα ορισμένων όρων σε αντίθεση με τους ορισμένους με σαφήνεια όρους των μαθηματικών.» «Σωροί» και «ευάριθμα» δεν βοηθάν στο να κατανοήσεις για το σε τι μέγεθος αναφέρονται (αν τυχαίνει αυτή η πληροφορία να σε ενδιαφέρει)

    οπότε επαναδιατυπώνω: αν θέλουμε να μιλήσουμε με σαφήνεια για αριθμούς το πιο χρήσιμο λεξικό είναι αυτό των «μαθηματικών ορισμών».

  73. Νίκο (62), στα «Ρόδα και Μήλα – Τρία λόγια», σελ. 29: «Ας αφήσουμε, σαν αγαπάτε, και τανυπόφορο το θαν, και το αλλόκοτο εκείνο το κι’, με τον απόστροφό του.» (Αρχική δημοσίευση: Νουμάς, φ. 289, 30/3/1908)

    Είμαι σχεδόν βέβαιος ότι πάλι στα «Ρόδα και Μήλα», σε άλλο σημείο, το εξετάζει πιο διεξοδικά· δυστυχώς δεν έχω στην κατοχή μου το βιβλίο, και η Ανέμη, όπου θα περίμενα να το βρω, εμφανίζει μόνο τον πρώτο από τους 5 τόμους.

  74. sarant said

    Ευχαριστώ Άγγελε !
    Εδώ πάντως που έχω ανεβάσει κάποια Ρόδα και μήλα, δεν είναι:

    http://www.sarantakos.com/kibwtos/mazi/psuxarhs_rodamhla.htm

  75. ἂν ἐπεκτείω λίγο τὴν σκέψι μου (χωρὶς καθόλου ἔρευνα) θὰ ὑπέθετα ὅτι φράσεις τοῦ τύπου «ὁ κίνδυνος σοβοῦσε»=ἐρχόταν κατὰ πάνω μας (καὶ δὲν τὸν βλέπαμε) ὡδήγησαν στὴν ἀλλαγὴ τῆς σημασίας τοῦ σοβῶ. ἐπαναλαμβάνω εἶναι μόνο μιὰ ὑπόθεσι.

  76. Ο έτσι said

    Μόλις μου ήρθε ότι η σημασιλογική παρερμηνεία του σοβώ πιθανότατα δεν προέρχεται από το σοβαρός (αν και μπορεί συνειρμικά να συνδέεται με κάποιον τρόπο και μ’ αυτό), αλλά φαίνεται πιο λογικό να ερμηνεύεται από το μέσο ομιλητή ως το αντίθετο του αποσοβώ, που είναι -νομίζω- μια σαφώς πιο διαδεδομένη και «κατανοητή» λέξη. Αφού δηλαδή το απο-σοβώ σημαίνει «απομακρύνω, αποτρέπω», το σοβώ θα σημαίνει ότι κάτι συμβαίνει ακόμα… Κι ίσως εκεί μπαίνει κι ο σοβαρός να το κάνει όχι απλώς να υπάρχει, αλλά να ‘ναι και σε έξαρση…

  77. Ο έτσι said

    Κι επίσης μόλις είδα ότι το έχουν ήδη αναφέρει οι προηγούμενη σχολιαστές στο 31 και το 37.
    Ο ξερόλας κι αν θέλει να κρυφτεί, η χαρά δεν τον αφήνει…

  78. sarant said

    ;)

  79. philalethe00 said

    @Παναγιώτης (σχ.68)
    Ευχαριστώ πάρα πολύ! Ίσως είναι έτσι πράγματι σχετικά με την ετυμολόγηση. Πάντως, γεγονός είναι πως προσωπικά δεν έχω δει ως τώρα να χρησιμοποιείται από κάποιον άνθρωπο με ιδιαίτερη «γλωσσική ευαισθησία», που σκέφτεται το πώς θα εκφραστεί, άρα ο λογισμός μου λέει πως ενδέχεται να πρόκειται για παρεξήγηση της σημασίας…

    Καλησπέρα! :)

    ΥΓ Με την ευκαιρία, εγώ το «αρίφνητος» το ξέρω από τον Ερωτόκριτο του Κορνάρου… :)

  80. […] Κι ένα μεζεδάκι αλιευμένο μια μέρα πριν από τον ανασχηματισμό, από άρθρο του Θανάση Καρτερού: Με 4% στις δημοσκοπήσεις το ΠΑΣΟΚ απαιτεί τώρα όχι μόνο την αντιπροεδρία -αυτή δεν κοστίζει και τίποτε στον Σαμαρά- αλλά και την καρέκλα του υπουργού Εξωτερικών και θέσεις υπουργών και υφυπουργών για ευάριθμα στελέχη του -τόσο ευάριθμα, ώστε να υπάρχει προβληματισμός πώς θα λειτουργεί η κοινοβουλευτική ομάδα όταν τόσοι πολλοί βουλευτές θα είναι υπουργοί και υφυπουργοί. Ευάριθμος υποτίθεται ότι σημαίνει “ολιγάριθμος”, επειδή είναι αυτός που αριθμείται εύκολα. Η λέξη έχει όμως χάσει την ετυμολογική της διαφάνεια, κι επειδή το αρχικό “ευ” θυμίζει σε πολλούς το μεγάλο πλήθος (παρόλο που “ουκ εν το πολλώ το ευ”  ), πολύς κόσμος τη χρησιμοποιεί με τη σημασία “πολυάριθμος” -όπως εδώ ο Θ.Κ. Αλλά αυτά τα έχουμε ξαναπεί -είναι μια λέξη που καλύτερα να την ξεχάσουμε. […]

  81. […] Κι ένα μεζεδάκι αλιευμένο μια μέρα πριν από τον ανασχηματισμό, από άρθρο του Θανάση Καρτερού: Με 4% στις δημοσκοπήσεις το ΠΑΣΟΚ απαιτεί τώρα όχι μόνο την αντιπροεδρία -αυτή δεν κοστίζει και τίποτε στον Σαμαρά- αλλά και την καρέκλα του υπουργού Εξωτερικών και θέσεις υπουργών και υφυπουργών για ευάριθμα στελέχη του -τόσο ευάριθμα, ώστε να υπάρχει προβληματισμός πώς θα λειτουργεί η κοινοβουλευτική ομάδα όταν τόσοι πολλοί βουλευτές θα είναι υπουργοί και υφυπουργοί. Ευάριθμος υποτίθεται ότι σημαίνει “ολιγάριθμος”, επειδή είναι αυτός που αριθμείται εύκολα. Η λέξη έχει όμως χάσει την ετυμολογική της διαφάνεια, κι επειδή το αρχικό “ευ” θυμίζει σε πολλούς το μεγάλο πλήθος (παρόλο που “ουκ εν το πολλώ το ευ”  ), πολύς κόσμος τη χρησιμοποιεί με τη σημασία “πολυάριθμος” -όπως εδώ ο Θ.Κ. Αλλά αυτά τα έχουμε ξαναπεί -είναι μια λέξη που καλύτερα να την ξεχάσουμε. […]

  82. […] -όπως εδώ ο Θ.Κ. Αλλά αυτά τα έχουμε ξαναπεί -είναι μια λέξη που καλύτερα να την ξεχάσουμε. Και κλείνουμε με μιαν εύθυμη νότα, από μια ιστοσελίδα […]

  83. Γς said

    Α Π Ι Σ Τ Ε Υ Τ Η Δήλωση:

    «Και στο ζωολογικό κήπο αν δώσετε σε έναν χιμπατζή μια μπανάνα ή μια σημαία θα την σηκώσει» είπε o Ν. Μιχαλολιάκος σε χθεσινοβραδινή συνέντευξη σχολιάζοντας την κίνηση του Γιάννη Αντετοκούμπο να σηκώσει την ελληνική σημαία στην εκδήλωση για τα ντραφτ του ΝΒΑ στις Ηνωμένες Πολιτείες.

    Ως εδώ!

  84. sarant said

    Tι ως εδώ; Εσύ ο ίδιος ελεγες τις προάλλες «Μπράβο Ηλία»

  85. Γς said

    84:
    Ως εδώ και μη παρέκει!

    Οσο για το “Μπράβο Ηλία” εδώ είναι τα σχόλια μου ( #163 και #168 ) εκείνης της μέρα της σφαγής της Κύπρου, που τα είχα πάρει στο κρανίο (και τα σκονάκια μου)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 7.951 other followers

%d bloggers like this: