Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Υπερασπίζω ή υπερασπίζομαι;

Posted by sarant στο 9 Δεκεμβρίου, 2015


Τις προάλλες συναντήθηκα σε μια γωνιά του κυβερνοχώρου με φίλο δικηγόρο, ο οποίος μού έδωσε μια «παραγγελία για το μπλογκ, όταν βρεις χρόνο κι όταν έχεις κέφι». Η παραγγελία του φίλου διατυπώνεται στο εξής ερώτημα: «Υπερασπίζω ή υπερασπίζομαι ή και τα δύο; Θα πω «θα υπερασπίσω κάποιον» ή «θα υπερασπιστώ κάποιον»; Ή και τα δύο;».

Του απάντησα σε συντομία και τώρα έρχομαι να εκτελέσω και την… παραγγελία, δηλαδή να γράψω άρθρο για το ερώτημα του τίτλου, έτσι ώστε, αν παραστεί ανάγκη, να μπορώ κι εγώ να ζητήσω από τον φίλο κάποια νομική συμβουλή (αχρείαστος να είναι, βέβαια).

Υπερασπίζω λοιπόν ή υπερασπίζομαι; Ποιο είναι το σωστό;

Αλλά ας δούμε πρώτα την ιστορία της λέξης. Δεν είναι της κλασικής αρχαιότητας, εμφανίστηκε στην ελληνιστική εποχή, πρώτα στον Πολύβιο, στον 3ο αιώνα π.Χ. -και εμφανίστηκε ως ενεργητικό ρήμα, υπερασπίζω: τους υπερασπίσαντας και σώσαντας τινας των πολιτών…

Η ετυμολογία είναι προφανής: υπέρ + ασπίς, βάζω δηλαδή την ασπίδα μου πάνω από τον συμπολεμιστή μου και τον προστατεύω -και τον καιρό εκείνο, τον καιρό που οι μάχες δίνονταν σώμα με σώμα και με όπλα αγχέμαχα, η λέξη θα είχε και εντελώς κυριολεκτικές χρήσεις, αν και ήδη από την αρχή εμφανίζεται και η αφηρημένη της σημασία, μακριά από το πεδίο της μάχης δηλαδή. Πάντως έχουν περάσει από τότε σχεδόν εικοσιπέντε αιώνες, τα όπλα έχουν γίνει παντοδύναμα κι ο σκοτωμός στον πόλεμο έχει πάρει μαζικές διαστάσεις, ασπίδες βρίσκουμε μόνο στα μουσεία ή σε τίποτα κιτσάτες τελετές με σαλαμινομάχους που φοράνε τζεντζερέδια, αλλά εξακολουθούμε να υπερασπιζόμαστε ή να υπερασπίζουμε την πατρίδα, τα συμφέροντά μας, τον πελάτη μας στο δικαστήριο, όπως και να προασπίζουμε τα δικαιώματά μας ή τη δικαιοσύνη, οι ανώτατοι αξιωματικοί έχουν πάντοτε υπασπιστές, κι ας μην τους κρατάνε τώρα την ασπίδα αλλά το πολύ το τάμπλετ ή τον χαρτοφύλακα. Είπαμε, η γλώσσα είναι πράγμα συντηρητικό.

Πράγμα συντηρητικό, αλλά που εξελίσσεται. Κι έτσι, το ρήμα «υπερασπίζω», ενώ εξακολουθεί ενεργητικό, μερικούς αιώνες αργότερα παρουσιάζει και τη μέση φωνή αλλά με ενεργητική σημασία, «υπερασπίζεται δε και την φιλανθρωποτάτην ευχήν» στον Ευσέβιο, τον 4ο αιώνα μ.Χ. Η εμφάνιση του μέσου τύπου δεν σήμαινε εγκατάλειψη του ενεργητικού: μάλιστα, ο Ευσέβιος, σε άλλα του έργα, χρησιμοποιεί κανονικά τον ενεργητικό τύπο, ας πούμε: «προπολεμήσουσιν υπερασπίζοντες των προσφύγων».

Πώς όμως εμφανίστηκε ο μέσος τύπος; Οι αρχαίοι συνήθιζαν τη χρήση της μέσης φωνής με ενεργητική σημασία για να δείξουν ότι κάτι γίνεται με παραγγελία ώστε να το εκτελέσει άλλος, δηλαδή το «οικοδομώ οικίαν» σήμαινε ότι χτίζω το σπίτι με τα χέρια μου (είμαι χτίστης), ενώ «οικοδομούμαι οικίαν» ότι παραγγέλνω σε άλλους να χτίσουν το σπίτι μου (και τους πληρώνω), αλλά αυτή η λεπτή διάκριση έχει εξαιρέσεις και κόντρα εξαιρέσεις που καμιά φορά είναι περισσότερες από τον κανόνα, κι έτσι τελικά απλώς μένει μια μάλλον αναρχούμενη διτυπία, όπου μέσος και ενεργητικός τύπος χρησιμοποιούνταν και οι δυο με ενεργητική σημασία, και αυτό μας έχει κληροδοτήσει και καναδυό ζευγάρια με εντελώς ίδια σημασία, όπως το «αιτώ» και το «αιτούμαι» και κατ’ αναλογία μάλλον το υπερασπίζω και το υπερασπίζομαι.

Κι άλλα ρήματα πέρασαν από παρόμοια διαδικασία, αλλά εκεί ο ενεργητικός τύπος ατόνησε -ας πούμε το αρχαίο «υποπτεύω» σήμερα λέγεται «υποπτεύομαι» και μόνο σπάνια θα συναντήσεις κανέναν πολύ παλιομοδίτη να λέει «υπόπτευσα» και να εννοεί «υποπτεύθηκα» (κι όμως, πριν από εκατόν τόσα χρόνια, ο αττικιστής Κόντος θεωρούσε ‘παντελώς έκφυλο και ανελλήνιστο’ τον τύπο «υποπτεύομαι»). Το ίδιο και το επιβουλεύω που έγινε επιβουλεύομαι. Στην ίδια κατηγορία με το «υπερασπίζω/ομαι» είναι και το «προασπίζω/ομαι» που επίσης διατηρεί και τον ενεργητικό και τον μέσο τύπο -άλλωστε μοιάζουν πολύ και στην σημασία οι λέξεις αυτές.

Το «υπερασπίζομαι» βέβαια είναι συχνότερο από το «υπερασπίζω» στη χρήση, ίσως και πολύ συχνότερο -αλλά αυτό δεν κάνει «αποθετικό» το ρήμα, ίσως όμως να το κάνει «οιονεί αποθετικό». Για να κάνω μια παρένθεση αποθετικά είναι τα ρήματα που έχουν ενεργητική διάθεση αλλά μόνο μέσο τύπο, όπως π.χ. το επεξεργάζομαι, το διαπραγματεύομαι, το χειρίζομαι. Τα ρήματα αυτά δεν σχηματίζουν παθητική φωνή, και κανονικά, παρόλο που λέγεται κάποτε, δεν μπορείς να πεις «*το σχέδιο επεξεργάστηκε από την επιτροπή» ή «*από τις μετοχές που διαπραγματεύτηκαν, τη μεγαλύτερη πτώση σημείωσαν οι τραπεζικές». Θα την πεις περιφραστικά την παθητική φωνή (το σχέδιο έτυχε επεξεργασίας ή πιο στρωτά «το σχέδιο το επεξεργάστηκε η επιτροπή τάδε» ή «οι μετοχές που έγιναν αντικείμενο διαπραγμάτευσης» ή πιο στρωτά «από τις μετοχές που ακούστηκαν/κινήθηκαν χτες, τη μεγαλύτερη πτώση…»). Εννοείται βέβαια ότι τα ρήματα αυτά δεν έχουν ενεργητική φωνή, δεν υπάρχει *επεξεργάζω.

Τώρα, το υπερασπίζομαι, ενώ έχει ενεργητικό τύπο, υπερασπίζω, ίσως είναι «οιονεί αποθετικό», με την έννοια ότι αποφεύγουμε την παθητική φωνή του.

Δηλαδή, μπορείς να πεις είτε «Ο Χ.Α.Σοδίκης υπεράσπισε λαμπρά τον πελάτη του» είτε «Ο Χ.Α.Σοδίκης υπερασπίστηκε λαμπρά τον πελάτη του». Και οι δυο τύποι είναι εξίσου αποδεκτοί και το ποιον θα διαλέξουμε είναι μάλλον θέμα ύφους και προσωπικής προτίμησης, δεν νομίζω να έχουν καμιά διαφορά στη σημασία (αλλά αν διαφωνούν οι δικηγόροι του ιστολογίου, αν πιστεύουν ότι έχει διαφορά το ‘υπερασπίζω τον πελάτη μου’ από το ‘υπερασπίζομαι τον πελάτη μου’ ας μας το πουν).

Ωστόσο, δεν νομίζω ότι μπορούμε να πούμε: «Ο κατηγορούμενος υπερασπίστηκε λαμπρά από τον Χ.Α.Σοδίκη», δεν μπορούμε να χρησιμοποιούμε την ίδια λέξη και για την ενεργητική και για την παθητική φωνή.

Αυτά περίπου είπα (αλλά πολύ πιο σύντομα) στον φίλο που είχε την απορία.

 

 

137 Σχόλια to “Υπερασπίζω ή υπερασπίζομαι;”

  1. Alexis said

    Καλημέρα.
    #0: (αλλά αν διαφωνούν οι δικηγόροι του ιστολογίου, αν πιστεύουν ότι έχει διαφορά το ‘υπερασπίζω τον πελάτη μου’ από το ‘υπερασπίζομαι τον πελάτη μου’ ας μας το πουν).
    Τους λες χασοδίκες και μετά περιμένεις και παρατηρήσεις; 😀

    Και το εκμεταλλεύομαι στην ίδια κατηγορία, βέβαια…

  2. Στην ίδια κατηγορία με τα επεξεργάζομαι και χειρίζομαι — καθαρά αποθετικό, όχι σαν το υπερασπίζομαι.

  3. Corto said

    » ασπίδες βρίσκουμε μόνο στα μουσεία»

    Καλημέρα!
    Ε, και στην αστυνομία.

  4. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    3: Ναι, σωστά -μάλιστα εκεί έχουν και την παλιά χρήση, της προστασίας σε μάχες σώμα με σώμα.
    Όπως και αντιπυραυλικές ασπίδες βρίσκεις.

  5. Πάνος με πεζά said

    Υπάρχει και ο συνάδελφος δικηγόρος, Νικ.Ι.Σοδίκης. 🙂

    Πού καταλήξαμε λοιπόν; «Ορίστε παρακαλώ, η υπεράσπισις» ή «ο υπερασπισμός»; 🙂

    Πέραν των αστείων, θα μπορούσε να υπάρξει μια λεπτόόόότατη διάκριση, λ.ε.τ., «υπερασπίζω» > κάτι έναντι όλων, «υπερασπίζομαι» > κάτι δικό μου έναντι όλων; Π.χ. υπερασπίζομαι τις ιδεες μου, αλλά υπερασπίζω (=είμαι υπερασπιστής) το κίνημα για τα δικαιώματα της τρίχρωμης αρσενικής μονόφθαλμης φώκιας;

    Το λέω γιατί, συγγενή ρήματα, όπως το «προασπίζομαι», στρέφονται σχεδόν αποκλειστικά στον εαυτό μας, ενώ το «προασπίζω» έχει την έννοια «αγωνίζομαι να προστατεύσω κάτι (έξω από μένα)».

    Ας πούμε, εδώ εγώ καταλαβαίνω ότι η ιδέα είναι της ίδιας της Μέρκελ.

    Και πάλι λ.ε.τ., οπότε περιμένω και αξιολόγηση…

    (* λ.ε.τ. = λέω εγώ, τώρα…)

  6. Alexis said

    #2: Ναι έχεις δίκιο, το εκμεταλλεύομαι δεν έχει διτυπία.

    προοιωνίζω και προοιωνίζομαι ίσως;
    (Υπάρχει όμως προοιωνίζω; Το ΛΚΝ το έχει πάντως… )

  7. gbaloglou said

    Διαισθητικά θεωρώ ότι το «υπερασπίζομαι» είναι πιο έντονο από το «υπερασπίζω», πχ «υπερασπίζομαι την πατρίδα μου» έναντι «υπεράσπισε την πατρίδα του».

  8. gbaloglou said

    Δεν είχα δει το σχόλιο #5, νομίζω πως περιέχει αυτά που έγραψα στο #7.

  9. Θέμης said

    Εντελώς εμπειρικά, συμφωνώ ότι το «υπερασπίζομαι» είναι εν γένει συχνότερο και νομίζω ότι είναι ακόμα συχνότερο όταν έχουμε έμψυχο ή αφηρημένο αντικείμενο (τον αδελφό μου, τα ιδανικά), ενώ το «υπερασπίζω» χρησιμοποιείται σχετικά περισσότερο με υλικό ή οιονεί υλικό αντικείμενο (το χωράφι μου, τα σύνορα). Αλλά το κυριότερο και πιο κουφό δεν βρίσκεται εκεί, αλλά στο ότι το «υπερασπίζω» χρησιμοποιείται σαφώς περισσότερο όταν έχουμε πληθυντικό (υπερασπίζουμε τον φίλο μας, τα ιδανικά μας, το χωράφι μας, τα δικαιώματά μας). Μισοχωνεμένο αποθετικό; Δεν ξέρω. Είπαμε: εντελώς εμπειρικά.

  10. Χάθηκε -επιγραμμικώς- κι ο εξαίρετος xasodikis, ποιος να διαμαρτυρηθεί τώρα…

  11. Πρώτη φορά ακούω εδώ την ιστορία για τα αποθετικά, κοίτα να δεις… Ώστε ήταν αρχικά το ανάλογο του εγγλέζικου to have sth done.

    Δεν κάνω διάκριση της διτυπίας, αλλά αν ήταν να κάνω, (κι) εγώ θα κρατούσα τον ενεργητικό τύπο για εργολαβίες σε τρίτους, ενώ τον μέσο για μένα. Αλλά και του #9 οι παρατηρήσεις έχουν βάση. Παραμένω σθεναρά στο αδιάκριτο.

  12. Μιχάλης Καρδαμίτσης said

    Καλημέρα, Νίκο. Βρίσκω το κειμενάκι σου εξαιρετικό. Θα ήθελα να επισημάνω ότι στην περίπτωση του νόθου «υποπτεύομαι» (φοβάμαι ότι ο στριφνός Κόντος έχει κάποιο δίκιο) μπορούμε να καταφεύγουμε στο «υποψιάζομαι», που δεν είναι βαρύγδουπο σαν το υποπτεύω.

  13. Πάνος με πεζά said

    # 6 : Μου φαίνεται «φτιαχτό» το «προοιωνίζω», και το ΛΚΝ αναγνωρίζει μόνο τη χρήση.

  14. 10 Κι εγώ σκέφτηκα τον Χασοδίκη 😉

  15. Πάνος με πεζά said

    Όσο για το «υποψ***», λέμε «Εγώ κάτι υποψιάζομαι» , αλλά και «Για να σε υποψιάσω λίγο, από πού κι ως πού, από το πουθενά, σε πήρε ξαφνικά τηλέφωνο;». Και το βρίσκω σωστό.

  16. Γς said

    Γιώγος Βερνόκος μιλάει για την ΟΚΕ [Οικονομική και Κοινονική Επιτροπή] στον ΣΚΑΪ τώρα:

    «Συμμετέχουν διάφοροι φορείς, εργοδότες, ΑΔΕΔΥ, εφοπλιστές, κλπ κλπ ανάπηροι και γυναίκες»

    Ετσι ακριβώς.

  17. spatholouro said

    Εσφαλμένο το «προοιωνίζω»…

  18. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    13: Δεν θα έλεγα ότι είναι νόθο το «υποπτεύομαι» αφού πια έχει καθιερωθεί., Ίσως και να το «τράβηξε» το υποψιάζομαι.

    5-7-κε: Για τη διάκριση που λέτε, υπάρχει πάντα ο φόβος να είναι υποκειμενική και/ή «εκ των υστέρων». Αλλά δεν αποκλείω να υπάρχει κάποια απόχρωση. Μόνο που για να τη δούμε θα πρέπει να κοιτάξουμε την πραγματική χρήση σε σώματα κειμένων.

    9: Ενδιαφέρον αυτό με το πρώτο πληθυντικό, αν ισχύει. Και λέω «αν» διότι το γκουγκλ δίνει πολύ περισσότερα «υπερασπιζόμαστε» παρά «υπερασπίζουμε» ή «υπερασπιστούμε» παρά «υπερασπίσουμε».

    10: Ναι, ο Χασοδίκης δεν γράφει πια.

    Πάντως, θα περίμενα από δικηγόρους να μας πουν αν εκείνοι κάνουν κάποια διάκριση, π.χ. «έχω αύριο να υπερασπίσω»…

  19. Γς said

    Βερνίκος

  20. sarant said

    15: Φυσικά, ετσι που το λες είναι.

    17: Ακριβώς, μόνο καταχρηστικά μπορείς να το δεχτείς το προοιωνίζω.

  21. ΚΑΒ said

    Χρόνια πολλά, Νικοκύρη και Γ-ς ,στις Αννούλες σας.

  22. LandS said

    Και ενώ όλοι τείνουμε να συμφωνήσουμε ότι λέμε συχνότερα υπερασπίζομαι, αυτό βγάζει μόνο 83,1χιλ γκουγκλιές ενώ το υπερασπίζω 525χιλ περικαλώ.
    (Στο δεύτερο πρόσωπο η κατάσταση ανατρέπεται -ζεις 3χιλ μόνο -ζεσαι 47,4 και στο τρίτο έχουμε πάλι πρωτιά του -ζεται με 528χιλ έναντι 245 του -ζει)

  23. sarant said

    21 Σε ευχαριστώ πολύτ. Χρόνια πολλά στις Άννες!

    22: Νομίζω πως για να πάρεις ακριβή αποτελέσματα πρέπει να βάλεις τη λέξη σε εισγωγικά, διότι το γκουγκλ «ξέρει» τη λέξη και σου δίνει όλους τους τύπους. Οπότε, αν βάλεις εισαγωγικά το «υπερασπίζομαι» έχει δεκαπλάσιες ανευρέσεις.

  24. spiral architect said

    @10: Δίκιο έχεις, και στο τουίτερ έχει καιρό να πατήσει. :/

    Καλημέρα. 🙂

  25. Γς said

    Κι άλλη μια παραγγελιά:

    «Τα δυο σου χέρια πήρανε
    βεργούλες και με δείρανε»

    ή

    «Τα δυο μου χέρια πήρανε
    βεργούλες και σε δείρανε»

    Ο Γς με τον Κοεμτζή:

  26. Γς said

    21:

    Ευχαριστώ κι εγώ

  27. LandS said

    23 Δίκιο έχεις. Αλλά μου δίνει πολύ λιγότερες από δεκαπλάσιες. Μάλλον φταίει ότι βρίσκομαι σε προστατευμένο δίκτυο και ψάχνει σε πολύ λιγότερους ιστότοπους.

  28. Πάνος με πεζά said

    @ 25 : Πώς δεν πήγες και στη Σπάρτη, να βγάλεις και με τον Κακαλέτρη… 🙂

    Χρόνια πολλά στις Άννες, βεβαίως, οικείων, σχολιαστών και αλλότριες. Ο ομώνυμος Άννας, πάντως, ούτε υπεράσπισε ούτε υπερασπίστηκε τον Ιησού… Θα μου πεις, δικαστής ήταν, έπρεπε να μείνει ουδέτερος. Κι ήταν και μέγας διαπλεκόμενος, όπως διαβάζω…:)

  29. sarant said

    28 Για τις Άννες, εαυτών και αλλήλων, έχουμε το περσινό άρθρο:

    https://sarantakos.wordpress.com/2014/12/09/anna/

  30. Πάνος με πεζά said

    Στον Τόκα χρωστάμε ότι ξέρουμε πλέον την ημερομηνία της γιορτής. Αλλά δεν είναι και η καλύτερη «Άννα» που υπάρχει…Κατά σειράν, Σαββόπουλου, Καλαμίτση, Μπακαλάκου και μετά αυτή.

  31. ΚΑΒ said

    Με ικανοποίηση διαπιστώνω ότι το σωστό «οι μετοχές που έγιναν αντικείμενο διαπραγμάτευσης» έχει 6πλάσια αποτελέσματα στον γκουγκλ από το λανθασμένο «διαπραγματεύθηκαν οι μετοχές».

  32. ΚΑΒ said

    28. Η δικαιοσύνη είναι τυφλή,ο δικαστής όχι!

  33. Raptakis Dimitrios said

    Από μια πρόχειρη έρευνα είδα ότι στον ισχύοντα Κώδικα Ποινικής Δικονομίας χρησιμοποιείται το ουσιαστικό «ὑπεράσπιση» (και μάλιστα και με την έννοια του συνηγόρου υπεράσπισης: βλ. άρ. 429§2 εδ. β΄ «εάν η υπεράσπιση ισχυριστεί και αποδέιξη…») και όχι το ρήμα. Δεν ξέρω τι έλεγε ο προϊσχύσας ΚΠΔ.

    Στην τρέχουσα δικηγορική γλώσσα συχνά χρησιμοποιείται το ρήμα «δικάζω» με την έννοια του υπερασπίζω/υπερασπίζομαι κάποιον κατηγορούμενο, π.χ. δικάζω σήμερα στο Α΄ Τριμελές.

  34. Spiridione said

    Εγώ προσωπικά δεν έχω αντιληφθεί κάποια λεπτή διάκριση, αλλά δεν τα πάω καλά με τις λεπτές διακρίσεις. Συνήθως το υπερασπίζομαι χρησιμοποιώ, αλλά όχι πάντα.
    Να σημειώσω ότι στον παλιό Κώδικα Δικηγόρων ήταν παντού «υπερασπίζω», στον νέο αντικαταστάθηκε με το «υπερασπίζομαι».
    Ας πούμε το παλιό άρθρο 39: «Έργο του δικηγόρου είναι να αντιπροσωπεύει και υπερασπίζει τον εντολέα του ενώπιον κάθε δικαστηρίου… »
    το νέο άρθρο 36: «Αποκλειστικό έργο του δικηγόρου είναι να αντιπροσωπεύει και να υπερασπίζεται τον εντολέα του σε κάθε δικαστήριο..».
    Και στον όρκο του δικηγόρου «να υπερασπίζομαι τα ανθρώπινα δικαιώματα κλπ…
    http://www.ministryofjustice.gr/site/LinkClick.aspx?fileticket=X8CGgvbCKpo%3D&tabid=132
    http://www.ministryofjustice.gr/site/?TabId=249&language=el-GR

  35. ΚΑΒ said

    Να θυμηθούμε και το αποδιδόμενο στον Βολταίρο, όπως το έγραφε το σχολικό βιβλίο:»Δε συμφωνώ ούτε με μια λέξη από όσα λες, αλλά θα υπερασπίσω-και με τίμημα της ζωής μου ακόμη-το δικαίωμά σου ελεύθερα να λες όσα πρεσβεύεις».

  36. 31: Πώς ακριβώς το διαπίστωσες;

  37. Γς said

    29:
    Από το περυσινό άρθρο:

    Α, και η πρώην Ανασσα που γιορτάζει σήμερα. Κατά το ήμισυ.

    Είχαμε ένα φίλο το Στέλιο που ήξερε απ έξω κι ανακατωτά τα γενεαλογικά δέντρα όλων των εστεμμένων.
    Ηταν βέβαια βασιλικός και λάτρης των ωραίων πριγκιπισσών.

    Και τι σύμπτωση; Είχε στο δωμάτιο του σε κορνίζα μια φωτογραφία μιας 15 χρονης άσημης Πριγκίπισσας.

    Κι όμως μετά 2-3 χρόνια δεν ήθελε ν ακούσει για βασιλιάδες κι ιδίως για τον διάδοχο Κωνσταντίνο.

  38. abantis53 said

    Μου λύθηκαν και μένα οι απορίες. Αμ εκείνο το : «Ο τάδε είναι ενήμερος…», που γράφεται στη Φορολογική Ενημερότητα!!! Μήπως θα έπρεπε να έγραφαν : «ενημερωμένος» ή η Εφορία είναι ενημερωμένη;;;

  39. Πάνος με πεζά said

    @ 33, τέλος : Ή, προς τον πελάτη, «Άσε την αναβολή, εγώ προτείνω να δικάσουμε», με την έννοια «να παραστούμε» (και μάλλον κι εσείς, με την ίδια έννοια το λέτε).

  40. Γς said

    Εμπλέκεται κι ο Δύτης.

    Να χαίρεσαι την κοράκλα σου!

  41. LandS said

    38 Το χαρτί μας ενημερώνει (δηλαδή μας κάνει γνωστό) ότι ο τάδε είναι ενήμερος (δηλαδή έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του). Ειδικά για την εφορία κανείς μας δεν χρειάζεται ενημέρωση ότι δεν είναι ενήμερος 😉

  42. cronopiusa said

    τον υπερασπίστηκε

  43. 40 Ευχαριστώ, και αντεύχομαι στις Άννες και σε όσους/ες έχουν Άννες! 🙂

  44. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    34 Πολύ ενδιαφέρον αυτό με την αλλαγή, δειχνει ότι παλιότερα το «υπερασπιζω» θα ήταν συχνότερο.

    33: Το έχω ακούσει αυτό το «δικάζω» -να κρύβει κι έναν μύχιο πόθο των δικηγόρων να γίνουν δικαστές;

  45. sarant said

    42 Απίστευτο, ρε τον καημένο!

  46. cronopiusa said

    Χρόνια πολλά στις Άννες!!!

  47. Πάνος με πεζά said

    Κι ένα έκτρωμα όμοιο του «Θα σου διαρρεύσω την είδηση», το «Θα σου διαμαρτυρήσω το γραμμάτιο»…
    Σύμφωνοι, υπάρχει τρομερή περιπτωσιολογία, άλλοτε δόκιμη ( π.χ. «Σήμερα με πέθανες») κι άλλοτε όχι, αλλά και οι γενικεύσεις πάντα θέλουν σκέψη.

  48. Spiridione said

    44. γ. Εντάξει, συμμετέχουμε και εμείς στη δίκη 🙂 Είμαστε παράγοντες της δίκης που λέει και το κλισεδάκι.

  49. ΚΑΒ said

    42. Μα αν έβαζε το λουρί του στις θηλιές δε θα χρειαζόταν να τον υπερασπιστεί κανείς. Βιασύνη ή τεμπελιά;

  50. Spiridione said

    44. Μην ξεχνάμε ότι και στους όρκους υπάρχει το υπερασπίζω. Στον στρατιωτικό όρκο «να υπερασπίζω τας σημαίας». Και στον όρκο του Π.τ.Δ. να υπερασπίζω την εθνική ανεξαρτησία που υπάρχει σε όλα τα Συντάγματα από το 1843.
    http://www.hellenicparliament.gr/Vouli-ton-Ellinon/To-Politevma/Syntagma/article-35/
    Μέχρι το 1974 στον όρκο του Βασιλέα (ή του Προέδρου) υπήρχε και η φράση «να προστατεύω την επικρατούσα θρησκεία των Ελλήνων». Κατά τις συζητήσεις στην Εθνοσυνέλευση για την κατάρτιση του Συντάγματος του 1864 ο Δηλιγιάννης πρότεινε να αντικατασταθεί η λέξη προστατεύω με τη λ. υπερασπίζοΜΑΙ, γιατί το προστατεύω έλεγε δείχνει σχέση ανώτερου προς κατώτερο ενώ η Εκκλησία είναι ισότιμη. Ακολούθησε και γραμματική ανάλυση των λέξεων (τελικά απορρίφθηκε η πρόταση).
    https://books.google.gr/books?id=-c5OAAAAYAAJ&pg=PA584&dq=%22%CF%85%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%83%CF%80%CE%AF%CE%B6%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B9%22+%CF%8C%CF%81%CE%BA%CE%BF%CF%82&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwjEr9KSv87JAhXMfhoKHc8sA2IQ6AEIHTAA#v=onepage&q=%22%CF%85%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%83%CF%80%CE%AF%CE%B6%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B9%22%20%CF%8C%CF%81%CE%BA%CE%BF%CF%82&f=false

  51. LandS said

    49 Μπα, μάλλον οι τιράντες σναπάρανε

  52. sarant said

    50 Κι αυτό πολύ ενδιαφέρον!

  53. Γς said

    Hooked on εορτολόγιο

    Και ξαφνικά θυμήθηκα την Αννα Κοέν και τα φιλάκια της, στα μαγουλάκια μου

  54. sarant said

    Σχόλιο φίλου στο Φέισμπουκ:
    Προσωπικά τον ενεργητικό τύπο τον χρησιμοποιώ κυρίως στη μετοχή: Υπερασπίζοντας κι όχι Υπερασπιζόμενος, το οποίο μου φαίνεται μακρινάρι και δύσχρηστο. Κατά τ’ άλλα στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων χρησιμοποιώ τον μέσο τύπο…

  55. Γς said

    53:

    Και ποια Αγία Αννα [με τρία γράμματα] γιορτάζει σήμερα;

    Ευκολούτσικο.

    Χιντ: Γιάνης Βαρουφάκης
    Χιντ2: Εχει εκεί και Disneyland

  56. Γιάννης Ιατρού said

    55:Καλημέρα Γς, και χρόνια πολλά στις Αννούλες (-σας γενικά, όσοι έχετε 🙂 )
    Πάντως όχι Sant-ana 🙂

  57. Επειδή η ερώτησή μου για το 31, στο 36, δεν απαντήθηκε, να πω ότι υπερασπίζομαι την ακριβώς αντίθετη άποψη του 31, εκ πείρας, τηλοψίας, ακροάσεως ραδιοφώνου, κ.ο.κ., κι ότι δεν έχω βρει ασφαλή μέθοδο να κάνω τεκμηριώσω το ένα ή το άλλο για το σώμα του Παγκόσμιου Ιστού, μέσω γούγλη. Γι’ αυτό και ρώτησα, μήπως υπάρχει μέθοδος…

  58. 20β Αυτό (η απόρριψη δηλ) δεν προοιωνίζει τίποτα καλό… 🙂

  59. Πάνος με πεζά said

    Και καλό είναι να μην…ευαγγελίζουμε τη λάθος χρήση ! 🙂

  60. Πάνος με πεζά said

    (είναι κι εύκολος μνημονικός κανόνας, να το συνδέσουμε με το «ευαγγελίζομαι»)

  61. 57 ξέχασα να βάλω το 🙂

  62. Γς said

    56:

    Με ρούμπωσες!

    Και από το Σλανγκ.ΤζιΑρ:

    Ρουμπώνω

    Νικώ, κερδίζω.

    Από την λέξη «ρόμβος».

    Κάποια παιδικά παιχνίδια (όπως το κουτσό), είχαν έναν ρόμβο που σημείωνε το νικητήριο τέλος της διαδρομής και όποιος έφτανε εκεί πρώτος έκανε ρόμβο-ρόμπο-ρούμπο.

    Ρούμπος = η επιτυχία, η νίκη.
    Σε ρούμπωσα = σε νίκησα.

    Ε, να έχουμε και μία σεμνή λέξη για την νίκη μας. Είπαμε σλανγκ, αλλά αν μας καλέσουν για γκολφ και νικήσουμε, μην πλακώσουμε τον άλλον στα

    «σου έσκισα τα βάρδουλα ρε πούστη»,
    «σου γάμησα τα πρέκια ρε παπάρα»,

    δεν σηκώνει, θα ξεφτιλιστούμε σε τέτοιο «κωλομεγλειφάτο» περιβάλλον. 🙂 Ενώ ένα «σας ρούμπωσα» αγαπητέ μου, αφήνει άλλες εντυπώσεις.

  63. Ηλεφούφουτος said

    @0 «Και οι δυο τύποι είναι εξίσου αποδεκτοί και το ποιον θα διαλέξουμε είναι μάλλον θέμα ύφους και προσωπικής προτίμησης…»

    Ούτε καν ύφους.
    Δεν είναι ο ένας τύπος επισημότερος ή λογιότερος από τον άλλον.

    Προσωπική προτίμηση αλλά κυρίως η δεδομένη επικοινωνιακή στιγμή, π.χ. να επιλέγουμε «υπερασπίζουμε» αν το «υπερασπιζόμαστε» στη συγκεκριμένη πρόταση είναι ανεπιθύμητο ως μακρινάρι ή προκαλεί δυσάρεστη παρήχηση.

  64. Alexis said

    #30: Ε, εντάξει, γούστα είναι αυτά…
    Εγώ πάλι θεωρώ ότι το συγκεκριμένο τραγούδι μαζί με 2-3 άλλα, είναι ό,τι καλύτερο έχει γραφτεί (μουσικά πάντα, να εξηγούμαστε) για τη στρατιωτική θητεία.
    Αλλά βέβαια έχει να κάνει και με τα βιώματα του καθενός…

  65. Γιάννης Ιατρού said

    …-ας πούμε το αρχαίο «υποπτεύω»…
    «Ότε ησθένει Δαρείος και υπόπτευε τελευτήν του βίου, εβούλετο τω παίδε αμφοτέρω παρείναι»
    Ξενοφών – Κύρου Ανάβασις που μαθαίναμε στην β’ γυμνασίου ….

  66. Alexis said

    #62: Ενώ ένα «σας ρούμπωσα» αγαπητέ μου, αφήνει άλλες εντυπώσεις.

    -Σας κατενίκησα, κύριε!
    -Ω, μερσί, επιφυλάσσομαι για την ρεβάνς, αγαπητέ!
    😀 😀 😀

  67. Alexis said

    «Το σκάφος βυθίστηκε υπό αδιευκρίνιστα αίτια»
    Σία Κοσσιώνη, στον ΣΚΑΙ 100,3 τώρα…

    Όταν η τάση να εκφραστούμε σώνει και καλά λογίως, καταντά γελοιότητα…

  68. Γιάννης Ιατρού said

    66, 62 Εμ, βέβαια, να μην λέμε και «σας πήρα τα σ@βρακα» 🙂
    και να απαντούν ανάλογα «μας πήρες …»

  69. Γιάννης Ιατρού said

    65: Επει δε ήσθένει. Δαρείος,… με διόρθωσαν εδώ κάτι του (πάλε ποτέ) κλασσικού τμήματος 🙂

  70. Γιάννης Ιατρού said

    69 πάλαι γμτ!

  71. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    58: 😉

    63: Σωστά.

  72. Πέπε said

    > > Οι αρχαίοι συνήθιζαν τη χρήση της μέσης φωνής με ενεργητική σημασία για να δείξουν ότι κάτι γίνεται με παραγγελία ώστε να το εκτελέσει άλλος, δηλαδή το «οικοδομώ οικίαν» σήμαινε ότι χτίζω το σπίτι με τα χέρια μου (είμαι χτίστης), ενώ «οικοδομούμαι οικίαν» ότι παραγγέλνω σε άλλους να χτίσουν το σπίτι μου (και τους πληρώνω)…

    Έχω την αίσθηση ότι η διάκριση είναι μάλλον: οικοδομώ οικίαν = χτίζω με τα χέρια μου επειδή είμαι εργάτης / οικοδομούμαι οικίαν = χτίζω, και πάλι με τα χέρια μου το πιθανότερο, ένα σπίτι για μένα.
    Έτσι αντιλαμβάνομαι μάλλον την περίπτωση αυτών των ρημάτων που και στη μέση φωνή παραμένουν μεταβατικά και με την ίδια έννοια όπως στην ενεργητική. Βέβαια, αφού ο Νίκος ήδη σημείωσε ότι υπάρχουν πολλές εξαιρέσεις και κάποια ασάφεια ως προς τον κανόνα στη γενική του μορφή, μπορεί για το συγκεκριμένο ρήμα να κάνω λάθος.
    Ωστόσο, από τα σχόλια όσων μέχρι τώρα δηλώνουν ότι διακρίνουν το υπερασπίζω από το υπερασπίζομαι πάλι κάτι παρόνμοιο προκύπτει: όταν με αφορά προσωπικά, παθητική κατάληξη – όταν αφορά τρίτους ενεργητική.

  73. Μαρία said

    72
    Σωστά τα γράφει ο Νικοκύρης. Το οικοδομούμαι είναι χαρακτηριστικό μέσο πλάγιο όπως στα νέα ελληνικά το ξυρίζομαι στο κουρείο και χτενίζομαι στο κομμωτήριο.
    Το υπερασπίζομαι θα μπορούσε να θεωρηθεί μέσο δυναμικό βλ. παρέχω/παρέχομαι κλπ

  74. mlabros said

    Ενδιαφέρουσα η ανάλυση. Ασπίδες όμως φέρουν ακόμη κάτι παιδάκια με κάτι ροπαλάκια . Επειδή δε έχουν στρατιωτική δομή φαντάζομαι ότι ανάμεσά τους υπάρχει και κάποιος Υπασπιστής με ασπίδα…

  75. sarant said

    74 Σωστή επισήμανση, έγινε και από προηγούμενο σχόλιο -αλλά αν υπάρχει υπασπιστής δεν ξέρω 😉

  76. leonicos said

    @9 Θέμη, όντως λέμε πιο εύκολα ‘υπερασπίζουμε’ από ‘υπερασπιζόμαστε’. Με τα υπόλοιπα ‘διαισθητικά’ σου όμως δεν συμφωνώ. Είναι πολύ υποκειμενικά. Αλλά η γλώσσα, σε μερικά ζητήματα είναι εντελώς προσωπική υπόθεση, όσο κι αν δε φαίνεται.

  77. ΚΑΒ said

    72.>>οικοδομούμαι οικίαν = χτίζω ένα σπίτι για μένα (αλλά άλλοι μου το χτίζουν).Γι’ αυτό αυτά τα μέσα πλάγια λέγονται μέσα περιποιητικά ή μέσα ωφελείας.

  78. leonicos said

    @11 Σταμπίλο, καμιά σχέση το ‘αποθετικό’ όπως π.χ. δέχομαι, που ορίστηκε σαφέστατα ‘ρήμα τυπικά μέσης φωνής κατάτην κλίση αλλά ενεργητικής σημασίας’ με το εφετικό, I have my car washed = έβαλα άλλον να μου πλύνει το αμάξι.

    Στα ελληνικά σπάνια υπάρχει εφετική σημασία, κάτι κοινό σε άλλες γλώσσες, όπως στα τούρκικα, που γίνεται με ειδικό ένθεμα. Υπάρχςι κάποιο ‘αγορασίζω’ που δεν το ξέρει κανείς. Επίσης νομίζω ότι ο αόριστος του φέρω ἤνεγκον, στην πραγματικότητα είναι εφετικό του ἄγω, πρβλ ἤχθην /ἠνέχθην, αλλά δεν το έχω βρει πουθενά γραμμένο

  79. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    73 Το οικοδομούμαι είναι χαρακτηριστικό μέσο πλάγιο
    Α, και χτίζομαι (χτίζω σώμα στα μοντέρνα 🙂 )

  80. gpoint said

    Χρόνια πολλά στις Αννεςτου ιστολογίου αμέσως και εμμέσως…

  81. smerdaleos said

    Στην αρχαία Ελληνική βρίσκουμε και τα δέρκομαι, σκέπτομαι, αμφότερα με την ενεργητική σημασία «βλέπω» (ΙΕ ρίζες *derk’-, spek’- λ.χ. λατινικά specio, spectrum, που όμως στην Ελληνική υπέστη αντιμετάθεση *spek’- > skep-, σκοπός= «φρουρός»/σκέπτομαι κλπ).

    https://en.wiktionary.org/wiki/%CE%B4%CE%AD%CF%81%CE%BA%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B9
    https://en.wiktionary.org/wiki/%CF%83%CE%BA%CE%AD%CF%80%CF%84%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CE%B9

    Πάντως Νίκο η σημερινή σου ανάρτηση μου θύμισε τις νεοελληνικές μετοχές με ενεργητική σημασία που σχηματίζονται με το μεσοπαθητικό -μένος.

    Έχω διαβάσει > είμαι διαβασμένος (κυριολεκτικά όμως αυτό σημαίνει ότι «με έχει διαβάσει κάποιος άλλος»).
    Έχω φάει > είμαι φαγωμένος (κυριολεκτικά όμως αυτό σημαίνει ότι «με έχει φάει κάποιος άλλος»).
    Έχω πιει > είμαι πιωμένος (κυριολεκτικά όμως αυτό σημαίνει ότι «με έχει πιει κάποιος άλλος»).

    Όταν ο Κολοκοτρώνης είπε «φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους» εννοούσε φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνούντες/προσκυνήσαντες τον Ιμπραήμ. Κυριολεκτικά, όμως, ο «προσκυνημένος/προσκυνούμενος» ήταν ο ίδιος ο Ιμπραήμ (λ.χ. ο παρασημοφορημένος είναι αυτός που έχει παρασημοφορηθεί από τον παρασημοφορούντα/παρασημοφορήσαντα) 🙂 🙂 🙂

  82. leonicos said

    @47 ΠμΠ, πολύ σωστός!

  83. leonicos said

    Ταυτά ως άνω και Σμερδαλέω

  84. sarant said

    81 Αυτό με τις μετοχές είναι ωραίο θεματάκι γιατί κάποιες διατηρούν και την κυριολεκτική σημασία.

  85. Πάνος με πεζά said

    Oι ακροβολόγοι Γάλλοι, Je me coupe les cheveux =κόβω τα μαλλιά μου, μόνος μου, Je me fais couper les cheveux = κόβω τα μαλλιά μου μέσω κομμωτή.
    (H κάπως έτσι, γιατί τα γαλλικά μου είναι παλιά και με προδίδουν, Νοικοκύρη). Ήθελα να το γράψω κατά το οικοδομ*, με παράδειγμα το «se faire une maison» και το «se faire faire une maison», αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι θα το πετύχω.

  86. ΚΑΒ said

    78. Οι αρχαίοι είχαν λίγα εφετικά ρ. με κατάληξη -σείω όπως απαλλαξείω,γελασείω, παραδωσείω,πολεμησείω,συμβασείω

    τὸν πόλεμον, δι’ ὅνπερ χρήσιμοι ἂν εἶμεν, εἴ τις ὑμῶν μὴ οἴεται ἔσεσθαι, γνώμης ἁμαρτάνει καὶ οὐκ αἰσθάνεται τοὺς Λακε-
    δαιμονίους φόβῳ τῷ ὑμετέρῳ πολεμησείοντας Θουκ. 1,33

    οι Κερκυραίοι λένε στους Αθ. ότι οι Σπαρτιάτες σας φοβούνται και γι’ αυτό επιθυμούν να πολεμήσουν

  87. Μαρία said

    Και οι ΑΗΠ βέβαια δεν ήξεραν ούτε το υπερασπίζω ούτε το υπερασπίζομαι. Στη θέση τους χρησιμοποιούσαν το αμύνω/-ομαι.

  88. ΚΑΒ said

    Γι’ αυτό ο Αθηναίος έφηβος ορκιζόταν: ἀμυνῶ δὲ καὶ ὑπὲρ ἱερῶν καὶ ὁσίων

    και το ομηρικό: εἷς οἰωνὸς ἄριστος ἀμύνεσθαι περὶ πάτρης.

  89. π2 said

    87. Υπάρχει το υπερασπίζω / -ομαι και με μεταφορική σημασία στα αρχαία, έχει παραδείγματα το LSJ.

    Παρεμπιπτόντως όλα τα σύνθετα του ασπίζω (και το ίδιο το ασπίζω) μαρτυρούνται και στην ενεργητική ή μόνο στην ενεργητική (προασπίζω, υπασπίζω, υπερασπίζω).

    Στις χριστιανικές επιγραφές υπερασπιστής είναι συχνό επίθετο του Θεού. Να μία από τα μέρη σου όπου τυχαίνει να βρίσκομαι για μισή ώρα ακόμη (τα νεύρα μου με τις καθυστερήσεις στη Μίκρα): http://epigraphy.packhum.org/text/137205

  90. Μαρία said

    89
    Π.Δ., ελληνιστικά και βάλε δεν πιάνονται http://www.perseus.tufts.edu/hopper/morph?l=uperaspi%2Fzw&la=greek#lexicon
    Για ΑΗΠ έγραψα.

    Καλό ταξίδι.

  91. sarant said

    85 Έτσι είναι, άρα ο Γάλλος θα έλεγε je me fais construire une maison (βάζω άλλους να μου χτισουν το σπίτι)
    Καμιά φορά μπορείς να παραλείψεις και το me.

  92. sarant said

    89-90 Αφού το γράψαμε ότι ο πρώτος που έχει το ρήμα είναι ο Πολύβιος.

  93. Spiridione said

    Μια άλλη κατηγορία είναι και το εμπνέω-εμπνέομαι, που το είχαμε συζητήσει μαζί με κάποιο άλλο που είχε πει η Δημουλά, αλλά δεν θυμάμαι τώρα.

  94. Μαρία said

    92
    Άρχισα να διαβάζω απο παρακάτω 🙂 Διόρθωσέ τον στο 2ο αι. Μπορεί οι αναφορές της ΠΔ να είναι παλιότερες.

  95. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    #80 συμπληρωματικο για το ελληνικο ρεπερτοριον 🙂

  96. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    συμπληρωματικο

  97. Βάταλος said

    Εντιμώτατοι κύριοι,

    Μόλις επερατώθη το πρώτον ημιχρόνιον του κρισίμου αγώνος Ολυμπιακού – Άρσεναλ εν τω Γηπέδω Καραϊσκάκη διά την πρόκρισιν εις τo Champions League. Από το 25ον λεπτόν, με στριφτήν κεφαλιάν του Ρωμαιοκαθολικού Γάλλου Ολιβιέ Ζιρού η Άρσεναλ προηγείται με 1-0. Ωστόσον, με το αποτέλεσμα αυτό, οι μισθοφόροι του Θρύλου προκρίνονται, άρα η Άρσεναλ θα χρειασθή να επιτύχη και άλλο τέρμα εις το 2ον ημιχρόνιον

    Έχει και συνέχειαν…

  98. Υαλτις said

  99. Πέπε said

    @93
    > > εμπνέω – εμπνέομαι:

    Σε κάποιο από τα προηγούμενα σχόλια αναφέρθηκε και το υποψιάζω (κάποιον) – υποψιάζομαι.

    Νομίζω ότι αυτά είναι εντελώς κανονικά ρήματα. Το να είναι μεταβατικά και στην παθητική φωνή δεν είναι καμιά ιδιαιτερότητά τους, γιατί στην ενεργητική παίρνουν δύο αντικείμενα:

    Η μάχη ενέπνευσε στον ποιητή ένα ποίημα > ο ποιητής εμπνεύστηκε ένα ποίημα.
    Σε υποψιάζω ότι κάτι έγινε (που δεν το πολυλέμε βέβαια, πιο πολύ θα πούμε «σε υποψιάζω για…») > υποψιάζεσαι ότι κάτι έγινε.

    Είναι το ίδιο όπως στα «πληροφορούμε κάτι» κτό.. Ασφαλώς ο μηχανισμός δεν είναι τόσο ξεκάθαρος όσο στα εργαστηριακά παραδείγματα τύπου «ο κυνηγός σκότωσε το λαγό», όπως και οι πραγματικές εφαρμογές των φυσικών νόμων δεν είναι τόσο απλές όσο υπό τις (ανύπαρκτες) ΚΣ, αλλά ο ίδιος μηχανισμός είναι.

    @81:
    Πολλές μετοχές είναι έτσι, ενώ πολλές επίσης είναι και οι παθητικές μετοχές ρημάτων που στην παθητική διάθεση έχουν κατά τα άλλα (πλην μετοχής) ενεργητικούς τύπους, τα αντιαποθετικά ούτως ειπείν: σπάω (ενεργ. διάθ.) – σπάω (παθ. διάθ.) – σπασμένος, παγώνω – παγώνω – παγωμένος κλπ.. (Σπάω το τζάμι – Το τζάμι έσπασε – Το σπασμένο τζάμι)

    Γιατί αυτό;
    Εν μέρει φαίνεται ότι η παθητική μετοχή παρακειμένου, η μόνη διαθέσιμη δηλαδή, απορρόφησε και τις έννοιες άλλων μετοχών, ακόμη και ενεργητικών: αφού δεν μπορείς να πεις «φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνήσαντες» ή «στους προσκεκυνηκότες» λες «στους προσκυνημένους». Αυτό όμως δεν εξηγεί γιατί πολλά ρήματα (και μάλιστα στην άτυπη – προφορική – αργκό ακόμη περισσότερα) στην παθητική διάθεση δε σχηματίζονται κατά την παθητική φωνή.

    _____________

    Ένα ωραίο αποθετικό ρήμα που λέγεται σε πολλές ντοπιολαλιές είναι το «διαρμίζομαι» (συγυρίζω). Δεν ξέρω κατά πόσον λέγεται σήμερα και το άλλο εξίσου ωραίο, «διάζομαι» (υφαίνω).

  100. Πέπε said

    #99:

    πληροφορούμε κάτι = *πληροφορούμαι* κάτι

  101. nestanaios said

    Ἄν αμείβομαι τότε υπερασπίζομαι κάποιον.
    Ἄν δεν αμείβομαι τότε υπερασπίζω κάποιον (φίλο ἤ συγγενή).

  102. sarant said

    97 Κάτι ήξερε ο γέρων Βάταλος

    99 Δεν μπορούμε όμως να πούμε «το ποίημα εμπνεύστηκε από την επανάσταση του 1821» (ενώ λέμε «είναι εμπνευσμένο»)

  103. nestanaios said

    81.
    Πρόδερκος είναι ο άνθρωπος και έγινε «πρόδερκος» μετά τον Προμηθέα. Ο άνθρωπος έχει
    τρία ονόματα: κυνηγός, πρόδερκος και άνθρωπος. Όταν σταμάτησε να είναι ζώο, έπαυσε
    να είναι και κυνηγός. Έγινε άνθρωπος από το «ανθεί και ρωπεύει». Όμως, λίγο πριν γίνει άνθρωπος
    είχε γίνει πρόδερκος, από το «προδέρκεσθαι μόρον». «Βροτούς έπαυσα μη προδέρκεσθαι μόρον»
    μας έχει πει ο Προμηθέας δια στόματος Αισχύλου.

    Όλα αυτά, καλέ μου φίλε, δεν έχουν γίνει από καμμία ρίζα. Είναι προϊόντα μεγάλου πολιτισμού και
    δεν φυτρώνουν σαν τα μανιτάρια εδώ κι εκεί.

  104. Μαρία said

    99
    Τα ρήματα σαν το σπάω, λιώνω, ανοίγω κλπ τα λέμε εργαστικά (ergative, ergatif).

  105. Στρατος Βασδεκης said

    «Aγχεμαχα οπλα» – τα οπλα που χρησιμοποιουνται στη μαχη σωμα με σωμα.
    Ωραια λεξη το «αγχεμαχος» και με ενδιαφεροντα μαλιστα ομορριζα! Προερχεται απο το αρχ. ἄγχω + μαχομαι.
    Απο το ἄγχω ‘σφιγγω τον λαιμο’ ελκουν την καταγωγη τους τα:
    αγχος, αγχονη, αγχιστεια (< ἄγχι ‘πλησιον, κοντα’ < ἄγχω), αγχινοια ‘οξυνοια’, αγχιαλος (< ἄγχι + ἅλς) ‘κοντα στη θαλασσα’ και πληθος αλλων ομορριζων της αρχαιας ελληνικης.

  106. Υαλτις said

    105
    καθως και
    «τον αγχέμαχο Ζέφυρο το ερεβοκτόνο ρόδι τα φλεγόμενα ωκύποδα φιλιά»

  107. ΚΑΒ said

    99. Λέγεται, λέγεται το αρχαίο δι-άζομαι ως διάζομαι

  108. Στρατος Βασδεκης said

    106
    „Οι κρυφές συλλαβές όπου πάσχιζα την ταυτότητά μου ν’ αρθρώσω
    «Εύγε, μου είπε, και ανάγνωση γνωρίζεις
    και πολλά μέλλει να μάθεις
    αν το Ασήμαντο εμβαθύνεις
    Και μια μέρα θα ‘ρθει βοηθούς ν’ αποκτήσεις
    Θυμήσου:
    τον αγχέμαχο Ζέφυρο, το ερεβοκτόνο ρόδι
    τα φλεγόμενα , ωκύποδα φιλιά»
    Και ο λόγος του χάθηκε σαν ευωδιά”

    ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ, Οδυσσέας Ελύτης

  109. Υαλτις said

    108
    ναι
    το επώνυμο σου εκ νήσου Σαμοθράκης;

  110. Alexis said

    Μοι προξενεί αλγεινήν εντύπωσιν το γεγονός ότι ο γέρων Βάταλος δεν μας ενημέρωσε δια την εξέλιξιν του αγώνος Ολυμπιακού Πειραιώς-Άρσεναλ, εις το δεύτερον ημιχρόνιον.
    Τι επιθυμεί να αποκρύψει άραγε;

  111. Στρατος Βασδεκης said

    109
    Ακριβως. Καταγομαι απο την πανεμορφη Σαμοθρακη!

  112. Υαλτις said

    Στράτο χαίρομαι.Στειλε μου μειλ στο setra@freemail.gr .ειμαστε συντοπιτες και συμμαθητες!

  113. sarant said

    110 Όμως κάτι υπαινίχθηκε

    111 Εδώ πάντως βρίσκω μια ακόμα μεγαλύτερη συγκέντρωση του επωνύμου στον ν. Ιωαννίνων
    http://apps.vrisko.gr/apo-pou-krataei-i-skoufia-sou/%CE%B2%CE%B1%CF%83%CE%B4%CE%AD%CE%BA%CE%B7%CF%82

  114. gpoint said

    Αν ο (απαράδεκτος) διαιτητής έδινε πέναλτυ την βουτιά του Φορτούνη και δεν έδινε (ως συνήθως) το χέρι του Ελαμπντελαουί ο «θρύλος» θα έχανε με 2-1 και θα πέρναγε στους 16 αλλά ας όψεται η ευρωπαϊκή παράγκα κ.λ.π.

  115. Βάταλος said

    Εντιμώτατοι κύριοι,

    1) Τα χάλια των μισθοφόρων του Θρύλου τα είδατε και μόνοι σας (0-3 με χάτ-τρίκ του Ρωμαιοκαθολικού Ζιρού), διό και απεφάσισα (σχόλιον 110) να μή κάμω νέαν παρέμβασιν επί τη λήξει του αγώνος. Απλώς, παρενέβην εις το ημιχρόνιον διά να προλάβετε να παίξετε το 2ον τέρμα εις το στοίχημα.

    Παρεμπιπτόντως, μή ακούετε τας αποψινάς φήμας ότι ο ελληνόψυχος Άδωνις αποχωρεί από τον Μαραθώνιον της Νέας Δημοκρατίας. Ποντάρατε αφόβως επάνω του ότι θα είναι ο νέος Αρχηγός του μπορδέλου της Συγγρού, διότι πληρώνει καλά: Αυτήν την στιγμήν η νίκη του Αδώνιδος εις τον 2ον Γύρον δίδει 1 προς 7 εις ωρισμένας εταιρείας. Αι πληροφορίαι της εγγόνας μου κατευθείαν από το άντρον των Γιάνκηδων εν τη πλατεία Μαβίλη, δεν πίπτουν ποτέ έξω, ως έχει αποδειχθή τρίς μέχρι τώρα… Σάς εγγυώμαι ότι θα υπάγετε εις το ταμείον μετά βεβαιότητος: Είναι ευκολώτερον από το να κλέψετε εκκλησίαν των Γαλιλαίων…

    2) Μοί προξενεί αλγεινήν εντύπωσιν η ανεμελιά των αναγνωστών του παρόντος Ιστολογίου. Επί 15 συνεχείς ώρας, ουδείς επροστάτευσε τον αγαπητόν κ. Σαραντάκον από την φοβεράν σημερινήν γκάφφαν να αποδώση την πρωτιάν του «υπερασπίζω» εις τον Πολύβιον τον Μεγαλοπολίτην. Κατ’ αρχάς, φίλτατε κύριε Νίκο, ο Πολύβιος έζησε τον 2ον αιώνα (203 έως 120 πρό Ραββίνου Χριστού) και ουχί τον 3ον, όπως γράφετε υμείς. Είναι, όντως, απορίας άξιον το ότι επί 15 τώρα ώρας ουδείς αναγνώστης σας ετόλμησε να επισημάνη αυτό το στοιχειώδες λάθος.

    2) Και τώρα επί της ουσίας: Αγαπητέ κ. Νίκο, η πρώτη φορά που εμφανίζεται το ρήμα «υπερασπίζω» εις την θείαν Ελληνικήν Γλώσσαν είναι το 270 π.Χ. (120 τουλάχιστον έτη πρίν από τον Πολύβιον!) εις την μετάφρασιν της Εβραϊκής Γενέσεως από τους Εβδομήκοντα Ραββίνους (Γένεσις 15,1). Είναι το σημείον που ο Γιαχβέ (σ.σ.: ο Ιησούς Χριστός πρίν ενσαρκωθή) πείθει τον Πατριάρχην Αβραάμ (που μέχρι τότε ωνομάζετο Άβραμ) να υπάγη εις την Παλαιστίνην και να ιδρύση τον Μονοθεϊσμόν. ΙΔΟΥ το σχετικόν απόσπασμα (με μουσταρδί το πρωτότυπον των Εβδομήκοντα και με κυανούν η ρωμέικη μετάφρασις του μακαριστού Ιωάννου Κολιτσάρα)

    3) Όσον διά το πότε μετετράπη το ενεργητικόν «υπερασπιώ» – «υπερασπίζω» εις μέσον ρήμα, ορθώς επισημάνατε ότι αυτό συνέβη από τον Ευσέβιον Παμφίλου, τον βιογράφον του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Ωστόσον, ο σπόρος είχε ριφθή από την Σοφίαν Σειράχ (37,5) και την φράσιν «λήψεται ασπίδα»

    4) Περαίνω την αποψινήν μου παρέμβασιν με μίαν σύνοψιν των όσων είπα: Το ρήμα «υπερασπίζω» (αν και φαίνεται ελληνικώτατον) είναι δημιουργία των Εβραίων μεταφραστών της Παλαιάς Διαθήκης. Αν κάμετε μίαν πρόχειρον έρευναν εις το pdf της Αγίας Γραφής, θα ιδήτε ότι η ρίζα «υπερασπ-» υπάρχει πάνω από 50 φοράς (ούτε μία εις την Καινήν Διαθήκην!), ενώ δεν συναντάται εις κανέναν άλλον Έλληνα συγγραφέα της εποχής εκείνης. Και ο Πολύβιος ο Μεγαλοπολίτης που την κατέγραψε, μάλλον από κάποιον φίλον του Εβραίον θα την ήκουσε…

    Μετά πάσης τιμής
    Γέρων Βάταλος
    αιμύλος και σπουδαιόμυθος

    ΥΓ: Με την ευκαιρίαν, προσφέρω το ερευνητέον (δυνατότης search των λέξεων ή τμημάτων λέξεων) πρωτότυπον κείμενον της Αγίας Γραφής με την μετάφρασιν του Ιωάννου Κολιτσάρα. Πρόκειται περί θησαυρού, ακόμη και δι’ αντιχρίστους ως ο γέρων Βάταλος…

  116. smerdaleos said

    99, Πέπε: Γιατί αυτό;
    —-

    Δεν έχω σίγουρη εξήγηση να δώσω, αλλά οι ιδέες που μου πέρασαν από το μυαλό είναι πάνω κάτω ίδιες με αυτές που κατέθεσες εσύ.

    Το ρήμα «παγώνω» έχει και ενεργητική σημασία (η κατάψυξη παγώνει το νερό) και παθητική (το νερό παγώνει στην κατάψυξη).

    παγώνω > παγωμένος

    Νομίζω πως ίσως η αρχή πρέπει να αναζητηθεί στα αμετάβατα (intransitive) ρήματα στα οποία δεν έχει σημασία το αν θα σχηματιστούν με ενεργητική ή μεσοπαθητική κατάληξη.

    λαχανιάζω > λαχανιασμένος (όπως κουράζομαι > κουρασμένος)
    ξαπλώνω > ξαπλωμένος (όπως κάθομαι > καθισμένος)

  117. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Πεπε, ναι, διάζομαι,διάσιμο,διάστρα, διαρμίζομαι,διαρμισμένος,αδιάρμιστος.
    Καινούργια αγάπη μου χτυπα, την πόρτα τση καρδιάς μου
    κι εγώ χω ακόμη αδιάρμιστα τα πάθη τση παλιάς μου

  118. sarant said

    115 Nαι, με παρέσυρε το TLG το οποίο στη χρονολογική κατάταξη βάζει τους συγγραφείς στον αιώνα που γεννήθηκαν και όχι σε αυτόν που έγραψαν τα έργα τους, άρα τον Πολύβιο τον έχει στον 3ο αιώνα. Και την Παλαιά Διαθήκη την έχει στα Varia, αφού δεν είναι όλα της τα βιβλία στον ίδιο αιώνα.

  119. Μαρία said

    118
    βλ. σχ. 94 🙂

  120. Στρατος Βασδεκης said

    113β
    Ετσι ειναι, Νικο. Παντως, δεν ξερω αν θυμασαι, καποτε, πριν αρκετα χρονια, ειχαμε, μεσω ηλεταχυδρομειου, συζητησει για την ετυμολογια του επωνυμου μου.

  121. sarant said

    120 Θυμάμαι πως το είχαμε συζητήσει -αλλά δεν θυμάμαι τι συμπέρασμα είχε βγει

  122. Στρατος Βασδεκης said

    121
    Σε ερωτηση που σου ειχα κανει τοτε, αν αληθευει δηλ. η ετυμολογια του επωνυματος μου που δινει ο καθηγητης Νικ. Αθ. Κατσανης στο βιβλιο του «Το γλωσσικο ιδιωμα της Σαμοθρακης», Θεσσαλονικη 1996, εκδ. Δημος Σαμοθρακης, ειχες απαντησει πως δε βρηκες στοιχεια που να αναιρουν την αποψη του καθηγητη, η οποια ειναι η εξης: Βασδεκης: «απο το τουρκ. baz «γερακι» + dek «ομοιος με…», δηλ. «ομοιος με γερακι»».

  123. Λ said

    81. Εμείς δεν λέμε φαγωμένος αλλά ταϊσμένος.

  124. Λ said

    Το ασπάζομαι έχει αναφερθεί;

  125. Alexis said

    #115 (1):
    ο Ολυμπιακός ενίκησε προ ολίγων δευτερολέπτων εν τω σταδίω του Γ. Καραϊσκάκη την Δυναμό Ζάγκρεμπ με 2-1, εξασφαλίσας την πρόκρισιν (και μαθηματικώς) διά τον επόμενον γύρον του Champions League.
    Βάταλος, 4 Νοεμβρίου 2015, ώρα 23:40

    Εάν η εγγόνα σας, ώ γέρον, είναι τοσούτον δυνατή εις τας προβλέψεις όσον είσθε υμείς εις τα μαθηματικά, τότε μας βλέπω άπαντες εις τον κουβάν! :mrgreen:

  126. Γιάννης Ιατρού said

    125: Καλημέρα
    Κοίτα τώρα μνήμη που την έχεις 🙂 βέρμπα μάνεντ, σκρίπτα βόλαντ (ανάποδα…)
    διά τον επόμενον γύρον του Champions League: τέλος θανάτοιο κιχήμενον που ‘λεγε κι ο Ομηρος

  127. sarant said

    125 Καλά λες, μένουν τα άτιμα

  128. spiral architect said

    Οὐ λήψει τὸ ὄνομα Κυρίου Βατάλου ἐπὶ ματαίω

  129. Alexis said

    #122: κ. Βασδέκη, το παλιό Αναγνωστικό της πρώτης Δημοτικού (1971) αναφέρει το όνομα «Βασδέκη» και ως μικρό (βαφτιστικό) όνομα, και μάλιστα θηλυκό: «η Βασδέκη»
    Το Αναγωστικό υπάρχει ονλάιν, μπορείτε να το δείτε κι εσείς.
    Ξέρετε αν υπάρχει όντως αυτό το βαφτιστικό όνομα, στη Σαμοθράκη ή αλλού;

  130. Νέο Kid L'Errance d'Arabie said

    125. Eγώ πάντως ,είχα προειδοποιήσει πάραυτα…
    https://sarantakos.wordpress.com/2015/11/04/oia-hw/#comment-318592

  131. Στρατος Βασδεκης said

    #129: Το «Βασδεκης» στη Σαμοθρακη απανταται μονο ως επωνυμο.

  132. Και τρεχούμενο νερό, τρεχούμενος λογαριασμός.

  133. sarant said

    Ναι μπράβο

  134. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    99.«διάζομαι» (υφαίνω)
    Το διάσιμο είναι μια πολύ ιδιαίτερη διαδικασία ,προετοιμασία για το νήμα(στιμόνι) για να το περάσουν μετά στον αργαλειό,στα χτένια κλπ Απαιτεί γνώση κι επιδεξιότητα.Οι διάστρουσες(ή διάστρες) ήταν λίγες στο χωριό.Διάστρα και το εξάρτημα που πάνω του τύλιγαν το στιμόνι ,το νήμα που πάνω του γίνεται η ύφανση
    Ξομπλιάστρα και περαματού διάστρα μου και ανυφάντρα
    ξάστρα και κλώστρα του χωργιού πώς κάνεις δίχως άντρα

  135. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    99. Πέπε ,μιας και ΄ρέγεσαι τα κρητικά, να και έμμετρη περιγραφή, για όλες τις αργαστηροδουλειές :
    Διάσιμο-Τύλιμα : Ανυφαντοαθιβολές στση Κρήτης τ’ αργαστήρι http://www.patris.gr/articles/108985?PHPSESSID=#.VmxijkqLTIU

  136. “Τω μεγάλω διδασκάλω ακολουθούντες [εννοεί, βεβαίως, τον Κόντο], οφείλομεν το εν τω λόγω υποκείμενον ρήμα επ’ ενεργείας μεν να εκφέρωμεν κατά την ενεργητικήν φωνήν, συντάσσοντες αυτό μετά γενικής ή μετ’ αιτιατικής, επί πάθους δε να παραλαμβάνωμεν κατά την παθητικήν. Ρητέον λοιπόν ‘υπερασπίζω (υπερήσπισα) του ενάγοντος ή του εναγομένου ή του κατηγορουμένου ή της δίκης κτλ.’ ‘υπερασπίζω (υπερήσπισα) τον ενάγοντα ή τον εναγόμενον ή τον κατηγορούμενον ή την δίκην κτλ. ‘υπερασπίζεται (υπερησπίσθη) υπό του (δείνος) ο ενάγων ή ο εναγόμενος ή ο κατηγορούμενος ή η δίκη’” (http://users.uoa.gr/~pvassil/Livadas%201925b.pdf, 36-37)

  137. sarant said

    Α, ευχαριστώ -ωστε ο Κόντος και μετά ο Λιβαδάς δέχονταν τον ενεργητικό τύπο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: