Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Οι ασκοί του εώλου

Posted by sarant στο 16 Δεκέμβριος, 2011


Έχω πολλές φορές υποσχεθεί να γράψω για τη λέξη «έωλος» και την (μάλλον ανύπαρκτη) λέξη «αίολος» που λανσάρισε το λεξικό Μπαμπινιώτη, επιμένοντας μάλιστα ότι είναι λάθος να λέμε «έωλος = αστήρικτος, αβάσιμος», αλλά όλο το ανέβαλλα. Τις προάλλες, ένας φίλος μού έστειλε ηλεμήνυμα στο οποίο μου ζητούσε τη γνώμη μου και του έστειλα το σχετικό κεφάλαιο από το βιβλίο μου «Γλώσσα μετ’ εμποδίων». Στο μεταξύ, χτες ο Γιάννης Χάρης παρουσίασε στο ιστολόγιό του ένα πρόσφατο άρθρο του Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου από τη Νέα Εστία, για το ίδιο ακριβώς θέμα και, σε μεγάλο βαθμό, με παρεμφερή επιχειρήματα. Ο Γ. Χάρης κάνει λόγο και για όσα έχω γράψει στο βιβλίο, και επειδή το βιβλίο έχει εξαντληθεί και το συγκεκριμένο κεφάλαιο δεν υπάρχει ονλάιν, σκέφτηκα να αναδημοσιεύσω εδώ το παλιό μου άρθρο, ώστε να υπάρχει κι αυτό, ιδίως επειδή το άρθρο του Τριανταφυλλόπουλου είναι σε σκαναρισμένες εικόνες και δεν γκουγκλίζεται. Να πούμε επίσης ότι για το ίδιο θέμα έχουν γράψει ο Γιάννης Χάρης καθώς και ο Τιπούκειτος.

Στο τέλος του κεφαλαίου από το βιβλίο μου έχω κολλήσει ένα μεταγενέστερο άρθρο μου για το ίδιο θέμα, έστω και αν αυτό υπάρχει και αυτοτελώς ονλάιν. Επιγραμματικά, υποστηρίζω ότι α) η λέξη «έωλος» δεν σημαίνει *μόνο* μπαγιάτικος, όπως διατείνεται το λεξικό Μπαμπινιώτη και οι μπαμπινιωτιστές, αλλά ότι εδώ και καμιά εικοσαριά αιώνες έχει πάρει επίσης τη σημασία «αστήρικτος, αβάσιμος» και ότι με αυτή τη σημασία τη βρίσκουμε σε κείμενα δοκιμότατων συγγραφέων. β) η λέξη «αίολος», την οποία θεωρεί σωστή το λεξικό Μπαμπινιώτη δεν είναι αρχαία (η αρχαία λέξη είναι «αιόλος») και είναι αμφίβολο αν υπάρχει σε κείμενο παλαιότερο του λεξικού Μπαμπινιώτη.

Το παλιό μου άρθρο:

Στο Λεξικό Μπαμπινιώτη, στη σελ. 91 της β’ έκδοσης, αμέσως μετά το λήμμα ‘αίολος’, υπάρχει ένα πλαίσιο το οποίο λέει επί λέξει τα εξής:

αίολος ή έωλος; Λείπει συνήθως από τα λεξικά –ή το συναντούμε να γράφεται εσφαλμένα και να συγχέεται με το έωλος– το συχνό σήμερα στη χρήση αίολος με τη σημασία «αιωρούμενος, στον αέρα, ευμετάβλητος, ασταθής, αστήρικτος» (για λόγια, επιχειρήματα κ.τ.ό.). Πρόκειται για την αρχ. λ. αἰόλος, που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι με την ίδια περίπου σημασία, της οποίας ο τόνος στα Νέα Ελληνικά έχει αναβιβαστεί στην προπαραλήγουσα, προφανώς υπό την επίδραση του ονόματος Αίολος, του θεού των ανέμων, επίσης συνδεδεμένου με το ευμετάβολο του καιρού. Διαφορετικό είναι το έωλος, επίσης αρχαίο (από το ἕως / ἠώς «αυγή, μέρα»), το οποίο σήμαινε τον «χθεσινό» και (για τρόφιμα) τον «μη νωπό, μη φρέσκο». Πρόκειται για λόγια λέξη που μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σήμερα σε επίσημο, τυπικό, γραπτό λόγο αντί για το μπαγιάτικος (< τουρκ. bayat) της καθημερινής γλώσσας.

Μόλις το είδα, καθώς διάβαζα το λεξικό (δεν το κάνουν όλοι, αλλά εγώ συνηθίζω να τα διαβάζω τα λεξικά) άνοιξα τα μάτια μου διάπλατα διότι, να το ομολογήσω, λέξη ‘αίολος’ δεν ήξερα. Πήγα όμως στα λεξικά. Καταρχήν ή καταρχάς, τι σημαίνει η αρχαία λέξη ‘αιόλος’; Ας ανοίξουμε το Λίντελ Σκοτ. Λοιπόν, ‘αιόλος’ σημαίνει:

1)      γρήγορος, ευκίνητος (πόδας αιόλος ίππος)

2)      απαστράπτων, σαν επίθετο της πανοπλίας (αιόλα τεύχεα στον Όμηρο)

3)      που αλλάζει απόχρωση, που γυαλίζει (αιόλα νυξ)

4)      παρδαλός, αποχρωματισμένος, ποικίλος

5)      μεταφορικά, ευμετάβλητος

6)      ακόμα πιο μεταφορικά, κυρίως στους ποιητές, πανούργος, π.χ. αιόλω ψεύδει στον Πίνδαρο.

Να επισημάνω ότι μόνο μία από τις σημασίες αυτές ταιριάζει με το σχόλιο του λεξικού Μπαμπινιώτη, ή το πολύ δύο, άρα δεν είναι «περίπου» ίδια η σημασία του αρχαίου ‘αιόλος’ και του καινοφανούς (ή ίσως κενοφανούς) ‘αίολος’. Να σημειώσω επίσης ότι το καλό λεξικό αποφεύγει να μας πει πώς και πότε ανέβηκε ο τόνος από το αρχαίο ‘αιόλος’ στο ανεύρετο ‘αίολος’.

Τέλος πάντων, η αίγλη του λεξικού Μπαμπινιώτη είναι τόσο μεγάλη που πολλοί υιοθέτησαν ανεξέταστα τη γραφή ‘αίολος’. Όταν κάποιος επιστολογράφος διαμαρτυρήθηκε στα Νέα πρόπερσι για την αλλαγή ορθογραφίας του ‘έωλος’ σε ‘αίολος’, του επισημάνθηκε από τον αρμόδιο συντάκτη της εφημερίδας ότι σύμφωνα με τα λεξικά Μπαμπινιώτη, Δημητράκου και Τεγόπουλου «έωλος σημαίνει μπαγιάτικος ενώ αίολος σημαίνει αστήρικτος». Κατά το ήμισυ αυτό είναι αλήθεια, κατά το έτερον ήμισυ είναι χοντρή ανακρίβεια, διότι ούτε το λεξικό Δημητράκου, ούτε το λεξικό Τεγόπουλου έχουν λήμμα ‘αίολος’.

Είναι όμως αλήθεια ότι το λεξικό Μπαμπινιώτη, αν και καινοτομεί στο λήμμα ‘αίολος’ που δεν υπάρχει σε κανένα άλλο λεξικό, δεν πρωτοτυπεί στο ερμήνευμα του λήμματος ‘έωλος’. Θέλω να πω, όταν το λεξικό Μπαμπινιώτη στο λήμμα ‘έωλος’ δίνει μόνο τη σημασία «αυτός που έχει απομείνει από την προηγούμενη μέρα, μπαγιάτικος», μπορεί μεν να σφάλλει, αλλά ακολουθεί τα περισσότερα προηγούμενα λεξικά. Πράγματι, τα παλαιότερα μεγάλα λεξικά (Δημητράκου και Σταματάκου) δεν καταγράφουν τη σημασία έωλος = αστήρικτος. Η σημασία όμως αυτή υπήρχε και τα παλιότερα χρόνια, δεν είναι φαινόμενο της τελευταίας δεκαετίας. Δυστυχώς, τα λεξικά στη χώρα μας, ακόμα και τα πολύ καλά, δεν συντάσσονται με βάση σώματα κειμένων, κι έτσι τα λάθη αναπαράγονται. (Ίσως μόνο το λεξικό Τριανταφυλλίδη να έχει συνταχθεί με βάση σώματα κειμένων).

Ας πάμε, όμως, στα σώματα, όπου και όπως μπορούμε. Κοιτάζω ένα σώμα εφημερίδων της δεκαετίας του 1960: δεν βρίσκω ούτε μία χρήση του έωλος με τη σημασία μπαγιάτικος, βρίσκω όμως αρκετές με τη σημασία αστήρικτος. Για παράδειγμα, είναι ένα επιχείρημα κατά βάσιν έωλον (Λουκής Ακρίτας στη Βουλή, Ελευθερία 3.9.1964), ή πόσο έωλη ήταν η ψυχή και το φρόνημα κι η γνώμη του (Μάριος Πλωρίτης, «Επικαιρότητα της Αντιγόνης», Ελευθερία 13.6.1965).

Να πάμε πιο πίσω; Ανεβαίνουμε στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια: η αδέσποτος κατηγορία κατά της Αγροτικής Τραπέζης … είναι έωλος και τελείως αβάσιμος, Εμπρός 17.8.1950 και όλα αυτά είναι τόσον έωλα και ανεδαφικά ώστε να αποβαίνη απορίας άξιον πώς σοβαρά δημοσιογραφικά όργανα…, Εμπρός 19.9.1948.

Πάμε ακόμα πιο πίσω. Στις αρχές του προηγούμενου αιώνα βρίσκω πράγματι αναφορές με τη σημασία έωλος = μπαγιάτικος, π.χ. 80 οκάδες εώλων ιχθύων (Σκριπ, 4.2.1910), βρίσκω όμως, από τότε, και αναφορές με τη μεταφορική σημασία: τας ασυστάτους και εώλους κατηγορίας ανασκευάζει με αγόρευσή του στη Βουλή ο βουλευτής Π. Μερλόπουλος στο Εμπρός της 7.3.1903, ενώ στις 4.9.1905 στην ίδια εφημερίδα ένας ομογενής από Βενετία ισχυρίζεται ότι Τα εις τας αθηναϊκάς εφημερίδας γραφέντα εν σχέσει προς τα εν τη ενταύθα Ελλην. Κοινότητι είναι έωλα και ανακριβή.

Αλήθεια, πόσο πίσω μπορούμε να πάμε; Πολύ πίσω!

Οι αρχαίοι έλεγαν αρχή σοφίας ονομάτων επίσκεψις, ας επισκεφθούμε κι εμείς τα αρχαία κείμενα κι ας δούμε περιπτώσεις που χρησιμοποιείται το ‘έωλος’ με αναμφισβήτητη μεταφορική σημασία. Ξεκινάμε από τον Λουκιανό, επειδή ο Λουκιανός μάς διασώζει τη μετάβαση της σημασίας· συγκεκριμένα, στον Ψευδολόγο λέει: βουλόμενος δὴ μὴ ἕωλα δόξαι λέγειν ἀλλ΄ αὐτοσχεδιάζειν τὰ ἐκ τοῦ βιβλίου. Εδώ το ‘έωλα’ σημαίνει «αυτά που έχουν ήδη ειπωθεί», τουλάχιστον σύμφωνα με τη γαλλική μετάφραση που συμβουλεύομαι. Ξαναειπωμένα, όχι φρέσκα, αλλά προσοχή: το επίθετο δεν χαρακτηρίζει οπωρολαχανικά ή κρέατα αλλά λόγια. Δηλαδή έχουμε την αρχική σημασία του έωλος = μπαγιάτικος, αλλά εφαρμοσμένη μεταφορικά.

Πάμε λίγο αργότερα, στον εθνικό φιλόσοφο Κέλσο, που μας τον έχει διασώσει ο Ωριγένης, ως γνωστόν. Λέει λοιπόν ο Κέλσος, ὡς ἕωλα τὰ περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν καὶ κρίσεως θεοῦ. Εδώ έχουμε αναμφισβήτητα μεταφορική χρήση, ότι είναι αστήρικτα (έωλα) τα περί αναστάσεως νεκρών. Προχωράμε στον Επιφάνιο, ο οποίος τον 4ο αιώνα έγραψε το Πανάριον (σαν να λέμε πανέρι), έναν κατάλογο αιρέσεων με την ενδεδειγμένη φυσικά αντιμετώπιση της καθεμιάς. Εκεί λέει λοιπόν: τούτων τῶν ῥημάτων τῶν ἑώλων τε καὶ σαθρῶν και πιο κάτω ὁ λόγος ὁ ἕωλος καὶ μὴ ἔχων σύστασιν μήτε δύναμιν μήτε συνέσεως λογισμὸν ἢ ἔμφασιν και σε ένα άλλο σημείο: ἕωλα δέ͵ Μάρκελλε͵ καὶ ψευδῆ ταῦτα. Δεν νομίζω ότι χρειάζεται μετάφραση, είναι αρκετά απλή η γλώσσα, και είναι οφθαλμοφανέστατο ότι και ο Επιφάνιος χρησιμοποιεί το ‘έωλος’ ακριβώς όπως εμείς σήμερα (εμείς πλην μπαμπινιωτιστών, δηλαδή).

Και για να μη νομιστεί ότι μόνο ο Επιφάνιος το χρησιμοποιεί έτσι, ιδού και Χρυσόστομος: ἀλλ΄ ἕωλος οὗτος ὁ λόγος καὶ οὐκ ἀληθὴς, αλλά και Θεοδώρητος: ἕωλος πανταχόθεν ἀποδέδεικται ἡ τῶν ἐναντίων συκοφαντία, μια φράση που θα την έλεγε κανείς βγαλμένη από σημερινή κοκορομαχία πολιτικών! Αλλά και στα πρακτικά της Οικουμενικής Συνόδου του Οικουμενικού συμβουλίου της Εφέσου, του 431 μ.Χ., λέει κάποιος επίσκοπος: ἐπείσθην ὡς ἕωλα πάντα ἐτύγχανε τὰ εἰρημένα μοι κατὰ τῆς ἁγίας συνόδου, που θα μπορούσε να το πει κι ένας σημερινός δεσπότης.

Για να προχωρήσω χρονικά πιο πέρα, παραλείπω αρκετά αποσπάσματα και πηγαίνω στον 10ο αιώνα, στις επιστολές του πατριάρχη Νικολάου, όπου: Ψευδῆ γὰρ ἅπαντα καὶ ἕωλα τὰ δηλούμενα καὶ γραφόμενα. Είναι εντυπωσιακό ότι ο Νικόλαος χρησιμοποιεί το ίδιο σχήμα όπως και ο Επιφάνιος πεντέξι αιώνες πιο πριν: ψευδή και έωλα, ψευδή και αστήρικτα θα λέγαμε σήμερα εμείς (πλην μπαμπινιωτιστών, επαναλαμβάνω).

Θέλετε και λεξικό; Πάμε στο λεξικό Σούδα, το μεγαλύτερο βυζαντινό λεξικό. Εκεί, ο ορισμός παρατίθεται σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια. Ἕωλα τὰ χθεσινά. καὶ Ἕωλον ὁμοίως͵ τὸ ψυχρόν͵ μάταιον͵ ἀνωφελές͵ ἀνίσχυρον· Μάλιστα, το λεξικό παραθέτει και το γνωστό υπέροχο ανέκδοτο για τον Φιλόξενο, τον ποιητή, που ο τύραννος Διονύσιος των Συρακουσών τον είχε στείλει σε καταναγκαστικά έργα επειδή δεν επαινούσε τα ποιήματά του.

Να κάνω διάλειμμα να διηγηθώ την ιστορία, αξίζει. Ο τύραννος που είχε ψώνιο ότι είναι μεγάλος τραγωδός, διάβαζε τα ποιήματά του σε έναν κύκλο ποιητών. Ρώτησε τον Φιλόξενο τη γνώμη του, κι εκείνος θαρρετά του είπε ότι είναι για πέταμα. Θύμωσε ο Διονύσιος και τον έστειλε να σπάει πέτρες. Πέρασε κάμποσος καιρός και ο τύραννος υπέθεσε ότι θα έχει λογικευτεί ο ποιητής, οπότε τον συγχώρεσε και τον κάλεσε ξανά σε συμπόσιο, όπου, φυσικά, άρχισε να απαγγέλλει πάλι την καινούργια του ποιητική παραγωγή. Δίχως να πει λέξη ο Φιλόξενος σηκώθηκε και έκανε να φύγει. – Πού πας; τον ρώτησε ο Διονύσιος. – Στο λατομείο, είπε ο ποιητής! Το ανέκδοτο το βρίσκω υπέροχο όπως είπα, αλλά αυτό που μας ενδιαφέρει εδώ είναι ότι για τα ποιήματα του τυράννου χρησιμοποιείται η λέξη ‘έωλα’. Προφανώς όχι μπαγιάτικα, αλλά σκάρτα, ανάξια λόγου, για τα μπάζα. Μεταφορική χρήση και πάλι.

Και όχι απλώς μια οποιαδήποτε μεταφορική χρήση. Η ίδια συγκεκριμένη μεταφορική χρήση, από τον 3ο αιώνα μέχρι σήμερα, από τον Κέλσο που βρίσκει έωλα τα περί αναστάσεως νεκρών, στους επισκόπους που βρίσκουν έωλα τα όσα έχουν ειπωθεί εναντίον της συνόδου, στον πατριάρχη Νικόλαο που βρίσκει ψευδή και έωλα όσα γράφτηκαν, μια αδιατάραχτη γραμμή μέσα στους αιώνες οδηγεί ίσια μέχρι τον σημερινό κυβερνητικό εκπρόσωπο που κρίνει έωλα τα επιχειρήματα της αντιπολίτευσης ή μέχρι τα αμφιθέατρα των φοιτητικών μας συνελεύσεων, όπου φωνάζαμε «άσε ρε τα σάπια!» στον ομιλητή της αντίπαλης παράταξης!

Θα μου πείτε: καλά, και πώς εξηγείς ότι δεν έχει καταγραφτεί στα λεξικά αυτή η σημασία, η μεταφορική, της λέξης ‘έωλος’, που χρησιμοποιείται από τον Κέλσο μέχρι τον βουλευτή του 1900 ή του 1960; Θα απαντήσω ότι υπάρχει και σε λεξικά καταγραμμένη η σημασία, απλώς όχι σε όλα.

Για παράδειγμα, στο λεξικό του ιδρύματος Τριανταφυλλίδη, στο λήμμα ‘έωλος’ διαβάζουμε: κυρίως ως χαρακτηρισμός επιχειρημάτων κτλ. που είναι ξεπερασμένα και που κατά συνέπεια δεν έχουν ουσιαστικό περιεχόμενο, που είναι αβάσιμα. [λόγιο < αρχ. ἕωλος (αρχική σημασία: μπαγιάτικος)]. Εδώ μας λέει υπαινικτικά κάτι πολύ σημαντικό ο Ευ. Πετρούνιας, που έκανε τις ετυμολογίες του καλού λεξικού. Ότι όχι μόνο η λέξη ‘έωλος’ σημαίνει σήμερα «αβάσιμος» (και όχι μπαγιάτικος), αλλά και στα αρχαία ελληνικά η έννοια μπαγιάτικος ήταν απλώς η αρχική της σημασία. Αυτό το είδαμε άλλωστε αναλυτικά από τα δεκάδες παραδείγματα χρήσης με σημασία μεταφορική.

Η αλήθεια είναι ότι το Λίντελ Σκοτ δεν καταγράφει απερίφραστα μεταφορικές σημασίες της λέξης. Αν όμως ανοίξουμε τον Lampe, το Πατριστικό Πατερικό λεξικό, που είναι χρήσιμο επειδή κάνει τη γέφυρα ανάμεσα στο Λίντελ Σκοτ και στα νεότερα, θα διαβάσουμε ότι ‘έωλος’ αρχικά σημαίνει μπαγιάτικος και ότι συχνά χρησιμοποιείται μεταφορικά με την έννοια «ασήμαντος, αβάσιμος, αστήρικτος». Και δίνει και άφθονα παραδείγματα ο Lampe από φράσεις που τεκμηριώνουν πέρα από κάθε αμφιβολία ότι το ‘έωλος’ δεν σημαίνει μόνο «χτεσινός» και «μπαγιάτικος», αλλά και «αστήρικτος». Κάποιες από αυτές τις φράσεις τις είδαμε ήδη κι εμείς εδώ. Φυσικά, ο Lampe δεν περιλαμβάνει λήμμα ‘αίολος’.

Και αλήθεια, υπάρχει άραγε λέξη ‘αίολος’; Καθώς γράφω τις γραμμές αυτές, δεν έχω ακόμα κατασταλάξει αν πράγματι υπήρξε κάπου κάποτε λέξη ‘αίολος’ με τη σημασία «ευμετάβλητος» ή αν το λήμμα του λεξικού Μπαμπινιώτη είναι κάποιο εσκεμμένο λάθος που τυπώθηκε σαν δόλωμα, σαν αυτά που συνηθίζουν μερικά λεξικά για να ξεσκεπάζουν όσους τα αντιγράφουν.

Βεβαιότητα απόλυτη δεν έχω (ούτε γι’ αυτό το θέμα, ούτε για άλλα), αλλά ύστερα από ενδελεχή έρευνα μπορώ να πω με ασφάλεια ότι:

  • κανένα λεξικό απ’ όσα συμβουλεύτηκα δεν καταγράφει λέξη ‘αίολος’·
  • σε κανένα κείμενο της ελληνικής δεν μπόρεσα να βρω επίθετο ‘αίολος’· βεβαίως, βρήκα το κύριο όνομα Αίολος·
  • το επίθετο ‘έωλος’ που αρχικά σήμαινε «μπαγιάτικος, χτεσινός», ήδη από τον 3ο αιώνα και αδιατάρακτα στη συνέχεια πήρε τη μεταφορική σημασία «αστήρικτος», όπως μαρτυρείται από δεκάδες χωρία·
  • σήμερα, όπως κατοχυρώνει και το έγκυρο λεξικό Τριανταφυλλίδη, η κύρια σημασία της λέξης ‘έωλος’ είναι «αστήρικτος, αβάσιμος».

Η ιστορία έχει και την αστεία της πτυχή. Είπα πιο πάνω ότι υπάρχουν πολλοί που δέχονται ανεξέταστα ό,τι κι αν γράφει το λεξικό Μπαμπινιώτη, παρ’ όλο που το συνέταξαν θνητοί άνθρωποι και παρ’ όλο που στο εξώφυλλό του γράφει «Λεξικό» και όχι «Ευαγγέλιον». Στην υπόθεση με τον έωλο αίολο το καλό λεξικό έχει πάρει πολλούς στο λαιμό του. Να διηγηθώ μια διδακτική ιστορία.

Όταν ο δρομέας Κώστας Κεντέρης κέρδισε το χρυσό μετάλλιο στην Ολυμπιάδα του Σίδνεϊ το 2000, και έναν χρόνο αργότερα ζευγάρωσε τις επιτυχίες του στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα, για να τον τιμήσει η Ναυτιλιακή Εταιρεία Λέσβου έδωσε το όνομα «Αίολος Κεντέρης» σε ένα από τα πιο γρήγορα πλοία της. Μετά, όταν στην Ολυμπιάδα του 2004 ο Κεντέρης μπλέχτηκε στο γνωστό σκάνδαλο, πολλές εφημερίδες και τηλεοπτικά ρεπορτάζ δεν αντιστάθηκαν στον πειρασμό του εύκολου λογοπαιγνίου και βγήκαν με τίτλο: ΕΩΛΟΣ ΚΕΝΤΕΡΗΣ.

Λίγες μέρες αργότερα, είδα στην Ελευθεροτυπία το ακόλουθο σχόλιο από έναν λάτρη της γλώσσας [έτσι το έγραφα στο βιβλίο -θα καταλάβατε ίσως ότι είναι ο Στάθης Σταυρόπουλος]:

Ένα εύκολο, ατυχές και –κυρίως– λάθος λογοπαίγνιο πλημμύρισε τον Τύπο αυτές τις ημέρες: το «Αίολος Κεντέρης» που έγινε «Έωλος Κεντέρης» για να δείξει το ψεύτικο, το σόλοικο και το αναξιόπιστον του πράγματος στη γνωστή θλιβερή ιστορία. Όμως, όπως επανειλημμένως έχει γραφεί επίσης στον Τύπο, η λέξη «έωλος» σημαίνει απλώς ο μπαγιάτικος, «ο εκ της προηγούμενης ημέρας απομείνας, ο χθεσινός»· (λεξικά Δημητράκου, Μπαμπινιώτη, Τεγόπουλου κι όλα τα λεξικά). Χρησιμοποιείται (η λέξη «έωλος») μόνον περί τροφίμων, ειδικώς «επί κρεάτων και ιχθύων» κι είναι απλώς το αντίθετον του φρέσκος. Αντιθέτως, η λέξη «αίολος» (προερχόμενη απ’ τον Αίολο τον θεό των ανέμων και «τον ασκό του» –όχι «τους ασκούς του», άλλο λάθος αυτό), σημαίνει μεν ο ευκίνητος κι ο ορμητικός, αλλά κυριώτατα σημαίνει: ο άστατος, ο ευμετάβολος, ο δόλιος, ο πανούργος, μάλιστα κατά Πίνδαρον «αίολον ψεύδος», ο ασταθής, ο αφερέγγυος, ο αναξιόπιστος –όπερ έδει δείξαι. Είναι, συνεπώς, ειρωνικόν αλλά αληθές, ότι η λέξη «αίολος» από μόνη της εμπεριέχει τον ψόγο, που με τη λέξη «έωλος», πολλοί, πλην όμως λανθασμένα, προσπάθησαν να αποδώσουν.
Τι να κάνουμε; Ενίοτε η γλώσσα λέγει τα αληθή χωρίς να χρειάζεται να λανθάνει…

Όσοι είχαν την υπομονή να διαβάσουν το πανωκατωσέντονο που έγραψα, θα έχουν ήδη δει ότι ο λάτρης της γλώσσας έπεσε έξω εφ’ όλης της ύλης. Η λέξη που σημαίνει «άστατος, ευμετάβλητος, πανούργος» δεν είναι η λέξη ‘αίολος’ αλλά η λέξη ‘αιόλος’. Μόνο αυτή τη λέξη έχουν τα λεξικά, μόνο αυτή τη λέξη χρησιμοποιεί π.χ. ο Πίνδαρος. Και βέβαια η λέξη ‘έωλος’ δεν χρησιμοποιείται μόνο για κρέατα και ψάρια, αλλά έχει, τουλάχιστον τα τελευταία 2000 χρόνια, αποκτήσει τη μεταφορική σημασία «αβάσιμος, αστήρικτος, ψεύτικος, σκάρτος». Το λογοπαίγνιο με τον έωλο αίολο μπορεί να ήταν εύκολο, αλλά λανθασμένο δεν ήταν.

Και τέλος, το τελευταίο ίσως δίδαγμα που θα μου αρκούσε να χωνέψουμε μερικοί έστω απ’ όσους διαβάζουμε τούτες τις γραμμές, είναι το εξής: Όλες οι γλώσσες είναι δύσκολες, αλλά η δική μας, η ελληνική, επειδή πιάνει τόσες χιλιάδες χρόνια είναι διπλά και τρίδιπλα δύσκολη. Λεξικό δυσκολεύεται να την αγκαλιάσει και γραμματικός να τη δαμάσει. Λοιπόν, πριν ανοίξετε τους ασκούς (ναι, τους ασκούς!) του Αιόλου και του εώλου και αρχίσετε να ειρωνεύεστε όσους γράφουν «έωλος», και για να το γενικεύσω, πριν αρχίσετε να βγάζετε αγράμματους όσους χρησιμοποιούν μια εκδοχή διαφορετική από αυτήν που ξέρατε ή αυτήν που έτυχε να δείτε πρώτη, σκεφτείτε να ανοίξετε και κανένα άλλο λεξικό –ένα δεν φτάνει για την ανυπόταχτη γλώσσα μας!

Όσο για τους ασκούς; Ναι, ο Όμηρος δεν μιλάει για «ασκούς του Αιόλου» αλλά για έναν ασκό. Και εδώ κολλάω το νεότερο άρθρο μου:

Οι λαθολόγοι  είναι κατηγορηματικοί: είναι λάθος να λέμε «άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου», το σωστό είναι «τον ασκό του Αιόλου». Έτσι συνιστά το βιβλίο «Το λέμε σωστά; Το γράφουμε σωστά;» έτσι και το άρθρο με τα εκατό «Συχνά λάθη στη χρήση της νεοελληνικής» του δ.φ. Αρ. Αναγνώστου για το οποίο έχω γράψει άλλο σημείωμα. Το συνήθως συντηρητικό λεξικό Μπαμπινιώτη λημματογραφεί την έκφραση ως «ανοίγω τους ασκούς του Αιόλου» αλλά σε παρένθεση σημειώνει ότι ορθότερος είναι ο τύπος «τον ασκό του Αιόλου». Ακολουθώντας τη χρήση και όχι τη μυθολογία, το λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη καταγράφει «τους ασκούς του Αιόλου».

Στο βιβλίο μου «Γλώσσα μετ’ εμποδίων» δεν αφιερώνω ειδικό κεφάλαιο στην έκφραση αυτή, αλλά λέω τα εξής σε ένα κεφάλαιο όπου εξετάζω διάφορες, ελαφρότερες ή βαρύτερες, περιπτώσεις κειτουκειτισμού, δηλ. δογματικής προσήλωσης στην αρχική μορφή εκφράσεων:

«Επίσης μαθαίνουμε ότι είναι λάθος να λέμε «άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου» διότι ο Όμηρος στην Οδύσσεια μιλάει για έναν ασκό, όχι για πολλούς. Εδώ θα δώσω κάπως περισσότερο δίκιο στους λαθοθήρες, διότι δεν στηρίζονται απλώς και μόνο σε μια φράση (η οποία, πρέπει να το πούμε, δεν απαντά στον Όμηρο) αλλά και σε ένα πραγματολογικό στοιχείο, στις απεικονίσεις του Αιόλου κτλ. Ωστόσο, στη σημερινή εποχή, πολλοί βρίσκουν περισσότερο παραστατικό να χρησιμοποιούν τον πληθυντικό (πολλές φουρτούνες και προβλήματα στην μπερδεμένη σύγχρονη ζωή, πολλοί ασκοί!) Από την εμπειρία μου, στην καθημερινή χρήση ο ενικός (ο ασκός του Αιόλου) και ο πληθυντικός (οι ασκοί) έχουν πάνω-κάτω ίσο μερίδιο. Για το λόγο αυτό πολλές έγκυρες φρασεολογικές συλλογές καταγράφουν τη φράση στον πληθυντικό, όπως άλλωστε και το λεξικό Τριανταφυλλίδη. Δεν θα διορθώσω τον ασκό, αλλά θα ζητήσω να μη θεωρούνται λάθος οι ασκοί».

Δηλαδή, για τους ασκούς του Αιόλου ακολουθώ τακτικη μαοϊκή, με την έννοια ότι αφήνω όλα τα λουλούδια να ανθίσουν. Εγώ προτιμώ τους ασκούς, αν δω έναν ασκό σε δικό σας κείμενο δεν θα το θεωρήσω λάθος και δεν θα το διορθώσω, αλλά αν επιχειρήσετε να διορθώσετε ασκούς σε δικό μου κείμενο και να τους κάνετε ασκό, θα στενοχωρηθούμε.

Ωστόσο, άνοιξα σήμερα τον Παπαδιαμάντη, τον πέμπτο παρεξηγημένο τόμο του, που έχει όλα τα «υπόλοιπα» κείμενά του, άρθρα σε εφημερίδες και άλλα τέτοια, και αισθάνθηκα δικαίωση. Αφορμή, ένα σημείωμα του Παντελή του Μπουκάλα στην Καθημερινή (που το έχω μεταφέρει εδώ) το οποίο παραθέτει αποσπάσματα από μια γλωσσική μελέτη του Παπαδιαμάντη. Κι όπως την (ξανα)διάβασα ολόκληρη, μηχανικά γυρίζοντας τις σελίδες έπεσα πάνω σε μια επιστολή του Παπαδιαμάντη σε εφημερίδα, στην οποία ο Ππδ. διαμαρτύρεται για τη μεροληπτική ανταπόκριση σε σχέση με κάποιες εκλογές στη Σκιάθο, ανταπόκριση την οποία υπέγραφε ο συντάκτης της εφημερίδας με το ψευδώνυμο Αίολος. Και ξεκινάει την επιστολή του ο μέγας κυρΑλέξανδρος:

Πολύ έωλός μοι εφάνη ο Αίολος, ο θεός των ανέμων, με τους φουσκωμένους ασκούς του, ούς επαφήκε πρό τινων ημερών εν τη Νέα Εφημερίδι, προκειμένου περί της δημοτικής εκλογής Σκιάθου.

Μ’ ένα σμπάρο, δυο δικαιώσεις! Αφενός ο Παπαδιαμάντης χρησιμοποιεί (φυσικά!) τον τύπο «έωλος» με τη μεταφορική σημασία (κι ας έχουν βαλθεί μερικοί να μας πείσουν ότι το έωλος σημαίνει αποκλειστικά και μόνο ‘μπαγιάτικος’) και αφετέρου, το κυριότερο, μιλάει για «ασκούς» του Αιόλου σε πληθυντικό. I rest my case, θαρρώ ότι λένε οι αγγλοσάξονες σ’ αυτό το σημείο.

Γελοιογραφία του Στάθη Σταυρόπουλου από το 1993. Περιέργως, σε άρθρο του το 2004 ο ίδιος θεωρεί λάθος το «ασκοί του Αιόλου».

Advertisements

115 Σχόλια to “Οι ασκοί του εώλου”

  1. π2 said

    (Σπεύδω να γραφτώ στα σχόλια σαν τον αίολο Κεντέρη, με τα έωλα επιχειρήματα για την προσπάθειά του να υποβληθεί σε έλεγχο ντόπινγκ, και επανέρχομαι αργότερα).

  2. Θρασύμαχος said

    Φοβούμαι ότι δεν πρόκειται για απλό σφάλμα του λεξικού Μπαμπινιώτη, αλλά για κάτι πολύ χειρότερο: κρυπτοκανονιστική αλαζονεία. Στο φαντασιακό πύργο της Λεξιλογικής Ορθότητας, ο πυργοδεσπότης θεωρεί ότι καλύτερα θα ήταν να υπήρχε επίθετο «αίολος» παρά να είχε επεκταθεί η σημασία του «έωλος». Πες το και έγινε, ή τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα αν εκείνη δεν συμφωνεί με τη θεωρία μας. Τα λοιπά περί δήθεν παλαιάς χρήσης ή μετακίνησης τόνων, είναι προφάσεις. Ανάλογη είναι η βίβλος γενέσεως των περισσότερων νεολογισμών του επίμαχου λεξικού. Επανέρχομαι στο συναφή καημό μου: γιατρέ μου, πείτε κάτι και για το τερατούργημα «δωσίλογος»!

  3. ππ said

    ΠΟλύ ωραίο άρθρο! Εγώ, εδώ στο εξωτερικό, είχα χάσει όλα αυτά τα επεισόδια: αγννούσα την ύπαρξη του «αίολος», όπως και του «ορθοπαιδικός», να μην μιλήσω για τα «αγώρι» και «τσηρώτο». Συμφωνώ με τον Θρασύμαχο για τα κίνητρα Μπαμπ.
    Α προπό, τι λέμε για το «ρωμαντικός» του Δημαρά;

  4. Νέο Kid Στο Block said

    «περιπτώσεις κειτουκειτισμού» ή τιπουκειτισμού; 🙂

    Μιας και λές I rest my case! να απαντήσω Petrounias & Sarant rule!

    Kαι μια εξομολόγηση: M’αρέσει ο ασκός και όχι οι ασκοί ,γιατί οταν ειναι ολοι οι αέρηδες σ’ενα τσουβάλι και ξεμπουκάρουνε ομού…γαία πυρί μιχθήτω. 🙂

  5. Νέο Kid Στο Block said

    Επειδή δεν διαθέτω Μπάμπι , μια ερώτηση: Tα αιολικά πάρκα πώς τα αποκαλεί; γιατί εδώ υπάρχει ένα θεματάκι…
    (Εκτός αν εξ ορισμού, τα αιολικά θεωρούνται εωλικά ,δηλαδή μουσαντόπαρκα ή πάρκα-φαντάσματα,αυτά δηλ. που ενώ έχουν »απορροφήσει» κονδύλια και επιδοτήσεις, τελικά παράγουν αιολική ενέργεια που αντιστοιχεί σε μία μερίδα γίγαντες…)

  6. Θρασύμαχος said

    Επίσης πρέπει να σημειώσουμε ότι οι μπαμπινιωτισμοί υποβοηθούνται από τα έντυπα του ΔΟΛ, τα οποία τους καταπίνουν αμάσητους ακόμη και όταν όλος ο υπόλοιπος τύπος εμμένει σε διαφορετικές ορθογραφικές εκδοχές. Επί σειρά ετών στις οικονομικές σελίδες Βήματος & Νέων κυριαρχούσε ο μπαμπινιώτειος τύπος «το εύρο – του εύρου – τα εύρα»! Λυπάμαι μόνο τους Σαραντάκους του μέλλοντος, που ψάχνοντας για τις εν χρήσει λέξεις της σημερινής εποχής θα πέφτουν πάνω σε τέτοιες παραδοξολογίες και άντε μετά να κατανοήσουν την ιδιαιτερότητα των εν λόγω εντύπων.

  7. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    6: Αυτό με τα «εύρα» στα Νέα δεν το είχα προσέξει, ίσως επειδή ήταν μόνο στις οικονομικές σελίδες.

  8. τζουτζούκος said

    Και σ αυτή την περίπτωση η επιλογή ορθογραφίας είναι καθαρά θέμα ιδεολογίας. Όπως έλεγε κι ο Γ. Χάρης, εκείνοι το λεξικό τους κι εμείς το δικό μας. Το θέμα είναι πως η γραφή αίολος δεν στηρίζεται επιστημονικά. Εδώ σε άρθρο του στο Βήμα στις 4/12, ο επιστήμονας σε μια ανάλυση για τη σύγχρονη δουλεία, βλέπει εκτός των άλλων ως μια αιτία και τα γκρίκλις, τις ξενόγλωσσες πινακίδες, την απομάκρυνση απο τη θρησκεία και την ορθόδοξη πίστη. Σηκώνεις τα χέρια ψηλά.

  9. 8 http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=433215&h1=true
    Τύφλα νάχει ο Γιανναράς.

  10. Νέο Kid Στο Block said

    7. Mε χαρά διαπιστώνουμε ότι το αφεντικό από ψεσινός αίολος, έπιασε σήμερις γης!
    Νικουκύρ, για τα άρθρα σου τελικά δεν ισχύει το λαϊκό «μη έωλα κουλούρια λέει ο κουλουράς»
    (αλήθεια, το αντίθετο του έωλος (μπαγιάτικος) πιο είναι; Δεν θέλω το «φρέσκος», κατι λόγιο και φιγουρατζίδικο ζητώ! 🙂

  11. physicist said

    Θυμάμαι την έκπληξή μου όταν, σχετικά πρόσφατα, μορφωμένος συνομιλητής (όχι εδώ, αλλού) χρησιμοποιούσε διαρκώς τη γραφή αίολος για να εκφράσει τις αντιρρήσεις του σε επιχειρήματα κατά τη γνώμη του έωλα. Όταν άλλος (όχι εγώ) τού υπέδειξε ότι αυτό δεν στέκει, εκείνος με αλαζονεία απάντησε «μην εκτίθεστε». Λείποντας πολλά χρόνια απ’ την Ελλάδα και έχοντας χάσει πολλά κεφάλαια, δεν μπορούσα να καταλάβω τι γίνεται και δίστασα να πω τη γνώμη μου γιατί καμιά φορά αρχίζεις ν’ αμφιβάλλεις αν σε ξεγελάει η μνήμη σου, που λέει ότι ποτέ μα ποτέ στη ζωή σου δεν είχες δει το επίθετο «αίολος». Πολύ περισσότερο μάλιστα που θυμόμουν το «έωλος» σε τίτλο εφημερίδας καθαρευουσιάνας (ίσως ήταν η Εστία, δεν θυμάμαι πλέον) και μάλιστα σε γένος θηλυκό («Η θέσις της Αντιπολιτεύσεως αντισυνταγματική και έωλος» ή κάτι τέτοιο) κι αυτές, όσο νάναι, τα Αρχαία τα κατέχουνε.

    Νίκο, το άρθρο σου ξεκαθάρισε μερικά πραγματάκια και σ’ ευχαριστώ πολύ!

  12. Μαρία said

    20 Σε κάποιες περιπτώσεις νωπός.

  13. Νέο Kid Στο Block said

    Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο έωλος είναι τελικά ο μπανάλ , έτσι;
    Ωραία ακούγεται πάντως. Είσαι τρε εολιέν! (αντί του είσαι τρε μπανάλ!)

  14. Μαρία said

    10 όχι 20

  15. physicist said

    #12, 14. Μαρία, το ‘ξερα ότι γνωρίζεις το παρελθόν τόσο καλά όσο ίσως κανείς άλλος. Αλλά και το μέλλον βρε κοπέλα; 😉

  16. Θρασύμαχος said

    7: http://www.tovima.gr/relatedarticles/article/?aid=88911

  17. Μαρία said

    15 Τέτοια ώρα τέτοια λόγια. Δεν είμαι πρωινός τύπος.

  18. rogerios said

    Οικοδεσπότη, όταν παίζεις στο γήπεδό σου είσαι σαν τη Μπαρσελόνα στο Καμ Νόου (και με 100 χιλιάδες κόσμο να φωνάζει). 🙂

    [δεν θα έπρεπε όμως να μιλάμε για «πατρολογικό» λεξικό κι όχι για πατριστικό;]

  19. Νέο Kid Στο Block said

    Εγώ πάντως το πιασα ότι to 12. πάενε σε ταμάς! είμαι έωλος δα μέσα πλέον! 🙂
    To νωπός δεν ικανοποιεί. Τρεζ εολιέν! (για να διορθωσω και την προφορά , μη σκάσει μύτη ο Νικολά και μου τα χώσει. 🙂

  20. Ο Μπαμπινιώτης και η ομάδα του τι απαντάνε;

    Το «αίολος» πρέπει να το είχα διαβάσει και σε βιβλία που εκδόθηκαν πριν το 1998 που πρωτοκυκλοφόρησε το λεξικό Μπαμπινιώτη.

    Ἀρχὴ παιδεύσεως ἡ τῶν ὀνομάτων ἐπίσκεψις.

    Πολύ πριν τεθεί το ευρώ σε κυκλοφορία ο Μπαμπινιώτης είχε προτείνει να λέγεται στα Ελληνικά το εύρο, του εύρου, τα εύρα, των εύρων. Δε βρίσκω το άρθρο του με την πρόταση, αλλά μόνο επαναλήψεις απ’ τον Μάρτιο του 1997 (1997-03-02, 1997-03-30).

    Στο Βήμα βρίσκω την «ακεραιότητα του εύρου» ήδη στις 1996-07-21. Μπορεί να είχε εμφανιστεί και παλιότερα και να μην έχει ψηφιοποιηθεί.

  21. Μαρία said

    18 Πάλι ξέχασε να το διορθώσει.

  22. LandS said

    Συμβιβαστική πρόταση:

    Έωλος= αστήρικτος. Αίολος (κατά Μπ. από το αιόλος) =ασταθής ή μάλλον αυτός που δεν στέκει. Αλλά κατά την συντριπτική πλειοψηφία όσων δεν έχουν διαβάσει ούτε καν Μπαμπινιώτη, από τους άνεμους και τον θεό τους, σύγχρονη γέννηση, έστω καινοφανής.
    Το επιχείρημα είναι έωλο σημαίνει το επιχείρημα δεν στηρίζεται.
    Το επιχείρημα είναι αίολο σημαίνει το επιχείρημα δεν στέκει.

    Η ετυμολογία που δίνει το λεξικό του Μπ. είναι, όπως αποδεικνύεται από τον Νικοκύρη, έωλη. Ενώ όλη η επιχειρηματολογία περί του σωστού ή λάθους της μιας ή της άλλης λέξης, θα μπορούσαμε να την πούμε αίολη.

    Γιατί δηλαδή να έχουμε λιμό και λοιμό. Ας έχουμε έωλα και αίολα.
    Τώρα, αν αυτό το τελευταίο είναι έωλο (ή αίολο) τι γίνεται;

  23. Μαρία said

    Το αρχικό άρθρο, όπως φαίνεται απ’ τις επιστολές, είναι στις 25/2/97
    http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=86741

  24. Νέο Kid Στο Block said

    18. “mes que un traductor» κατά το mes que un club της Μπάρτσα. 🙂

  25. ππαν said

    Το εύρο (ή ευρό)/ εύρα (ευρά) δεν είναι κακη πρόταση.

  26. To διάβασα, απνευστί το ερρόφησα και το ξαναδιάβασα (αναρρόφησις;).
    Ώστε η οξύμωρος αναπαλαίωσις (‘αναπαλέωση’, σε πινακίδα μεγάλης εταιρείας στην Λευκωσία) παραπέμπει στην αναπαλ-εώληση;

  27. 23: Α μπράβο, αλλά δεν είναι του 1997, αλλά του 1996: Ο κ. Γ. Μπαμπινιώτης σε παλαιότερο δημοσίευμά του («Το Βήμα», 25.2.96) εξέτασε τις μορφές που θα πάρει ενδεχομένως στη γλώσσα μας το νέο ευρωνόμισμα, το περιβόητο εύρο, όταν ευδοκιμήσουμε οικονομικά να το δούμε και στη χώρα μας. Απ’ ό,τι βλέπω η ψηφιοποίηση άρχισε μόλις στις 1996-07-21, άρα δεν περιλαμβάνει την πρόταση του Μπαμπινιώτη.

  28. Θρασύμαχος said

    22: Όμως τί πάει να πει «γιατί δηλαδή να έχουμε τούτο, ας έχουμε λοιπόν εκείνο»; Θ’ αποφασίσει το Ιερατείο των Λεξιπλαστών; Αν είναι έτσι, ας πιάσουν όλες τις λέξεις με διπλή ή τριπλή σημασία και ας αλλάξουν από ένα γιώτα η ωμέγα ή ό,τι άλλο μπορούν, προκειμένου να μην μπερδεύονται οι χρήστες. Κάτι έχουν υποψιαστεί επ’ αυτού ο Κάφκα και ο Όργουελ.

  29. αλλόφιλος said

    @Ππ, 3
    Και το «ορθοπαιδικός» μπαμπινιώτειας έμπνευσης είναι; Θυμάμαι το είχα πρωτοδεί πριν από μερικά χρόνια σε ταμπέλα νοσοκομείου και τραβούσα τα μαλλιά μου. Έκτοτε το συναντώ όλο και πιο συχνά. Μάλιστα μαθαίνω ότι δημιουργήθηκε νέα συναφής ειδικότητα, ορθογεροντικός.

  30. Τελικά, η ορθογραφία κρύβει πολλά! Έβλεπα επί μέρες την αναγγελία του Σκάι για την εκπομπή «Βατοπαίδι» και απόρησα που δεν το γράφουν με ε, το Βατοπέδι, αλλά με αι, όπως μόνο οι κομπιναδόροι Βατοπεδικοί επιμένουν, μπας και του δώσουν λίγη θεϊκή θαυματουργή αύρα από τη διάσωση του παιδιού που έπεσε στα βάτα και ξέρω-γω-τι-άλλο. Χτες κατά λάθος είδα μισό επισόδειο και έφριξα. Πολύ τους λιβάνιζαν τους λαμογίους Βατοπεδινούς.

  31. Αλλόφιλε (στο 29)
    Ναι. Και οι χειροπέδες πρέπει να γράφονται χειροπαίδες όταν τις φοράνε σε νεαρούς. Όπως γίνεται συνήθως, δηλαδή. Κι άμα τις περάσουν σε κάνα γέρο, να τις λέμε γεροπέδες!

  32. Μαρία said

    29 Όχι.
    https://sarantakos.wordpress.com/2011/12/07/stathi/#comment-91625

  33. ππαν said

    29: κι εγώ έπαθα πλάκα, αν και όπως φαντάζομαι λέει η Μαρία από πάνω μου δεν είναι του Μπαμπινιώτη. Αλλά βέβαια η λογική αν αλάζουμε στα ξαφνικά την ορθογραφία λέξεων στα καλά καθούμενα είναι μπαμπινώτειας έμπνευσης. Και αλλάζουμε πάντα στο πιθο πολυτελές: βάζουμε δίψηφα, ω που είναι πιο σέξυ από το ο κλπ.
    Ένας ορθογεροντικός (:))είναι πάντα χρήσιμος, ως γνωστόν ή από πέσιμο..

  34. π2 said

    Σκύλε (30) το σκάειο (τσκςςςς) πόνημα για το Βατοπέδι είναι μάλλον η σκανδαλώδης απόληξη του σκανδάλου. Δεν έχω ματαδεί τόσο μονόπλευρη παρουσίαση σε οποιοδήποτε θέμα. Ακόμη και το πιο στρατευμένο ΜΜΕ θα δίσταζε να προβάλει ένα τέτοιο infomercial. Αλλά το κανάλι που έκοψε τις ενημερωτικές εκπομπές επειδή οι εργαζόμενοι τόλμησαν να απεργήσουν δεν διστάζει να το δείχνει τρις ημερησίως αυτές τις μέρες.

  35. Μαρία said

    33 Ππαν, κι εγώ έτσι πίστευα, ήταν απ’ τα επεισόδια που έχασα, αλλά ο Νικοκύρης με επανέφερε στην τάξη.

    34 Όχι και τόλμησαν. Σήμερα γράφει οτι δεν ήθελαν αλλά τους απείλησαν/εκβίασαν απ’ την ΕΣΗΕΑ.

  36. Ηλεφούφουτος said

    sx 22 Προτείνω επίσης να καθιερωθεί διάκριση προκειμένου για τα πλημύρα και πλημμύρα. Το πρώτο όταν το νερό φτάνει μέχρι το γόνατο, το δεύτερο όταν το νερό φτάνει μέχρι το στήθος και κολυμπάνε και παπάκια. Η πρόταση να εισαχθεί και τύπος «πλημμμύρα» για περιπτώσεις όπου το νερό φτάνει μέχρι τη μύτη του καμπαναριού ελέγχεται ως ακραία.

    Νικοκύρη, μπράβο για τους κόπους σου και τα ωραία κείμενά σου.

    Ότι δεν υπάρχει λέξη «πατριστικό» αλλά «πατρολογικό» και ότι τις οικουμενικές συνόδους δεν τις λέμε συμβούλια δεν θα το ματαξαναπώ γιατί νιώθω μονότονος, μίζερος, λαθολόγος και γκρινιάρης (είπε ο μονότονος).

  37. Ηλεφούφουτος said

    Προς τι αυτές οι αντιδράσεις για το άρθρο του Μπαμπινιώτη; Ο άνθρωπος είναι συντηρητικός και λέει την άποψή του με βάση το δικό του ιδεολογικό πλαίσιο, και σε αυτό το πλαίσιο βρίσκω προσωπικά αξιέπαινο ότι μιλάει για «µια πρωτόγνωρη µορφή δουλείας, σε µια πλήρη εξάρτηση από αγορές, τράπεζες και ξένα εποπτικά όργανα» και ότι η κατακλείδα του άρθρου του είναι ότι το να προσπαθήσει να επιβάλει κανείς τα κατά την άποψή του αναγκαία διά της βίας είναι επικίνδυνο και ανόητο. Τη στιγμή που ένα σωρό γραφίδες στην έγκριτη φυλλάδα όπου τα γράφει έχουν πάρει φόρα και ζητάνε χωροφύλακες, τη δε εξάρτηση τη θεωρούν κάτι φυσιολογικό και αυτονόητο.
    Είναι δεξιός ουμανιστής. Προτιμάτε τους σύγχρονους δεξιούς; Τους νεοφιλελεύθερους κρυπτοφασίστες που δεν κωλώνουν πουθενά; Που δεν έχουν «ταμπού», όπως λέγαμε και χτες;
    Αν υπάρχει κάτι στο οποίο θα τον έλεγχα εγώ, είναι στο πώς συμπεριλαμβάνει τον εαυτό του, αν καταλαβαίνω σωστά, στις «µεµονωµένες φωνές και µικρές ανήµπορες δυνάµεις που αντιστάθηκαν, όπως κάποιοι διανοούµενοι» στη «δουλεία τού βολέµατος, … των πελατειακών σχέσεων, … τής ανοργανωσιάς, τής ανευθυνότητας, …, τού καιροσκοπισµού, τής αρπαχτής, …»

  38. Αλλόφιλος said

    Σκύλε, αν απορούσες κι εσύ που χάθηκε ο Ρουσόπουλος τόσο καιρό, ήταν στο Σκάι και ετοίμαζε την εκπομπή για το «Βατοπαίδι».

  39. Μπουκανιέρος said

    Το άρθρο είναι κλασικός Σαραντάκος, στις καλύτερες στιγμές του!
    (Σε φόρμες κι ο Θράσος, που έκανε καλές παρατηρήσεις στα 2, 6 και 28).

    Ηλεφού (37), ακριβώς επειδή αυτά που επισημαίνεις στη γ’ παράγραφο είναι λιγάκι προκλητικά, από κάποιον άνθρωπο που ξέρουμε καλά το βίο και την πολιτεία του, ακριβώς γι’ αυτό η επιείκεια της α’ παραγράφου χωλαίνει κάπως.
    Για τους «κρυπτοφασίστες», μήπως το «κρυπτο-» έχει αρχίσει ν’ ακούγεται κάπως απαρχαιωμένο;

  40. ππαν said

    36: η διάκριση είναι πολύ εύστοχη, αλλά, καθώς τα γράμματα που εκφράζουν πρωτογενώς την υγρασία είναι άλλα, αντιπροτείνω αντίστοιχα: πλημυρα, πλημύρρα και πλημύρρρα. Τα «πλλημύρα, πλλλημύρα» είναι ιδιωματικά και απαντώνται πάνω από το αυλάκι.

  41. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα σχόλια!

    8-9: Ναι, απ’ όλα έχει ο μπαχτσές -εντυπωσιάστηκα κι εγώ.

    11: Ώστε «εκτίθεσθε» είπε;

    16: Μερσί. Ο ϊδιος Μπάμπης, υποθέτω (ένας είναι ο Μπάμπης).

  42. sarant said

    18: Το «πατριστικό» είναι δυστυχώς λάθος (μου). Πατρολογικό μάλλον,. αφού πατρολογία.

    20: Λύκε, για το αν βρίσκεται σε κείμενα προ του 1998 η λέξη αίολος: δεν μπορώ να το αποκλείσω και θα έλεγα ότι μάλλον μπορούμε να βρούμε (αν και εγώ δεν έχω βρει, παρόλο που έψαξα). Στο ετυμολογικό λεξικό του, που βγήκε πριν από 3 περίπου χρόνια, ο Μπ. διατηρεί τη διάκριση εωλου/αιόλου, παρόλο που θα είχε δει τις δικές μας αντιρρήσεις, αλλά δεν φέρνει νέο επιχείρημα. Ο ΝΔΤριανταφυλλόπουλος, στο πρόσφατο άρθρο του (βλ. το ιστολόγιο του Χάρη) λέει ότι θα είναι καινοφανής τύπος.

  43. sarant said

    22-28: Μακάρι να φτιαχτεί η λεπτή διάκριση, αν και ως γνωστόν οι λεπτές διακρίσεις όμορφα καίγονται ή κάτι τέτοιο. Πάντως, πρόσφατα βρήκα μια περίπτωση όπου κάτι είναι αίολο αλλά όχι έωλο.

    http://www.tovima.gr/politics/article/?aid=428462

    Το επισήμανε πρώτος ο Λίγγρης στη Λεξιλογία. Ο τίτλος λέει «Η παραίτηση της κυβέρνησης θα άφηνε τη χώρα αίολη». Δηλαδή έρμαιο, φτερό στον άνεμο. Και όχι έωλη, με οποιαδήποτε σημασία της λέξης.

    Βέβαια, στο κυρίως κείμενο το διορθώσαν σε «έωλη». Οι λεπτές διακρίσεις που καίγονται κτλ.

  44. sarant said

    29: Αλλόφιλε (καλό όνομα!) σου απάντησαν οι προλαλήσαντες -για το θέμα δεν έχω γράψει επειδή δεν καταλαβαίνω γιατί εξάπτει τόσο τα πάθη.

  45. sarant said

    20: Λύκε, μάθαμε και κάτι σήμερα, σ’ ευχαριστώ. Λοιπόν, το «αρχή σοφίας ονομάτων επίσκεψις» δεν είναι σωστό ή τουλάχιστον δεν το έλεγαν οι αρχαίοι, έχει δίκιο και ο Λίγγρης (φυσικά). Αρχή σοφίας, φόβος Κυρίου (ή Θεού) έλεγαν (οι χριστιανοί).

  46. aerosol said

    «το σκάειο (τσκςςςς) πόνημα»
    Έγραψες, ο τεράστιος!
    🙂

  47. Χεχε, όντως έγραψε!
    Σκάι κι απογειώνεται…

  48. 45: Αρχή σοφίας, φόβος Κυρίου (ή Θεού) έλεγαν (οι χριστιανοί).
    Δεν το γνώριζα, ευχαριστώ.

    Υποπτεύομαι ότι ο Μπαμπινιώτης σκέφτηκε ως εξής: Δε στέκει να λέμε «έωλο επιχείρημα». Τι θα πει ότι ένα επιχείρημα είναι μπαγιάτικο; Αυτό που εννοούμε είναι ότι το επιχείρημα δε στέκει, το παίρνει το πρώτο αεράκι. Ρε μπας κι ήταν «αίολο» και το μπερδέψανε; Το λογικό αυτό είναι. «Αίολο επιχείρημα», μάλιστα, αυτό ΕΧΕΙ νόημα! Στο σημείο αυτό ο Μπαμπινιώτης μπέρδεψε τη λογική με την πραγματικότητα. Τη συνέχεια την ξέρουμε.

    Παρεμπιπτόντως έψαξα το Βήμα χωρίς να καταφέρω να βρω λέξη «αίολος» με τη σημασία «έωλος» πριν το 2005. Αντιθέτως «έωλος» υπάρχει απ’ τις 1996-10-20, δηλαδή ήδη απ’ τους πρώτους μήνες της ψηφιοποίησης.

  49. Θρασύμαχος said

    18+42: η παραδρομή «πατριστικός» προδίδει γερμανικές http://de.wikipedia.org/wiki/Patristik επιρροές

  50. Νέο Kid Στο Block said

    Μόνο ο Μπάμπι έχει δικαίωμα να ερμηνεύει τα ίδια έπη. Ο Μπάμπι δεν είναι Πάγκαλος (αν μη τι άλλο…)

  51. Θρασύμαχος said

    43: «Μακάρι να φτιαχτεί η λεπτή διάκριση», όχι όμως στο εργαστήριο του δόκτορος Καλιγκάρι. Ας τη φτιάξει η ζωή η ίδια και μετά τα ξαναλέμε.

  52. spiral architect said

    Εγώ είμαι της «παλιάς σχολής» και ξέρω:

    – Τον αίολο αυτός που εύκολα μπορεί να ανατραπεί λογικά και κατά συνέπεια δεν είναι αξιόπιστος: με αίολες υποσχέσεις και λόγια δεν λύνονται τα προβλήματα || όλα τα επιχειρήματά του αποδείχθηκαν αίολα· δεν έπεισε κανέναν ΣΥΝ. αστήρικτος, αθεμελίωτος. [ΕΤΥΜ. < αρχ. αίόλος «ταχύς – ευμετάβλητος, άστατος», με επίδραση τού κύρ. ον. Αίολος ως προς τον αναβιβασμό τού τόνου στην προπαραλήγουσα: αἰόλος > αἴολος. Βλ. κ. Αιολείς].

    και

    – Τον έωλο (αρχαιοπρ.) 1. (συνήθ. για τρόφιμα) που έχουν απομείνει από την προηγούμενη μέρα ΣΥΝ. μπαγιάτικος, μουχλιασμένος ANT. φρέσκος, νωπός· 2. εσφαλμ. γραφή αντί τού αίολος (βλ.λ.). ΣΧΟΛΙΟ λ. αίολος. [ΕΤΥΜ. < αρχ. έωλος < εως «χάραμα, αυγή» + παραγ. επίθημα -λος].

    copy-paste από ΕΔΩ όπου αναφέρει και εσένα Σαραντάκο σαν αναφορά.

    Χωρίς να κοιτάξω το λεξικό του Κριαρά, θυμάμαι αυτά που μού έμαθαν στο (κλασσικό) Λύκειο, όπου οι «ασκοί του Αιόλου» άνοιξαν στην Οδύσσεια, στέλνοντας το καράβι του Οδυσσέα … στου διαόλου τη μάνα!
    Ο «έωλος» είναι ο αστήρικτος.

    Ολα τα παραπάνω χωρίς να είμαι ο καθ’ ύλην αρμόδιος, όπως πολλοι εξ υμών, που φαίνεται ότι το κατέχετε τις ετυμολογίες καλύτερα από ένα απόφοιτο κλασσικού Λυκείου και μετέπειτα σχολής θετικών επιστημών … 😳

  53. sarant said

    52: Αυτό που κοπυπαστάρεις, Σπιράλ, είναι αυτό που γράφει το Λεξικό Μπαμπινιώτη. Σε κείμενα δεν έχω βρει το λεξικογραφικό φάντασμα «αίολος»

  54. π2 said

    42: Δεν το είχα προσέξει το πατριστικό (δείγμα ότι πρόκειται για «λάθος» που είναι διάφανο και δεν ενοχλεί). Πατρολογικό δεν έχω ακούσει, πατερικό είναι ο συνήθης όρος (μεταξύ άλλων και για το λεξικό του Lampe).

  55. Θρασύμαχος said

    43: είναι προφανές ότι οι διορθωτές του ΔΟΛ, και -απ’ ό,τι φαίνεται- μόνον αυτοί, έχουν εγκολπωθεί τις επιλογές Μπαμπινιώτη και μεριμνούν για τη σταδιακή αποδοχή τους από το αναγνωστικό κοινό.

  56. Θρασύμαχος said

    39: merci

  57. zeng26 said

    Στην Κύπρο μιλάνε για την ευρώ, τις ευρώ, ίσως κατ’ επίδρασιν της λίρας (που προηγείτο).Διάβαζα από μικρός εφημερίδες και οι φλογεροί δημοσιογράφοι, οι καλύτεροι κάλαμοι, που έγραφαν τα κύρια άρθρα των εφημερίδων, με δίδαξαν τη λέξη έωλος με τη σημασία αστήρικτος, έτοιμος να καταρρεύσει. Οταν, μεγάλος πια, μπήκα στην δουλειά της εφημερίδας, ανεκάλυψα ότι λάθος ήξερα τη λέξη. Μαζί με μένα, από τον Δημητράκο ξέμαθαν τη λέξη και άλλοι, επιφανείς αυτοί.
    Πολιτισμένη κοινωνία είναι όταν μπορείς να εμπιστεύεσαι τον άλλο, κι εμείς εμπιστευόμαστε τα εργαλεία της δουλειάς…

  58. Σπειροτέκτονα (52), η παλιά σου σχολή πρέπει να είναι αρκετά καινούργια αν περιλαμβάνει τη λέξη «αίολος» ως επίθετο που να σημαίνει «αστήρικτος». Όπως ακριβώς τονίζει το δημοσίευμα όπου μας παραπέμπεις, η γραφή αυτή είναι πλάσμα του Μπαμπινιώτη, που χάρη στο κύρος του έχει αρχίσει να διαδίδεται. 50 ευρώ βραβείο στον πρώτο που θα μου βρει τεκμηριωμένη χρήση της πριν από το 1990! (Δεν εννοώ φυσικά το αρχαίο «αιόλος», αλλά και γι’αυτό προσφέρω δεύτερο βραβείο 25 ευρώ σε όποιον βρει τεκμηριωμένη χρήση του στον 20ό αιώνα.)

  59. Μπουκανιέρος said

    54 Συμφωνώ με όσα λέει ο π2 για το πατριστικό και το πατερικό, αλλά έχω ακούσει και το πατρολογικό.
    Και τα τρία μπορούν να σταθούνε, νομίζω.

  60. Νιούφης said

    Φίλοι του blog, ζητώ την βοήθειά σας. Τελευταία έχω «ανακαλύψει» τον HOELDERLIN και αναρωτιέμαι αν υπάρχουν στα ελληνικά καλές μεταφράσεις. Μού πρότειναν το «ΕΛΕΓΕΙΕΣ, ΥΜΝΟΙ ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ» από τις εκδόσεις «Άγρα», αλλά επειδή οι γνώσεις μου για το έργο του είναι ελάχιστες, θα εκτιμούσα αφάνταστα κάποια καθοδήγηση. Αν δεν υπάρχει κάτι αξιόλογο στα ελληνικά και γνωρίζετε κάποια καλή αγγλική μετάφραση θα εκτιμούσα να την αναφέρετε.

  61. 5,
    Οι Aioli (χωρίς δίφθογγο) ίσως συνοδεύουν την μια μερίδα γίγαντες με σκορδαλιά/αλιάδα. Οι ανάγκες εξαερισμού και η μεσολάβηση του Αιόλου, ως επακόλουθο, καθίστανται προφανείς.

  62. Νέο Kid Στο Block said

    57. «Στην Κύπρο μιλάνε για την ευρώ, τις ευρώ, ίσως κατ’ επίδρασιν της λίρας (που προηγείτο).»
    Είσαι σίγουρος; Δεν έχω ακούσει ποτέ στη Κύπρο (που ζω μόνιμα) η ευρώ, τις ευρώ. Μόνο το και τα.
    Και το κατ’επίδραση της λίρας θα ίσχυε και για μας και την δραχμή, όχι;

  63. Νέο Kid Στο Block said

    61. 🙂 🙂

  64. ΣΑΘ said

    @ [36], [42]

    » Πατριστικό[ς] » :

    Υποθέτω ότι πρόκειται περί ‘βιαστικής’ απόδοσης στα Ελληνικά τού patristic, patristisch κ.ά.

  65. καινοφανής και αιολώδης
    μπαμπινιωτισμός 😉

    52

    Το επίθημα είναι -λός και όχι -λος
    κανονικά θα έπρεπε να ‘ναι εωλός κατά σιωπηλός, φειδωλός, απατηλός κτλ. Άλλο παράδειγμα επιθέτου με κατ’εξαίρεση αναβιβασμό τόνου υπάρχει;

    Από πού και εως πού ο πρωινός
    είναι και μπαγιάτικος; Να αντι-
    κατασταθεί από τα χθίζωλος,
    έχθωλος και χτεσινιάτικος 🙂

  66. babis said

    @41 Με ζήτησε κανείς;

  67. sarant said

    58: Βάζω κι εγώ άλλα τόσα, όσα κι ο Άγγελος, να διπλασιαστούν τα έπαθλα!

  68. NeoKid (19), σου έχει απαντήσει εδώ και δυο χιλιάδες χρόνια ο Φρύνιχος:
    «Νηρόν ύδωρ, μη είπης, αλλά πρόσφατον, ακραιφνές»

  69. Νέο Kid Στο Block said

    Σιγά τα έπαθλα ρε χουβαρντάδες Άγγελε και Σαράντ!
    (Φαντάζομαι να αντιλαμβάνεστε ότι η τσιγγουνιά σας μπορεί να εκληφθεί ως αμφιταλάντευση και αβεβαιότητα από την πλευρά Μπάμπι και να καταστήσει τα επιχειρήματά σας αίολα)…βάλτε κάτι παραπάνω! Ο νιος είναι λεβέντης! 🙂 🙂

  70. Μαρία said

    60 Υπερίων ή ο ερημίτης στην Ελλάδα, εκδ. Ηριδανός χ.χ.

  71. Nίκος της Τρελής said

    Η παρακάτω ιστορία είναι 100% πραγματική και την μεταφέρω από δεύτερο χέρι.

    Σκηνή: Τέλη 90ς, ταμείο και backstage πολυσύχναστου σουβλατζίδικου κάπου στο Περιστέρι, σε ώρα αιχμής.
    Πρόσωπα: Νίκος (αφηγητής και ταμίας) ηλικίας ~20 χρονών, κόρη ιδιοκτήτη, κακομαθημένη λαικιά ~20 χρονών, που βοηθάει γενικώς, σερβιτόροι, ψήστες, και ντελιβαρέδες.

    [Αδιάφορη συζήτηση μεταξύ Κόρης, σερβιτόρας1, Νίκου, ενώ δουλεύουν ]
    Νικ: … Έλα τώρα ρε Κ.! Κόφτον Αίσωπο!
    Κόρη: Τι να κόψω?
    Νικ: Τον Αίσωπο μωρέ…
    Κόρη: Δηλαδή? Ποιος ειναι αυτός? Τι εννοείς?
    Nικ: Τα φίδια που λες. Αποκλείεται να ισχύει ότι…
    Κόρη: 1ον δε λέω φίδια και δεύτερον που κολλάει αυτός ο Εσοπός.
    Νικ: Μα καλά, δεν ξέρεις τον Αίσωπο!?
    Κόρη: Όχι δεν τον ξέρω! Αυτός με ξέρει?
    Νικ: …..
    Κόρη: [προς την σερβιτόρα] Εσύ τον ξέρεις αυτόν τον Έσοπο?
    Σερβ1: Μα και βεβαία! Είναι ένας κυριούλης που έρχεται πολύ συχνά και κάθεται εκεί στη γωνία…
    Νικ: ΜΑ ΤΙ ΛΕΤΕ?! Δεν ξέρετε τον Αίσωπο? Τους μύθους του Αισώπου?!
    Κόρη, Σερβ: Ποιους μύθους και παραμύθια, μωρέ και γιατί θα πρεπε να τον ξέρουμε?
    Νικ: Μα είναι πολύ γνωστός, η αλεπού και το κοράκι, ο μύρμηγκας κι ο τζίτζιγκας, βρε κορίτσια δεν είναι δυνατόν να μην έχετε ακούσει πότε σας για τους μύθους του Αισώπου.
    Κόρη, Σερβ: Άσε μας ρε Νίκο με τα κουλτουριάρικα σου (ο Νίκος καθότι δεν άκουγε σκυλάδικα θεωρείται εξ ορισμού κουλτουριάρης)
    Νικ: [προς ψήστη] Τάδε, εσύ τον ξέρεις τον Αίσωπο ?
    Ψήστης: Όχι. Τι ‘ν’ τούτος, κάνα καινούριο παλτό που θα μας κουβαλήσουν πάλι?

    Ο Νίκος απελπισμένος αρχίζει να ρωτάει όλο το προσωπικό, προσπαθώντας μάταια να διαψεύσει ότι η γνώση της ύπαρξης του Αισώπου αποτελεί βαθύ κουλτουριάρικο μυστικό. Η Κόρη και η αρχική σερβιτόρα έχουν αποκτήσει το σαρδόνιο χαμόγελο του δεδικαιωμένου σταλεγάκια έχοντας αρχίσει την καζούρα. Απελπισμένος ο Νίκος απευθύνεται στον αλβανό ντελιβερά που μόλις έχει μπει για να παραλάβει παραγγελία. [Βρισκόμαστε τέλη 90ς και ο μετανάστης είναι φρέσκος, άρα με αρκετά σπαστά ελληνικά]

    Νικ: [προς ντελιβερά] Ρε συ Δείνα , πες μου σε παρακαλώ, εσύ τον ξέρεις τον Αίσωπο? Τον έχεις ακουστά, έστω?
    Ντελιβεράς: Ναι ρε Νικο. Πως ντεν ξέρει!
    Νικ: [ουφ]!
    Ντελιβεράς: Όλοι ξέρουν Αίσωπο!
    Νικ: [αναθαρρεί] Αυτό τους λέω κι εγώ! Πες τους γιατί δε με πιστεύουν!

    Ντελιβεράς: Καλά βρε, ντεν ξέρει τους ασκούς του Αισώπου !?

  72. Ηλεφούφουτος said

    Εντάξει, μην το κάνουμε και σίριαλ με το «πατριστικός»! Το είπε εκ παραδρομής ο Νικοκύρης αντί του πατερικός ή πατρολογικός, απλά σε κάθε επαναδημοσίευση αυτού του κειμένου το ξαναβλέπω, παρά την προηγηθείσα γκρίνια, αυτό ειν όλο.
    Το ότι το λάθος (εν προκειμένω παθητική μετάφραση, παθητική όπως όταν μεταφράζεις παθητικό το pathetic, και το θέμα δεν είναι εν προκειμένω ότι το παθητικός είναι ήδη καπαρωμένο από άλλη σημασία) δεν είναι λάθος ή είναι «λάθος» επειδή έχει διαφάνεια νομίζω ότι είναι πολύ γενναιόδωρη προσέγγιση την οποία δεν μπορώ να συμμεριστώ (ούτε και θα ήταν διδακτικά χρήσιμη, νομίζω, αλλά κυρίως δεν την ξέρω ως κριτήριο).

    Παρεπιφτού, μια φίλη μου που δούλευε ελέγκτρια στο τρένο Αθήνα-Μόναχο και ήξερε Γερμανικά και Ρωσικά, τα οποία συχνά χρησιμοποιούσε για κουβεντούλα με τους επιβάτες, τα μεν με τους Γερμανούς τα δε με τους Γιουγκοσλάβους, μου διηγόταν πώς την πάτησε μια φορά μπερδεύοντας τις δύο γλώσσες, όταν σε ερώτηση των Γερμανών του τύπου «πότε, ξερωγώ, θα λήξει η σύμβασή σου;» εκείνη απάντησε «Ναχ άινεμ γκοτ» (γκοτ στα Ρωσικά είναι ο χρόνος αλλά δυστυχώς στα Γερμανικά είναι ο Θεός) και οι Γερμανοί γούρλωσαν τα μάτια τους. Το θέμα είναι ότι, όταν το άκουσα εγώ, έχοντας πρόσφατη τη χρήση Ρωσικών, όχι μόνο κατάλαβα τι ήθελε να πει αλλά για δευτερόλεπτα προσπαθούσα να καταλάβω πού ήταν το πρόβλημα.
    Με το κριτήριο της διαφάνειας, θα μπορούσαμε να πουμε ότι στο επικοινωνιακό πλαίσιο Ηλεφούφουτου-φίλης του η φράση «ναχ άινεμ γκοτ = μετά από ένα χρόνο» δεν είναι λάθος.

  73. Κοσμάς Θέμελης said

    Επειδη σε αλλη αναρτηση ειχε ερθει η κουβεντα στον Βαρουφακη, αναρτω εδω ενα αρθρο του σε σχεση με την κριση, αρκετα διαφοροποιημενο απο τις τρεχουσες αποψεις. Ενας μυθος του Αισωπου.Αν θεωρηθει εντελως εκτος θεματος (που ειναι), δεν εχω αντιρρηση να διαγραφει πάραυτα.
    http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.8emata&id=11081…/

  74. eran said

    34, 38. Φαίνεται ότι η σκάεια /σκάειος (τριγενές και τρικατάληκτο ή δικατάληκτο το νέο επίθετο;) κολυμβήθρα του Σιλωάμ θα αναβαπτίσει όχι μόνο τους άγιους πατέρες αλλά και τους εξαφανισμένους μεγαλο-δημοσιογραφο-πολιτικούς από την Κυπαρισσία. Θα το διαπιστώσουμε στις εκλογές.

  75. Δημήτρης Μ. said

    Κατά τη γνώμη μου το αναφερόμενο στους πατέρες είναι πατρικό, το αναφερόμενο στους Πατέρες (της Εκκλησίας) είναι πατερικό και το αναφερόμενο στη έκδοση της Πατρολογίας (Patrologia Graeca) και στον κλάδο της Πατρολογίας πατρολογικό. Βέβαια το πατερικό με το πατρολογικό, πολύ συχνά, συγχέονται.

  76. voulagx said

    #73 Το λινκ που δουλευει: http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.8emata&id=11081
    Ωραιος ο Βαρουφακης!

  77. Μπουκανιέρος said

    60 Για τον Χέλντερλιν ίσως πρέπει να ρωτήσεις τη χάρη
    http://simiomatariokipon.wordpress.com/tag/friedrich-holderlin/

  78. zeng26 said

    @62

    Ναι, είμαι σίγουρος, διότι μου έκανε εντύπωση «η ευρώ» και ερώτησα. Αλλά, αφού είσαι Κύπριος, η δική σου πληροφορία είναι πιο έγκυρη, μπορεί να έτυχε σε μένα κάποιος ιδιόρρυθμος. Σε μας προηγήθηκε η δραχμή, σωστά– αν και δεν το είχα σκεφθή! Αλλη όμως η χωνευτική Αθήνα που όλα τα αλέθει και όλα τα ισοπεδώνει, και άλλο η Κύπρος: Οι άνθρωποι μιλανε τη γλώσσα τους, την κατοικούν, τη φορούν και την πλάθουν ακόμη οι ίδιοι , εδώ τη γλώσσα μας τη φοράνε οι εφημερίδες και τα Μεμμέ.
    Η ευρώ μου θυμίζει την Αφρώ και την Κλωθώ. Μου πάει καλύτερα.Μάλλον γι΄ αυτό μου εμεινε το περιστατικό στη μνήμη.

  79. Emphyrio said

    Sarantakian debunking. Yes!

  80. vioannis said

    «αιόλος ανήρ εις βόθρον εμπεσαίται» παροιμία από την εγκυκλοπαίδεια Δρανδάκη στο λήμμα: αιόλος, επίθετο του όφεως και των σκωλήκων εκ της κινήσεως αυτών // ευκίνητος, εύκαμπτος // ποικίλος, δόλιος, πανούργος, λέει το λήμμα και το υπογράφει ο ΦΒ, ίσως Φάβης Β. συντάκτης του «Ιστορικού Λεξικού της Ελληνικής Γλώσσης»
    αίολος δεν έχει.
    Έχει όμως και άλλα ωραία!
    αιολόσωμα (τα) (aelosoma) γένος σκωλήκων .
    αιολόμολπος, ο αιόλον, ποκίλην μολπήν (τραγούδι, ωδή) έχων, αιολόμολπος σύριγξ.

  81. Νέο Kid Στο Block said

    81. Τι θα γίνει αφεντικό; Με τα έωλα (αλλά ποτέ αιόλα) άρθρα θα τη βγάλουμε σήμερις;
    Άντε, ξύπνα και δώσε όπιο στο λαό! 🙂

  82. voulagx said

    Ενδιαφερον! http://news247.gr/ellada/paideia/to_thauma_toy_4thesioy_dhmotikou_sta_fourfoyra_rethumnoy.1535048.html?fb_ref=recArt

  83. ΣΑΘ said

    @ 81

    Επειδή «όπιο» δεν βλέπω να ‘σκάει μύτη’ σήμερα, τι θα λέγατε για ένα …. υποκατάστατο στα πεταχτά, (έστω και από άλλο [πρόσφατο] post);

    Για την περίπτωση που σας διέφυγε (και μόνο γι αυτήν), το σχόλιο [141] του «Ολετήρα τού Παπαχελά», απευθύνεται σε σας.

    Θα εκτιμούσα πολύ μιαν ειλικρινή απάντησή σας (δι’ ελαχίστων φυσικά) στον οικείο χώρο.

    Ευχαριστώ πολύ και

    Έρρωσο!

  84. S_Pablo said

    Για τον Χαίλντερλιν (πρέπει να τον γράφω Χέλντερλιν πλέον;) υπάρχει μια συλλογή από τις εκδόσεις Αρμός σε μετάφραση του Δημήτρη Γκότση και μια από τις εκδόσεις Αιγόκερως σε μετάφραση Άρη Δικταίου. Νομίζω ότι είναι δύο καλές επιλογές…

  85. Μπουκανιέρος said

    Nuestras vidas son los ríos
    que van a dar en la mar

  86. Νέο Kid Στο Block said

    Μπουκάν, συνέβη κάτι κακό; Αν δεν κάνω λάθος, ο επόμενος στίχος απ’ αυτούς στο 85.,λεει: que es el morir…

  87. Nicolas said

    ¡Deberemos resistir!

    Αφιερωμένο εξαιρετικά:
    Caminante, son tus huellas
    el camino y nada más;
    Caminante, no hay camino,
    se hace camino al andar.
    Al andar se hace el camino,
    y al volver la vista atrás
    se ve la senda que nunca
    se ha de volver a pisar.
    Caminante no hay camino
    sino estelas en la mar.

    … κάνει καλό!

  88. Nicolas said

    Esta canción también.

  89. Μόλις είδα τη συζήτησή σας εδώ. Να προσυπογράψω την καταδίκη του Μπαμπινιώτη που ελαφρά τη καρδία νομοθετεί αυθαιρετώντας. Ωστόσο δεν μπορώ να δεχτώ το έωλος σαν αστήρικτος. Θα προκαλέσουμε σε συνδυασμό και με την μπαμπινιώτικη αυθαιρεσία σύγχυση.

  90. Μπουκανιέρος said

    86 Θα πρόσεξες λοιπόν και τον τίτλo…

  91. Herr K. said

    Να εκφράσω μόνο την εκτίμησή μου για έναν συχνό αρθρογράφο του ιστολογίου αυτού.

  92. Τερέζα Αλάτση said

    Προσωπικά με ενοχλεί πολύ να ακούω «οι ασκοί» του Αιόλου όταν όλοι ξέρουμε πως ήταν μόνον ένας ο ασκός.

  93. Immortalité said

    @92 Και όμως κάποιοι δεν το ξέρουν. Υπάρχουν και τέτοιοι.

  94. Μπουκανιέρος said

    92 Φαντάζομαι ότι θα σας ενοχλεί ν’ ακούτε και π.χ. για τους Εφιάλτες και τους Κουίσλιγκ – αφού όλοι ξέρουμε ότι ένας ήταν ο Εφιάλτης και ο Κουίσλιγκ ένας κι αυτός.

    (93 Ιμόρ, ελπίζω να κατάλαβες τώρα τι είναι ο γλωσσικός παρμενιδισμός.)

  95. Immortalité said

    @94 (Νομίζω, σωστά ελπίζεις)

  96. Νιούφης said

    Ευχαριστώ θερμά για την βοήθεια με τον Χαίλντερλιν!

  97. Αντώνιος Σ. said

    Ποιός ήταν αυτός που είχε προτείνει στα ελληνικά το κοινό νόμισμα να αποδίδεται ως η ευρώ, της ευρούς/ευρώς, οι ευρές κλπ; Θυμάμαι ότι, φοιτητής τότε, το άρθρο σε εφημερίδα μου είχε κάνει τρομερή εντύπωση, γιατί ενσωμάτωνε ομαλότατα τη λέξη στην ελληνική γλώσσα (παρότι ελάχιστα, θηλυκά σε -ω υπάρχουν και κλίνονται) κι αγνοούσε επιδεικτικά την αρλούμπα που κυκλφορούσε ότι επειδή το νόμισμα είναι ουδέτερου γένους έτσι πρέπει να είναι και η ονομασία του (σαν η δραχμή, η λιρέτα ή η λίρα να ήταν ανύπαρκτες). Όλα αυτά πολύ προτού καταλήξουμε στο άκλιτο ευρώ με ωμέγα, τότε που κάθε εφημερίδα χρησιμοποιούσε όποιον τύπο ό,τι ήθελε,

    Όποιος ξέρει ποιός το πρότεινε κι έχει δεσμούς (εγώ το είχα δει σε έντυπη έκδοση, αλλά δεν θυμάμαι καν την εφημερίδα), να είναι καλά.

  98. Ευρωτιά ωστόσο η ονομασία, θυμίζοντας μούχλα… και «ανύπαρκτη» αποταμίευση. Εκτός κι αν έχει καταφύγει στην Ελβετία, στα σπήλαια των ροκφόρ…

  99. «Ο νέος δήμαρχος Λευκωσίας Κωνσταντίνος Γιωρκάτζης χρεώνεται ως νίκη του ΔΗΣΥ και εν μέρει του ΔΗΚΟ» – Ο Κυπριακός τύπος σήμερα, ζηλούντες δόξαν Κιλικίας
    ΠΙΣΤΩΝΕΤΑΙ, ρε παιδιά, «πιστώνεται» η επιτυχία. Η αποτυχία είναι που χρεώνεται.

  100. zeng26 said

    @97

    Eπί πλέον, η ευρώ, ως ευρωπαϊκό νόμισμα, παραπέμπει αμέσως στην Ερώπη εντάσσεται καλύτερα στην δική μας άποψη του κόσμου, διότι είναι μορφωμένη στην ίδια αναλογία που διαμορφώνονται και άλλα ονόματα : Αφροδίτη-.> Αφρώ, Ευμορφία-> Μόρφω, Δέσποινα-> Δέσπω, Μελπομένη-> Μέλπω…
    Για τον Αγγλόφωνο δεν έχει σημασία σε ποιό σημείο θα περικόψει (τη λέξη Ευρώπη) για να παράξει μια συντομώτερη, αν κόψει ολίγην από θέμα ή και αν περιλάβει και την κατάληξη σούμπιτη στη νέα λέξη, το ίδιο αισθάνεται η ψυχή του. Αλλά για μας είναι αλλόκοτη λέξη (πχ helidrome αντι ελικοδρόμιο helicodrome)
    Ο μόνος τρόπος που μας έμενε για να ενσωματωθή το κολόβωμα στη γλώσσα μας ως νέα λέξη ήταν ως χαρίεν υποκοριστικό μιας γυναικός που μεγάλως ηγαπήθη, ανηρπάσθη και απήχθη…
    Αλλά μας διέφυγε κι αυτός…

    Με τσοι ευρωβουλεταράδεςς τσοί ερωδικεγόροι και τσοί διάφοροι ερωδείνα και ευρωτάδε, τι κάνουμε;
    Ιτς τίποτις, περιμένουμε τσοί βαρβάροι, ίσως είναι μια κάποια λύση…

  101. zeng26 said

    Τώρα θυμήθηκα το Ουρανιώ το Διόμικο, την «Υπηρέτρα» κόρη του μπαρμπα-Διόμα από το διήγημα του Παπαδιαμάντη, που και αυτή κλίνεται (ως λέξη εννοώ): του Ουρανιού του Διόμικου…
    » Του ευρού» λοιπόν;

  102. Emphyrio said

    Επετρεψε μου αγαπητε Zeng26 να σου πω πως τα Αγγλικα σου λιγο υστερουν.

  103. zeng26 said

    @ 102
    Ευχαριστώ για το ενδιαφέρον, αλλά δεν μου εξηγείς καλύτερα;

  104. dzach said

    Διαβάζω στην «Ομήρου Οδύσσεια» Ραψωδία κ’, στίχοι 19-20, Εκδ. «Στιγμή», 1994, μετάφραση Δημήτρη Μαρωνίτη:

    δῶκε δέ μ’ ἐκδείρας ἀσκὸν βοὸς ἐννεώροιο,
    ἔνθα δὲ βυκτάων ἀνέμων κατέδησε κέλευθα·

    Μετάφραση:
    Μου δίνει έναν ασκό, γδέρνοντας δέρμα από βόδι εννιάχρονο,
    κι έδεσε εκεί τους δρόμους των ανέμων που λυσσομανούν

    και πιο κάτω, στους στίχους 44-47:

    «[…] ἀλλ’ ἄγε θᾶσσον ἰδώμεθα ὅττι τάδ’ ἐστίν,
    ὅσσος τις χρυσός τε καὶ ἄργυρος ἀσκῷ ἔνεστιν.»
    Ὥς ἔφασαν, βουλὴ δὲ κακὴ νίκησεν ἑταίρων·
    ἀσκὸν μὲν λῦσαν, ἄνεμοι δ’ ἐκ πάντες ὄρουσαν,

    Μετάφραση:
    «[…] όμως δεν γίνεται άλλο, πρέπει να δούμε εδώ τί κρύβεται,
    πόσο χρυσάφι, πόσο ασήμι μέσα του έχει ο ασκός αυτός».
    Με τέτοια λόγια μεταξύ τους, νίκησε των συντρόφων η κακή βουλή,
    κι έλυσαν τον ασκό· αμέσως έξω σκορπιστήκαν όλοι οι αγέρηδες,

    Η έμφαση στις λέξεις είναι δική μου. Η λέξη ασκός απαντά μόνον στον ενικό, όχι απλώς σε μία φράση αλλά σε τρεις. Η φράση «άνοιξε τον ασκό του Αιόλου» δεν υπάρχει μεν αυτούσια, υπάρχει όμως η φράση «έλυσαν τον ασκό».

    Η διατύπωση «[…] διότι δεν στηρίζονται απλώς και μόνο σε μια φράση (η οποία, πρέπει να το πούμε, δεν απαντά στον Όμηρο) αλλά και σε ένα πραγματολογικό στοιχείο, στις απεικονίσεις του Αιόλου κτλ.» μπορεί ίσως να παραπλανήσει κάποιον με την κυριολεξία της. Εμένα με παραπλάνησε, γι αυτό ανέτρεξα στο πρωτότυπο κείμενο για να βρω την απάντηση.

    Όχι ότι με πειράζει να είναι πολλοί οι ασκοί, από έναν άνεμο ο καθένας. Πιο πρακτικό μου φαίνεται να τους δέσει έτσι. Αλλά με το που θα έλυναν τον έναν θα ξύπναγε ο Οδυσσέας και θα τους σταμάταγε. Οπότε, πάλι ήξερε τι έγραφε ο σκηνοθέτης.

  105. Μιχαλιός said

    Δύο ιδιόρρυθμες χρήσεις του «έωλος» από λόγιους του 19ου αι., που βρήκα τυχαία εδώ: http://www.protoporia.gr/product_info.php/products_id/160468

    (1) Θεόφιλος, μητροπολίτης Λιβύης (1801): «ίνα μή έωλοι γένωνται» = «για να μην εξαφανιστούν», σε παρετυμολογικό συσχετισμό με το ρήμα «ώλοντο» (υπάρχει κι εδώ, αλλά με κουτσουρεμένα τα συμφραζόμενα: helios-eie.ekt.gr/EIE/bitstream/10442/8040/1/b010010.pdf).

    (2) Δ.Θερειανός, «Αδαμάντιος Κοραής» (1889), χαρακτηριστική διφορούμενη χρήση: «εκ των βυζαντινών παραδόσεων ένιαι είναι εντελώς έωλοι, διότι δεν συνάδουσι πλέον προς τας αλλοιωθείσας πολιτικάς, κοινωνικάς, ηθικάς και άλλας χρείας…»

  106. Kομίζων γλαύκαν, η ερμηνεία 4 του πίου Νικοκύρη, «ποικίλος»: «Ου την ευθείαν προπαροξύνει Φιλόπονος εν τω περί λέξεων διαφόρως τονουμένων προς διάφορον σημασίαν, λέγων, ότι Αίολος μεν κύριον, αιόλος δε ο ποικίλος». Ευσταύθιος, Ιλιάδος Λ 230-4). Ποία η σχέσις της Ποικίλης Στοάς της Ακροπόλεως με την Στοά Αιόλου, ένθα αι νεωτερικαί κυράδες ηγόραζαν τας καλτσοδέτας των;
    Ψάχνοντας για το καλλιεπές «αολλέες», «Τρῶες δὲ προὔτυψαν ἀολλέες, ἦρχε δ᾽ ἄρ᾽ Ἕκτωρ …» και αλλαχού, Ψ 12: ὣς ἔφαθ’, οἳ δ’ ᾤμωξαν ἀολλέες, ἦρχε δ’ Ἀχιλλεύς, γ 304, σκῆπτρον ἔχων. περὶ δ’ υἷες ἀολλέες ἠγερέθοντο ἐκ θαλάμων ἐλθόντες. Το βρήκα αναδευμένο, δίπλα στην Δουλτσινέα, στον λογισμό μου. Καλή σας μέρα.

  107. ππαν said

    Δεν ξέρω αν έχει γραφτεί πιο πανω, μόλις είδα στην εφημερίδα «Ελπίς» του 1846 καποιον να προτρέπει ένα έντυπο με το όνομα «Αίολος»¨σε «Έωλος» διότι έγραφε κοτσάνες

  108. gbaloglou said

    Εγώ πάλι λέω, ή μάλλον γράφω, «έωλος ο αίολος» 🙂

  109. Ώρες ώρες, κι εγώ αιολίζομαι…

  110. Θρασύμαχος said

    Κατακυρούται αμετακλήτως στον ενικό, «ο ασκός του Αιόλου», καθώς αυτή την εκδοχή προκρίνει http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=18/12/2011&id=332709 ο δόκιμος «συγγραφεύς-πανεπιστημιακός», γνωστός στο ιστολόγιο και μη εξαιρετέος.

  111. christos said

    Σχετικά με το «έωλος» και το «αιόλος» μου φαίνεται πως το «μπαγιάτικο» -οπότε και μη επιλέξιμο-αποκτά μεταφορικά την έννοια του «απορριπταίου» με τη λέξη έωλος και έτσι δικαιολογείται η επιλογή αυτού του επιθέτου απο τον Παπαδιαμάντη. Ο Μπαμπινιώτης στην Γ έκδοση του λεξικού του αιτιολογεί την άνοδο του τόνου στο «αίολος», χωρίς να μπορώ με τις γνώσεις μου να κρίνω αν αυτή η εξήγηση είναι επαρκής. Νομίζω οτι οι λέξεις αυτές,όπως είναι δοσμένες στο λεξικό του Δημητράκου, εξηγούνται επαρκώς.
    Ίσως δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε τη νέα ελληνική σαν μια ολότελα διαχωρισμένη γλώσσα απο το παρελθόν της, προσθέτοντας έννοιες σε λέξεις που δεν έχουν λογική σχέση με τις αρχικές ερμηνίες. Απο την άλλη(για τους Χατζηδακικούς) αυτά τα «ταξίδια» των τόνων πάνω-κάτω δεν βοηθάνε μια γλώσσα να φαίνεται συνεχής μέσα στους αιώνες.

  112. Ορέστης said

    Πάντως, με ένα γρήγορο ψαξιματάκι στην Οδύσσεια, ένας μου βγαίνει ο ασκός: «δῶκε δέ μ᾽ ἐκδείρας ἀσκὸν βοὸς ἐννεώροιο»

  113. λεο17751 said

    …άσε πια που δεν είναι πρώτος ο Μπαμπινιώτης που ορίζει το «έωλος» ως «μπαγιάτικος», αλλά όλα τα χρηστικά λεξικά που χρησιμοποιούσαμε στις εφημερίδες, «προΜπ», της Πρωϊας και όλα τα μεταγενέστερα…
    Αυτός ο σκιώδης τροϊκός πόλεμος δεν ενδιαφέρει πια κανένα (εν ζωήι!)

  114. sarant said

    112: Και με ένα γρήγορο διαβασματάκι του άρθρου θα δείτε ότι το λέω πως στην Οδύσσεια είναι ένας ο ασκός 🙂

    113: Ε, ναι.

  115. Ορέστης said

    114: Οφείλω να ζητήσω ταπεινά συγγνώμη για την στραβωμάρα μου! Έχετε απόλυτο δίκιο!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: