Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ένας Δανός στο Μεσολόγγι

Posted by sarant στο 22 Μαρτίου, 2011


Μια και πλησιάζει η επέτειος, σκέφτηκα να βάλω ένα άρθρο που συνδέεται, έμμεσα, με το 1821. Στο τέλος, έχω μιαν απορία, άσχετη με το κυρίως άρθρο αλλά σχετική με το Εικοσιένα: ελπίζω η συλλογική σοφία σας να μου τη λύσει.

Ο Βλαχογιάννης, όπου βρήκα το επεισόδιο που θα αφηγηθώ πιο κάτω, τον χαρακτηρίζει τον πιο ανίκανο και φιλάργυρο από τους ξένους που ήρθαν με πολιτική αποστολή στην Ελλάδα: πρόκειται για τον Γουλιέλμο Σπόνεκ (Sponneck, 1815-1888), ευγενή και πρώην υπουργό οικονομικών της Δανίας, ο οποίος συνόδεψε το 1863 τον 17χρονο βασιλιά Γεώργιο στην Ελλάδα όπου διετέλεσε σύμβουλός του. Ο Σπόνεκ ερχόταν σε συνεχείς προστριβές με τους Έλληνες πολιτικούς, οι οποίοι αμφισβητούσαν το δικαίωμά του να είναι σύμβουλος του βασιλιά χωρίς να είναι υπουργός, και μάλλον γι’ αυτό έφυγε πάνω στα δύο χρόνια παραμονής. Μάλιστα, ανεβοκατέβηκαν κυβερνήσεις ώσπου να δεήσει να φύγει ο λεγάμενος.

Σαν χαρακτηριστικό δείγμα της φιλαργυρίας του Σπόνεκ ο Βλαχογιάννης αναφέρει ότι είχε στήσει επί πολύ καιρό καβγά με τον αυλάρχη για να του καλύψει έξοδα 67 δραχμών. Δεν ξέρω πόση ήταν η αγοραστική δύναμη των 67 δρχ. το 1865, πάντως υπέρογκο ποσό δεν θα ήταν.

Φαίνεται μάλιστα ότι και ο νεαρός Γεώργιος αντιπαθούσε τον σύμβουλό του ο οποίος του φερόταν περισσότερο σαν κηδεμόνας του, ή ίσως, έχοντας φρονηματιστεί από τη νίλα του Όθωνα, φυσούσε και το γιαούρτι, πάντως το γεγονός είναι ότι, αν δεν ζήτησε κι ο ίδιος την αποπομπή του συμπατριώτη του, πάντως δεν την εμπόδισε.

Στο άρθρο της αγγλικής Βικιπαίδειας για τον Δανό ευγενή δεν δίνεται καμιά πληροφορία για την παραμονή του στην Ελλάδα, ενώ η ελληνική Βικιπαίδεια απλώς αναφέρει ότι υπήρξαν προβλήματα. Ένα δανικό βιογραφικό λεξικό, στο οποίο παραπέμπει η  Βικιπαίδεια, αφιερώνει πολλές σελίδες στον Σπόνεκ αλλά ούτε μισή στην ελληνική του περίοδο και λέει ότι η υπεροπτική στάση του ενοχλούσε τον ελληνικό λαό (αν το selvsikre σημαίνει «υπεροπτική»).

Όπως αφηγείται ο Βλαχογιάννης στην Ιστορική ανθολογία του, όταν ο βασιλιάς Γεώργιος επισκέφτηκε πρώτη φορά το Μεσολόγγι, είχε μαζί του και τον Σπόνεκ, ο οποίος, βλέποντας το χαμηλό χωμάτινο τείχος απόρησε, πώς ήταν δυνατό να αντέξει τόσα χρόνια στην πολιορκία του Κιουταχή και του Ιμπραήμ.

«Ένα τέτοιο αδύνατο πρόχωμα με 400 Δανούς το παίρνω εγώ σε μια και μόνη έφοδο», δήλωσε.

Ένας γέρος Σουλιώτης, ίσως ο Νάσης Νίκας, ρώτησε κι έμαθε τι έλεγε ο ξένος και είπε:

«Μπορεί, αλλά πρέπει κι εκείνοι που θα ’ναι μέσα να ’ναι Δανοί».

Ωραία η απάντηση, αν είναι αληθινή και όχι μπεντροβάτη, αλλά δεν την έβαλα για να δείξω πόσο καλύτεροι και πιο λεβέντες ήταν οι δικοί μας από τους κρυόκωλους τους Δανούς, αλλά πόσο απείχαν οι νοοτροπίες.

Και για κάτι άλλο: αν δεν κάνω λάθος, το συγκεκριμένο επεισόδιο, και πολλά άλλα που παραθέτει στην Ιστορική ανθολογία του ο Βλαχογιάννης το παίρνει από τα Απομνημονεύματα του Δ. Δημητρακάκη, που ήταν ανέκδοτα την εποχή του Βλαχογιάννη και ακόμα ανέκδοτα είναι. Το πιο περίεργο είναι ότι, αν καταλαβαίνω καλά κάποιες αναφορές που υπάρχουν και στο Διαδίκτυο, τα απομνημονεύματα του Δημητρακάκη αποτελούν πολύτιμη πηγή για πολλά γεγονότα της εποχής, κι όμως έχουν μείνει μέχρι σήμερα ανέκδοτα.

Καρμιριά δηλαδή, ένθεν και ένθεν -και στη Δανία του Βορρά και στη Δανεία του Νότου. Ο ένας κάνει καβγά για 67 ψωροδραχμές που πιστεύει, πιθανώς σωστά, ότι τις δικαιούται, κι οι άλλοι δεν έχουν εκδώσει εδώ και 150 χρόνια μια σημαντική πηγή του εθνικού τους αγώνα…

Και τώρα η απορία μου: Ένας φίλος μού μίλησε για το ποίημα του Λεκόντ ντεΛιλ «Το κομπολόι των Μαυρομιχαλαίων» (Le chapelet des Mavromikhalis), γραμμένο περί το 1880 και μεταφρασμένο το 1924 από τον Θ. Βελλιανίτη, ίσως και από άλλους. Κομπολόι κανονικό δεν είναι, είναι κεφάλια Τούρκων καρφωμένα σε πασσάλους, στον φράχτη του πύργου των Μαυρομιχαλαίων στη Μάνη. Η εικόνα αυτή μού είναι εξαιρετικά οικεία, θυμάμαι να έχω διαβάσει για το θέμα, αλλά μια διαδικτυακή αναζήτηση δεν απέδωσε καρπούς. Ξέρετε εσείς τίποτε; Ξέρετε αν έχει μεταφραστεί και από άλλους το ποίημα;

33 Σχόλια to “Ένας Δανός στο Μεσολόγγι”

  1. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Στην Αγγλική Βικιπέδια, με παραπομπή σε άρθρο των Τάιμς της εποχής, λέει ότι ο Γεώργιος ήθελε κι ο ίδιος να απαλλαγεί από τους Δανούς συμβούλους του και αναφέρει τον θείο του, πρίγκηπα Ιούλιο, ο οποίος συνομωτούσε για να διώξει τον Σπόνεκ
    http://en.wikipedia.org/wiki/George_I_of_Greece και
    http://en.wikipedia.org/wiki/Prince_Julius_of_Schleswig-Holstein-Sonderburg-Gl%C3%BCcksburg

  2. Μαρία said

    Ο «Ήλιος» λέει οτι τον Ιανουάριο του 1865 ο Παύλος Καλλιγάς, ΥΠΕΞ της κυβέρνησης Μπενιζέλου Ρούφου αντί να υποβάλει την παραίτησή του κατευθείαν στο Γεώργιο, του την διεμήνυσε μέσω Σπόνεκ. Ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι και λόγω της μεγάλης κατακραυγής ο Γ. τον ξαπόστειλε.

    Μια άλλη μετάφραση του κομπολογιού φαίνεται να έκανε η Ρεβέκκα Μαυρομιχάλη της γνωστής οικογενείας 🙂
    http://tinyurl.com/6yzffh4
    Πάντως στο Λιμένι τα κεφάλια δεν τα διαφημίζουν.
    Σε συζήτηση για κυνηγούς κεφαλών κάτι έχει γράψει ο κάπτεν,νομίζω.

  3. Ένα άρθρο για το ποίημα από το 90 στη Νέα Εστία (τ.1506) εδώ

  4. Άσχετο με τον Δανό, αλλά ο Ισίδωρος Ζουργός στην «Αηδονόπιτα» αναπαριστά με μαστοριά τις συνθήκες στο Μεσολόγγι μέχρι και την Έξοδο. Και μέσα από τη λογοτεχνία κατάφερα να γνωρίσω – εκτός από τον Βύρωνα – και τον Ελβετό τυπογράφο Μάγερ που ήταν μέσα στην πόλη και εξέδιδε κανονικά εφημερίδα! Εξίσου ντροπή με τα ανέκδοτα απομνημονεύματα είναι και το ότι αγνοούμε πλήρως τη δράση τέτοιων ανθρώπων.

  5. fileasphogg said

    Συνδιάζοντας Σουηδικά, Γερμανικά και το ordnet.dk/ordbogen.com επιχειρώ μετ’ επιφύλαξης μετάφραση: (Om hans Virksomhed….det græske Folk)

    «Για τη δραστηριότητά του σε αυτή τη δύσκολη θέση υπάρχουν μόνο συγκεχυμένες πληροφορίες. Είναι γνωστό ότι ήταν αυτός ο οποίος επέτυχε την αποπομπή του θείου του βασιλέως, πρίγκημα Julius τον Φεβρουάριο του 1865 διότι ο τελευταίος είχε επιτρέψει στα ανάκτορα να συνασπίσουν/συγκεντρώσουν τους ηγέτες της αντιπολίτευσης σε συνομωσία κατά της Κυβέρνησης. Παρ’ αυτά, αυτή η αυστηρά συνταγματική κίνηση του Σπόνεκ τον ζημίωσε διότι η αντιπολίτευση έλαβε την πλειοψηφία στο κοινοβούλιο και απαίτησε την απομάκρυνσή του. Ο Σπόνεκ αντιμετωπιζόταν ήδη με καχυποψία ως ξένος και η αγέρωχη/γεμάτη αυτοπεποίθηση συμπεριφορά του δυσαρεστούσε τον ελληνικό λαό» .

    Το ordbogen.com μεταφράζει το selvsikker ως self-assured/confident. Μπορεί βεβαια η σημασία της λέξης να έχει μεταβληθεί ελαφρώς μιας και το βιογραφικό λεξικό είναι παλιούτσικο (1887-1905). Αυτό φαίνεται και από την προ 1948 δανέζικη ορθογραφία με τη γραφή των ουσιαστικών με κεφαλαίο το πρώτο γράμμα και την ανυπαρξία του «å» που προστέθηκε αργότερα για να επιτευχθεί ομοιομορφία με τα νορβηγικά bokmål και τα σουηδικά.

  6. Immortalité said

    Δανεία του Νότου. Καλό ! 🙂

  7. fileasphogg said

    Παρόραμα: » ..τον ζημίωσε δίοτι τον Οκτωβριο του 1865 η αντιπολίτευση…»

  8. sarant said

    Σας ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια. Ευχαριστώ και για τη λυμένη απορία 🙂

  9. argosholos said

    Ωραία γούστα είχαν με τα κομπολόγια τους! Στο βασίλειο της Δανιμαρκίας, απλώς πιάνουν κουβέντα με τις νεκροκεφαλές για το αν πρέπει να ζουν ή όχι!

    Πέρα από τις πυραμίδες του Καραϊσκάκη και τα γνωστά κομπολόγια με τις ρώγες στη Μικρα Ασία (αλήθεια; ψέματα; who knows?), υπάρχουν και οι αρμαθιές με τα αυτιά ανταρτών με τις οποίες οι ποικιλώνυμοι ρέιντζερς απαιτούσαν τη πληρωμή τους, όταν έσωζαν το Βιετνάμ.

    Έτσι είναι τα ωραία έθιμα… Να μη ξεχάσουμε και τα παλουκωμένα κεφάλια του εμφυλίου και την ηρωΪκή απάντηση του υπουργού Χ. Λαδά (;) στους ξενέρωτους άγγλους που τάχα μου – τάχα μου δεν ξέραν από τέτοια…

  10. Να επιβεβαιώσω και εγώ -μετά από επικοινωνία με Δανία- ότι το “selvsikre” μεταφράζεται ως “αυτοπεποίθηση”.

  11. lucinos said

    για την ιστορία 67 δραχμές ήταν ένα ποσό μεγαλύτερο από το εισόδημα ενός μήνα για τον περισσότερο κόσμο. Με όλους τούς κινδύνους που περιλαμβάνει η μετατροπή αξίας από μια διαφορετική εποχή (οπότε δεν υπάρχει «σωστή» απάντηση), θα έλεγα ότι ήταν σαν να λέμε 2000 σημερινά ευρώ (για να έχετε μια ιδέα τής τάξης μεγέθους)

    Σχετικά με τα απομνημονεύματα και άλλα πολλά το ερώτημα δεν είναι γιατί κανείς δεν τα εκδίδει. Το ερώτημα είναι γιατί δεν φωτογραφίζονται και να είναι ελεύθερα στο διαδίκτυο ως κοινός πλούτος. Αυτό δεν κοστίζει απολύτως τίποτα, ούτε καν σελίδα καθώς σίγουρα θα υπάρξει κόσμος να διασώζει το τόρρεντ.

    (ίσως άλλαξα γνώμη στο δεν ξαναγράφω εδώ. Δεν ξαναβρίζω απλά θα συπλήρωνω με ένα υστερόγραφο)
    ΥΓ είσαι πολύ **********

  12. sarant said

    Αυτιά σκοτωμένων εχθρών κόβαν και στο Εικοσιένα, ένθεν και ένθεν.

  13. barbakas said

    Καλύτερο μου φαίνεται το Δανεία κώλου,Νάτου.

  14. Μαρία said

    3 Εσένα είχα στο μυαλό μου, όταν έβαζα το λινκ. Εύγε.

  15. Μαρία said

    Μόλις διάβασα τη μετάφραση της Ρ.Μ και παρατηρώ οτι έχει κάποιο πρόβλημα με το σουνέτι.
    Στην 4η στροφή τα γουρούνια χωρίς πετσάκι(ακροποσθία) έμειναν σκέτα γουρούνια, ενώ στην 6η το «Όλοι οι σουνετισμένοι(περίτμητοι)» έγινε «Κι όλοι κατακομματιασμένοι,…».

  16. sarant said

    Με συγχωρείς Μαρία, αλλά το δεύτερο μοιάζει με χοντρό μαργαριτάρι…

  17. Μαρία said

    16 Προφανώς. Αλλά νομίζω ηθελημένο, μια και η Ρ.Μ λέει οτι σπούδασε γαλλική φιλολογία. Δεν μπορεί να μην ξέρει την περιτομή.
    Κοίταξα στη μετάφραση μόνο αυτά που μου χτύπησαν στο πρωτότυπο. Μπορεί να υπάρχουν κι άλλες μαργαρίτες.

    Ο Γεώργιος, βλέπω στον Ήλιο, στον πόλεμο του 97 ήταν διοικητής της 2ης μεραρχίας.

  18. 17 Άμα σου πω ότι από το 2 είχα διαβάσει μόνο την πρώτη σου παράγραφο… Αλλά συνεννοηθήκαμε

  19. Το Κομπολόι δεν το ήξερα. Κομμένα κεφάλια έβαζε κι ο σουλτάνος πάνω από το Τόπ Καπί, και είναι πολύ φυσικό ο Μαυρομιχάλης, που ήταν και μπέης, Μανιάτμπεης, να τον μιμήθηκε, όταν μπόρεσε.

    Βέβαια, κι οι Άγγλοι κρεμάγανε κεφάλια προδοτών και άλλων πάνω από τις πύλες τους.

    Κεφάλια εκτεθειμένα σαν κομπολόι αναφέρονται σε κείμενα σχετικά με μιά φωτογραφία που είχε δημοσιευτεί στον Αγγλικό τύπο, που έδειχνε έφιππο μέλος δοσιλογικής συμμορίας να έχει κρεμασμένη από τη σέλα του μια αρμαθιά με κεφάλια, που ανήκαν σε αντάρτισσες του ΕΛΑΣ(ή του Δ.Σ). Το Εργατικό κόμμα ξεσηκώθηκε εναντίον του Τσώρτσιλ, που υποστήριζε τους συμμορίτες αυτούς, αλλά ο Έλληνας υπουργός Ρέντης, δείχνοντας σε τι εκτίμηση είχε όσους πολέμησαν τους Γερμανούς, αλλά και τους Έλληνες γενικώς, δήλωσε ότι είναι παλιά συνήθεια να κρεμάνε τα κεφάλια των «ληστών» σε κοινή θέα.

    Τη φωτογραφία δεν την έχω δει, αλλά φαντάζομαι ότι θα ήταν κάτι τέτοιο, με περισσότερα κεφάλια:

  20. Μαρία said

    Δημητρακάκη Δημητρίου το ανάγνωσμα.
    απο Ήλιο: δικηγόρος και πολιτικός (1823-1888)
    Αλλά είναι αυτός; Ο Νικοκύρης δίνει την εντύπωση οτι ήταν αγωνιστής του 21.

    Αυτός είναι:
    Υπάρχουν όμως και οι αφανείς, όπως λ.χ. ο Δ. Γ. Δημητρακάκης. «Παιδί τής μετά τον Αγώνα γενεάς, δημόσιος υπάλληλος από τα πρώτα χρόνια του Οθωνα… Ρωμιός καθαρός, Μωραΐτης εφτακάθαρος». Ανέκδοτα τα χειρόγραφα του Δ. Γ. Δημητρακάκη, στάθηκαν πολύτιμη πηγή για τον Ι. Βλαχογιάννη. Ο επιμελητής δεν καταχωρίζει την πληροφορία, αν ποτέ εκδόθηκαν ή έχουν οριστικά χαθεί.
    http://www.tovima.gr/books-ideas/article/?aid=130525

  21. Μαρία said

    Έστρωσε η πόρσε αλλά υπάρχει κι η μαρμάγκα, άρα συνέχεια;

    Εδώ στα πρακτικά της βουλής:
    http://tinyurl.com/63hvkvw

    και
    http://81.186.130.244:27000/Volos/cntmng?sesid=2CE36098543E4566CF3E9E492344F3B6

    Ποιος ξέρει γιατί δεν τα δημοσίευσε! Δεν ήταν και κανένας κακομοίρης.

    Απο τη σημ.11, αν συμπεραίνω σωστά, φαίνεται να δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Μαλεβός το 1923
    http://tinyurl.com/6hdlm4p , όπου αν πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο, μεταφέρει μνήμες άλλων για ένα γεγονός του 1822.

  22. sarant said

    Μπράβο Μαρία, αυτός είναι!

  23. Μαρία said

    Ξαναβάζω το βολιώτικο λίκνο. Έγγραφο 005249.
    http://www.diki.gr/digital_172.html

  24. Αν υπάρχει κάτι συγκεκριμένο για οφλάιν μελέτη, σφυρίξτε…

  25. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Ο «Μαλεβός» υπάρχει στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά ελλειπής (από το 1923 έχουν μόνο ένα τεύχος). http://tinyurl.com/5sy4wk2 και http://tinyurl.com/6krd9yg

  26. sarant said

    Πάντως ο Βλαχογιάννης έχει αντλήσει πολλά επεισόδια από τον Δημητρακάκη, γι’ αυτό και απορώ που δεν εκδόθηκαν τα απομνημονεύματα, φαίνονται αξιόλογη πηγή.

  27. Προσπάθησα να το γράψω από χτες το βράδυ, αλλά το WordPress δεν δεχόταν σχόλια κατά τις 1.30.

    Από τον Πυρσό (για τον Σπόννεκ):
    Εν Ελλάδι δεν ηδυνήθη να ευαρεστήση λόγω του υπεροπτικού χαρακτήρος και της εν γένει διαγωγής αυτού προς πρόσωπα σεβαστά εν τη χώρα, ει και ήτο κατά τα άλλα φιλελληνικώτατος. Και εφ’όσον μεν κατ’ αρχάς δεν ανεμειγνύετο εις τα της κυβερνήσεως ήτο ανεκτός, αφ’ ότου όμως ήρξατο αναμειγνυόμενος ως τρίτη τις αρχή μεταξύ βασιλείας και κυβερνήσεως, μολονότι ουδένα επίσημον χαρακτήρα έφερεν, επέχων απλώς θέσιν ατομικού συμβούλου του Γεωργίου, ενεφανίσθησαν αντιδράσεις επί τοσούτον, ώστε κατέστη αντιδημοτικότατος και δημοσία πλέον ήρξατο η κατ’ αυτού αντιπολίτευσις … (και συνεχίζει με την υπόθεση Καλλιγά)

  28. sarant said

    Κολλάει και η Πόρσε; 🙂

    Γιώργο ευχαριστώ! Γκουγκλίζονται για τον Σπόννεκ κάποια σατιρικά στιχάκια της εποχής αλλά δεν τα έβαλα γιατί πρέπει να ξέρει κανείς πολλές λεπτομέρειες (και δεν είναι και πολύ αστεία)

  29. Δημήτρης Πελεκάνος said

    Τα απομνημονεύματα του Δημητρακάκη ελπίζουμε να τα εκδώσουμε ως το τέλος του 2011. Τη δαπάνη της έκδοσής τους έχουν αναλάβει ο τοπικός σύλλογος ΠΟΛΥΔΕΥΚΗΣ με την οικονομική βοήθεια φίλων αλλά και εν ζωή συγγενών του Δημητρακάκη, ενώ την επιμέλεια, δακτυλογράφηση, διόρθωση, σελιδοποίηση, και έναν ατελή, αρχικά, σχολιασμό τη χρωστάμε στην εθελοντική εργασία φιλολόγου που έχει εργαστεί σε σχολεία της περιοχής.

  30. sarant said

    Μπράβο, αξιέπαινη ιδέα -ειδοποιήστε μας όταν κυκλοφορήσει το βιβλίο!

  31. 29-30 http://www.pelecanos.gr/index.php/vivlioparousiasi/to-vivlio-tou-mina/21-dimitrakaki-apomnimonevmata

  32. Μαρία said

    31
    Ήλπιζαν να το εκδώσουν ως το τέλος του ’11, το έβγαλαν τελικά το ’13 κι εμείς το μαθαίνουμε το ’16!

  33. sarant said

    Κάλλιο αργά παρά ποτέ, πάντως. Να το αναζητήσω

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: