Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Υπάρχουν ακόμα κουσελιάρηδες;

Posted by sarant στο 20 Μαΐου, 2011


Τη λέξη τη θυμάμαι από τον Καραγάτση· όταν την είχα διαβάσει, έφηβος τότε, είχα υποθέσει το νόημά της από τα συμφραζόμενα· πρέπει να υπάρχει στον Γιούγκερμαν, αλλά δεν παίρνω όρκο, πάντως γίνεται συζήτηση ανάμεσα σε δυο άντρες, κι ο ένας κατηγορεί τον άλλον ότι δεν έπρεπε να συμπεριφερθεί σαν «κουσελιάρικο γραΐδιο». Νομίζω μάλιστα ότι κι άλλη φορά έχει χρησιμοποιήσει τη λέξη ο Καραγάτσης –αλλά δεν μπορώ να σας πω με βεβαιότητα, διότι τα βιβλία του δεν φαίνεται να γκουγκλίζονται.

Θα ρωτήσετε, ποια μύγα με τσίμπησε και αποφάσισα σήμερα να αφιερώσω κοτζάμ άρθρο σ’ αυτή τη μάλλον σπάνια λέξη, που δεν υπάρχει στα σημερινά μεγάλα λεξικά μας; Απλώς, τις προάλλες, ενώ ετοίμαζα το άρθρο με τα πολλά ου, σκέφτηκα τη λέξη κουσκουσούρης, άσχετο αν τελικά δεν την ανέφερα στο άρθρο· και κοιτάζοντας στον Πάπυρο, θυμήθηκα και τον κουσελιάρη, που είναι πολύ κοντά στο λεξικό, και που σημαίνει το ίδιο ακριβώς. Αλλά ακόμα δεν σας είπα τι είναι ο κουσελιάρης (και ο κουσκουσούρης), αν και βέβαια πολλοί θα το ξέρετε.

Κουσελιάρης λοιπόν είναι ο κουτσομπόλης, ο κακολόγος, ο συκοφάντης. Κουσέλι, το κουτσομπολιό, η κακολογία. Το ίδιο σημαίνει και ο κουσκουσούρης. Ο κουσελιάρης υπάρχει στα παλιότερα λεξικά, όχι όμως στο ΛΚΝ, ούτε στον Μπαμπινιώτη, ενώ στο Μείζον Τεγόπουλου-Φυτράκη υπάρχει μόνο το κουσέλι. Ο κουσκουσούρης υπάρχει και στον Μπαμπινιώτη, όχι όμως στο ΛΚΝ.

Βέβαια, ο κουσελιάρης και το θηλυκό του, η κουσελιάρα, και το ουδέτερότου, το κουσελιάρικο, ολοφάνερα παράγονται από το κουσέλι, οπότε θα επικεντρωθούμε στη λέξη αυτή. Το κουσέλι, δηλαδή, όπως είπαμε, το κουτσομπολιό, πέρα από τα παραπάνω λεξικά, το βρίσκω και σε μερικά διαδικτυακά γλωσσάρια με τοπικές λέξεις –αλλά στην πραγματικότητα η λέξη, απ’ όσο ξέρω, είναι σχεδόν πανελλήνια, ή τουλάχιστον καταγράφεται στην Πελοπόννησο, στις Κυκλάδες, στα νησιά του Αιγαίου. Στη Βόρεια Ελλάδα δεν την έχω δει, αν τη λέτε και εκεί πάνω να μου το πείτε.

Τη χρησιμοποιεί συχνά ο Μυριβήλης, ενώ και σε σμυρνέικες αναμνήσεις βρίσκω ότι οι κυράδες αφού «ευχαριστιούντοστε με τον καφέ ηαρχίζανε τότες το κουσέλι ―το κουτσομπολιό». Αλλά και ο  Στρατής Τσίρκας, στο βιβλίο του για τον Καβάφη, λέει ότι η Αλεξάντρεια, από την εποχή του Θεόκριτου κιόλας είναι ξακουστή για τις επιδόσεις της στο κουσέλι.

Σε κανένα λεξικό δεν βρίσκω ετυμολογία της λ. κουσέλι, ωστόσο κατά τη γνώμη μου είναι ολοφάνερη. Το κουσέλι σχεδόν σίγουρα είναι το βυζαντινό κονσίλιον (από τα λατινικά: consilium) που έχει μπει στη γλώσσα από την εποχή του Μαλάλα, και το οποίο, στα μεσαιωνικά χρόνια, όπως βλέπω στον Κριαρά, δίνει και τον τύπο κουσέλιο. Βέβαια, το κονσίλιον δεν σημαίνει κουτσομπολιό, αλλά συμβούλιο (π.χ. τα οικουμενικά συμβούλια), σύσκεψη. Μάλιστα, το Συμβούλιο των Δέκα που κυβερνούσε τη γαληνοτάτη και θαλασσοκράτειρα Βενετία σε κάποιο κείμενο που παραθέτει ο Κριαράς ονομάζεται κουσέλιο τε Διέζε. Καταγράφεται επίσης με τη σημασία «συμβουλή».

Τώρα, πώς ακριβώς από τις συζητήσεις στα συμβούλια ξέπεσε η σημασία της λέξης στο κουτσομπολιό, ομολογώ ότι δεν το ξέρω. Στο μεσαιωνικό λεξικό του Κριαρά η λέξη καταγράφεται μόνο με τις σοβαρές σημασίες, ενώ στα λεξικά του 19ου-20ού αιώνα μόνο με τη σημασία του κουτσομπολιού. Μου λείπει ο συνδετικός κρίκος, αλλά δεν έχω αμφιβολία ότι, επειδή στις συσκέψεις και στα συμβούλια γινόταν συζήτηση, κάποια στιγμή η λέξη θα πήρε τη σημασία της συζήτησης και μετά θα ξέπεσε στην κουτσομπολίστικη συζήτηση.

Κάτι ακριβώς ανάλογο συνέβη και με μια άλλη λέξη, που επίσης σημαίνει συζήτηση, και μάλιστα όχι πολύ σοβαρή, την κουβέντα, που ανάγεται στο λατινικό conventus («σύναξη, συνέδριο, συνέλευση»), που βρίσκεται άλλωστε στη ρίζα των διαφόρων convention. Και πάλι, επειδή στις συγκεντρώσεις αυτές γινόταν συζήτηση, η σημασία σιγά-σιγά διολίσθησε.

Θα προσέξατε ίσως μιαν εντυπωσιακή σύμπτωση: ο κουσελιάρης, ο κουτσομπόλης και ο κουσκουσούρης, που είναι συνώνυμα, αρχίζουν όλα από την ίδια συλλαβή! Επιφανειακά κρίνοντας κάποιος, θα μπορούσε να πει ότι αυτό το «κου-» έχει να κάνει με την έννοια της κακολόγας φλυαρίας, με το κουτσομπολιό, ωστόσο πρόκειται για σύμπτωση. Αλλά μη με ρωτήσετε για την ετυμολογία του κουτσομπόλη, διότι είναι άλυτο ετυμολογικό πρόβλημα για το οποίο έχουν γραφτεί σελίδες επί σελίδων. Όσο για τον κουσκουσούρη, δεν νομίζω να ετυμολογείται από το κους-κους (όπως γράφει το λεξικό Μπαμπινιώτη, όχι όμως και το ετυμολογικό του), που μου φαίνεται πολύ αστική λέξη, αλλά δεν αποκλείω να υπάρχει ονοματοποιία στη μέση.

Αν χρησιμοποιούνται ακόμα οι λέξεις κουσέλι, κουσελιάρης δεν ξέρω, πάντως γκουγκλίζοντας βρίσκω κείμενο του 2008 σε εφημερίδα, κάτι σαν χρονογράφημα, για κάποιαν που ήταν «κουσελιάρα ο Θεός να σε φυλάει». Οπότε, πιθανώς να υπάρχουν ακόμα κουσελιάρηδες και κουσελιάρες, παρόλο που τα νεότερα λεξικά δεν έχουν τη λέξη.

Advertisements

58 Σχόλια to “Υπάρχουν ακόμα κουσελιάρηδες;”

  1. αλέξης ζήρας said

    κύριε Σαραντάκο, μια μικρή διόρθωση, ο Τσίρκας ήταν καϊρινός, το 1939 εγκαταστάθηκε για καλά στην Αλεξάνδρεια, λόγω του ότι εκεί είχε περισσότερες δουλειές.
    για το άλλο, μη ξεχνάτε ότι έχουμε υφυπουργό σήμερα, τον τέως συνδικαλιστή (πώς αλλιώς;) κ.Κουσελά στο περιώνυμο Υπ.Οικονομικών!Θεέ μου φύλαγε….
    α.ζ.

  2. Δημήτρης Κ. said

    «Επιφανειακά κρίνοντας κάποιος, θα μπορούσε να πει ότι αυτό το «κου-» έχει να κάνει με την έννοια της κακολόγας φλυαρίας, με το κουτσομπολιό, ωστόσο πρόκειται για σύμπτωση»

    Κουσούρι,κουραφέξαλα,πάλι το -κου μπροστά..
    Τη λέξη δεν τη γνώριζα και αρχικά σκέφτηκα οτι έχει σχέση με τη λέξη κουσούρι αλλά τελικά έκανα λάθος. 🙂
    Καλημερα!

  3. sarant said

    Ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια και καλημέρα!

    Κύριε Ζήρα, έχετε απόλυτο δίκιο, έκανα τη διόρθωση!

  4. Κύριλλος Βοημός said

    Αγαπητέ κε Σαραντάκο στην Άνδρο αυτή η λέξη χρησιμοποιείται ευρέως ακόμη. Ευχαριστούμε και πάλι για άλλο ένα ωραίο κείμενο.

  5. πρεσβύωψ said

    To κουσέλι και τα…παράγωγά του το χρησιμοποιούσαμε την δεκαετία του 60 στην κεντρική Εύβοια και συγκεκριμένα στα χωριά του Αλιβερίου. Καλό Σαββατοκύριακο σε όλους.

  6. Y N said

    Δεν την ήξερα καθόλου αυτή τη λέξη. Όχι απλώς δεν την έχω ακούσει ποτέ στην περιοχή της Κοζάνης αλλά, χωρίς να την ξέρω, μπερδεύτηκα και νόμισα ότι έχει σχέση με κάποιες τοπικές ιδιωματικές λέξεις που προέρχονται από το Τουρκικό ρήμα koşmak (σημαίνει ‘τρέχω’), όπως κουσιεύω (τρέχω), κουσιός (τρεχάλα) κ.ο.κ.

  7. Ο Χατζηχρήστος νομίζω στο ρόλο του Ζήκου του μπακαλόγατου, λέει τη λέξη κουσκουσιάρης. Μπορεί να υπήρχε η λέξη, αλλά ίσως να ήταν και δική του, που του βγήκε αυτοσχεδιάζοντας.

    Νομίζω, οτι η μετάβαση από το κονσίλιο στο κουσίλιο έγινε μέσω ειρωνείας. Γυναίκες λαϊκές με φακιόλια,που συζητάνε χαμηλόφωνα και με το γνωστό ύφος για μηδαμινά πράγματα είναι ακριβώς το αντίθετο από ότι συμβαίνει σε ένα συμβούλιο π.χ. του Πρεβεδούρου ή στο Συμβούλιο των Δέκα, όπου σοβαροφανείς τύποι μιλάνε σοβαρά για σοβαρά πράγματα. Αν κάποιος τις κουτσομπόλες τις αποκαλέσει κονσίλιο, είναι ειρωνικό και αστείο.

    Όπως στη Μεσηνία, παλιά τη βόλτα την έλεγαν ειρωνικά, πρετσεσίο , πομπή.

  8. Rodia said

    Εχει καποια σχέση με το κους-κους;

  9. Χαράλαμπος said

    Στη Ροδόπη πάντως δεν το έχω ακούσει ποτέ. Εμείς στα χωριά μας λέμε το κουτσομπολιό «μασάλι». Το έχω ακούσει και «μασλάτι» στη Θεσσαλία.

  10. Καλά, κάθεστε εσείς και ασχολείστε εδώ με σπάνιες λέξεις ενώ αύριο ξεκινάει η Αποκάλυψη!!!

    Αύριο λέει θα σωθούν όσοι είναι πραγματικά ευλαβείς (θα αναληφθούν στον ουρανό) και τους υπόλοιπους μας περιμένουν σεισμοί, λιμοί και καταποντισμοί!

    Μετανοείτε!!!!!!!!!!

    (σόρρυ για το άσχετο αλλά ήθελα να το μοιραστώ μαζί σας!)

  11. ti zoe sauto to blog said

    Νίκο , μήπως τελικά τον ανέφερες τον κουσκουσούρη στην ανάρτηση με τα ου ; Εγώ τον είδα . 🙂

  12. Η λέξη χρησιμοποιείται στην Πελοπόννησο, τουλάχιστον στη Νότια. Την έχω ακούσει επανειλημμένα από τον Γιάννη Ρίτσο.
    Νίκο, δεν είμαι καλή στην ετυμολογία, αλλά υπάρχει το τουρκικό ρήμα konusmak (το s έχει και ένα σημαδάκι που δεν βγάζει το πληκτρολόγιό μου) το οποίο σημαίνει συζητώ. Πολλές φορές η μάνα μου και οι αδερφές της, με καταγωγή θρακιώτικη, έλεγαν «να κουνουστήσουμε». Μάλλον δεν έχει σχέση, αλλά το λέω, μήπως και

  13. Rodia said

    10. Αντε, θα ενημερωθουμε για μερικες ομαδικες αυτοκτονιες…

  14. Rodia said

    11. τα πολλά ου βρισκονται στο μουστουκούλουρου! :))

  15. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα επόμενα σχόλια -επιβεβαιώνεται η κατανομή της λέξης, μέχρι στιγμής, δηλ. όχι στη Βόρεια Ελλάδα.

    Το κους-κους, αν έχει σχέση, θα έχει με τον «κουσκουσούρη», αλλά το βρίσκω μεταγενέστερη λέξη και αστική.

    12: Ευχαριστώ, φιλτάτη!

    10: Στέλιο, υπάρχει και ποσόστωση, νομίζω, για το πόσοι θα σωθούν.

  16. 7,
    Η ειρωνεία μου φαίνεται πράγματι εύλογη. Με παρόμοια ειρωνία έχω ακούσει το «κονκλάβιο» για ομαδική συζήτηση με περισπούδαστο ύφος.

  17. sarant said

    11: Γιατρέ, ευχαριστώ, έκανα τη διόρθωση!

  18. LandS said

    #10
    «The world will end at 6pm tomorrow according to….»

    GMT υποθέτω.

  19. gbaloglou said

    8, 15

    Πρέπει να είναι πολύ παλιό και μη αστικό το «κουσκούς», φερμένο ίσως από ναυτικούς και Μπαρμπαριά. Η πιθανή σχέση μάλλον προφανής: όταν κουτσομπολεύουμε κάποιους τους περνάμε από κόσκινο, κάτι που παραπέμπει στο ψιλοκοσκινισμένο βασικό υλικό του θεμελιώδους Βορειοδυτικοαφρικανικού πιάτου.

    [Εντυπωσιακή βέβαια η σύμπτωση «κουσκούς» και «κόσκινου» — Αραβικό (υποθέτω) το πρώτο, Αρχαιοελληνικό το δεύτερο…]

  20. YOSEF22ADAR said

    Και οχι μονο Βορειοδυτικοαφρικανικού πιάτου.
    Ευρυτατα διαδεδομενο επισης στη Μεση Ανατολη,
    οπου σερβιρεται με γαρνιτουρα λαχανικων ολων των ειδων.
    Στην Ελλαδα το φερνει μονο μια συγκεκριμενη αλυσιδα super-market.

    The name is derived from Berber seksu[2] (meaning well rolled, well formed, rounded). [3]

    [2] DALLET Jean.-Marie : Dictionnaire kabyle-française, Paris, SELAF, 1982. p. 709
    [3] CHAKER, Salem : Couscous : sur l’étymologie du mot

    http://en.wikipedia.org/wiki/Couscous

  21. gbaloglou said

    Kitāb al-tabǐkh fǐ al-Maghrib wa’l-Andalus 🙂

  22. tamistas said

    Βρίσκω το κουσέλι να λέγεται σε νησιά όπως η Χίος και η Σύρος. Επιβεβαιώνω την αναφορά του Πρεσβύωπος για την ίδια περίπου περιοχή της Εύβοιας. Ο Κρης, σχεδόν ογδοηκοντούτης, padrone μου (πλην προ ημίσεως αιώνος ξενιτευθείς), όταν του εξήγησα, μου είπε «α, το κουσκούσι εννοείς;». Πάντως το Κουσέλι ή Αγκουσελιανά είναι οικισμός κοντά στο Ρέθυμνο. Η ονομασία του σημαίνει μικρός Κουσές. Από τον Κουσέ Μεσαράς καταγόταν, λέγεται, αυτός που το ονομάτισε.

  23. Τη λέξη μασάλι την έχω επισης βρει στα τουρκικά. Σημαίνει κουβέντα, διήγηση, παραμύθι.
    Οσο για το τέλος του κόσμου, χε χεχεχε! Πολύ το διασκεδάζω.

  24. sarant said

    Για το μασάλι έχουμε γράψει κατ’ επανάληψη!
    Πχ:
    https://sarantakos.wordpress.com/2009/05/04/parlamento/

  25. NM said

    #10,13 & 18.
    Μάλλον ισχύει η προφητεία. Ήδη τα πρόδρομα φαινόμενα είναι γεγονός. Δείτε τι γίνεται εδώ σε ζωντανή μετάδοση
    http://www.ustream.tv/channel/motionlook

  26. Νέος Τιπούκειτος said

    Και ο κουσκουσούρης λατινογενής λέξη είναι. Το επίθετο σχηματίστηκε από το ουσιαστικό concussura, που θα πει ταρακούνημα, διάσειση, αλλά και απόσπαση χρημάτων με εκβιασμό και απειλές. (Υπάρχει και ο παράπλευρος τύπος concussio, ενώ concussor είναι ο εκβιαστής.) Το concussura λοιπόν έγινε κουσκουσούρα με παραφθορά παρόμοια με του consilium > κουσέλιο. Το ουσιαστικό θεωρήθηκε στα ελληνικά θηλυκό επιθέτου, οπότε αυτονοήτως προέκυψε και το αρσενικό του, ο κουσκουσούρης.

    Σημασιολογικά, έχουμε να κάνουμε με κλασική περίπτωση εξασθένωσης. Από τη χρήση απειλών και εκβιασμών με σκοπό τον χρηματισμό η λέξη έφτασε να σημαίνει κάτι πολύ λιγότερο σοβαρό: το απλό κουτσομπολιό, ενδεχομένως κακόβουλο, αλλά πάντως όχι εγκληματικό, όπως ο εκβιασμός.

    @19, Γιώργο Μπαλόγλου, το ΛΚΝ λέει ότι η σημασία «κουτσομπολιό» της λ. κουσκούς προέκυψε «από τις κουβέντες που συνηθίζονται κατά την ομαδική προετοιμασία του ζυμαρικού». Αν είναι σωστό αυτό, τη λέξη θα μας την έφεραν μάλλον οι Αιγυπτιώτες, οπότε έχει δίκιο ο Νικοκύρης που τη θεωρεί σχετικά πρόσφατη και αστική.

  27. ΥΝ said

    #9 To μασάλι και το μασλάτι είναι διαφορετικά πράγματα, τουλάχιστον στην περιοχή της Κοζάνης. Μια που μπαίνω από το σπίτι θυμήθηκα ότι έχω το βιβλίο του Κ. Ντίνα «Το γλωσσικό ιδίωμα της Κοζάνης» (Κοζάνη 2005, εκδ. ΙΝΒΑ) όπου το μεν μασάλι αναφέρεται ως α. ιστορία, ανέκδοτο και β. λόγια που στερούνται σοβαρότητας, σαχλαμάρες και ετυμολογείται από το τουρκικό masal ενώ το μασλάτι αναφέρεται ως α. συζήτηση, κουβέντα, ομιλία και β. στον πληθ. κούφιες, ανούσιες κουβέντες και ετυμολογείται από το, επίσης τουρκικό, maslahat (=υπόθεση, δουλειά)4

    Συμπέρασμα: Όταν οι βορειοελλαδίτες δεν έχουν τη λέξη περί της οποίας η συζήτηση, ασχολούνται με τις δικές τους!

  28. luc said

    την εχω ακουσει στα χωρια Τρανοβαλτο, Λαζαραδες και Ελατη στον νομο Κοζανης, κυριως απο ανθρωπους μεγαλυτερης ηλικιας

  29. Νέος Τιπούκειτος said

    Για το κουσκουσούρα < concussura (το βιολί μου εγώ), να συμπληρώσω ότι η σημασιολογική εξέλιξη που οδηγεί από τη διάσειση (concussio) στον εκβιασμό (concussura) έχει παράλληλα και στα σημερινά Αγγλικά: to shake someone down θα πει «αποσπώ χρήματα με εκβιασμό» (η έκφραση, υποθέτω, παραπέμπει σε κάποιον που ταρακουνάει έναν κουμπαρά, για να σιγουρευτεί ότι έχει πέσει και το τελευταίο σέντσι από μέσα).

  30. sarant said

    Τον ξετίναξε τον άνθρωπο!

  31. Νέος Τιπούκειτος said

    @30: Εμ, Νικοκύρη μας, ή εκβιάζουμε ή ξυνόμαστε! 🙂 🙂

  32. REISIS said

    Οι Κασιώτες όπου και να μένουν (Κάσο, Αμέρικα, Αθήνα ή Αυστραλία) αντί για τη λέξη κουτσομπολιό χρησιμοποιούν σχεδόν αποκλειστικά τη λέξη κουσέλι (κουσέλια).
    Εκτιμώ ότι από το λεξιλόγιο των Κασιωτών, που εγκαταστάθηκαν την περίοδο 1870 – 1930 είτε στην Αίγυπτο (λόγω του έργου της Διώρυγας του Σουέζ) είτε στη Σύρο (λόγω των ευκαιριών εργασίας που παρείχε ως εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο), η λέξη αυτή απαντάται τόσο συχνά σε αυτά τα μέρη.
    Τέλος πιστεύω ότι η λέξη αυτή απαντάται συχνά στη Χίο και στην Ανδρο (δύο κατεξοχήν ναυτικά νησιά), λόγω της αλληλοτροφοδότησης λέξεων γεύσεων και συνηθειών που γινόταν σχεδόν αυτόματα πάνω στο πλοίο μεταξύ των δικών τους ναυτικών και των Κασιωτών (που κυρίως στη θάλασσα δούλευαν)

  33. sarant said

    Ευχαριστώ!

  34. ἄρα πιθανώτατα νὰ ὑπάρχῃ στὴν Μεγάλη Χίμαιρα; δὲν τὸ θυμᾶμαι.

  35. #29-30 Δέσποτα, γιὰ τὸ διασείω μὲ τὴν ἔννοια τοῦ ἀποσπῶ χρήματα ἐκβιάζοντας καὶ ἐκφοβίζοντας εἶχα στείλει μὲ ἄλλη ἀφορμὴ κι ἕνα ἠλεμύνημα.

  36. Λουκᾶς, 3,14: Ἐπηρώτων δὲ αὐτὸν καὶ στρατευόμενοι λέγοντες: Καὶ ἡμεῖς τί ποιήσωμεν; καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς: Μηδὲνα συκοφαντήσητε μηδὲ διασείσητε, καὶ ἀρκεῖσθε τοῖς ὀψωνίοις ἡμῶν.

    καὶ σὲ παπύρους μὲ τὴν ἴδια σημασία

  37. ΤΑΚ said

    Χαιρετώ το Νίκο και την παρέα!

    Κουσέλια και κουσελιάρηδες ασφαλώς υπάρχουν ακόμη, όπως μαρτυρούν και άλλοι αναγνώστες του ιστολογίου. Εγώ τις λέξεις τις ξέρω από τη σμυρνιά γιαγιά μου και τις χρησιμοποιώ στον προφορικό λόγο.

    Νομίζω ότι η ετυμολογία που προτείνεις για το κουσέλι είναι σωστή και παρόλο που πράγματι λείπει όσο ξέρω κι εγώ ο ενδιάμεσος κρίκος η σημασιολογική εξέλιξη πρέπει επίσης να είναι αυτή που προτείνεις. Δηλαδή από το «κάνω κονσίλιο/κονσέγιο/κουσέλιο» (= κάνω συμβούλιο) στο «κάνω κουσέλια» (= κουτσομπολεύω) – νομίζω μόνο στον πληθυντικό χρησιμοποιείται – με μία ενδιάμεση ειρωνική χρήση του όρου (του στιλ: -Μα τι κάνουν αυτές/οί τόση ώρα εκεί μέσα; -Κάνουν «κουσέλια»).

    Για το μασάλι έχεις γράψει ξανά, είναι γνωστό ότι επιβιώνει στη Βόρεια Ελλάδα (εγώ το ξέρω κυρίως από τη Χαλκιδική και δη τον Πολύγυρο, αλλά στο σπίτι δεν το λέγαμε), είναι φυσικά τουρκικής προέλευσης, αλλά εδώ μπορώ να συνεισφέρω λίγο στην ιστορία του, γιατί απαντά για πρώτη φορά σε κείμενο των μέσων του 17ου αιώνα, δηλαδή στην Πάλη του Ιωακείμ Κύπριου, στο στίχο 7877: «Και τώρα δεν εντρέπεσθε μασάλια οπού λέτε;». Όταν με το καλό εκδοθεί η Πάλη και αν ποτέ γίνουν προσθήκες στο Λεξικό Κριαρά, θα προστεθεί.

  38. sarant said

    Τάσο Καπλάνη, αντιχαιρετώ και ευχαριστώ για τις πληροφορίες!

    Στα σημερινά κυπριακά το χρησιμοποιούν το μασάλι;

  39. θαρρῶ στὴν Χαλκιδικὴ ὑπάρχει λεξιλογικὸ χάσμα μεταξὺ προσφύγων καὶ ἐντοπίων.

  40. ΤΑΚ said

    Νίκο (38), όσο ξέρω δεν το λένε σήμερα στην Κύπρο ούτε θα έβαζα το χέρι μου στη φωτιά ότι το έλεγαν ποτέ – ο Ιωακείμ είναι βέβαια Κύπριος, αλλά δε γράφει στα κυπριακά. Κάπου κάπου έχει και κυπριακές λέξεις, τύπους, εκφράσεις, συντάξεις, αλλά κατά κανόνα χρησιμοποιεί την «κοινή» (ό,τι μπορεί να σημαίνει ο όρος στα μέσα του 17ου αιώνα) με πολλές τουρκικής προέλευσης λέξεις (που συνήθως εντάσσονται στο κλιτικό σύστημα της ελληνικής, όπως συμβαίνει και με το μασάλι). Σίγουρα πρόκειται για λέξη που χρησιμοποιούνταν από τους ελληνόφωνους της οθωμανικής επικράτειας, όπως μαρτυρούν οι επιβιώσεις της στα νεοελληνικά ιδιώματα. Όπως αντίστοιχα, οι επιβιώσεις της λέξης «κουσέλι» σε Άνδρο, Σύρο, Κάσο, κλπ. σε συνδυασμό με την ετυμολογία της (ιταλ. conseglio) θα με έπειθαν ότι πρόκειται για λέξη του βενετοκρατούμενου ελληνισμού (παρόλο που δε χρησιμοποιείται στην Κρήτη).
    Κορνήλιε (39), έχεις δίκιο, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τις 2 προηγούμενες γενιές (σήμερα πια δεν ξέρω πώς αντιλαμβάνονται οι νέες και νέοι στη Χαλκιδική τις λέξεις που έφεραν οι πρόσφυγες μαζί τους από την Ανατολική Θράκη και τη Μικρά Ασία μετά την καταστροφή – θα υπέθετα ότι τις θεωρούν μέρος του ιδιώματός τους, αλλά δεν είμαι καθόλου σίγουρος).

  41. Μαρία said

    40 Το μασάλι ανήκει στη βορειοελλαδική κοινή, γι’ αυτό και το ΛΚΝ το λημματογραφεί.

    >στο στίχο 7877
    Μα πόσους στίχους έχει, ΤΑΚ, αυτή η Πάλη;

  42. gbaloglou said

    26

    Πολύ ενδιαφέρον, και συμβατό μ’ αυτό που πρόσφατα ακούστηκε σε τηλεπαιγνίδι (Money Drop) και πολύ με συγκίνησε: «φαλάφελ» = «Αιγυπτιώτικο κεφτεδάκι» 🙂

  43. Ὅλοι στὴν Κούσκουρα γιὰ καφεδάκι καὶ κουσκούς!

  44. ΤΑΚ said

    Γεια σου, Μαρία!
    Η Πάλη έχει στη μορφή που μας σώζεται (έχουν χαθεί μερικές εκατοντάδες στίχοι) 10240 στίχους. Πρέπει να είναι η τρίτη σε έκταση πρώιμη νεοελληνική ποιητική σύνθεση (μετά τον Κρητικό Πόλεμο του Μπουνιαλή και φυσικά τον Πόλεμο της Τρωάδος).

  45. ti zoe sauto to blog said

    Αιγυπτιώτικο είναι το κεφτεδάκι , το έτρωγε και ο Καβάφης. 🙂

    Άσχετο : πώς λέγεται το palatalization στα ελληνικά ;
    π.χ. τα άδεια (άδγια) γραφεία ενώ η
    αναρρωτική άδεια , επίσης
    χαρά = h-αρά ενώ η οχιά = ο-ch-ιά

    Τα κουσέλια δεν τα ξέρω , τα μασάλια μου τα έμαθαν θρακιώτες ντόπιοι, όχι πρόσφυγες.

  46. οὐράνωσι;

  47. ΤΑΚ said

    45, ουράνωση είναι το palatalization στα ελληνικά.

  48. ΤΑΚ said

    Κορνήλιε, συμπέσαμε στον όρο (αλλά όχι φυσικά στην ορθογραφία!) 🙂

  49. Μαρία said

    Μπαλό, να πας εδώ.
    http://fairuzrestaurant.blogspot.com/

    45 Ουρανικοποίηση

  50. ti zoe sauto to blog said

    Σας ευχαριστώ !

  51. ΤΑΚ said

    Μαρία (49),
    http://www.komvos.edu.gr/glwssa/Lexiko/O/ouranosi.htm
    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/glossology/show.html?id=256
    Αλλά όπως έλεγε και πρόσφατα ο Nickel στη Λεξιλογία «η αγορά έχει αποφασίσει υπέρ της ουράνωσης»:
    http://lexilogia.gr/forum/archive/index.php/t-8827.html?s=41279f556f04f55150fa60d1eefcf445

  52. Μαρία said

    51 Καθόλου δεν την χώνεψα την ουράνωση, με πάει στα ουράνια και στον ουρανισμό:-) και καθόλου στον ουρανίσκο. Αλλά αφού έτσι αποφάσισε η πιάτσα, πάσο.

  53. Νέος Τιπούκειτος said

    @35, 36: Κορνήλιε, σωστά όλα αυτά για το διασείω, θα έπρεπε να το είχα τσεκάρει.

  54. YOSEF22ADAR said

    # 42 GBaloglou

    φαλάφελ
    Εβραικα פלאפל
    Αραβικα فلافل‎

    Η ριζα ειναι פלפל (πίλπέλ, =πιπερια, λεξη πια διεθνης).
    Στα Εβραικα το ρεβυθι (απο το οποιο φτιαχνεται το φαλάφελ )
    λεγεται חמצה ((χίμτσα)
    (ριζα חמץ χ-μ-τς ,οξυς, δηλαδη αψυς. αδρος).
    Εχει και στη Σιφνο ρεβυθοκεφτεδες, αλλά πλακέ.

    Στην πραγματικοτητα περσικο-ασσυριακο-βαβυλωνιακο το κεφτεδακι.
    Αρεσκοντο σε εδεματα πικαντικα,
    οπως δειχνουν παναρχαιες συνταγες
    (ακομη και φαγητα που αποτελουντο ΜΟΝΟ απο διαφορα ειδη κρεμμυδιων)
    που ανακαλυφτηκαν και ξαναμαγειρευτηκαν στις μερες μας.
    [Σημ.: Μεγαλο μερος της παναρχαιας περσικης (ιρανικης) κουζινας
    αφομοιωθηκε απο τους Οθωμανους και κατα συνεπεια
    απο ολους τους υπηκοους της αυτοκρατοριας –
    – οπως λ.χ το swarma (απο το περσικο sarimak = τυλιγω),
    ο γνωστος μας «γύρος»]

    Βαση διατροφης εκτος απο σιταρι,
    ειναι καλαμποκι, σογια, ρυζι η’ ΟΣΠΡΙΑ.
    (αναλογως εδαφους και κλιματος).

    Θα επανελθω εκτενεστερα – αν ζητηθει –
    γιατι πρεπει να φυγω.

  55. Νέος Τιπούκειτος said

    Επίσης, διάσεισις ή διάσεισμα ή διασεισμός είναι ο εκβιασμός. Έπρεπε κι αυτό να το είχα τσεκάρει. Πάω τώρα να αυτομαστιγωθώ: http://shinecast.wordpress.com/2011/04/27/κύριον-ευριπίδη-στυλιανίδη-ενταύθα/

  56. sarant said

    Με το μέτρο οι αυτομαστιγώσεις, παρακαλώ!

    Ευχαριστούμε για το φαλάφελ!

  57. αρτανης κώστας said

    -Πολύς καυγάς γιά τό τίποτα..Σε λίγες ημέρες ο ΒΙΣΑΛΤΗΣ θά βάλει τά πράγματα στήν θέση τους καί γιά τά Μασάλια.Σάς ευχαριστώ,φιλικά Αρτάνη

  58. sarant said

    Ε, να μας ειδοποιήσετε να μην το χάσουμε!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Google photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: