Ο Γιάννης Μακριδάκης στη σκιά του όρους Όχη

Κάθε φορά που βγαίνει  καινούργιο βιβλίο του Γιάννη Μακριδάκη, του συγγραφέα από τη Χίο,  πηγαίνω και το παίρνω  και το διαβάζω αμέσως. Έτσι έγινε και με το καινούργιο, που εκδόθηκε μέσα στο μήνα, όπως πάντα από την Εστία. Θα το παρουσιάσω τώρα εδώ, όπως έχω κάνει και με κάμποσα άλλα.

Ο τίτλος του βιβλίου είναι Στη  σκιά του  όρους Όχη. Στη σκιά του όρους Όχη βρίσκεται το νησί  στο  οποίο διαδραματίζεται η υπόθεση. Όπως και σε άλλα του βιβλία, ο Μακριδάκης τοποθετεί τη δράση στο νησί του, αλλά χωρίς να το ονοματίζει. Εδώ, ας πούμε, το νησί δεν ονομάζεται ποτέ, η πρωτεύουσα λέγεται Χώρα, και το μακρινό χωριό, όπου ζει το κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου λέγεται Κάλαμος, θηλυκού γένους -η Κάλαμος.

Το όρος Όχη βρίσκεται στην Εύβοια. Η Χίος, ή τέλος πάντων το νησί του βιβλίου βρίσκεται στη σκιά του όρους Όχη από μία μόνο άποψη: το βουνό εμπόδιζε τα τηλεοπτικά σήματα από την Αθήνα να φτάσουν στη Χώρα. Μόνο κάποια δυτικά χωριά έπιαναν καλό σήμα.

Αυτά, στο παρελθόν, στα πρώτα χρόνια της τηλεόρασης, πριν φτιαχτούν αναμεταδότες. Τα μαθαίνουμε αναλυτικά επειδή ο ένας από τους τέσσερις αφηγητές είναι ηλεκτρονικός και το μεγάλο του βάσανο, τα χρόνια εκείνα, ήταν πώς να ρυθμίζει τις κεραίες στις ταράτσες έτσι που να πιάνουν καλύτερα τα (δύο τότε) κανάλια, ιδίως όταν ήταν κανένα μεγάλο ματς στην τηλεόραση, όπως ο τελικος του Γουέμπλεϊ το 1971.

Το κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου είναι η Βάσω που έγινε Βάσος, από το μακρινό χωριό, την Κάλαμο. Η αρσενικιά, όπως τη φώναζαν πολλοί, αγρότισσα που καλλιεργούσε τα πιο νόστιμα καρπούζια του νησιού και που τελικά έκανε αλλαγή φύλου, στις αρχές της δεκαετίας του 70, κι έγινε άντρας.

Όλο το βιβλίο αποτελείται από συνεντεύξεις τεσσάρων αφηγητών, που αφηγούνται τη ζωή της Βάσως, την εγχείρηση που την  έκανε Βάσο και τη λιγόχρονη ζωή του με την καινούργια ταυτότητα. Η αφηγηση γίνεται σε κάποιον ανώνυμο ερευνητή, που δεν παρεμβαίνει πουθενά και δεν παίρνει ποτέ τον  λόγο. Οι τέσσερις που αφηγούνται είναι: ο Στεφανής, στοιχειοθέτης της τοπικής εφημερίδας Νησιωτικόν Βήμα, και ουσιαστικά δημοσιογράφος· ο Αντώνης, ηλεκτρονικός της Σιβιτανιδείου και έμπορος ραδιοφώνων και τηλεοράσεων· η Φρόσω, αδελφή του και χήρα του Γεράσιμου, φωτογράφου στο νησί· και ο Σαράντος, ο μόνος ξενομερίτης, Αθηναίος καθηγητής στο Γυμνάσιο στην Κάλαμο. Ο Σαράντος μιλάει την κοινή, με κάποιους καθαρευουσιανισμούς, οι δυο ντόπιοι την κοινή με ιδιωματικές λέξεις, η Φρόσω μιλάει χιώτικα.

Η δράση του μυθιστορήματος τοποθετείται από το 1964 έως το 1972. Ο Σαράντος, αριστερός και φερμένος από την Αθήνα, έχει τη φαεινή ιδέα να οργανώσει στην Κάλαμο το 1965 «ολυμπιακούς αγώνες». Όταν η, έφηβη τότε, Βάσω κερδίζει με άνεση το χρυσό μετάλλιο σε όλα τα γυναικεία αγωνίσματα του στίβου, μια μερίδα των  θεατών εξεγείρεται και επιχειρεί να την ξεβρακώσει και να τη διαπομπεύσει, υποστηρίζοντας ότι είναι άντρας. Αργότερα, το 1970, προκαλεί όταν, σε μετάδοση του αγώνα Βραζιλία-Τσεχοσλοβακία για το Παγκόσμιο Κύπελλο, που το βλέπει πολύς κόσμος από την τηλεόραση  του Αντώνη, είναι η μόνη που πανηγυρίζει έντονα το γκολ των κομμουνιστών (προηγήθηκαν, αλλά μετά οι Βραζιλιάνοι κέρδισαν 4-1, λεπτομέρειες εδώ). Μετά γίνεται η εγχείρηση, ο δε Παττακός,  περαστικός από το νησί, προθυμοποιείται να καλύψει τα έξοδα μιας δεύτερης επέμβασης -αλλά ο Βάσος δεν  το δέχεται.  Τέλος πάντων, δεν θα μαρτυρήσουμε το τέλος, να  το διαβάσετε το βιβλίο,  είναι  πολύ καλό.

Για να πάρουμε μια γεύση, διάλεξα να παραθέσω την  πρώτη αφήγηση  της  Φρόσως, που όπως είπα μιλάει χιώτικα. Στο τέλος εξηγώ κάποιες λέξεις. Θυμίζω ότι στο ιστολόγιο έχουμε το μνημειώδες Ουργιόλεξον του φίλου μας του Ξεροσφύρη.

Φρόσω

O Βάσος, ναι, ο Θεός να αναπαύει την ψυχούλα του. Μας εβάφτισεν τη μικρή μικρή, την Κατερίνα μου, καλή της ώρα. Όταν την εβάφτισεν ήτανε γυναίκα ακόμα. Μετά ήγινεν άντρας. Του Χριστού τα μάτια να ζητήσεις, θα τα ’βρεις εδώ. Εγώ εγεννήθηκα το ’33. 1933, για σκέψου. Ογδόντα στρογγυλά. Έκαμα τέσσερα κορίτσια και τώρα έχω τρισέγγονα. 24 εγγόνια όλα μαζί, γερά να να ’ναι. Ο άντρας μου ο Γεράσιμος, ο Θεός να αναπαύει την ψυχούλα του, ήτανε δυο χρόνια πιο μεγάλος από μένα. Είναι τώρα δώδεκα χρόνια πεθαμένος. Ήτανε ιδιότροπος άνθρωπος αλλά εγώ επέρασα καλά στα χέρια του. Ήτανε ξύπνιος και δουλευτής. Με ό,τι πακιαριζότανε*, επετύχαινε. Είχε γίνει μεγάλος και τρανός με τις φωτογραφίες. Επεράσανε πάρα πολλά λεφτά από τα χέρια μας. Μου τα ’δινε και τα φύλαα και κάναμε περιουσία, δόξα σοι ο Θεός. Εκείνος μου τα ’δινε, μοναχός του. Μου ’λεγε, γυναίκα πάρε τα, εσύ ξέρεις ίντα θα κάμεις. Ήξερε πως άμα τα ’χε στα χέρια του, θα τα ’τρωε όλα και δεν θα βρίσκανε τίποτι τα κορίτσια μας. Γιατί ήτανε μπερμπάντης, και ήπινε κιόλας. Ήπινε πολύ και ήρκουνταν εδώ και ήκαμνε φασαρίες, αλλά άμα ήτανε νηστι­κός, ήτανε η πιο καλή ψυχή. Ο Θεός να τον αναπαύει.

Έρωτας ήτανε. Αυτός δηλαδή με ερωτεύτηκε, εγώ δεν τον ήθελα. Ήρκουνταν στη γειτονιά μας και επούλαε ψάρια. Παραγιουδάκι εδούλευε τότε στην τράτα. Ετραβούσανε την τράτα στην παραλία του Άι-Γιάννη καμιά δεκαριά ανομάτοι.* Εκείνος ήτανε ο πιο μικρός. Από παιδάκι τον είχε στη δουλειά ο τρατάρης, και μετά του ’δινε ένα πανέρι ψάρια για το σπίτι και για να τα πουλήσει, να βγάλει το μεροκάματο. Επερνούσεν απ’ εδώ λοιπόν και με είδεν τότες και του ’ρεσα πολύ, αλλά εγώ δεν ήθελα- ήμουνε πολύ μικρή. Η μάνα μου όμως με πίεσε και μικροπαντρεύτηκα. Και ύστερα ήκαμα τα ίδια εγώ στη μεγάλη μου την Ασημίνα και την ήδωκα μι­κρή μικρή σε αυτόνε τον μπεκρή και κακοπέρασε το παιδί μου στα χέρια του. Και τώρα το σκέφτομαι κάθε μέρα και λέω, ίντα ψυχή θα παραδώκεις, μωρή Φρύσω. Γι’ αυτό δεν σε παίρνει ο Θεός. Δεν σ’ έχει ξεχασμένη. Σ’ αφήνει εδώ επίτηδες για να πλερώσεις τα κρίματά σου. Γιατί εδώ πλερώνονται όλα. Ας είναι γερή τουλά­χιστο εκεί που είναι. Στην Αμερική ήφτασεν η χάρη της.Τα ’φαγε όλα αυτός ο μπεκρής, ό,τι είχε και δεν είχεν εδώ, και την επήρε μαζί με τα παιδιά και φύγανε. Ούτε που έρκουνται πια καθόλου πίσω. Η κόρη μου μου το κρατά ακόμα, που την επίεσα τότες να τονε πάρει. Μα ίντα να έκαμνα κι εγώ, αγράμματη ήμουνα. Ανήμπορη. Έρκουνταν κάθε τόσο στο σπίτι μαζί με τον Γεράσιμο εκείνη. Αντρογυναίκα την ελέγανε τότες. Την είχα για οξαποδώ τότες. Και κάθουνταν μαζί του και επίνανε και μου ’λεγε, άμα δεν μου τηνε δώκεις τη μεγάλη σου να την πάρω στο χωριό μαζί μου, θα σου τηνε κλέψω μια μέρα. Ο άλλος εγελούσε· ο άντρας μου. Εγώ όμως ετρόμαζα. Τότε την είχα πάρει από φόβο αυτήνε, γιατί δεν την εγνώριζα, και αυτά που ήβλεπα δεν μ’ αρέσανε κα­θόλου. Να βλέπεις μια γυναίκα, με τα φουστάνια της, με τα όλα της, και να σου μιλά σαν άντρας. Και να λιμπίζεται το κορίτσι σου. Πού τα ’ξερα εγώ τότε ετούτα τα πράματα; Μην κοιτάς τώρα, που η νεολαία είσαστε αλ­λιώς. Βλέπω απ’ τις εγγόνες μου. Τότε ήτανε αλλιώς. Μετά όμως που κουμπαριάσαμε και ήγινε και άντρας, τον εσυνήθισα. Τον ήμαθα και πιο καλά. Ήτανε καλή πάστα άθρωπος, πολύ καλή πάστα. Είχεν καλή ψυχή· ήτανε και από καλή γενιά. Οι οικογένειά του ήτανε πρό­σφυγες, είχανε ευγένεια. Απείραχτοι αθρώποι· όλοι τούς εκτιμούσανε, αλλά πού να τα ξέρω όλα αυτά εγώ, παιδάκι μου, τότε στην αρχή; Εγώ ήξερα μόνο αυτά που ελέγανε. Πως εφαίνουνταν, ελέγανε, από παιδάκι για άντρας και πως ήφταιγεν η μαμή, που δεν το ’πε στη μάνα του άμα εγεννήθηκε. Την άφηκε να το κάμει το παιδί της κορίτσι. Μα εγινότανε κορίτσι αυτό; Αφού ήτανε άντρας. Στο ράψιμο, λέει, την ήστελνε άμα εμεγάλωσε λιγάκι, αλλά ήδινε κάτι δρασκελιές αυτή και επηδούσε από το σπίτι της μοδίστρας και ήφευγε από το παράθυρο. Και πως επήγαινε, λέγανε, στο κυνήγι. Τουφεξού τηνε φωνάζανε. Πως εβαστούσε τουφέκι. Άσε που είχανε ακουστεί και κάτι φασαρίες μεγάλες που εγίνανε για λόγου της εκεί κάτω στο χωριό, αλλά ύστερα εμαθεύτηκε πως ήτανε άλλο το αίτιο. Είχανε διαφορές, είπανε, με τον Πανάγο, τον πατέρα της, κάτι κακοί αθρώποι και την επλέρωσε το παιδί, δεν ήφταιγεν εκείνο. Ήτανε και μικρό τότες βέβαια. Ακόμα θα ’τανε απονήρευτο. Αλλά ύστερα που εμεγάλωσε, επονηρεύτηκε. Γιά σκέψου, να κάθομαι να τηγανίζω για να τους κουβαλώ να τρώνε και να πίνουνε, και αντίς για ευχαρι­στώ να ακούω τις ανωμαλίες της. Εγώ ήβλεπα μια με τα φουστάνια που εγύριζε τότε, αλλά ήτανε από μέσα άντρας. Και εκάθουνταν καμιά φορά τα καλοκαίρια όξω εδώ στο αυλιδάκι και επίνανε. Κι άμα επερνούσε καμιά γειτόνισσα, ήκουα και του ’λεγε αυτή του Γε­ράσιμου: ε ρε πόσα αξίζει τούτη. Και ήθελεν και την Ασημίνα μου να την πάρει. Αυτά ήβλεπα εγώ. Και εντωμεταξύ, του δικού μου εμπιστοσύνη δεν του ’χα καμιά. Του ’λεγα, τηνε βλέπεις τούτηνε την ανώμαλη που φέρ­νεις μέσα στο σπίτι μας, την αντρογυναίκα, πως κυνηγά τη μεγάλη μας για να της βάλει χέρι; Εγελούσεν εκείνος, χαμπάρι δεν ήποαρνε. Ήλεγα πως θα μ’ έβρει μεγάλη φουρτούνα και πως καμιά μέρα απάνω στο πιόμα του και στο μεθύσι του θα δώκει τον λόγο του, θα της τηνε δώκει με το ζόρι και θα το χάσω το κορίτσι μου. Γι’ αυτό της ήβρα τον μπεκρή. Μέσω μιας γνωστής μου εδώ πα­ρακάτω, της Μαγδαληνής, ο Θεός να τη συχωρνά, που έκαμνε τότε την προξενήτρα. Με το αζημίωτο. Αυτή ήτανε η δουλειά της. Πολλές την κάμνανε τότες αυτή τη δουλειά, αλλά την εκάμνανε τσάμπα γιατί τους ήρεσε να τα μαγειρεύουνε, να πηγαινοέρκουνται μες στα σπί­τια, να πίνουνε καφέδες, να τρώνε γλυκά και να ανα­κατώνουνε τους αθρώπους. Η Μάγδα όμως ήπαιρνε φράγκα άμα ερκόντανε η ώρα πια της σουμάδας. Ένα χιλιάρικο της ήδωκα τότε, στον αρρεβώνα της Ασημί­νας. Γερά λεφτά. Κρυφά από τον Γεράσιμο, ναι. Εκείνος έτσι κι αλλιώς ούτε ήξερε τι του γινότανε απάνω στο θέ­μα αυτό. Ούτε πόσα έχω εγώ χωσμένα ούτε τίποτα. Σαν που τα ’φερνε, μου τα ’δινε και ύστερα τα ξεχνούσε. Τό­ση εμπιστοσύνη μου ’χε. Ο Θεός να την αναπαύει την ψυχούλα του. Ούτε κουβέντα δεν μου ξανάκαμνε ποτές για τα φράγκα. Εκείνος είχε πάντα μες στην τσέπη του όσα του χρειάζουνταν για να κάμνει αυτά που έκαμνε. Έβγαζε πολλά λεφτά τότες. Ήτανε καλές οι εποχές. Εγώ τα ’χα κρυμμένα στα κονίσματα από πίσω. Μπροστά τα στέφανα του γάμου μου, και από πίσω από την εικόνα της Παναγιάς είχα ένα τσίγκινο ντενεκέδι και τα ’χωνα μέσα. Μεθυσμένος ήρκουνταν, μα το θυμούνταν· πρώτα μου παράδινε στο χέρι τα λεφτά και ύστερα επήαινε και ήπεφτε για ύπνο. Όχι, όχι, χέρι απάνω μου δεν εσήκωσε ποτές. Μόνο τον άντρα ήκαμνε με τις φω­νές και με τις φασαρίες· αυτό του ’ρεσε. Γι’ αυτό ήκαμνα κι εγώ υπομονή, και στο τέλος όλα σε καλό μου ’βγανε. Όλα σε καλό. Επέρασα καλά μαζίν του. Αλλά απάνω που τον εσυμμόρφωσα, επέθανε. Ο Θεός έτσι τα κανόνισε. Τι να κάμεις. Μπορεί να μην είχε εκείνος κρί­ματα πολλά να πλερώσει.

Πάντως ήφερνε πολλά λεφτά μες στο σπίτι μας τότες. Είχεν ένα μοτοσακό και εγύριζεν τα χωριά. Μπορεί να ’λειπε και μια βδομάδα. Χειμώνα καλοκαίρι, κάποιους ήβρισκε εκεί που επήαινε και τον εκοιμίζανε. Είχεν πια τις γνωριμίες του σε κάθε χωριό. Ήξερεν ποια πόρτα να χτυπήσει για φαΐ, για ύπνο, για πελατεία. Τώρα, αν εχτυπούσεν πόρτες και για τίποτ’ άλλο, θα σε γελάσω. Εμένα όμως ούτε που μ’ ένοιαξε ποτές, αν ήκαμνε και τι ήκαμνε. Άντρας ήτανε, ήτανε και η δουλειά του τέτοια. Πάντα εδώ εγύριζε και μου ’φερνε τα λεφτά. Αυτό ήβλεπα εγώ. Στην αρχή ήκαμνε τον πλασιέ μιανού φωτογρά­φου εδώ. Του ’χεν πει ευτός, θα σου δίνω τόσα για κάθε φωτογραφία και θα βγαίνεις να μου μαζεύεις πελατεία. Του πήγαινε πελάτες. Του πήγαινε και τις φωτογραφίες που θέλανε οι αθρώποι, να τις κάμουνε πιο μεγάλες, να τις βάλουνε σε κάντρα, να βγάλουνε κάποια πρόσωπα από μέσα. Τέτοιες δουλειές. Τις εμάζευε απ’ τα χωριά, ήπαιρνε και την προκαταβολή και ύστερα τις ξαναπήγαινε πίσω έτοιμες και τον εξοφλούσανε. Αλλά είδεν ύστερα πως είχεν πολλή δουλειά και ήβγαζε πολλά φράγκα ο φωτογράφος, και ήκατσεν και το εσκέφτηκε αλλιώς. Και μου λέ’ μια μέρα, γυναίκα εγώ παίρνω τό­σα αλλά ο άλλος βγάζει τόσα. Γιά σκέψου πόσα μπορώ να βγάζω άμα την κάμνω εγώ τη δουλειά. Αφού όλη πια η πελατεία είναι δίκιά μου, όλοι εμένα ξέρουνε. Ήτανε ξύπνιος, σου λέω, και ό,τι ήπιανε στα χέρια του εφτουρούσε. Επήε λοιπόν στην Αθήνα και αγόρασε μια φωτο­γραφική μηχανή, ήβρεν κι ένα φωτογραφείο εκεί, Φωτοαθήναι μου φαίνεται πως την ελέανε τη φίρμα εκείνη, και επαράτησε τον εδώ φωτογράφο και εσυνεργάστηκε με τον Αθηναίο. Με πιο καλά λεφτά. Του ’στελνε ό,τι εμάζευε απ’ εδώ για να κάμει τις παραγγελίες, του ’στελνε και τις πλάκες τις καινούργιες που ήβγαζεν εκείνος, και ύστερα μας τα ’στελνε πίσω ο άλλος με το βαπόρι. Κάσες γεμάτες με φωτογραφίες και κάντρα και τζαμάκια. Εφαγαμε τη ζωή μας να περιμένομε τα χα­ράματα το βαπόρι για να ξεφορτώσομε τα κασελάκια. Εκείνος επήαινε στο λιμάνι και εγώ επερίμενα στο σπίτι να τα φέρει, για να κάτσω ύστερα να τα φτιάξω ένα ένα τα κάντρα με τα χέρια μου. Να κόβω τις φωτογρα­φίες και να τις βάζω μες στα τζαμάκια, για να τα πάρει μετά εκείνος με το μοτοσακό, να πάει στα χωριά να τα παραδώκει στους πελάτες. Μια μέρα, στα τελευταία, εκεί που ’κοβα τις φωτογραφίες, βλέπω σε μιαν έναν άντρα που ’φερνε πάρα πολύ στην κουμπάρα μας, τη Βάσω. Ήτανε προτού να κουμπαριάσομε ακόμα, μου φαίνεται. Μεγάλο μοιασίδι,* σου λέω. Σαν να ’τανε η Βάσω με αντρικό μαλλί και με τα παντελόνια. Του φω­νάζω του Γεράσιμου και του δείχνω τη φωτογραφία. Μου λέει ναι, ευτή είναι.Έτσι μου ’πεν. Κόντεψα να κό­ψω το δάχτυλό μου ύστερα. Ετρέμανε τα χέρια μου και δεν ημπορούσα να κάμω δουλειά με το ψαλίδι. Δεν εμίλησα όμως άλλο, δεν είπα τίποτις. Από τότες φαίνεται πως τα κανονίζανε να πάνε για την εχείρηση, ποιος ξέ­ρει. Δεν είχα πάρει χαμπάρι τίποτις εγώ, γιατί είχανε ανοίξει πάρα πολύ οι δουλειές του εκείνον τον καιρό, και δεν τον είχα πια συνέχεια μες στα ποδάρια μου για να μαθαίνω τα πάντα, ούτε να ’ρχεται μεθυσμένος και να μην μπορώ να τονε κάμω ζάφτι, ούτε να φέρνει αυτήνε μέσα στο σπίτι να μπεκροπίνουνε. Ήτανε ένα διάστημα που επήγαινε πολύ συχνά στην Αθήνα και μόλις εγύριζε πίσω, εξεκίναε τη γύρα του αμέσως εδώ στα χωριά.

Στην αρχή όμως τα σήκωνε τα κασάκια με τα κάντρα και τις φωτογραφίες και εγύριζε στα χωριά με τα ποδά­ρια. Σαν το μουλάρι ο καμένος. Μετά επήρεν το μοτοσα­κό. Και ήπεσεν κάτω μια φορά και το έκαμε σαν οχτώ. Χειμώνας ήτανε και είχεν πάγο ο δρόμος. Και ήναψεν μιαν αστυφίδα, μου ’πε, για να μην παγώσει και τονε βρούνε ξεκουκουρωμένο στο χαντάκι. Τον εμαζέψανε κάτι περαστικοί και εσώθηκε.Έτσι την εκάμαμε την πε­ριουσία μας. Ο Θεός να αναπαύει την ψυχούλα του. Από το μηδέν ξεκινήσαμε. Από το μηδέν.

Τότε, στην αρχή, την εγνώρισε αυτήν. Αλλά ήτανε τότες μικρή. Και σιγά σιγά, άμαν εμεγάλωσε, την ήφερεν μες στο σπίτι μας. Τον εκοιμίζανε, μου ’λεγε, στο σπίτι τους οι γονιοί της όποτε ενυχτωνότανε στην Κάλαμο. Ήτανε πάρα πολύ καλοί αθρώποι η Περιστέρα και ο Πανάγος, άγιοι αθρώποι, ο Θεός να τις αναπαύει τις ψυχούλες τους. Εγώ τους εγνώρισα ύστερα, που εκουμπαριάσαμε. Πιο μπροστά δεν τους είχα δει ποτές μου. Μόνο ήκουα ό,τι μου ’λεγεν ο Γεράσιμος, πως ήτανε αθρώποι μαλάματα. Αλλά πού να το πίστευα εγώ τότες, αφού ήβλεπα πως το παιδί τους δεν ήτανε μάλαμα καθαρό. Κουβέντες του Γεράσιμου, ήλεγα από μέσα μου. Κάτι θα του κάμνουνε εκεί που πά’ και γι’ αυτό τους παινεύει, έτσι ήλεγα από μέσα μου. Αλλά μετά τους έζησα κι εγώ και εκατάλαβα πως δεν είχεν άδικο. Τέλος πάντων, την εκάμαμε κουμπάρα μας τη Βάσω. Εκείνη δηλαδή μου το ζήτησεν τότες. Είδεν πως επάντρεψα την Ασημίνα μου και δεν της την ήδωκα και μου λέ’ μια μέρα: αφού δεν μου ’δωκες τη μεγάλη σου, θα σου βαφτίσω τη μικρή σου. Τα ’χανε πιο μπροστά συμφωνημένα με τον άλλονε φαίνεται.Έτσι έγινε. Στην αρχή δεν μου καλόρτε. Καθόλου δεν το ’θελα. Είχα και τον αδερφό μου, τον Αντώνη, ό,τι είχε πρωτοέρτει κι εκείνος πίσω από την Αθήνα και είχεν ανοίξει το μαγαζί του. Ήτανε φρεσκοαρρεβωνιασμένος τότες με τη γυναίκα του, και όλη μέρα τον είχα στην κεφαλή μου απάνω να κάθεται και να καταλέγει. Πως άμα κουμπαριάσω με την ανώμαλη θα του κρεμάσουνε και αυτουνού κουδού­νια μες στην κοινωνία και θα τονε καταστρέψω, που ήτανε καινούργιος στην πιάτσα και γύρευε να κάμει όνομα στη δουλειά του, και πως θα τονε χωρίσει η αρρεβωνιάρα, και τέτοια μου ’λεγεν. Αλλά δεν είχεν άδικο. Και εγώ αυτή τη γνώμη είχα. Άσε που εφοβούμουν μην τυχόν και πάρει φλέβα από τη νονά της η μικρή και μου γίνει κι ευτή χαλασμένη. Τι δεν του ’πα του Γεράσιμου μπας και του γυρίσω το κεφάλι του, αλλά εκείνος εκεί. Κάτι ήξερεν, φαίνεται, παραπάνω τότες. Γιατί στο τέ­λος αποδείχτηκε μάλαμα καθαρό και ο κουμπάρος, σαν που μαλάματα καθαρά ήτανε κι οι γονιοί του. Κρίμας τον. Επέθανε πολύ νέος.

Στη βάφτιση εφορούσε φούστα με σακάκι η νονά. Το όνομα του μωρού το διάλεξεν η μάνα της, η Περιστέρα. Εκείνη ήθελε να το βγάλομε Κατερίνα το μωρό. Του ’χε διαλεγμένο και έναν μεγάλο βαφτιστικό σταυρό, με ένα ωραίο σκέδιο, που είχεν απάνω τον Παρθενώνα και μια σημαία ελληνική. Είχα και κάτι φωτογραφίες από τη βάφτιση, αλλά εχάθησαν τότες στη νεροποντή. Τότες που εγέμισεν ίσαμε το ταβάνι νερά το υπόγειο και τα πετάξαμεν όλα. Αλλά τότες πια είχεν έβγει στη σύνταξη ο Γεράσιμος και δεν τον ήνοιαξε και πολύ. Δεν το πήρε βαρέως. Τώρα όμως δεν έχω ούτε μια φωτογραφία από τότες που ήτανε ο κουμπάρος γυναίκα, να σου την ήδειχνα να τη δεις με τη φούστα και με το σακάκι της. Μου τηλεφώνησε και ο αδερφός μου προχτές και μου τις εγύρεψε τις φωτογραφίες. Για του λόγου σου θα τις ήθελε κι ευτός, αλλά του ’πα πως εχάθησαν τότες. Αλλά ευτός το πήρε βαρέως. Έλα Παναγία μου, ύστερα από τόσα χρόνια. Ίντα να πεις; Ο Θεός έτσι το ’θελε. Για να μην το θωρεί πια κανένας το λάθος που ήκαμε τότες απάνω σ’ ευτό το παιδί. Θε μου, συχώρα με. Και ήκαμε τη μεγάλη νεροποντή τότες και ήμπεν όλη μέσα στο σπίτι μας. Γιατί ήτανε λάθος του Θεού το παιδί αυτό. Θε μου, συχώρα με. Ελέανε όλοι πως ήτανε της μαμής λά­θος. Ήφταιγε η μαμή, ελέανε. Που δεν είπε στη μάνα του μωρού την αλήθεια από την πρώτη ώρα. Αλλά ίντα ήφταιγε κι αυτή η γυναίκα. Το πρώτο της θα ’τανε. Σιγά μην το ’χε ξαναδεί τέτοιο πράμα. Δεν ήτανε κατσικάκι. Μωρό ήτανε. Δεν κάνει κάθε μέρα ο Θεός τέτοιο λάθος. Όμως ο Μεγαλοδύναμος τα διόρθωσε όλα ύστερα. Δόξα να ’χει.

Η Κατερίνα μου δεν τηνε θυμάται καθόλου τη νονά της. Σαν νονό τον εγνώρισε μόνο. Γιατί ήτανε γεννημένη το ’68 η μικρή, και εκείνος ήτανε άντρας πια άμαν άρχι­σε να μεγαλώνει το παιδάκι και να γνωρίζει. Κάνα δυο χρόνια μετά τη βάφτιση, επήε και ήγινε άντρας. Επήαμε κι εμείς μαζίν του. Ήρτε μια μέρα εδώ και μου λέ’: κου­μπάρα, θα τον αφήκεις τον κουμπάρο να ’ρτει μαζί μου στην Αθήνα, να μου σταθεί που θα πά’ να κάμω την εχείρηση; Τι εχείρηση, μωρ’ συ, θα κάμεις, την ερώτησα. Αλλαγή φύλου, μου λέ’, θα γίνω επιτέλους άντρας. Εμένα μου τα ’χεν προφτάσει τα μαντάτα ετούτα ο αδερ­φός μου. Τα ’ξερα. Πως της είχεν τα μυαλά της παραφουσκωμένα ο Γεράσιμος. Από κει, από την Αθήνα που πήαινε αυτός, τα ’χε μαθημένα αυτά τα πράματα και τα ξεσήκωνε και ήρκουνταν εδώ και της τα ’λεγε. Και πως είχανε και αυτόνε, τον άλλονε, που εδούλευε μέσα στην εφημερίδα τότες και ήτανε στα μέσα και στα όξω, και εσιγοντάριζε κι ευτός. Δεν ήθελε και πολύ η άλλη για να πάρουνε τα μυαλά της αέρα. Το ’χω πάρει απόφαση, κουμπάρα, μου λέγει. Θα γίνω άντρας κανονικός. Και της λέγω τότες, να γίνεις, γιάντα να μη γίνεις; Πιο καλά είναι να ’σαι έτσι δα που ’σαι τώρα; Να πα να γίνεις άντρας πια, μπας και ησυχάσεις εσύ και ησυχάσομε κι εμείς μαζί σου ύστερα. Και εκαταχάρηκε πια εκείνη και μου λέ’, θα ’ρθεις, κουμπάρα, κι εσύ μαζί μου λοιπόν, όχι μόνο ο κουμπάρος. Ίντα να ’καμνα; Να ήλεγα όχι; Να μην της σταθούμε; Κουμπάρα μας ήτανε. Οι γονιοί της ήτανε μεγάλοι αθρώποι και μένανε κάτω κει, στο χωριό, ούτε ιδέα δεν είχανε από Αθήνες και από τέτοια πράματα. Τι βοήθεια μπορούσανε να της δώκουνε; Επήρα, που λες, το μωρό στην αγκαλιά και επήγα κι εγώ μαζί. Μάρτης μήνας ήτανε, είχεν κρύα ακόμα. Επήγαμε εκεί σε ένα ξενοδοχείο στην Ομόνοια και εμείναμε. Εκείνοι επήγανε την άλλη μέρα στην κλινική. Εγώ ήμεινα στο ξενοδοχείο και επερίμενα. Καμιά βδομάδα ίσα ίσα έκατσα εγώ. Οι άλλοι εμείνανε πιο πολύ διάστημα, μέχρι να συνεφέρει καλά καλά. Και άμα εγυρίσανα πίσω, ήτανε άντρας κανονικός πια ο Βάσος και εφόραγε τα παντελόνια. Τώρα, άμα την αρωτήσεις την Κατερίνα μου, θα σου πει: ο νονός μου ήτανε πάρα πολύ καλός άθρωπος. Δεν θα σου πει: η νονά μου. Ούτε που το θυμούμεστεν πια πως ήτανε κάποτε γυναίκα. Γιατί μόλις εγίνηκεν άντρας, ησύχασε φαίνεται η ψυχούλα του, ο Θεός να την αναπαύει, και τα ξεχάσαμε όλα τα πρωτινά του. Σαν να ’τανε άντρας από τα γεννοφάσκια του.

 

Λέξεις

πακιαρίζομαι: καταπιάνομαι, ανακατεύομαι, συναναστρέφομαι -το έχουμε συζητήσει ξανά, δεν έχουμε καταλήξει στην ετυμολογία,  που πάντως φαίνεται ιταλική.

ανομάτοι: νομάτοι

μοιασίδι: η ομοιότητα

αστιφίδα, αστυφίδα: αγκαθωτός θάμνος με ποικίλες χρήσεις, πχ για προσάναμμα

ξεκουκουρωμένος: δεν το βρήκα πουθενά, μάλλον  παγωμένος θα σημαίνει ή ξερός.

δε μου καλόρτε: δεν μου καλοήρθε