Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ένα τηλεφώνημα απογνώσεως πριν από 45 χρόνια (Μποστ)

Posted by sarant στο 15 Ιουλίου, 2010


Σήμερα κλείνουν 45 χρόνια από τα Ιουλιανά, την ανατροπή της εκλεγμένης κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου στις 15 Ιουλίου 1965 και την περίοδο πολιτικής ανωμαλίας που ακολούθησε. Για πολλούς λόγους, στην περίοδο εκείνη σημειώθηκε μια χωρίς προηγούμενο άνθιση της πολιτικής σάτιρας, τόσο της επώνυμης, από τις στήλες των εφημερίδων και το σανίδι της επιθεώρησης, όσο και της ανώνυμης, όπως σε αυτό εδώ το πανό φοιτητών, με το ευφυέστατο σύνθημα που παντρεύει τον τίτλο μιας επιτυχημένης κινηματογραφικής ταινίας (Πράκτωρ 007 εναντίον Δρος Νο) με το όνομα του αποστάτη πρωθυπουργού και το σύνθημα 1-1-4 (το τότε ακροτελεύτιο άρθρο του Συντάγματος). Η φωτογραφία είναι απαράδεκτα αχνή (από σκαναρισμένη εφημερίδα της εποχής) αλλά την κεντρική ιδέα μάλλον την πιάνετε: ο πράκτωρ 114 ντυμένος τσολιάς πιάνει στην απόχη τον Δρ Νό-βα που φοράει κουστούμι και παπιγιόν.

Πέρσι τέτοιον καιρό, στο αντίστοιχο επετειακό άρθρο για τα Ιουλιανά, παρουσίασα γελοιογραφίες του Κώστα Μητρόπουλου και του Φωκίωνα Δημητριάδη. Σήμερα, θα παρουσιάσω μία γελοιογραφία του Μποστ, που σχετίζεται με το προχτεσινό μου σημείωμα, μια και έχει τίτλο «Η ποίησις του Νόβα» και αναφέρεται στο περίφημο δίστιχο «από την εποχή της Αλώσεως» (τα «γαργάλα τα» δεν είχαν ακόμα κατασκευαστεί).

Ιδού λοιπόν το σκίτσο του Μποστ, που δημοσιεύτηκε στην Αυγή στις 25 Ιουλίου 1965, δέκα μέρες μετά την αποστασία.

Πάνω στο πατρόν του δίστιχου  «Από την εποχήν της Αλώσεως, δεν είδαμε τέτοιο εργοστάσιο εμφιαλώσεως», ο Μποστ φτιάχνει ολόκληρο «τηλεφώνημα απογνώσεως» του Νόβα, που βλέπει ότι δεν μπορεί να προσελκύσει ικανό αριθμό βουλευτών, προς τον βασιλιά Κωνσταντίνο που παραθερίζει στην Κέρκυρα. Η «νεκροφόρος» είναι αναφορά στη δολοφονία του αριστερού φοιτητή Σωτήρη Πέτρουλα στις 21 Ιουλίου. Το «πολτρονίσιμο» είναι αναφορά στον ισχυρισμό που είχε προβάλει ο Νόβας στη Βουλή, ότι η δική του κυβέρνηση είναι ανώτερη και δημοκρατικότερη της προηγούμενης, όπως ακριβώς στα ιταλικά θέατρα το πολτρονίσσιμο (οι θέσεις της πρώτης σειράς) είναι ανώτερες από τις κοινές πολυθρόνες! Ποντικονήσιμο, βέβαια, η Κέρκυρα, άρα ο θρόνος.

Στην «καμπάνα» που νοίκιαζε η εκδότρια Ελένη Βλάχου στα Αστέρια Γλυφάδας είχε γίνει μυστική σύσκεψη για προετοιμασία της διάδοχης κατάστασης, κι αυτό δίνει στον Μποστ αφορμή για το λογοπαίγνιο με την πένθιμη καμπάνα, ενώ δεν έχω ξεδιαλύνει ποιος ήταν ο Τσολιάς. Την επόμενη Τρίτη, 27 Ιουλίου, επρόκειτο να γίνει νέα πανεργατική απεργία.

Το τηλεφώνημα παρακολουθούν κατηφείς ο ναύαρχος Τούμπας, υπουργός Δημόσιας Τάξης που είχε θεωρηθεί άμεσα υπεύθυνος για τη δολοφονία του Πέτρουλα και ο Κ. Μητσοτάκης έχοντας στη μασχάλη την «Ελευθερία», την εφημερίδα που τον υποστήριζε προσωπικά και που είχε ταχθεί υπέρ της κυβέρνησης των αποστατών. Ειρωνική ανθυπολεπτομέρεια: το μυθιστόρημα που δημοσίευε σε συνέχειες η Ελευθερία τις μέρες εκείνες είχε τίτλο… «Ιουλιανός ο παραβάτης»!

Σαν υστερόγραφο: ένας επιπόλαιος μελετητής θα έβγαζε το συμπέρασμα ότι η αποστασία συμβάλλει στη μακροβιότητα. Από τους τρεις εικονιζόμενους, ο μεν Μητσοτάκης, που ήταν και νεότερος, ζει και θα μας θάψει όλους, οι δε άλλοι δύο έφτασαν -και οι δύο, κατά σύμπτωση- στα 94 χρόνια τους -για του λόγου το αληθές: Νόβας 1893-1987 και Τούμπας 1901-1995.

Advertisements

30 Σχόλια to “Ένα τηλεφώνημα απογνώσεως πριν από 45 χρόνια (Μποστ)”

  1. marulaki said

    Συγκλονιστικό! Αν σκεφτεί κανείς ότι στο σχολείο δε γίνεται ούτε μία αναφορά σε αυτά. Ευχαριστούμε! (και καλημέρα)

  2. Απ’ όσο μπορώ να δω στη φωτογραφία το πλακάτ, ο τσολιάς-πράκτωρ 114 μοιάζει ξεπατικωτούρα από μια γνωστή γελοιογραφία του ’40, ή κάνω λάθος;

    (πράκτωρ 114 εναντίον Δρος Νό-βα, καταπληκτικό!)

  3. sarant said

    Δυστυχώς δεν βρήκα καλύτερη φωτογραφία. Όμως κάπου στο Διαδίκτυο μπορεί να βρεθεί καθαρότερη βερσιόν, όποιος τη βρει ας δώσει λίκνο.

    Καλημέρα!

  4. ΣοφίαΟικ said

    1: Ποιό σχολείο; Όταν πήγαινα εγώ σχολείο η ιστορία σταματούσε στον Β’ΠΠ γιατί δεν είχαν περάσει πενήντα χρόνια από τότε.
    Στο σπίτι δεν άκουσα ποτέ καμία σχετική αναφορά. Βεβαίως συγχωρούνται γιατί όλοι το ’60 βρίσκονταν αλλού και φαντάζομαι οι ειδήσεις από Ελλάδα δεν έφταναν εύκολα, ούτε φαντάζομαι να τους ενδιέφερε το πως και γιατί. Αν κρίνω από το πως βλέπω εγω την πολιτική της Ελλάδας τώρα που είμαι εκτός, πιο πολύ θα πρέπει να τους ενδιέφερε πότε θα σταθεροποιηθει η κατάσταση στην Ελλάδα για να επιστρέψουν.

  5. Παρεμπ, άλλο 1-1-4 κι άλλο 4-4-2 που γράψανε τα Νέα για το νέο πράσινο πρόεδρο…

  6. Από τους τρεις εικονιζόμενους, ο μεν Μητσοτάκης, που ήταν και νεότερος, ζει και θα μας θάψει όλους, οι δε άλλοι δύο έφτασαν -και οι δύο, κατά σύμπτωση- στα 94 χρόνια τους -για του λόγου το αληθές: Νόβας 1893-1987 και Τούμπας 1901-1995.

    Μόλις βρήκα τι θα γίνει τελικά το 2012 (=1918+94…)

  7. sarant said

    Κι εγώ το σκέφτηκα, αλλά δεν το έγραψα…

  8. Κρέμασε τα σκόρδα…

  9. voulagx said

    #6 Α,ωστε αυτο εννουν οι διαφοροι προφητες οταν λενε οτι το 2012 θα ελθει η συντελεια του κοσμου! :mrgreen:

  10. Στο χωριό μου λένε ότι όποιος δεν βάζει κασαβέτι (δηλαδή έγνοια) στο κεφάλι για τίποτα, ζει πολλά χρόνια. Και δεν σε νοιάζει για τίποτα είτε όταν είσαι χοντρόπετσος είτε όταν δεν σου κόβει και πολύ, ώστε να στενοχωρηθείς. Αυτό μάλλον ισχύει και με τους αποστάτες. Ήταν (ή είναι) τόσο χοντρόπετσοι που δεν πεθαίνουν με τίποτα! 🙂 🙂

  11. indictos said

    Stazybο Hοrn είπε: Μόλις βρήκα τι θα γίνει τελικά το 2012 (=1918+94…)

    Τυχαίο;
    Δεν νομίζω!

  12. sarant said

    Γρηγόρη, σε ποιο χωριό λένε το κασαβέτι;

  13. Λέγεται σίγουρα σε χωριά των Τζουμέρκων και γειτονικά τους, στα νοτιοδυτικά του Νομού Ιωαννίνων. Υποθέτω ότι η λέξη θα είναι γνωστή στο γλωσσικό ιδίωμα της Ηπείρου, αν και ο Μπόγκας δεν την έχει αποθησαυρίσει στο λεξιλόγιό του.

    Ελπίζω να μην αποφασίσει τώρα η Unesco ότι ο Cassavetes είναι τούρκος, λόγω ετυμολογίας, κι έχουμε νέα καραγκιοζιάδα… 🙂 🙂

  14. Το ίδιο όνομα έχει το χωριό του Αργύρη Μπακιρτζή στη Θάσο.

  15. Στάζυ, Καζαβίτι (για κανένα ωραίο σπίτι).

  16. Τι παράξενο -δεν υπάρχει το τραγούδι στο γιουτιούμπ…

  17. Ως τις αρχές της δεκαετίας του 80, Κασαβίτια τα ήξερα, αλλά δεν παίρνω όρκο ότι είχα δει πινακίδες στη Θάσο. Μετά, με τον Μπ., έμαθα το ζήτα, αλλά ακόμη να το συνηθίσω.

  18. Antonis said

    Πρόσφατος επισκέπτης του νησιού, οι πινακίδες έγραφαν ΚαΖαβίτι (ή Μεγάλος Πρίνος – η ειρωνία: ο Μεγάλος πρίνος είναι πιο μικρός και ολιγοπληθής από τον Μικρό Πρίνο, πολύ πιο όμορφος όμως, ίσως η ωραιότερη γωνιά του νησιού)

  19. sarant said

    Υπάρχει και Κασσαβέτεια στη Χαλκιδική και αγνοώ την ετυμολογία της. Το κασαβέτι που λέω εγώ το βρίσκουμε σε μια παροιμία: ντέρτι δικό μου, κασαβέτι δικό σου; που την έχει ο Παπαδιαμάντης αλλά και ο Λουντέμης. Άρα πιάνει ευρύτερη περιοχή.

  20. nikosl said

    @2,3 Εχω (αλλη) πεντακάθαρη φωτό με το συγκεκριμένο πλακάτ, αλλά δυστυχώς δεν έχω σκανερ. Για όποιον έχει το βιβλίο είναι στα Ιουλιανά 1965, 100 μερες που συγκλόνισαν την Ελλάδα, του Φώντα Λάδη, εκδόσεις Καστανιώτη, 1985, σ. 58. Και σίγουρα η αναφορά στο ’40 υπάρχει. Στη σελίδα 111 του βιβλίου βλέπω άλλο πλακάτ με τον Τσιριμώκο κρεμασμένο ανάποδα και γράφει «ILITO TSIRIMOKINI κανείς δεν θα σου μείνη..» [sic].

  21. indictos said

    Το Καζαβίτι στα 40 χρόνια που πάω στην Θάσο και το έχω επισκεφτεί πολλές φορές το έχω ακούσει/δει μόνον σαν Καζαβίτι.
    Στην Χαλκιδική από ότι γνωρίζω Κασσαβέτεια δεν υπάρχει.
    Κοντά στο όνομα υπάρχει Κασσάνδρα, Κασσάνδρεια (Βάλτα) και Κασσανδρινό.
    Κασσαβέτεια υπάρχει στον Βόλο (γνωστή από της φυλακές της)

  22. sarant said

    Ίνδικτε, μπέρδεψα τα μέρη. Ναι, Κασσαβέτεια στον Βόλο.

  23. Χότζας said

    Τρομερά εφευρετικοί οι τότε διαδηλωτές, όπως κι ο δαιμόνιος Μπόστ!

    Έχω την εντύπωση, οτι την άνθηση των Ελλήνων κατά την δεκαετία του ’60, που φαίνονταν τόσο στην ωριμότητα της πολιτικής συνείδησης, όσο και στην τέχνη, σταμάτησε βίαια η Χούντα κι η ουρά της (πασοκοκρατία). Οι ζημνιές, που έχουν γίνει στην ελληνική κοινωνία απο τις δυο αυτές λαίλαπες, είναι ανυπολόγιστες.

    Για τον λόγο αυτό, ερίζω συχνά όταν μου λένε ντόπιοι και ξένοι οτι δήθεν οι νεοέλληνες είναι απο καταβολής βολεψάκηδες, σταρχιδιστές, άξεστοι και πουλημένοι.

    Αν ήταν έτσι, η χώρα που σήμερα ψηφίζει (?) τον Μπερλουσκόνη, δεν θα είχε ποτέ επινοήσει την Όπερα…

    Λαός που τον τρόμαξαν και ταυτόχρονα τον μπούκωσαν με σκατά, αυτό είναι.

    Η προσφιλής έκφραση του Παπαδόπουλου περί «γύψου» ήταν εξαιρετικά ευφυής κι εύστοχη. Δηλ. Μη μου πολυ-κουνιέσαι, μέχρι να μπείς στον «σωστό δρόμο» (και μέχρι να κάνουν την δουλειά τους κάποιοι Σύμμαχοι) και μετά θα συνηθίσεις απο μόνος σου ν’ αναζητείς κλουβί ν’ απαγκιάσεις…

    Αλλά, έχει ο καιρός γυρίσματα!

    Όσο για το κασαβέτι, υπάρχει ορισμός στο slang.gr [w=diko_mou_nterti_diko_sou_kasabeti;_13250]δικό μου ντέρτι, δικό σου κασαβέτι;[/w], μαζί με κάμποσες πιθανές παρετυμολογήσεις για να σπάμε κέφι!

  24. Μπουκανιέρος said

    Χότζα, ανάμεσα στη χούντα και την ουρά της, που λες, υπήρχε εμβόλιμη μια ολόκληρη άλλη επταετία ή δε θυμάμαι καλά;

  25. Χότζας said

    Πράγματι. Με προβλημάτισε κι εμένα, αλλά δεν μπορώ να διακρίνω σαφώς προς το παρόν, συγκεκριμένες ομοιότητες-διαφορές της Μεταπολίτευσης με τα δυο άκρα της.

    Ήταν μια μεταβατική περίοδος, ούτε ακριβώς δημοκρατία (διαρκής κίνδυνος σύρραξης-ανατροπής του πολιτεύματος μέχρι τα μέσα του 1980) ούτε και δικτατορία (παρά τις υπερεξουσίες του Καραμαλλή, νομιμοποιήθηκε το ΚΚΕ κλπ).

    Εκτιμώ οτι ήταν μάλλον μια μεσοβέζικη κατάσταση, κατά την οποίαν ο λαός ψιλο-λούφαζε εν μέρει «ιστορικά αδικαίωτος» (στο κάτω-κάτω ο βασιλιάς και το σόι του πήγαν όντως στα τσακίδια), φοβούμενος τα χειρότερα και περιμένοντας την «αλλαγή» (νομίζω η ατάκα πρωτοειπώθηκε απο τον Μπενιζέλο)!

    Πάντως, είναι φανερό οτι την πολιτική (και πολιτιστική) υποκουλτούρα της Χούντας, ακολούθησε πιστά η «μεγάλη δημοκρατική παράταξη»…

    Το αίτημα του ’60 (και όχι μόνο του ’60, γιατί έγιναν στο παρελθόν πολλές απόπειρες), ήταν συγκεκριμένο, δηλ. η εξασφάλιση των όρων σύγχρονης αστικής δημοκρατίας. Γνήσια όμως: Διαφάνεια, Λογοδοσία & Νομιμότητα και όχι ως τότε (?) Νεποτισμός, Διαπλοκή & Αυταρχισμός, που θύμιζε φεουδαρχικές εποχές.

    Η Χούντα, καλόπιασε τους πολλούς, αηδίασε τους λίγους και σακάτεψε λιγότερους, τρομάζοντας όλους. Το άχτι αυτών που την κουτσοβόλεψαν, δικαιώθηκε Εφετειακά με το ΠΑΣΟΚ (δεν είναι τυχαία η σαρωτική επιτυχία της κακίστης ποιότητας ταινίας «Ο Άνθρωπος με το Γαρύφαλλο»)!

    Μια κοινή συνισταμένη των δυο καθεστώτων ήταν ο προσεταιρισμός εκάστου α τ ο μ ι κ ά των πολιτών, προκειμένου να διασφαλισθεί συναίνεση στην επιδίωξη α τ ο μ ι κ ώ ν (και πάλι) συμφερόντων, με αντίτιμο την συνείδηση των αντισυμβαλλομένων. Ταυτόχρονα, όποιος δεν προσκόμιζε «πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων» (τί μαύρο – τί πράσινο), ετίθετο εκ ποδών, είτε με το καλό (π.χ. δεν θα πάρεις επιχορήγηση και θα ψοφήσεις) είτε με το κακό…

    Οι εποχές αυτές, παρήγαγαν μαζικά ανθρώπους με σπασμένες συνειδήσεις, κατόπιν κρατικού εκβιασμού.

    Τούτο, είχε ως αποτέλεσμα τον θρυμματισμό όχι μόνο των κοινωνικών και πολιτικών δομών της χώρας, αλλ’ ακόμα και της ελπίδας απόκτησης νέων. Η Ελλάδα παραμένει μέχρι σήμερα μια καταθλιπτική χώρα απογοητευμένων πολιτών.

    Τώρα, αν υπήρξε περίοδος στασιμότητας, παύσης ή αδιάλειπτη συνέχεια της πορείας αυτών των πραγμάτων, είναι ένα ζήτημα και καλώς το θίγεις.

  26. γιὰ τὸν ἀδελφὸ τοῦ Νόβα μόλις σήμερα ἔμαθα, ἀγοράζοντας τὸ «Ἄχ, αὐτὰ τὰ φαντάσματα» τοῦ Ντὲ Φιλίππο!

  27. sarant said

    Ποιος ήταν, Κορνήλιε; Φάντασμα;

    (Απροπό, τις προάλλες είδα εδώ, σε ερασιτεχνική όμως παράσταση, τη Φιλουμένα Μαρτουράνο του ιδίου)

  28. ὁ μεταφραστὴς τοῦ ἔργου!

    http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%98%CE%B5%CE%BC%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BA%CE%BB%CE%AE%CF%82_%CE%91%CE%B8%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%AC%CE%B4%CE%B7%CF%82_%CE%9D%CF%8C%CE%B2%CE%B1%CF%82

  29. earion said

    Στις μιμήσεις της αμίμητης «Αλώσεως» προσθετέα και η κινηματογραφική εκδοχή, στην ταινίᨻΥιέ μου… υιέ μου» του 1965, όπου ο Λάμπρος Κωσταντάρας συνοψίζει τη συντριβή των ονείρων του με το τρίστιχο:

    Από την εποχή της Αλώσεως
    είχαμε να δούμε τέτοιο ρεζιλίκι
    …καφεδοκαταναλώσεως !

    Άλλο ενδιαφέρον στοιχείο της ταινίας είναι η επιστροφή του Τρύφωνα (που τον παίζει ο Νίκος Σταυρίδης με μούσι!), αγωνιστή της Αντίστασης («σαμποτάζ και ανατινάξεις») έπειτα από είκοσι χρόνια στο Παραπέτασμα. Ευθεία παραπομπή σε αληθινές καταστάσεις της εποχής.

  30. #29 έχει αναφερθεί με τα κατάλληλα συμφραζόμενα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: