Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Από την Αγίου Μάρκου στη Ραφήνα

Posted by sarant στο 25 Φεβρουαρίου, 2011


Ο τίτλος είναι εντελώς παραπλανητικός αλλά μου άρεσε και τον έβαλα· πάντως, μην περιμένετε να σας αφηγηθώ τις περιπέτειες της διαδρομής από το κέντρο της Αθήνας ή της Βενετίας ως τη Ραφήνα, ούτε να κάνω κάποιον σκοτεινό υπαινιγμό για τον πρώην πρωθυπουργό, που αν δεν κάνω λάθος στη Ραφήνα ξεκουράζεται· για δυο λέξεις θα σας μιλήσω, που θυμίζουν τα δυο αυτά τοπωνύμια. Δυο λέξεις που, αν δεν κάνω λάθος, δεν τις έχει κανένα γενικό λεξικό -καλώς ή κακώς.

Η πρώτη λέξη, που θα μας απασχολήσει και περισσότερο, είναι το σαρμάκο. Την πρωτοδιάβασα στη Ρεμπέτικη Ανθολογία του Σχορέλη, και ύστερα άκουσα και το τραγούδι του Βαμβακάρη, «Ο Μάρκος κάνει σαρμάκο». Εκείνη την εποχή πήγαινα στον Σπύρο τον Καλφόπουλο, που είχε ένα γραφείο στην Ομόνοια, και γρατζουνούσα ένα μπαγλαμά, οπότε του ζήτησα να μου μάθει το τραγούδι· δεν του άρεσε πολύ η ιδέα, στραβομουτσούνιασε, είπε πως δεν το ξέρει, αλλά του είχα φέρει κασέτα, οπότε θέλοντας και μη μου το έμαθε, αλλά αρνήθηκε να γράψει τη λέξη «σαρμάκο», έγραψε σκέτο «Μάρκος» πάνω στο τετράδιο.

Παρένθεση: τελικά δεν έμαθα σπουδαία πράγματα, δεν το είχα. Το τετράδιο με τις πάρτες, ένα μπλοκ ιχνογραφίας ήταν, το δάνεισα σ’ ένα φίλο μου από το Αιτωλικό που το έδωσε σ’ έναν άλλο φίλο του και χάθηκε. Όταν είμαστε νέοι χάνουμε πράγματα δυσαναπλήρωτα ελαφρά τη καρδία. Πίσω στο σαρμάκο όμως.

Το τραγούδι του Μάρκου είναι εδώ.

Τώρα σε βλέπω μ’ άλλονε κι εγώ κάνω σαρμάκο, λέει. Σε ένα ρεμπέτικο φόρουμ, προσπαθώντας να αποκρυπτογραφήσουν αυτή την ακατάληπτη λέξη, αφενός θεώρησαν πως σημαίνει «πολιορκώ» (από το νόημα της πρώτης στροφής του τραγουδιού) και αφετέρου το «περιτυλίγω», επειδή σκέφτηκαν τα σαρμαδάκια, τους ντολμάδες!

Για τη φράση «κάνω σαρμάκο».
Προσωπικά, ούτε εγώ έχω πεισθεί πως σημαίνει «πολιορκώ», «επιτίθεμαι» ή «ετοιμάζομαι για έφοδο».
Η ελληνική σημασία της λέξης είναι «περιτυλίγω», «τυλίγω» [συγκεκριμένα τη γέμιση όπως στα σαρμαδάκια ] και κατ΄επέκταση νομίζω πως σωστά ο λαός μας της αποδίδει την έννοια «δεν μιλώ», «ησυχάζω», σε τελευταία ανάλυση «περιχαρακώνομαι».

Ευτυχώς πέρασε κι ένας που ήξερε, και είπε το σωστό: Όπως το έλεγαν οι παλιοί μαγκίτες και ειδικά στο συγκεκριμένο τραγούδι Σαρμάκο = Κάνω την κορόιδα,δεν μιλώ εσκεμμένα. Δεν πρόσεξαν τον επόμενο στίχο του Μάρκου, «γιατί ταιριάζει τ’ όνομα -καλά με λένε Μάρκο».

Τη λέξη την ξαναείδαμε πρόσφατα, όταν την ανέφερε ο φίλος Άγγελος, σαν μια από τις λέξεις που έλεγε η γιαγιά του από την Καναλουπού Μεσσηνίας (τώρα Πλάτη). Σημαίνει, λέει, προσοχή. «Μόλις του έβαλε τις φωνές, έκατσε σαρμάκο».

Η σημασία είναι παρεμφερής και ταιριάζει· έχουμε ουσιαστικά την ίδια λέξη. Σχολιάζοντας, τις προάλλες, είχα γράψει ότι «δεν αποκλείεται να έχει σχέση με το Σαν Μάρκο». Δεν ξέρω αν είχα τυχερή έμπνευση ή αν το είχα διαβάσει προ 15ετίας που τα σκάλιζα και μου έμεινε η ανάμνηση, αλλά σχέση υπάρχει! Διότι βρίσκω στα Λαογραφικά Σύμμεικτα του Πολίτη, στον δεύτερο τόμο, ότι το σαμάρκο ή σαρμάκο ήταν πολύ διαδεδομένο «υβριστικό σχήμα» ανάμεσα στα παιδιά, κι αυτό σε μια ευρεία περιοχή, αφού μαρτυρίες υπήρχαν σε Ήπειρο, Θεσσαλία, Μεσολόγγι, Βόλο, Σάμο, Μεσσηνία, Λακωνία.

Το σαρμάκο γίνεται «δείχνοντας τον αντίχειρα και τον δείχτη του δεξιού χεριού, με τα άλλα δάχτυλα κλεισμένα» και ταυτόχρονα λέγοντας «κάνε σαρμάκο». Το κάνουν στα σκυλιά ή μεταξύ τους τα παιδιά· όταν ένα παιδί πει κάποιο απίθανο ψέμα ή απαιτήσει κάτι υπερβολικό, ο άλλος του λέει «Τι λες μωρέ; Κάνε πρώτα σαρμάκο». Εννοείται ότι κανένα περήφανο παιδί δεν δέχεται την ταπείνωση του σαρμάκου, σχολιάζει ο Κουγέας (που τον παραθέτει ο Πολίτης).

Ο Πολίτης σωστά ετυμολογεί το σαρμάκο ή σαμάρκο από το San Marco, τα λιοντάρια του Αγίου Μάρκου που έχουν ανοιχτό το στόμα, έμβλημα πασίγνωστο στον ελληνικό λαό από τα πολυάριθμα ενετικά φρούρια που όλα τους είχαν εντοιχισμένες πλάκες με ανάγλυφο τον λέοντα του Σαν Μάρκου, ενώ σε πολλές πόλεις της τουρκοκρατούμενης Ελλάδας υπήρχαν προξενεία της Γαληνοτάτης με το έμβλημα αυτό. Οπότε, το πιτσιρίκι που έδειχνε τα δυο δάχτυλα ανοιχτά και έλεγε «κάνε σαμάρκο» διάταζε ουσιαστικά το άλλο πιτσιρίκι να ανοίξει το στόμα χάσκοντας σαν το λιοντάρι του Σαν Μάρκο.

Από το σαμάρκο μια απλή αντιμετάθεση φτιάχνει το σαρμάκο, τύπος που τελικά είναι συχνότερος. Ο Πολίτης σταματάει εκεί αλλά είναι εύκολο να σκεφτούμε ότι όποιος κάνει σαρμάκο μένει άφωνος, σε στάση προσοχής, ή κάνει το κορόιδο χωρίς να μιλάει, όπως στο τραγούδι του Μάρκου. Το κοινό στοιχείο είναι ότι όποιος κάνει ή κάθεται σαρμάκο δεν μιλάει. Νομίζω ότι η έκφραση έχει ετυμολογηθεί πολύ ικανοποιητικά.

Για τη ραφίνα, δυστυχώς, δεν ξέρω και πολλά πράγματα, θα πρέπει να με βοηθήσετε εσείς. Δεν νομίζω να έχει καμιά σχέση με τη Ραφήνα της Αττικής, που είναι ο αρχαίος Αραφήν· είναι απλώς ομόηχα.

Τη λέξη τη βρήκαμε, με μια καλή φίλη, στον Φωτάκο, που περιγράφει ένα ανατριχιαστικό (τουλάχιστον με τα σημερινά μέτρα) περιστατικό από την πολιορκία της Τριπολιτσάς. Είχαν πιάσει οι δικοί μας έναν προδότη. Σκέφτηκαν λοιπόν να τον στείλουν μέσα στην Τριπολιτσά με γράμματα μαζί του, στα οποία να καλούν τους Τούρκους να παραδοθούν· αλλά για να μη μιλήσει, να του κόψουν λίγο τη γλώσσα (να γράψει δεν ήξερε). Όμως, ένα παλικάρι που είχε υπερβάλλοντα ζήλο, του έβγαλε όλη τη γλώσσα κι έτσι «εξεμάτωσεν ο δυστυχής» και απέθανε.

Οπότε τους έμειναν τα γράμματα, αλλά λίγο αργότερα είδαν έξω από την Τριπολιτσά μερικές τουρκάλες που είχαν πάει να μαζέψουν χόρτα· είχαν και δούλες μαζί τους, μαύρες. Όλες το έβαλαν στα πόδια, αλλά μιαν αράπισσα την έπιασαν οι στρατιώτες του Νικηταρά «χωρίς να τους ίδη ο ίδιος, της ετρύπησαν το πόδι εις τον αστράγαλον, και της έβαλαν μία ραφίνα και αφού την εφούσκωσαν και επρίσθη σαν ασκί τής έδωσαν τα γράμματα και επήγε μέσα εις την Τριπολιτσάν τα έδωσε των Τούρκων και έπειτα από ολίγον από το πρίσιμον έσκασεν». Οπότε, τα γυναικόπαιδα μόλις την είδαν, τα έπιασε φόβος και τρόμος ότι οι Έλληνες «τρώγουν ανθρώπους» και σταμάτησαν να βγαίνουν από την πόλη.

Δεν είχα ξανακούσει τη ραφίνα, αλλά καταλαβαίνουμε περίπου τι είναι. Και σε άλλα απομνημονεύματα αγωνιστών, που περιγράφεται το ίδιο περιστατικό, εξηγείται ότι η ραφίνα είναι καλαμιά. Καλαμάκι ίσως. Τη λέξη τη βρήκα μόνο στα Συνώνυμα και συγγενικά του Βλαστού, όχι όμως στην έκδοση που έχω εγώ αλλά στη συμπληρωμένη από την Άλκηστη Σουλογιάννη (με βάση τα χαρτιά που άφησε ο Βλαστός) και εκεί, βλέπω στα γκουγκλοβιβλία, υπάρχει η εγγραφή:

ραφίνα = fibre. Ραφίνα από σίκαλη. Ράφια. Δες κλωστή.

Οπότε μπορεί η ραφίνα να συνδέεται ετυμολογικά με τη ραφίδα, το αρχαίο ραφίς, που σήμαινε βελόνα. Από τη βελόνα εύκολα φτάνεις στο καλαμάκι. Βέβαια και τη Ραφήνα πολλές φορές σε παλιότερα κείμενα θα τη δείτε γραμμένη Ραφίνα αλλά δεν νομίζω να υπάρχει ετυμολογική σχέση αφού, είπαμε, είναι ο αρχαίος Αραφήν·

Τόσα είπα, περιμένω και κάτι από σας: αν ξέρετε κάποια από αυτές τις δύο λέξεις, ραφίνα και σαρμάκο (ή σαμάρκο), να μου το πείτε.

Και πριν κλείσω, να γκρινιάξω: έγραψα παραπάνω ότι καλώς ή κακώς το σαρμάκο και τη ραφίνα δεν τις έχουν τα λεξικά. Καλώς δεν τις έχουν, αν μιλήσουμε για τα γενικά λεξικά, σαν το ΛΝΕΓ ή το ΛΚΝ. Όμως, αν πάρουμε τα λεξικά «όλης» της ελληνικής, όπως είναι του Δημητράκου ή του Παπύρου, παρατηρείται το διεστραμμένο (κατ’ εμέ) φαινόμενο να έχουν λήμμα «σάρμοι = θερμοί» το οποίο, σύμφωνα με τον Ησύχιο το λέγαν πριν απο δυο χιλιάδες χρόνια οι Καρύστιοι και να μην έχουν το σαρμάκο, που το λέγαν πριν από 100 χρόνια σε όλα τα μέρη της Ελλάδας. (Εδώ που τα λέμε, ο Δημητράκος δεν έχει άλλες πολύ πιο διαδεδομένες λέξεις, π.χ., για να μείνω στο σα-, δεν έχει το σαλτανάτι ή το σαλκίμι, το σαρμάκο θα είχε; )

Και ένα επικουρικό ερώτημα, εντελώς άσχετο με το βασικό μας θέμα. Με ρωτάνε, και δεν ξέρω να απαντήσω, από ποιο ποίημα του Παλαμά είναι ο στίχος:

Χρωστάμε σ’ όσους πέρασαν, θα ρθούνε, θα περάσουν
σκιές θα μας δικάσουν οι αγέννητοι, οι νεκροί

Βοηθήστε, αν το ξέρετε.

78 Σχόλια to “Από την Αγίου Μάρκου στη Ραφήνα”

  1. Εχμ, η ραφίνα πού είναι στο απόσπασμα;

  2. sarant said

    Ωχ, μνημειώδες λάθος ήταν αυτό, παρέλειψα μία αράδα όπως αντέγραφα…. ευχαριστώ, το συμπλήρωσα!

  3. Τον Παλαμά κι εγώ στο ίντερνετ τον διάβασα, βέβαια η εκδοχή που ξέρω είναι «…Κριτές θα μας δικάσουν…» Δυστυχώς δεν ξέρω από που προέρχεται. Και για τις άλλες λέξεις δηλώνω άγνοια (ξέρω πολύ βοήθησα).

  4. bernardina said

    Θα βοηθήσω κι εγώ όσο και η Σοφία δηλώνοντας παντελή άγνοια΄:lol: Κι όχι μόνο αυτό, αλλά θα συεισφέρω στις απορίες ρωτώντας αν ξέρει κανείς την προέλευση της λέξης «μπάμτιρλε». Είναι το μικρότατο, τοσοδούτσικο μουσάκι που αφήνουν στο κατωχείλι. Ο φίλος που την ανέφερε είναι βορειοελλαδίτης, αν αυτό βοηθάει. Thanks in advance που λένε και οι Νεοέλληνες 🙂 Και την καλημέρα μου.

  5. bernardina said

    συεισφέρω=συνεισφέρω. Πολύ φαγανός αυτός ο μπλόγκερ ρε παιδί μου…

  6. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τη βοήθειά σας 😉

    Για το μπάμτιρλε δηλ. το μπαμ τρελελέ, εδώ:
    http://www.sarantakos.com/language/mousanta2.html

  7. bernardina said

    Χίλια ευχαριστώ, Νίκο!
    Κι εγώ ψάχνω σ’ όλο το υλικό που έχω για τον Παλαμά, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχω βρει δυστυχώς τίποτα… 😳

  8. Ηλεφούφουτος said

    Τουλάχιστον το μπαμ τρελελέ μπορείς να το βρεις στο λεξικό του Παπύρου. Κατά τ άλλα, απολύτως δικιολογημένη η γκρίνια.
    Και καλά, ο Βαμβακάρης ως πηγή δεν έχει γκλάμουρ αλλά δεν θα ‘ταν δα σενάριο επιστημονικής φαντασίας να αποδελτιώσει ένας λεξικογράφος τον Πολίτη ή το Φωτάκο.

    Α ναι, σας το ‘πα; δε σας το ‘πα! Για τα ερωτήματα που θέτεις, Νικοκύρη, δεν έχω ιδέα 🙂

  9. Αυτό για την μαύρη την αράπισσα, που της έβαλαν τη ραφίνα στο πόδι και την εφούσκωσαν, ελάχιστα διαφέρει από τον τρόπο που ακόμα και σήμερα γδέρνουν τα αρνιά στην ελληνική επαρχία. Αφού τα σφάξουν, τους κάνουν μία μικρή τομή σε έναν από τους αστραγάλους των πίσω ποδιών, βάζουν ένα καλαμάκι και από εκεί φυσάνε. Το δέρμα φουσκώνει και αποχωρίζεται από το λίπος που καλύπτει τον μυικό ιστό. Ήτανε σπλατεράδες οι αρχαίοι ημών πρόγονοι.

  10. lucinos said

    Χθες κάπου είδα ότι ο Αθανάσιος Σταγειρίτης είχε γράψει και ένα έργο «μαθηματικών». Τον Σταγειρίτη τον ήξερα φυσικά από το έργο Ωγυγία ή Αρχαιολογία αλλά δεν ήξερα ότι έχει γράψει και άλλα έργα. Ακόμα περισσότερο μού φαινόταν παράξενο να γράψει για μαθηματικά. Το έψαξα αμέσως και το βρήκα και φυσικά πρόκειται απλώς για μια επιτομή αριθμητικής προς παράδοσιν τών πρωτοπείρων. Τού 1810 είναι μια περίπου δεκαετία πριν από το μνημειώδες έργο Ωγυγία ή Αρχαιολογία.

    Ο Σταγειρίτης ξεκινάει γράφοντας προς τούς αναγνώστες κάποια πράγματα σχετικά με την διδασκαλία που με βρίσκουν απολύτως σύμφωνο. Στο βιβλίο περιλαμβάνονται τα πολύ βασικά τής αριθμητικής (αριθμοί, πράξεις, κλάσματα, μέθοδος τών τριών)

    Η πρώτη παρατήρηση είναι ότι το βιβλίο δεν το έχει υπόψιν τού ο Μπαμπινιώτης και αυτό φαίνεται ότι χρησιμοποιεί χωρίς πρόβλημα την λέξη πολλαπλασιαστέος που σύμφωνα με τον Μπαμπινιώτη μαρτυρείται από το 1843. Ο Μπαμπινιώτης κάνει λάθος τουλάχιστον 33 χρόνια. Να σημειώσω ότι δεν φαίνεται να τον απασχολεί το θέμα λεξιπλασίας. Γράφει απλώς ένα μικρό βοήθημα για την διδασκαλία στις ελληνικές κοινότητες τής Ευρώπης. Δεν νομίζω στην πραγματικότητα ότι επινοεί καμμία από τις λέξεις που χρησιμοποιεί.

    Η πράξεις είναι η σύναψις, η αφαίρεσις, η πολλαπλασίασις και η διαίρεσις. Για κάποιο λόγο μού αρέσει που είναι όλες θηλυκές (χρησιμοποιεί όμως και την λέξη πολλαπλασιασμός). Σχεδόν όλη η ορολογία είναι ταυτόσημη με την σημερινή (το πηλίκο είναι πηλίκον, το κλάσμα είναι κλάσμα κοκ). Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι δεν χρησιμοποιεί καθόλου την λέξη πρόσθεση αλλά αντί για αυτήν λέει σύναψις. Πράγμα που μού δημιουργεί άμεσα την απορία πότε επικράτησε η λέξη πρόσθεση και αν υπάρχουν άλλα γνωστά παραδείγματα που χρησιμοποιείται η σύναψη.

    Επίσης έχει ενδιαφέρον πώς φτάνει στούς σχετικά μεγάλους αριθμούς. Δεν χρησιμοποιεί την λέξη εκατομμύριο (την χρήση τής οποίας αναφέρει ο Μπαμπινιώτης το 1805) αλλά τα λέει μιλιούνια (10^6). Μετά δεν συνεχίζει με την κοντή κλίμακα αλλά με την μακρά. Οπότε έχουμε διλιούνια (10^12) τριλιούνια (10^18) κοκ. (τα λέει άλλοτε μιλιόνια, διλιόνια κλπ, και άλλοτε μιλιούνια, διλιούνια κλπ, ενδιαφέρον στοιχείο κατά την γνώμη μου ότι δεν είναι σταθερός σε κάτι τέτοιο)

    Το δεύτερο ερώτημά μου είναι αν ξέρει κανείς πότε και πώς επικράτησε στην Ελλάδα η κοντή κλίμακα καθώς και αν γνωρίζουμε άλλη χρήση τών διλιουνίων, τριλιουνίων κλπ καθώς και τού μιλιουνίου ως εκατομμύριο. Δεν πιστεύω καθόλου ότι ο Σταγιρείτης επινόησε τις λέξεις.

  11. lucinos said

    Το εκατομμύριο από το 1805 από τον Κοραή ξέχασα να αναφέρω

  12. aerosol said

    Υπάρχει περίπτωση το μόκο («κάνω μόκο») να σχετίζεται με το σαρμάκο;

  13. sarant said

    9: Έτσι ακριβώς

    10-11: Μεγάλη κουβέντα ανοίγεις, θα δούμε

    12: Όχι, έχει άλλη (ιταλική πάλι) ετυμολογία.

  14. Μαρία said

    Και ομάδα «Σαρμάκο»
    http://www.e-orfeas.gr/content/view/511/186/

    Η έκφραση τελικά είναι συνώνυμη του κάνω τουμπεκί.

  15. …η οποία, για την ακρίβεια, είναι κάτι σαν μουσική κομπανία.

  16. sarant said

    Δεν το ήξερα, ευχαριστώ.
    Να τους στείλουμε μέιλ, να μάθουν την ετυμολογία της κομπανίας 🙂

  17. Μαρία said

    15 Ναι, αλλά δεν κάνουν σαρμάκο. Κυκλοφορούν και γιουτουμπάκια απ’ την εκδήλωση για την Κολούμπια.

  18. ΚαπετάνΈνας said

    Νίκο, το μπαμ τρελελέ, το έχω ακούσει σε διάφορες εκδοχές Μπάμ τριαλαλό,κλπ. Εγώ, το ξέρω σαν μπαμ-τιριλέμ, και μού έμοιαζε πάντα Τούρκικο.

    Η ραφίνα, βεβαίως, φαίνεται πολύ σχετική, με το ραφή, ράβω κλπ.

    Έλα, όμως που υπάρχει στα Αραβικά η λέξη raf που σημαίνει removal και raffa που σημαίνει όστρακο. Ποιός ξέρει.

    Μπορεί η Ραφίνα να είναι απλώς η γυναίκα του Rafi.
    Νάτη:

    Στο 2.28 ο ίδιος ο Ράφι στη κόλαση. Στο 4.47, η είσοδος στον παράδεισο, με μια εισαγωγή του Καζαντζίδη. Δε θυμάμαι από πιο τραγούδι.

    (Βεβαίως, η φωνή της μιάς (Λάτα) ενσαρκώνεται από τη Ναργκίς, και η φωνή του Μωχάμεντ Ράφι από τον Ρατζ καπούρ)

  19. tamistas said

    Η ανατριχιαστική χρήση της ραφίνας στην πολιορκία της Τριπολιτσάς, ήταν εύλογο προοίμιο της άλωσής της. Ο Θανάσης Τριαρίδης έχει ασχοληθεί διεξοδικά.

  20. ΚαπετάνΈνας said

    Και στου Δύτη μιλάνε για Ντροπολιτσά, με ευκαιρία το Σκάει και το 1821. Δε συμφωνώ μ’ αυτή τη μονόπλευρη περιγραφή των σφαγών, που κάνανε οι Έλληνες. Νομίζω οτι είναι αποτέλεσμα της έκπληξης του ανώριμου παιδιού, που κάποτε πίστεψε τις αγιογραφίες των σχολείων και όταν έμαθε την αλήθεια έπαθε σοκ: Αααα, δεν ήταν μόνο οι Τούρκοι οι σφαγείς…Πωπώωω.

    Εννοείται, ότι ο hommo sapiens κάνει σφαγές, όποτε μπορεί.Τους Νεάντερταλ ,όχι μόνο τους σφάξαμε, πηδήξαμε τα θηλυκά τους πρώτα και μετά τα φάγαμε. Κι όταν μας τελείωσαν, αρχίσαμε να τρωγόμαστε μεταξύ μας.. Και να κάνουμε τα κρανία ο ένας του άλλου κούπες.Στην κυριολεξία, είναι γεμάτη η Ευρώπη αποφάγια ανθρώπου από άνθρωπο 35.000 ετών

    Κι αυτή η αντίφαση του πολιτισμένου ανθρώπου, είναι το μεγάλο ερώτημα.Στη Μαχαμπαράτα, στο φινάλε, αφού ο κακός έχει ξεκοιλιαστεί, η Ντραουπαντή έχει βουτήξει για εκδίκηση τα μακριά της μαλλιά στο αίμα,και ο Μπίμα, ο καλός έχει χορέψει έξαλλος για τη νίκη, μετά σκύβει προς τον νεκρό.Κάποιοι λέει ο ποιητής, τον άκουσαν που ψιθύρισε: Ούτε τότε ευτυχήσαμε, αλλά ούτε και τώρα.

    Λοιπόν ο Σολωμός σωστά βάζει στη σφαγή της Τριπολιτσάς τους ίσκιους των σφαγμένων Ελλήνων να σηκώνονται και να κοιτάνε.

    Τις σφαγές τις κάναμε «εμείς»(Όχι εγώ προσωπικά).Όμως και οι Τούρκοι δεν είχαν βεβαρυμένο κάρμα;

    Όπως και οι Γάλλοι. Πάθανε πολλά στον Β’ΠΠ. Μήπως όμως, δεν φταίγανε καθόλου για τα εγκλήματα των Ναζί;Δεν είχαν πατήσει τη Γερμανία στο λαιμό;

    Το ίδιο και οι εκατοντάδες χιλιάδες βιασμοί Γερμανίδων,που κάνανε οι Ρώσοι καθώς προχωρούσαν προς Βερολίνο.

    Μα οι Γερμανοί το είχαν προκαλέσει. Μισό αιώνα φοβόντουσαν, ότι δήθεν ο Εβραίος και ο Μπολσεβίκος θέλουν να τους πηδήξουν τη γιαγιά. Μετά από τα αίσχη των Ναζί στη Ρωσία, το πάθανε. Ήταν απάνθρωπο. Λίγοι θα πουν καλά τους κάνανε. Αλλά μη μου πεις ότι δεν φταίγανε.

    Για να μη μιλήσουμε για τη γκιλοτίνα.

  21. Μαρία said

    18 Υπάρχει και η παραλλαγή Μπαμ τερλελέ, όνομα μουσικής σκηνής στη Θεσσαλονίκη.

  22. Μισιρλού... said

    Ραφίνα :
    Για τη ραφίνα (που την χρησιμοποιούσε και ο παπούλης μου, στο σφαγείο) έχω την ίδια ανάμνηση με τον Σκύλο στο @9.
    Πολύ λεπτό καλαμάκι-ξυλαράκι, κάτι σαν από στάχυ ήτανε, για να φουσκώνει -σαν τερατάκι- το καημένο το προβατάκι… Έτρεμα, αλλά κοίταγα !

    Και η δικιά μου σκέψη εκεί πηγαίνει. Βελόνι-ραφή.
    Και αν σκεφτούμε πως η ραφή κάνει τον καθαρισμό, τον εξευγενισμό, την βελτίωση, την τελειοποίηση (που άκρου του υφάσματος) μπορούμε να πούμε (ίσως) πως προέρχεται από το λατινικό ad+finus / affinare;

    Σαρμάκο :
    Αν ακούσει κάποιος προσεκτικά το τραγούδι του Μάρκου Βαμβακάρη, δεν θα πάει το μυαλό του στην έννοια «σιωπώ», «κάνω τουμπεκί», «οπισθοχωρώ».
    (σημείωση: Νίκο, έγραψες λάθος το στίχο και αλλάζει όλο το νόημα! >> γιατί ταιριάζει τ’ όνομα για να με λένε Μάρκο -όχι «καλά με λένε Μάρκο»)

    Ο Μάρκος κάνει σαρμάκο

    Εσένα και τον άντρα σου θε’ να σε στραπατσάρω
    και μέσα από το σπίτι του θε να ‘ρθω να σε πάρω.
    – και μέσα από τα χέρια του θε να ‘ρθω να σε πάρω.

    Θυμήσου που σε σούρωσα σε μια ρομάντζα φίνα
    και πίσω σαν γυρίζουμε πουλεύεις στην Αθήνα.
    – και πίσω σαν γυρίζουμε μου στρίβεις στην Αθήνα.

    Τώρα σε βλέπω μ’ άλλονε κι εγώ κάνω σαρμάκο
    γιατί ταιριάζει τ’ όνομα για να με λένε Μάρκο.
    – γιατί ταιριάζει τ’ όνομα για να με λένε Μάρκο.

    (Γεια σου Μάρκο ντερβίση)

    Μάρκος τσαχπίνης, σεβνταλής, ντερβίσι, ντερμπεντέρης
    όπου στον κόσμο, στον ντουνιά άλλο δεν έχει ταίρι.

    Ο Βαμβακάρης δε φαίνεται να κάνει τουμπεκί από το κείμενό του. Βλέπω καθαρά, να μαζεύεται -προσωρινά- για ανασυγκρότηση δυνάμεων προς επίθεση. Κάνει την «κορόιδα» για να κάνει μετά το «ντου».
    Όπως λέει και στη παραπομπή, που παραθέτεις, ο Τιπούκειτος: προς πολιορκία (από το sarmak).
    Και είναι πιο κατανοητό για τους τρόπους και την προσωπικότητα Βαμβακάρη. Ο δερβίσης μας, ο ντερμπεντέρης σεβνταλής, δεν θα ‘κανε μόκο. Και πόσο μάλλον, δεν θα καθότανε άπραγος, άναυδος κι ακούνητος -σαν τα λιοντάρια του Αγίου Μάρκου!!!
    [με αυτό γέλασα, μπορώ να πω!]
    Διάβασα, εκεί στο ρεμπετοφόρουμ, πως υπάρχει και μαρτυρία για παλιό τουρκικό στρατιωτικό παράγγελμα : Προσοχή! Ανασύνταξη προς έφοδο.
    Μάλλον είναι σαφές, πως για να μην απαντάται η λέξη αλλού, και να την βάζει ο Μάρκος μαζί με άλλες τουρκικής και αργκοτικής προέλευσης λέξεις, δε θα αφορά κανα παιδικό παιχνιδάκι!

    Για Νικ. Πολίτη :
    Η αναφορά τού Ν. Πολίτη δεν είναι επακριβής στην πληροφορία.
    Η κίνηση δείκτη και αντίχειρα είναι -λέει- προς τον άλλον. Δε σας θυμίζει αυτό το -κατοπινό- παιδικό παιχνίδι, να κάνουν πόλεμο χρησιμοποιώντας το χέρι τους για όπλο;
    Αυτό δε δείχνει επίθεση; Εγώ έτσι το εισπράττω, πάντως!
    Μην πω πως (γιατί δεν περιγράφει τον τρόπο κίνησης) αν δεν ήταν τεντωμένα τα δάχτυλα, αλλά κάνανε ημικύκλιο, ίσως αυτό ήτανε το προσβλητικό «σαρμάκο»: Σκάσε, βούλωσέ το, σε πνίγω (σε τυλίγω, περικυκλώνω – sarmak).
    [χεχεεε… να! και η τουρκική σημειολoγία: η ημισέληνος!]
    😆

    Ίσως, και να έχει περάσει [πού όμως πλέον; εκτός από το τραγούδι, υπάρχει αλλού σε κείμενο;] η έννοια «τουμπεκί» ως το αποτέλεσμα της αρχικής λέξης, απ’ τα: πολιορκία, περικύκλωση, επίθεση.

    Για Ομάδα Σαρμάκο :
    Πώς μπορεί αυτή η ομάδα Πρωτοβουλίας, με τόσους αγώνες και δραστηριότητα, να έχει ένα «υποτιμητικό» όνομα;
    Αυτοί δεν κάνουν τουμπεκί και άλαλες διαμαρτυρίες, αλλά αγωνίζονται χρόνια για το σώσιμο του εργοστασίου της Κολούμπια, με «επιθετικές-πολιορκητικές» εκδηλώσεις!
    (και φτιάξανε και ένα συγκρότημα, μετά…)

    Αυτές ήταν οι σκέψεις μου…
    (κι έπεσα και σε ωραίο θέμα, κάνοντας την ημιανάπαυση στην ιντερνετική αποχή μου!)

    Καλησπέρα σας !!!

  23. tamistas said

    Δεν νομίζω ότι έφταιγαν οι Γερμανοί ή οι Γάλλοι γενικά και αόριστα, για να την πληρώσουν όσοι δεν έφταιξαν στα σίγουρα. Όπως γράφει κι ο Τριαρίδης στο κομμάτι του βιβλίου του όπου παρέπεμψα, οι άνθρωποι που σφαγιάζουν γυναίκες και παιδιά είναι για πάντοτε σκλάβοι – αλίμονο, συνειδητά ή ασυνείδητα, σκλάβοι είμαστε και όσοι τους χειροκροτούμε. Γιατί, παρόμοια με τη λανθασμένη θάλασσα, ελευθερία που σφάζει αμάχους δεν γίνεται.
    Αλλά, μια και τη χώθηκε στην κουβέντα κι η Μαχαμπ(χ)αράτα, μια από τις φυλές που αναφέρονται σ΄αυτή είναι η Samarka. Τυχαίο; Είμαι βέβαιος.

  24. tamistas said

    Διορθώνω: Sarmaka.

  25. sarant said

    Μισιρλού, έχεις δίκιο, τόσα χρόνια νόμιζα πως οι στίχοι είναι «καλά με λένε Μάρκο», ενώ, όπως λες, είναι «για να με λένε Μάρκο», αλλά δεν νομίζω ότι αλλάζει εντελώς όπως λες το νόημα. Δεν αποκλείω ο Μάρκος να ήξερε πούθε προέρχεται το σαμάρκο/σαρμάκο.

    Ποιος Τιπούκειτος λέει για sarmak και για πολιορκία, με μπέρδεψες.

  26. EL LOKO said

    Έχω την εντύπωση, ότι στην αυτοβιογραφία του (δια χειρός Αγγέλας Κάιλ), ο Μάρκος δίνει την ερμηνεία «κάνω τουμπεκί, κάνω το κορόιδο». Δεν έχω όμως το βιβλίο εδώ και δεν μπορώ να το τσεκάρω άμεσα. Επίσης εκεί, ο Μάρκος αναφέρει (πάλι αν δεν κάνω λάθος) τη λέξη σαν «σαμάρκο» κι όχι «σαρμάκο».

  27. Μισιρλού... said

    @25
    Nίκο, στην παραπομπή του κειμένου σου : Ο Άγγελος είναι στο @132 και στο @134 Τιπούκειτος είπε :

    @26
    EL LOKO… Άμα τα βρεις, φέρτα!
    [σούρτα-φέρτα!]
    Λες, να το αναφέρει σαμάρκο και να λέει σαρμάκο -και όλοι μας να ακούμε -έτη πολλά- τα ίδια;
    Αδύνατον!

  28. Μισιρλού... said

    @25
    Νίκο, για το ότι αλλάζει το νόημα, το δικό σου λανθασμένο: «καλά με λένε Μάρκο», με πήγε εκείνη τη στιγμή της ανάγνωσης, κατευθείαν στο υπόλοιπο κείμενο, με χάσκοντα στόματα των λιονταριών! [και πως γιαυτό τον λένε Μάρκο!]

    Άρα, εντάξει! Δε σε μαλώνουμε…
    Δεν αλλάζει το νόημα – προσωπικότητας Βαμβακάρη !
    😉

  29. sarant said

    27: Έγραψες πολιορκία και νόμιζα ότι εννοούσες την παραπομπή στο ρεμπετοσάιτ (που βέβαια δεν έχει Τιπούκειτο). Εντάξει, κατάλαβα τι λες -αλλά από το περιτυλίγω μέχρι την πολιορκία έχουμε απόσταση.
    Ότι «κάνω σαρμάκο» σημαίνει «κάνω το κορόιδο, κάνω τουμπεκί» είναι νομίζω σίγουρο.

    Ο Μάρκος λέει «σαμάρκο» όχι στο τραγούδι αλλά στο κείμενο της αυτοβιογραφίας, αν κατάλαβα καλά τον El Loko.

    Βρίσκω τον τύπο «σαμάρκο» και στον Σέργιο και Βάκχο του Καραγάτση: «απορούσαν οι γιάννηδες [νεοσύλλεκτοι φαντάζομαι] με το στόμα ανοιχτό σαμάρκο».

  30. Μισιρλού... said

    @29
    Νίκο, ίσως δε διάβασες, δεν κατάλαβες… Δεν σημείωσα μόνο το περιτυλίγω (για ντολμαδάκια), αλλά στρατιωτικό όρο για περικύκλωση, πολιορκία.
    Τεσπα…
    Ο Μάρκος σίγουρα δεν κάνει τουμπεκί!!!
    (ας κάνουμε εμείς οι υπόλοιποι)
    😆

  31. sarant said

    30: Μα, δεν βρίσκω πουθενά ότι sarmak σημαίνει πολιορκώ.

  32. Μπουκανιέρος said

    Καταρχήν, δηλώνω άγνοια.

    Νίκο πολύ ενδιαφέρουσα κι εύλογη η υπόθεσή σου για το σαμάρκο/σαρμάκο. Δεν τη θεωρώ απόλυτα πειστική όμως, λείπει κάτι (δηλ. επιπλέον μαρτυρίες για να τη στηρίξουν).

    Επίσης, ένα αδύνατο σημείο είναι κι αυτό: το λιοντάρι του Αγ. Μάρκου υπάρχει σε διάφορες παραλλαγές (ανάλογα με τις εποχές κλπ.), γενικά όμως δεν έχει ανοιχτό το στόμα του. Ακόμα και στις (σχετικά σπάνιες ή τέλος πάντων λιγότερες) φορές που έχει ανοιχτό στόμα, είναι ελαφρά ανοιχτό, δε χάσκει.
    Για άλλα εραλδικά λιοντάρια (π.χ. στη στάση lion rampant) μπορείς να πεις ευκολότερα ότι χάσκουν.
    Οπότε, αν όντως υπάρχει σύνδεση με το λιοντάρι του Αγ. Μάρκου, αυτή πρέπει να εξηγηθεί αλλιώς κι όχι όπως λέει ο Πολίτης.

  33. Μπουκανιέρος said

    Ας πούμε επίσης, εγκυκλοπαιδικά, ότι το φτερωτό λιοντάρι του Αγ. Μάρκου ήταν το έμβλημα, και υπήρχε στη σημαία, του Ιονίου Κράτους, και στις δύο εκδοχές του (εννοώ 1800-1807 και 1815-1864).
    Μόνο που ήταν σε παραλλαγή, βασικά δηλ. το λιοντάρι κρατάει, μαζί με το ευαγγέλιο, και εφτά βέλη – που συμβολίζουν τα Εφτά Νησιά.

  34. Μπουκανιέρος said

    20
    Καπετάνιε, αν μου επιτρέπεις, συγκράτησε λίγο την τάση σου προς το θρίλερ.
    Αναφέρομαι σε αποσπάσματα όπως αυτό:
    «Εννοείται, ότι ο hommo sapiens κάνει σφαγές, όποτε μπορεί.Τους Νεάντερταλ ,όχι μόνο τους σφάξαμε, πηδήξαμε τα θηλυκά τους πρώτα και μετά τα φάγαμε. Κι όταν μας τελείωσαν, αρχίσαμε να τρωγόμαστε μεταξύ μας.. Και να κάνουμε τα κρανία ο ένας του άλλου κούπες.Στην κυριολεξία, είναι γεμάτη η Ευρώπη αποφάγια ανθρώπου από άνθρωπο 35.000 ετών»
    (παρεπιπτόντως: το homo θέλει ένα m)
    ή στην εμμονή σου για κανίβαλους σταυροφόρους.

    Πέρα απ’ το ότι δεν κάνει καλό στη ψυχική σου υγεία (νομίζω), το χειρότερο είναι ότι πίσω τους βρίσκεται εκείνη η παμπάλαια άποψη για τη διεστραμμένη «ανθρώπινη φύση». Η οποία, όχι μόνο δε μας βγήκε σε καλό, αλλά νομίζω ότι είναι λανθασμένη.
    (…και με το συμπάθιο.)

  35. sarant said

    32: Για το στόμα του λιονταριού, έχεις δίκιο, είναι ένα σημείο που αδυνατίζει την άποψη του Πολίτη -η οποία όμως κατά τη γνώμη μου παραμένει πειστική.

  36. Μπουκανιέρος said

    35 Μιας κι είσαι ξύπνιος:
    Υπάρχουν μαρτυρίες ότι το έμβλημα αυτό λεγόνταν (κάπου/κάποτε…) «ο σαμάρκος» ή «το σαμάρκο»;
    Κάτι θυμάμαι πολύ αχνά κι αόριστα, αλλά τίποτα το συγκεκριμένο.

  37. Μισιρλού... said

    Και για να γελάσουμε, λιγουλάκι…

    Το μόνο που βρήκα να έχει σχέση με σαμάρκο και δαχτυλάκια είναι τούτο :
    Το παλιόπαιδο, ο Πάτο τής Μίλαν κάνει -με τα δυο του χεράκια- «σαρμάκο» στον Σαμάρκο της Ουντινέζε !!!
    [Τελικά, ο Νικόλαος Πολίτης είχε προβλέψει και το ιταλικό ποδόσφαιρο;]

    ΥΓ: Πολύ μ’ αρέσανε τα λιονταράκια του κυρ-Μπουκάν !
    😆

  38. http://olympia.gr/2010/09/01/%CF%87%CF%81%CF%89%CF%83%CF%84%CE%AC%CE%BC%CE%B5-%CE%B1%CF%85%CF%84%CE%B7-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CE%B7-%CE%B1%CE%BB%CE%AE%CE%B8%CE%B5%CE%B9%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%80%CF%81%CE%AD%CF%80/

    δὲν βρῆκα κάτι ἄλλο μέχρι στιγμῆς

  39. Μαρία said

    Το ποίημα είναι απο τη συλλογή «Σκληροί και δειλοί στίχοι»(1928).
    Απο το ίδιο τα παραθέματα 8,9
    http://www.snhell.gr/references/quotes/writer.asp?id=243

  40. Μαρία said

    36 Στα γουγλοβιβλία αλλά και στο Λουκάκο, που κοίταξα, οι παραπομπές για τα υβριστικά σχήματα είναι στον Πολίτη. Και βέβαια υπάρχουν κι αυτοί οι χαύτες του Καραγάτση.

  41. Μαρία said

    Δειλοί και σκληροί, αλλά δεν μας πειράζει.

  42. Στους «Δειλούς και Σκληρούς Στίχους», στα ποιήματα που επιγράφονται «Καποδίστριας», «Μπάϋρον», «Βαλαωρίτης», ακριβώς η ποικιλόμορφη επαφή των προσώπων αυτών με το θαύμα του Εικοσιένα υπογραμμίζεται από τον ποιητή. Στην ίδια συλλογή το ποίημα «Γνώμες, καρδιές, όσοι Έλληνες» είναι έξαρση των εθνικών ιδανικών από πατριδολάτρη ποιητή, που κι’ εδώ το Εικοσιένα ιδιαίτερα τον έχει συγκινήσει.

    http://www.myriobiblos.gr/texts/greek/xidis1.html

  43. μὲ προλάβανε πάλι 😦

  44. Μπουκανιέρος said

    40 «Έμβλημα» εννοούσα το λιοντάρι, όχι τη χειρονομία.
    Ποιοι είναι οι χαύτες;

  45. Μαρία said

    44 Ρε συ, κατάλαβα τι εννοείς με το έμβλημα. Όμως πριν απ’ αυτό υπάρχουν στον Πολίτη τα:
    Υβριστικά σχήματα (σφάκελο, μούντζα, πούλος, σαμάρκο). Και φαίνεται να είναι η πηγή όλων.
    Το λιοντάρι μας προέκυψε στην ετυμολόγηση.

    Ο Καραγάτσης στο 29.
    Αν δεν υπήρχε με τη σημασία του χαύτα, θα μπορούσαμε να σκεφτούμε τον αποσβολωμένο σαν άγαλμα αλλά τότε ο Σανμάρκος θα έπρεπε να είναι το κατ’ εξοχήν άγαλμα, πράγμα απίθανο.

  46. sarant said

    Μαρία, ευχαριστώ πολύ για τον Παλαμά!

    Μπουκάν, πήγα για ύπνο, απάντησε η Μαρία.

  47. Ηλεφούφουτος said

    σχ. 18 Κι εγώ μπαμ τερλελέ το πρωτοέμαθα, από ένα διήγημα του Τσιφόρου, κι έπεσα κάτω απ τα γέλια όπως το είδα στην αφήγηση έτσι ξαφνικά.

  48. ΚαπετάνΈνας said

    Καλό μεσημέρι Μπουκάν,
    Κάθε κριτική καλοδεχούμενη.
    Η ιστορική σπλατεριά, όμως, είναι κι αυτή Ιστορία. Και δεν θα έστελνα πληροφορίες που έβγαλα από το κεφάλι μου.

    -Το οτι έχουμε 4-10% γονιδιακή πρόσμειξη με Νεάντερταλ (και άνθρωπο της Ντενίσοβα), όλοι πλην των Αφρικανών, είναι η μεγάλη ανακάλυψη του 2010 και το ‘χω ξαναστείλει.
    -Το ότι τους τρώγαμε είναι κι αυτό αλήθεια.
    -Ότι κάναμε τα κρανία των ανθρώπων κούπες σε επίπεδο βιοτεχνικής παραγωγής, επίσης, μπορείς να το δής εδώ:

    http://www.plosone.org/article/info:doi/10.1371/journal.pone.0017026

    Έχει και ρομαντικές φωτογραφίες από ανθρώπινα σαγόνια σπασμένα με τον ίδιο τρόπο που σπάγαμε και των άλλων ζώων, για να φάμε το μεδούλι.

    -Όσο για τις Σταυροφορίες, το γράφει στην Αλεξιάδα, και το λένε και οι Φράγκοι ιστορικοί.Και φήμες να ήταν, δε σημαίνει ότι ο άνθρωπος γενικώς δεν τα έχει κάνει αυτά.

    Και εντάξει, από πείνα μπορεί να κάνει κανείς πολλά. Το να βράσεις ανθρώπους ζωντανούς για ιδεολογικούς λόγους;

    Στη Φλωρεντία είχαν βράσει έναν φοιτητή θεολογίας, στην αρχή της μεταρρύθμισης, που τόλμησε να αναρωτηθεί για το Λούθηρο.
    Υπήρξαμε κι εμείς φοιτητές. Ξέρεις πόση ώρα κάνει ένας φοιτητής να βράσει; Δηλαδή να πεθάνει βραστός; Σαράντα λεπτά. Και οι άλλοι ανάμεσα σε σε γλυπτά του Μιχαηλάγγελου και του Ντονατέλο, κοιτάγανε.

    Μου λες οτι πίσω απ’ αυτά που λέω

    …»βρίσκεται εκείνη η παμπάλαια άποψη για τη διεστραμμένη “ανθρώπινη φύση”. Η οποία, όχι μόνο δε μας βγήκε σε καλό, αλλά νομίζω ότι είναι λανθασμένη.»

    Όχι, το μόνο, που λέω, είναι ότι ο άνθρωπος μπορεί να είναι ένας Άγιος αλτρουισμού και πνευματικότητας και την ίδια στιγμή μπορεί να είναι ένα τέρας, που σαν κι αυτό ο πλανήτης δεν έχει γνωρίσει, ούτε θα γνωρίσει. Και είναι έτσι φτιαγμένος ακριβώς από τη φύση του. Που περιλαμβάνει τη μεγάλη πλαστικότητα των δομών των νευρώνων του εγκεφάλου.
    Και, (για να μη με λέει κι η Μαρία οπαδό του βιολογικού ντετερμινισμού), επίσης περιλαμβάνει την πλαστικότητα του ίδιου του dna, μέσω των μηχανισμού της φαινοτυπικής πλαστικότητας: οι αλλαγές του περιβάλλοντος, κατά κάποιο τρόπο, κλείνουν διακόπτες του γονιδιώματος και ανοίγουν άλλους και έτσι επηρεάζουν την εξέλιξη ενός ανθρώπου.

    Τελικά μόνη πολιτική σιγουριά, που έχω, είναι το οτι αν ο άνθρωπος στριμωχτεί στη γωνία, είναι ικανός να κάνει τα χειρότερα.
    Η ανθρωπότητα δεν είναι κληρονόμος μόνο του Πλάτωνα και του Ντα Βίντσι, αλλά και του Χίτλερ και του Άουσβιτς.

  49. Earion said

    Το μόνο λιοντάρι με ανοιχτό στόμα (λιοντάρι γενικώς, όχι ακριβώς του Αγίου Μάρκου) είναι αυτό που λέγανε «μπόκα ντι λεόνε», κεφαλή λιονταριού κατ’ενώπιον με σχισμή κάπως ευρεία, για να χωράει τυλιγμένες επιστολές, καταγγελίες, ρουφιανιές, συκοφαντίες κ.τ.τ. Ο καταδότης έριχνε την καταγγελία του το βράδυ μέσα στη μπούκα και το πρωί άνοιγε ο υπάλληλος και μετέφερε το περιεχόμενο στην αστυνομία (ή, όσο υπήρχαν, στους φοβερούς Δέκα), για περαιτέρω ενέργειές της. Τρομερό και επίφοβο βέβαια, και ικανό να λειτουργήσει ως μορμολύκειο, ιδίως στα παιδιά. Αλλά σαν Μάρκο > σαμάρκο ίσως να χρειάζεται ακόμη πειστικότερες μαρτυρίες.

  50. ΚαπετάνΈνας said

    Μια διόρθωση: Φυσικά raff σημαίνει το ράφι.

    #21 Το μπαμ τερελέ, από δίπλα, θέλει ψάξιμο.

    Τούρκιkα bamteli πλ. bamteliler, σημαίνει πάνω μπάσα χορδή του εγχόρδου. Ίσως από κει το συγκρότημα(;).

    Βλέπω όμως στο Λεξιλόγο, οτι σημαίνει επίσης και «the part of the beard on the lower lip » αλλά δεν ξέρω, θέλει ψάξιμο.

    Τώρα θυμήθηκα, ότι ο Διοικητής στο στρατό, όταν ανέβηκε στο φυλάκιο μετά το πάρτι, που κάνανε οι φαντάροι και τα βρήκε χάλια κι εμένα, που ήμουν αρχιφύλακας, φευγάτο με το μηχανάκι μου στη χώρα, με κάλεσε στο στρατόπεδο και το βρίσιμο, που έφαγα τελείωσε με το: «Άν σας ξαναπετύχω σ΄αυτό το χάλι, θα σου γαμήσω το μπαμ τιριρί.» Άν και νομίζω το σωστό είναι ταμ τιριρί .

    Όσο για το σαρμάκο, τούρκικα σαρμά λέγανε και την τρικλοποδιά. Και τα ψιλά τυλιγμένα κεριά διαφόρων σχημάτων, («μεγέθους γρόνθου», όπως λέει ο Πυρσός). Και το να φωνάζεις δυνατά βρισιές σε κάποιον.

    Το τυλίγω, με την αντίστοιχη κίνηση του χεριού, που αναφέρει η Μισιρλού, μου φαίνεται, διαισθητικά πάντα, να πλησιάζει περισσότερο την αλήθεια από τα λιοντάρια. Αν την φανταστείς μάλιστα να ολοκληρώνεται με την ένωση των δύο δαχτύλων… Ο ποδοσφαιριστής της Μισιρλούς πάντως λέει άλλο: σαν τον κάναμε να!

    *
    Στα υβριστικά σχήματα είναι βεβαίως και η ζάρπα των Χανίων, δεν θυμάμαι αν την συζητήσαμε εδώ…

  51. Καπετάνιε, για τα περί ανθρώπινης φύσης να συστήσω αυτό: Marshall Sahlins, Η δυτική ψευδαίσθηση της ανθρώπινης φύσης, μετάφρ. Νίκος Κούρκουλος, Αθήνα 2010.

    Ο Σάλινς, εν συντομία, πραγματεύεται (ως κάτι χαρακτηριστικά “δυτικό”) τη δίκοπη αντίθεση είτε αγνής φύσης//καταστροφικού πολιτισμού, είτε κακής και εγωιστικής φύσης/χαλιναγωγικού νόμου. Ρουσώ και Χομπς, όψεις του ίδιου νομίσματος δηλαδή. Ίσως θυμάσαι μια σχετική συζήτηση 🙂

  52. Μαρία said

    51 Και εγγυημένη μετάφραση.

    Κάπτεν, δώσε βάση στα τέλια 🙂
    «Κατά τον 9ο αι. ο Ζιριάμπ ανέπτυξε περισσότερο το ούτι μετατρέποντάς το απο τετράχορδο σε πεντάχορδο.[…] Ο Ζ. χρωμάτισε την ψηλότερη χορδή κίτρινη(ζιρ), που συμβολίζει τη χολή, τη δεύτερη ψηλότερη κόκκινη(μαθνά), που συμβολίζει το αίμα, την τρίτη λευκή(μαθλάθ), που συμβολίζει το φλέγμα, και τη χαμηλότερη χορδή μαύρη(μπαμ), που συμβολίζει τη μαύρη χολή. Η επιπλέον πέμπτη χορδή που πρόσθεσε ο Ζ. ανάμεσα στη μαθνά και τη μαθλάθ συμβόλιζε την ψυχή…»
    Χαμπίμπ Χασάν Τουμά, Η μουσική των Αράβων, Θεσσαλονίκη 2006.

    Το Μπαμ τερλελέ ήταν το όνομα του μαγαζιού, όχι συγκροτήματος.

  53. Μπαμ, λέει, στα περσικά είναι η στέγη. Ζιρ, πάλι, σημαίνει «κάτω». Τα άλλα πρέπει να είναι αραβικά αριθμητικά, μαθνά κάτι σαν «δεύτερος» και μαθλάθ κάτι σαν «τρίτος».
    Το τετράπτυχο των χυμών του σώματος (χολή, αίμα, φλέγμα, μαύρη χολή) προέρχονται από την ελληνορωμαϊκή ιατρική του Γαληνού και χρησιμοποιήθηκαν πολύ σε διάφορες θεωρίες του μεσαιωνικού και οθωμανικού ισλάμ, στην πολιτική θεωρία κτλ.

  54. Μαρία said

    53 Ιπποκράτης μέσω Γαληνού.

  55. Μπουκανιέρος said

    Κάπτεν:
    Από φρίκη άλλο τίποτα στην ιστορία.
    Για την πραχτική πλευρά, η διαφωνία μου είναι όταν κάποιος χρησιμοποιεί τη «φρίκη γενικώς» σαν επιχείρημα ή για εντυπωσιασμό. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, χρησιμοποίησες την (έμφυτη, αιώνια και άχρονη) φρίκη μιλώντας για την Τριπολιτσά – αλλά έτσι μπορεί ο καθένας να δικιολογήσει τον οποιοδήποτε για την οποιαδήποτε μαλακία (από το Χίτλερ και το Στάλιν ως τον επίκαιρο Καντάφι, ή όποιον άλλο θες) λέγοντας απλά: «Τι τα θέτε, έτσι είναι φτιαγμένος ο homo sapiens». Διόλου ικανοποιητικό, θα συμφωνήσεις κι εσύ – εξόν όταν κάποιος θέλει να θολώσει τα νερά. Τα ιστορικά γεγονότα πρέπει να κρίνονται μέσα στα συμφραζόμενά τους – και σίγουρα όχι σ’ ένα τόσο γενικό επίπεδο.

    Για τη θεωρητική πλευρά, βλ. π.χ. το 51.

    Για τα επιμέρους:
    – Το «οτι έχουμε 4-10% γονιδιακή πρόσμειξη με Νεάντερταλ» (48) δεν είναι συμβατό με το «πηδήξαμε τα θηλυκά τους πρώτα και μετά τα φάγαμε» (20). Εξόν αν σκέφτεσαι ότι αφού γκαστρώσαμε τις Νεαντερντάλες, περιμέναμε μετά εννιά μήνες για να γεννήσουν τα παιδιά μας (το οποία τα αναθέσαμε σε μπέιμπι-σίτερ) και μετά φάγαμε τις λεχώνες.
    Θέλω να πω, η «γονιδιακή πρόσμειξη» δεν συνεπάγεται απαραίτητα βία, και μάλλον είναι ένδειξη για το αντίθετο.
    – Ακόμα και, ας πούμε ακραία φαινόμενα, όπως ο κανιβαλισμός και η χρησιμοποίηση ανθρώπινων εξαρτημάτων δεν συνεπάγονται πάντα βία. Π.χ., πρόχειρα, για τον οικογενειακό κι επικήδειο κανιβαλισμό των Wari του Αμαζονίου δες τα κείμενα της Beth Conklin, ενώ για τη χρήση των (αποξηραμένων ή κάτι τέτοιο) προγόνων στην επίπλωση, σαν ραφάκια, κάπου στην Ινδονησία έχει γράψει, αν θυμάμαι σωστά, ο Nigel Barley.
    – Σποραδικές και αόριστες αναφορές σε επεισόδια ανθρωποφαγίας υπάρχουν σε (λίγους) ιστορικούς των σταυροφοριών – ίσως 4 ή 5 φευγαλέες νύξεις όλες κι όλες. Όχι περισσότερες απ’ όσες βρίσκουμε σε άλλες πολεμικές περιγραφές, της εποχής ή μεταγενέστερες – ο συνηθισμένος ρητορικός τόπος για να δείξει την αγριότητα κάποιου πλιάτσικου ή την απελπισία κάποιων πεινασμένων. Έχει ενδιαφέρον ότι αυτές χρεώνονται συνήθως στα φτωχά μπουλούκια (π.χ. «Ταφούρ») κι όχι στους ιππότες και στους «κανονικούς» σταυροφόρους, ενώ κι η πολύ γενική αναφορά της Κομνηνής (Ι΄, VI) έχει να κάνει με τους ξυπόλυτους του Κουκουπέτρου. Ο Norman Cohn, στο γνωστό βιβλίο του, το συνδύαζε κάπως μ’ ένα είδος λαϊκής μισαλλοδοξίας και με χιλιαστικές βλέψεις – ίσως όμως πρέπει να δούμε εδώ (όπως υποστηρίζουν άλλοι) απλώς ένα ακόμα δείγμα της περιφρόνησης των (ελίτ, οπωσδήποτε) συγγραφέων για τον όχλο.
    Όπως και νάχει, θα συμφωνείς κι εσύ ότι ο κανιβαλισμός δεν ήταν στοιχείο της τυπικής συμπεριφοράς των σταυροφόρων (που μπορούμε να τους κατηγορήσουμε για πολλά άλλα), δικαιούμαι λοιπόν να πιστεύω ότι η επιμονή σου σ’ αυτό το σημείο έχει να κάνει με φτηνό εντυπωσιασμό.

  56. ΚαπετάνΈνας said

    Μπουκάν, γειά,»εντυπωσιασμός» , ξέρω γώ, μπορεί, αλλά γιατί φτηνος; Δεν πουλάω τίποτα.(Εδώ φατσούλα με χαμόγελο φιλικό). Επειδή έχω πιεί λίγο, και δεν είμαι του σπόρ, θα σου πω τη γνώμη μου αύριο (άμα δε βαριέσαι, δηλαδή.)

    52/53
    Μαρία, ναι, μου τον έχεις ξαναπροτείνει τον Χασάν,φχαριστώ, θα πα να το πάρω.

    Μαθνά σίγουρα πρέπει να σημαίνει δύο, εξ ού και το Μεθνεβί ή Μεσνεβί, (δίσιχα) του Ρουμί.

  57. ΚαπετάνΈνας said

    μαζί με το βιβλίο του Δύτη.

  58. Μπουκανιέρος said

    Καπετάνιε καλημέρα.
    Εντάξει, αποσύρω το «φτηνός» – που μπορεί, ίσως, να διαβαστεί κι αλλιώς κι επομένως να θίγει.
    «Εύκολος» ήθελα να πω.

  59. ΚαπετάνΈνας said

    Γεια σου Μπουκαν,
    έχω την εντύπωση, ότι ότι μάλλον με παρεξήγησες, ίσως φταίει η αδυναμία που έχω στο γραπτό λόγο, κυρίως στην «άμεση» γραφή. Κατά κόσμον, όταν γράψω κάτι, το αφήνω στο μούσκιο, το περνάω από τα δέκα κύματα, και το ξαναδιορθώνω πολλές φορές, γιατί συνήθως είναι γεμάτο λάθη.

    Δεν είμαι καθόλου ένας αιμοσταγής σπλατεράς, δε με ενδιαφέρει το σπλάτερ, ούτε σαν είδος του σινεμά. Δε δικαιολογώ, δηλαδή, καμία βία. Ίσα ίσα σκέφτομαι τι μπορούμε να κάνουμε για να την αποφύγουμε. Όμως βλέπω ότι, είναι αναπόφευκτη και σίγουρα την περιέχουμε σαν βιολογικό είδος. Όλοι οι μεγάλοι πίθηκοι την περιέχουν,(και φυσικά αναφέρομαι στην παράλογη βία, μέσα στην ίδια ομάδα, το είχε παρατηρήσει η Γκούντωλ στους χιμπατζήδες).

    Ούτε κάνω διαχωρισμό μεταξύ φύσης και πολιτισμου (φύση καλή, πολιτισμός κακός- ή το αντίθετο). Θα δω και το βιβλίο που μου προτείνει ο Δύτης, ενδιαφέρον ακούγεται.

    Τα παλαιοντολογικά που ανάφερα στηρίζονται σε τρείς τέσσερεις ανακοινώσεις που τις ένωσα, για λόγους εκφραστικούς (εντυπωσιασμού, αν θέλεις). Τα περί κανιβαλισμού, πάντως συμβαίνουν. Έγιναν και στη Κίνα πρόσφατα, το επιβεβαιώνει η Γιουνγ Τσανγκ στους Αγριόκυκνους. Στη μεγάλη πείνα του Άλματος πρός τα μπρός, κάποιοι φάγανε και παιδιά.

    Δεν είναι όμως η πείνα το θέμα μας.Στην πείνα, όλο και κάποιος μπορεί να φαγωθεί, οέ, οέ.
    Το Ζήτημα είναι το Άουσβιτς. Αυτοί που το κάνανε δεν είταν εξωγήινοι. Ήταν σαν εμάς. Αλλά που βρέθηκαν σε άλλες συνθήκες. Δεν το λέω για να τους δικαιολογήσω. Αλλά για να δείξω οτι ο καθένας μας θα μπορούσε να βρεθεί στη θέση του φύλακα (ή του τρόφιμου) του Άουσβιτς.

    Άν ξεκινήσει κανείς από κεί, οτι δηλαδή ο άνθρωπος είναι ικανός για τα χειρότερα και όχι, οτι «η φύση του ανθρώπου είναι καλή, αλλά…» τότε ,νομίζω, είναι πιο εύκολο να κάνουμε κάτι όλοι μαζί.

    Αλλά το αρχικό θέμα μας είναι η Ντρομπολιτσά. Δεν είμαι υπέρ της αποσιώπησης ή της δικαιολόγησης των σφαγών, αλλά θα ‘πρεπε σε ένα ντοκιμαντέρ ή ένα κείμενο, να μην ξεφύγει κανείς από τη μεγάλη εικόνα, ότι δηλαδή, όλα αυτά γίνονται μέσα σε ένα απολυταρχικό καθεστώς, που βασανίζει, φτωχαίνει και εξαχρειώνει τους υπηκόους του. Και ότι αυτό το καθεστώς έπρεπε να αλλάξει.

    Σκέψου τη γκιλοτίνα. Όταν παρουσιάζει κανείς την Γαλλική Επανάσταση, θα πή και για την επαναστατική βία και γιακωβίνικη παράνοια, αλλά δεν θα πάψει γι αυτό η ανθρωπότητα να γιορτάζει την 14η Ιουλίου.

    Πιο καλό είναι το παράδειγμα από το Β΄ΠΠ.
    Οι εκατοντάδες χιλιάδες βιασμοί των Γεμανίδων από τον Κόκκινο Στρατό είναι εκατό τοις εκατό καταδικαστέες. Όμως δεν θα είχαν γίνει αν η Γερμανία δεν είχε χαιρετίσει με τόση θέρμη τον Χίτλερ.

    Δεν το βλέπω σαν να ήμουν μέλος Ιστορικού Δικαστηρίου. Προσπαθώ να το δώ ουδέτερα, χωρίς πάθος,χωρίς ταύτιση με κάποια από τις δύο πλευρές και χωρίς ενοχές. Σαν επιστήμονας, εντομολόγος, ή καλύτερα, σαν εξωγήινος. Και το μόνο που βλέπω είναι μια αλληλουχία αιτίων και αιτιατών. Η βία φέρνει βία, το αίμα φέρνει αίμα, αίμα κι άλλο αίμα.Αλλά και ότι κάποια από τις δυο πλευρές «δικαιώνεται από την ιστορία» όπως λέμε στα ξύλινα.

    Φυσικά την πληρώνουν κι άλλοι που δεν έφταιγαν, δεν ήξεραν, δεν μπορούσαν να ξέρουν.

    Ε, αυτή είναι η τραγική μοίρα του ανθρώπου.
    Ρώτα και πολλούς από τους πρωτεργάτες του’21, στρατιωτικούς που προδόθηκαν, φιλικούς που παραμερίστηκαν, κοτζαμπάσηδες που οι κλέφτες τους διαγούμισαν την περιουσία τους, πλούσιους που πτώχευσαν και αυτοκτόνησαν. Ρωτήστε και την ταλαίπωρη αραπίνα που τη φουσκώσανε σα τραγί…

  60. Immortalité said

    Το Ζήτημα είναι το Άουσβιτς. Αυτοί που το κάνανε δεν είταν εξωγήινοι. Ήταν σαν εμάς. Αλλά που βρέθηκαν σε άλλες συνθήκες. Δεν το λέω για να τους δικαιολογήσω. Αλλά για να δείξω οτι ο καθένας μας θα μπορούσε να βρεθεί στη θέση του φύλακα (ή του τρόφιμου) του Άουσβιτς. Όχι και ο καθένας μας Καπετάνιε. Μην τα ισοπεδώνουμε όλα.

    Όσο για την γκιλοτίνα, όταν εφευρέθηκε παρουσιάστηκε σαν ο κατ’ εξοχήν «ανθρώπινος» τρόπος εκτέλεσης αφού μηδένιζε τον πόνο και το μαρτύριο που συνόδευε άλλους τρόπους εκτέλεσης όπως η κρεμάλα. Τώρα τί σχέση έχει η γκιλοτίνα με το αν γιορτάζουμε τη Γαλλική Επανάσταση, ομολογώ δεν το κατάλαβα.

  61. ΚαπετανΈνας said

    Ιμόρ, για το πως θα συμπεριφερόταν ο καθένας μας σε τόσο διαφορετικές συνθήκες, η μόνη απάντηση είναι : δεν ξέρω.

    Ισοπέδωση θα ήταν να πω αυτό: όπως σήμερα, που έχουμε να φάμε και δεν μας βομβαρδίζουν, όλοι είμαστε καλά παιδιά, έτσι και σε μια επανάσταση ή πόλεμο ή πείνα ή κατοχή, θα συνεχίσουμε πολιτισμένα να ανταλλάσσουμε τις απόψεις μας.

    Μίλα με παιδιά από τη Βοσνία, να δεις πως άλλαξε η ζωή τους μέσα σε μια μέρα.Στο Σεράγεβο ( έχω παραδείγματα) γείτονες και φίλοι, που ούτε ήξερε ο ένας, αν ο άλλος ήταν Σέρβος ή Κροάτης,μετά στον πόλεμο, τους χώρισαν τόσο οι φανατισμοί, που αλληλοσφαζόντουσαν και που όταν πέθαιναν σαν τα σκυλιά, κανείς δεν του καιγόταν καρφάκι, αν δεν ήταν ομο-εθνής.

    Ένας φίλος μου έλεγε, να με φυλάξει ο Θεός να μη χρειαστεί να σκοτώσω για μιά κονσέρβα.

    Όσο για τη γκιλοτίνα, ναι, ήταν αθρωπιστικό μέτρο, αλλά γίνανε τρομερές καταχρήσεις. Στο τέλος της Τρομοκρατίας, έφτανε να ψιθυρίσει μια θείτσα στην ουρά, ότι επί Λουδοβίκου είχαμε ψωμί, για να της κόψουνε το κεφάλι.
    Κι αυτό λέω. Τα καταδικάζουμε αυτά, αλλά η μεγάλη εικόνα είναι η εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας, την οποία γιορτάζουμε.

    Αν και, μεταξύ μας, ποιοι είμαστε εμείς να εγκρίνουμε ή να καταδικάζουμε, από τη θαλπωρή του πληκτρολογίου μας; Όταν κινηθεί ο τεράστιος μοχλός της ιστορίας και εκραγεί το ηφαίστειο του πόλεμου ή της επανάστασης, τότε φαίνεται κι η μικρότητα του ανθρώπου, απέναντι στις φριχτές δυνάμεις που κρύβει μέσα του.
    Ε, ρε Ιμμόρ, αυτό το τετριμμένο λέω, δεν είναι καμμιά σοφία…

  62. Immortalité said

    Καπετάνιε έχω ένα ζητηματάκι με αυτές τις γενικεύσεις που αποδίδουν τις αγριότητες στην ανθρώπινη φύση. Δεν ξέρω πως ακριβώς θα ενεργούσε ο καθένας σε αντίστοιχες περιπτώσεις, ξέρω όμως ότι η όποια του πράξη θα ήταν αποτέλεσμα επιλογής και όχι ενστικτώδης παρόρμηση. Δηλαδή άμα βομβαρδίσουν τη γειτονιά μου θα βγω να κάνω πλιάτσικο επειδή απλά μπορώ; Και άμα μου αντισταθεί κανείς τον σφάζω κιόλας και δεν τρέχει τίποτα; Άσε που το να συγκρίνεις καταστάσεις λιμοκτονίας με τις ναζιστικές αγριότητες είναι πολύ άδικο για όσους λιμοκτονούσαν.

    Σχετικά με την Τρομοκρατία, θα επισημάνω ότι ακόμα και αν δεν είχε ανακαλυφθεί η γκιλοτίνα αυτή τη θείτσα (εάν τη σκότωναν τελικά) θα τη σκότωναν με άλλο τρόπο και πάλι η αξία και η σημασία της Επανάστασης δεν θα μειωνόταν. Οπότε εξακολουθώ να μην βλέπω το πρόβλημα με την γκιλοτίνα.

    Επίσης η τελευταία σου παράγραφος θα παρέμενε το ίδιο αληθοφανής αν στη θέση της «μικρότητας» έβαζες, ξερωγώ «το μεγαλείο».

  63. Pepe said

    @Σαραντ: λέτε στο 29 «Βρίσκω τον τύπο “σαμάρκο” και στον Σέργιο και Βάκχο του Καραγάτση: “απορούσαν οι γιάννηδες [νεοσύλλεκτοι φαντάζομαι] με το στόμα ανοιχτό σαμάρκο”.»

    Το ‘χετε ψάξει αυτό με τους γιάννηδες; Θέτω υπ’ όψιν σας το δίστιχο:

    Αχ η ζωή των γιάννηδων, μες στην απελπισία,
    πότε στα κρατητήρια και πότε σ’ ευτυχία.

    Βλ. όλο το τραγούδι: http://www.youtube.com/watch?v=nHBbgqFwUYE

  64. sarant said

    Ευχαριστώ, δεν ήξερα αυτή την εκτέλεση.
    Δεν ξέρω τι σημαίνουν οι γιάννηδες στο τραγούδι του Μπέζου, αλλά στον Καραγάτση σκέφτηκα τη συνηθέστερη σημασία, όπου γιαννάκια ή στραβόγιαννοι λέγονται στο στρατό οι νεοσύλλεκτοι.

  65. Eleni said

    Στο ρεμπέτικο φόρουμ, στο γλωσσάρι, έχει δοθεί η παρακάτω σημασία την οποία βρίσκω ολόσωστη και την παραθέτω:

    «…Σαρμάκο
    σιωπώ, υποχωρώ, συμμαζεύομαι, κάνω τουμπεκί, κάνω πως δεν καταλαβαίνω.

    Ακούγεται στο τραγούδι:
    «Ο Μάρκος κάνει σαρμάκο» (1936)
    Στ., μουσ., ερμηνεία: Βαμβακάρης

    «τώρα σε βλέπω μ’ άλλονε
    κι εγώ κάνω σαρμάκο…»
    [τουρκ. sarmak = τυλίγω, περικυκλώνω, πολιορκώ]….»

    Γενικά, είναι μεγάλο λάθος να στεκόμαστε στο τι ερμηνεία έχει η λέξη στα τουρκικά, από όπου προέρχεται … και ουδεμία σχέση με τα λιονταράκια του Αγιου Μάρκου, προφανώς. Πρέπει να προσέχουμε ποια από όλες τις σημασίες επικράτησε στη δική μας γλώσσα, για να μην αυθαιρετούμε.
    Υπάρχουν ΄λέξεις από την τουρκική που μετeμφυτεύτηκαν στη δική μας γλώσσα και ΔΕΝ κράτησαν καθόλου την αρχική, της χώρας από την οποία ήταν δάνειο, όπως π.χ. η λέξη «τεκές».

  66. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ για την άποψή σας.

    Έχετε απόλυτο δίκιο για τη διολίσθηση της σημασίας κατά τον δανεισμό λέξεων, αλλά σχεδόν πάντοτε αυτή η αλλαγή είναι ανιχνεύσιμη μέσα από ενδιάμεσες χρήσεις και δεν είναι απότομη αλλά σταδιακή.

    Το σαμάρκο και σαρμάκο δεν προέρχεται από τα τούρκικα. Αν δεν σας πείθει η ανάλυσή μου, δεν μπορώ να κάνω κάτι περισσότερο, αλλά πρέπει να μου εξηγήσετε πώς προέρχονται από το sarmak = τυλίγω οι τύποι «κάνω σαμάρκο = μένω με το στόμα ανοιχτό».

  67. Eleni said

    «Σαρμάκο» σε όλη την Πελοπόννησο σημαίνει «μη μιλάς», «σώπασε», «ησύχασε».
    Από την τουρκική sarmak , από όπου προέρχεται, κράτησε τη σημασία του «τυλίγω», «περιτυλίγω» , «περιχαρακώνομαι» :
    Τον καημό, τη λαχτάρα, τον πόνο κ.λπ. δεν τον εκφράζω, αλλά τον κρύβω καλά μέσα μου, περιχαρακώνομαι γύρω από αυτόν, άρα σιωπώ».
    Από την ίδια ρίζα και με την ίδια σημασία, επιβίωσε και στη λέξη «σαρμάς» «σαρμαδάκια»: γέμιση καλά τυλιγμένη, κρυμμένη σχεδόν μέσα σε πυκνά φύλλα.
    Όπως η γέμιση, έτσι και ο καημός κρύβονται καλά και στη δεύτερη περίπτωση, ο άνθρωπος δεν εκδηλώνεται, σιωπά.
    Μια Καλημέρα και από μένα !

  68. sarant said

    67: Αυτό σημαίνει, αλλά δεν προέρχεται από το sarmak και δεν έχει καμιά σχέση με περιχαρακώσεις.

  69. Τη λέξη τη χρησιμοποιεί και η Μαρία Πολυδούρη στο βιβλίο της Πέρα απ’ τον έρωτα και το θάνατο: Εσωτερικός μονόλογος: «…εφαπτόμενη με το πάτωμα, ένα καχεκτικό κορμί να ισορροπήσει τα δυο του πόδια προσπαθούσε, δύσκολη άσκηση το σαρμάκο, σκέφτηκα, ωστόσο θυμάμαι είχα μείνει σύξυλη στο κατώφλι». Αν μπορούμε να βρούμε και το βιβλίο, ώστε να δούμε τα συμφραζόμενα… (Αν και μου φαίνεται πως έχει σχέση με την τουρκική καταγωγή της λέξης)

  70. sarant said

    Ευχαριστώ για το εύρημα αλλά δεν έχει τούρκικη καταγωγή η λέξη.

  71. Μιχαλιός said

    Γιάννης Βηλαράς (+1823), «Ύμνος επιθαλάμιος δια τον σκύλλον μου» [!], στ.49-60:

    Άργε ακοίμητε / μέρα μεσάνυχτα / οχτρούς γαυγίζεις / φίλους γνωρίζεις /
    προς τον αφέντη σου / πάντοτε πρόθυμο / και χαϊδεμένο / και μαλωμένο /
    σούζο μ’ ευγένειαν / σαμάρκο νόστιμο / όλα με πράξην / κατά την τάξην…»

    (Ποιήματα, Νεοελληνική Βιβλιοθήκη Ιδρύματος Ουράνη, Αθήνα 1995, σελ.351).

    Ο επιμελητής (Γ.Ανδρειωμένος) εξηγεί στο γλωσσάρι το «σούζο» («επάνω, σούζα»), αλλά για το σαμάρκο… κάνει σαρμάκο!!

  72. sarant said

    71: Μιχαλιέ, πολύτιμο εύρημα, μας ανεβάζει πολύ την πρώτη εμφάνιση, σ’ ευχαριστώ!

  73. Μαρία said

    Κι ο επιμελητής της παλιάς έκδοσης κι αυτός σαρμάκο κάνει.

    72
    Την κατεβάζει είπαμε 🙂 μ. Χ. είμαστε.

  74. sarant said

    Ισχύει αυτό, ότι για τα μΧ λέμε «κατεβάζει»;

  75. Μαρία said

    74
    Για όλες 🙂 Κατεβαίνω, επειδή πάω σε μικρότερη αριθμητικά χρονολογία. Κατεβάζω την χρονολογία χαμηλότερα και την ανεβάζω ψηλότερα.

  76. Spiridione said

    Να βάλω και εδώ το samarco του Τούρκου Υπουργού της Πύλης.
    http://www.ekebi.gr/magazines/showimage.asp?file=65843&code=4365&zoom=800
    Να πω κάτι σχετικά με αυτό που λέει ο Πολίτης για το υβριστικό σχήμα. Εγώ ξέρω την κερκυραική μούντζα, η οποία δεν είναι «δείχνοντας τον αντίχειρα και τον δείχτη του δεξιού χεριού, με τα άλλα δάχτυλα κλεισμένα», αλλά δείχνοντας μόνο τον αντίχειρα να εξέχει, κάτω από τον δείχτη, και με τα άλλα δάχτυλα κλεισμένα. Έτσι νομίζω τουλάχιστον. Δεν ξέρω αν αυτό το λένε σαμάρκο, αλλά πάντως έχω την εντύπωση ότι μπορεί να μοιάζει αυτό με κάποιο κεφάλι ζώου, λιονταριού.

  77. Μαρία said

    76
    Άντε πάλι. Μέχρι κι η θεία σας αναφέρει. http://en.wikipedia.org/wiki/Fig_sign
    Αυτή τη χειρονομία τη συνηθίζαμε πολύ στο δημοτικό, τη λέγαμε μεταξύ μας μαντολάτο και τη θεωρούσαμε πολύ άσεμνη, ισοδύναμη μ΄ αυτή http://en.wikipedia.org/wiki/The_finger, η οποία τότε μας ήταν άγνωστη και που δεν είχε σχέση με την αθώα μούντζα.

  78. Spiridione said

    Α, την έχετε ξαναπεί … 🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: