Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Άμεσα ή αμέσως; (σχολιασμός άρθρου του Π. Μπουκάλα και άλλα τινά)

Posted by sarant στο 21 Ιουνίου, 2013


Προοιμιακό… υστερόγραφο: Το άρθρο το είχα γράψει και μετά ήρθε η ελαφρώς αναπάντεχη διαφωνία στη χτεσινοβραδυνή σύσκεψη των αρχηγών, που φαίνεται ότι κάνει δικομματική την ως τώρα τρικομματική κυβέρνηση και σίγουρα κάνει εντελώς ανεπίκαιρο το άρθρο μου. Δεν έγραψα άλλο, επίκαιρο, επειδή δεν έχω κάτι πολύ σοφό να πω και επίσης επειδή η νύχτα βγάζει επίσκοπο κι η αυγή μητροπολίτη, δηλαδή δεν αποκλείεται εντελώς να υπάρξει και κόντρα-ανατροπή. Θα παρατηρήσω πάντως τον προφητικό στίχο «Και στα κουβέλια τότε σάπιζε το μέλι» -όλα τα είχε προβλέψει ο Καββαδίας!

Στην χτεσινή Καθημερινή δημοσιεύτηκε άρθρο του φίλου Παντελή Μπουκάλα, που σχολιάζει μια άλλη πτυχή της περίφημης προσωρινής διαταγής του Προέδρου του ΣτΕ βάσει της οποίας καλείται «να εκπέμψει άμεσα» η ΕΡΤ, διαταγή που τόσες και τόσες ερμηνείες δέχτηκε. Βέβαια, τώρα που διαβάζετε εσείς αυτό το άρθρο, υποθέτω πως θα έχει δημοσιοποιηθεί και η απόφαση του Συμβουλίου Αναστολών του ΣτΕ, δεδομένου ότι, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, θα καταβληθεί κάθε προσπάθεια να εκδοθεί «άμεσα» η απόφαση. Καθώς είμαστε γλωσσικό ιστολόγιο, τη χιλιοτραγουδισμένη διάκριση ανάμεσα στο «άμεσα» και στο «αμέσως» την παρακολουθούμε προσεχτικά και της έχουμε αφιερώσει ένα παλιότερο άρθρο (ενώ κι άλλες φορές έχουμε παρεμπιπτόντως αναφερθεί σ’ αυτήν). Προσωπικά, έχω ξαναγράψει πως «οι όμορφες διακρίσεις όμορφα καίγονται», και πως η διάκριση ανάμεσα στο «άμεσα» και στο «αμέσως» δεν ισχύει ή τουλάχιστον δεν ισχύει με τον τρόπο που την παρουσιάζουν ορισμένα λεξικά. Να προειδοποιήσω (αμαρτία εξομολογημένη…) ότι σε μεγάλο βαθμό το άρθρο χρησιμοποιεί υλικό από παλιότερα άρθρα.

Πράγματι, σύμφωνα με το λεξικό Μπαμπινιώτη που αφιερώνει (στην τρίτη έκδοσή του, για την τέταρτη δεν ξέρω) ειδικό πλαίσιο στη διάκριση αυτή (σ. 134) άλλη είναι η σημασία του άμεσα και άλλη του αμέσως. ‘Αμεσα είναι το αντίθετο του έμμεσα και σημαίνει “απευθείας, χωρίς τη μεσολάβηση κανενός”, ενώ αμέσως σημαίνει “χωρίς καθυστέρηση, τώρα”. Έτσι, συνεχίζει, “μας απάντησε άμεσα” σημαίνει “απευθείας, χωρίς να μεσολαβήσουν άλλοι”, ενώ “μας απάντησε αμέσως” σημαίνει “μας απάντησε χωρίς καθυστέρηση”.

Για να ακούσουμε και την άλλη πλευρά, η καθηγήτρια της γλωσσολογίας Άννα Ιορδανίδου, στο βιβλίο της Συνηθισμένες γλωσσικές απορίες, που το παρουσίασα σε ένα ακόμα παλιότερο άρθρο, δεν δέχεται την μπαμπινιωτική θέση. Λέει, και πολύ σωστά κατά τη γνώμη μου, ότι το άμεσα δεν σημαίνει μόνο «όχι έμμεσα, με άμεσο τρόπο» αλλά και «στο άμεσο μέλλον», π.χ. ο παιδικός σταθμός πρέπει να λειτουργήσει άμεσα, ενώ το αμέσως σημαίνει «πολύ γρήγορα, την επόμενη στιγμή», π.χ. Αμέσως μετά το Πάσχα, θα εκδοθεί το πόρισμα της επιτροπής. Έτσι μετατοπισμένη, η διάκριση κρατάει ακόμα, διότι καμιά μαμά δεν διανοήθηκε να φωνάξει το βλαστάρι της «Γιαννάκη, έλα άμεσα να φας!»

Ο φίλος Παντελής Μπουκάλας φαίνεται να συμφωνεί, τουλάχιστον ενμέρει, με την άποψη του Μπαμπινιώτη, ενώ δεν ξέρω αν έχει πληροφορηθεί την άποψη της Ιορδανίδου. Παραθέτω τις δυο τελευταίες παραγράφους του άρθρου του που αφορούν πιο… άμεσα το θέμα μας.

Δεν ταυτίζονται το «αμέσως» και το «άμεσα», όπως αποσαφηνίζει και η προφορική χρήση τους. Αν το «άμεσα» με τη σημασία τού «αμέσως» (και όχι του «απευθείας» που είχε ώς τότε) εισήχθη από τους Πασοκτζήδες με τα «διαφωνώ κάθετα» κ.τ.λ. ή από παλαιότερους θιασώτες του γλωσσικού λαϊκισμού, δεν το ξέρω. Πρόκειται πάντως για μία επιπλέον παραγωγή των χειλιών ή της γραφίδας όσων πιστεύουν ότι μπορούν να μιλήσουν σε πιο γνήσια δημοτική και από τον ίδιο τον δήμο. Και οι οποίοι δεν έμαθαν ποτέ ότι το πρώτο όργανο της ομιλίας και της γραφής είναι το αυτί: Ακούς όσο πιο προσεχτικά γίνεται και όσο περισσότερους μπορείς. Αν άκουγαν οι υπερδημοτικιστές, θα είχαν παρατηρήσει πως η λαϊκή ομιλία και τις λεπτές αποχρώσεις διασώζει (λ.χ. ανάμεσα στο «καλά» και το «καλώς») και ελάχιστα (έως καθόλου) χρησιμοποιεί το «άμεσα» με την έννοια του «εδώ και τώρα».

Εχουμε λοιπόν ένα ημιλόγιο πλάσμα που αυτοπαρουσιάστηκε σαν λαϊκότερο του λαϊκού αλλά και σαν οιονεί υπερθετικός βαθμός τού «αμέσως». Κι όμως. Το συνειδητοποιήσαμε και με τον τωρινό καβγά: Το «αμέσως» εξακολουθεί να σημαίνει «αμέσως» και να ακούγεται ως απολύτως δεσμευτικό, ενώ το «άμεσα» είναι πολύ πιο χαλαρό. Και τουλάχιστον όταν το χρησιμοποιούν οι πολιτευόμενοι, κατέληξε να σημαίνει κάτι ανάμεσα στο «αύριο-μεθαύριο και βλέπουμε». Είναι δηλαδή τόσο σαφές και αυστηρό όσο το «δυο-τρία τσιγάρα δρόμος» με το οποίο σου απαντούσαν παλιά όταν ρωτούσες πού βρίσκεται το τάδε κάστρο.

Πράγματι, το «αμέσως» και το «άμεσα» δεν ταυτίζονται στις σημασίες τους, αλλά το «άμεσα», καλώς ή κακώς, εδώ και μερικές δεκαετίες έχει αποκτήσει και χρονική σημασία, όχι μόνο τροπική («χωρίς μεσολάβηση άλλου»). Κι επειδή, περιέργως, στην επίμαχη προσωρινή διαταγή του Προέδρου του ΣτΕ δεν υπάρχει η λέξη «‘άμεσα», παρά μόνο στον τίτλο των σχετικών ρεπορτάζ, θα δανειστώ από το παλιό μου άρθρο ένα παλιότερο παράδειγμα από εξίσου ή και περισσότερο κρίσιμες στιγμές του πρόσφατου παρελθόντος.

Όταν, τον Νοέμβριο του 2011, παραιτήθηκε ο Γ. Παπανδρέου και έγιναν διαβουλεύσεις που οδήγησαν στην ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Λ. Παπαδήμο, η Προεδρία της Δημοκρατίας εξέδωσε την εξής ανακοίνωση:

Στη συνάντηση συμφωνήθηκε να συγκροτηθεί μια νέα κυβέρνηση με στόχο να οδηγήσει τη χώρα άμεσα σε εκλογές μετά την υλοποίηση των αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της 26ης Οκτωβρίου. Για τον προσδιορισμό των υποχρεώσεων που απορρέουν για την υλοποίηση των αποφάσεων της 26ης Οκτωβρίου και το χρονικό πλαίσιο που απαιτείται, θα γίνει άμεσα συνάντηση εκπροσώπων των δύο πλευρών.

Και τα δυο υπογραμμισμένα “άμεσα” δεν σημαίνουν “με άμεσο τρόπο, όχι έμμεσα” αλλά “αμέσως”. Στη Λεξιλογία, που το συζητήσαμε, ο Νίκος Λίγγρης αποκάλεσε την ανακοίνωση αυτή “ληξιαρχική πράξη θανάτου της διάκρισης ανάμεσα σε άμεσα και αμέσως”, και συμφωνώ μαζί του. Λίγες μέρες αργότερα, ο Αντώνης Σαμαράς δήλωσε: Οι εκλογές θα γίνουν άμεσα. Κανείς δεν πίστεψε ότι εννοούσε “με άμεση δημοκρατία”, όλοι κατάλαβαν “χωρίς καθυστέρηση”.

Βέβαια, κι εδώ, στη διατύπωση του Σαμαρά, μπορούμε να δούμε, ενδεχομένως, μια διάκριση. Αν έλεγε “εκλογές θα γίνουν αμέσως” θα εννοούσε το συντομότερο δυνατό, δηλαδή σε 21 μέρες. Λέγοντας “θα γίνουν άμεσα” μπορούσε κανείς να συμπεράνει πως εννοεί “τότε που έχει συμφωνηθεί, χωρίς να χρειαστεί να μεσολαβήσει άλλο ενδεχόμενο”. Δηλαδή, έχει δίκιο ο Μπουκάλας όταν (συμφωνώντας με την Ιορδανίδου) λέει ότι υπάρχει διαφορά σημασίας ανάμεσα στο χρονικό «άμεσα» και στο «αμέσως», αλλά μην παίρνουμε και τοις μετρητοίς αυτή τη διάκριση. Αν θέλεις να είσαι δεσμευτικός, ιδίως νομικά, δεν λες ούτε «άμεσα», ούτε «αμέσως», λες, ας πούμε «εντός 24 ωρών», «μέσα σε δέκα εργάσιμες ημέρες», «έως το τέλος Αυγούστου» κτλ. Αλλιώς, ούτε το «άμεσα» ούτε το «αμέσως» είναι δεσμευτικά -και είδαμε άλλωστε και στο παραπάνω παράδειγμα ότι τελικά οι εκλογές έγιναν σε 6 μήνες από τότε που ανακοινώθηκε η «άμεση» τέλεσή τους.

Κι έπειτα, η διάκριση ανάμεσα στο «άμεσα» και στο «αμέσως» (και στα άλλα ζευγάρια της κατηγορίας αυτής, π.χ. «απλά/απλώς») δεν είναι κάτι άναρχο και αιώνιο. Θέλω να πω, πριν από, έστω, 100-120 χρόνια, στον γραπτό τουλάχιστον λόγο, όλοι έγραφαν μόνο «αμέσως», είτε για το «όχι έμμεσα» (π.χ. «αμέσως συνδεδεμένος») είτε για το «χωρίς καθυστέρηση»). Τον 19ο αιώνα, δεν υπήρχε διάκριση, διότι οι τύποι σε -ά δεν χρησιμοποιούνταν στον γραπτό λόγο.

Και επίσης, μην ξεχνάμε ότι και οι δυο τύποι του επιρρήματος, άμεσα και αμέσως, προέρχονται από το ίδιο επίθετο, άμεσος, που έχει εξορισμού και τις δύο σημασίες, τη χρονική και την τροπική -και επιπλέον, κάτι που γίνεται «χωρίς μεσολάβηση άλλου» συχνά γίνεται και «χωρίς καθυστέρηση», ότι αυτές οι δυο έννοιες συχνά τέμνονται, αν και δεν ταυτίζονται. Όταν, ας πούμε, ο Βενιζέλος ζήτησε χτες την «άμεση αποκατάσταση της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης» πώς το εννοούσε; Αμέσως ή όχι έμμεσα; Όταν λέμε για Άμεση δράση ή άμεση επέμβαση, εννοούμε μόνο «χωρίς τη μεσολάβηση κάποιου»; Δεν εννοούμε και «πολύ γρήγορα»;

Για να ανακεφαλαιώσουμε, κατά τη γνώμη μου το σημείωμα του Μπαμπινιώτη είναι πια παρωχημένο, το «άμεσα» είναι και τροπικό (όχι έμμεσα) και χρονικό (στο άμεσο μέλλον, ιδίως με την υπόρρητη σημασία «χωρίς να χρειαστεί να προηγηθεί κάτι άλλο»). Απ’ αυτή την άποψη, μπορούμε να πούμε πως η διάκριση ανάμεσα στο «άμεσα» και στο «αμέσως» δεν έχει εξαφανιστεί, μάλλον έχει μετατοπιστεί. Αντίθετα, στην περίπτωση του «απλά» και του «απλώς» νομίζω πως η διάκριση έχει καεί, κι ας λέει ο Μπαμπινιώτης (σελ. 233 της 3ης έκδοσης) ότι «απλά» σημαίνει «με απλό τρόπο, με απλότητα», ενώ «απλώς» σημαίνει «μόνο». Αυτή η διάκριση, που επίσης δεν υπήρχε στα γραπτά κείμενα του 19ου αιώνα (τότε όλοι έγραφαν «απλώς» και για τις δύο σημασίες»), έχει πια χαθεί, με την έννοια ότι το «απλά» έχει οικειοποιηθεί το σημασιολογικό πεδίο του «απλώς», όπως αποδεικνύεται αν κοιτάξουμε λίγο τα σώματα κειμένων.

…οι σκέψεις και οι συζητήσεις περί εκλογών δεν θα έπρεπε να είναι απλά περιττές, αλλά και αδιανόητες (Άγγελος Στάγκος, Καθημερινή).

Οι λειτουργούντες με τα κριτήρια της ηθικής και της εντιμότητας, της αξιοσύνης και της προσφοράς, θεωρούνται απλά ως τα κορόιδα της πολιτικής (Βύρων Πολύδωρας)

Κάτι τέτοιες απόψεις εκφραζόμενες στο πλαίσιο των σύγχρονων φιλελεύθερων δημοκρατιών είναι απλά «εξυπνάδες» (Γ. Σιακαντάρης)

Ηταν γραφικοί, τώρα είναι απλά επικίνδυνοι. (Αλέξης Παπαχελάς, Καθημερινή)

το λύκειο δεν μπορεί να είναι απλά ο προθάλαμος για τα Πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ, αλλά μια αυτόνομη εκπαιδευτική μονάδα (Άννα Διαμαντοπούλου, τότε Υπουργός Παιδείας)

Η Εκκλησία δεν είναι απλά μια δύναμη που παρεμβαίνει στα πολιτικά πράγματα (Μαρία Ρεπούση, Βήμα)

ΟΕλληνικός φιλελευθερισμός δεν είναι απλά η ιστορική παρουσίαση ενός ιδεολογικού ρεύματος μέσα στην ελληνική πολιτική ζωή (Νίκος Μαραντζίδης, Βήμα)

Αυτός ο τρόπος δεν είναι απλά κουτόφραγκος, ούτε πρέπει να τον σνομπάρουμε, κάτι ξέρουν στις δυτικές χώρες που τον εφαρμόζουν (Κώστας Ακρίβος, συγγραφέας, Βήμα)

Αλλά δεν έχει νόημα να συνεχίσω, μπορώ να παραθέσω εκατοντάδες παραδείγματα στα οποία το «απλά» χρησιμοποιείται με τη σημασία «μόνο» και όχι με τη σημασία «με απλό τρόπο». Θέλω όμως να πω ότι δεν κάνω λαθοθηρία, δεν αποδοκιμάζω τις παραπάνω χρήσεις. Λέω απλώς ότι όταν έχουμε υπουργούς, κορυφαίους δημοσιογράφους, συγγραφείς και καθηγητές πανεπιστημίου οι οποίοι, στον γραπτό τους λόγο (που είναι κατά τεκμήριο πιο προσεγμένος από τον προφορικό) δεν τηρούν την διάκριση ανάμεσα στο “απλώς” και στο “απλά”, αυτό θα πει ότι η διάκριση, απλούστατα [απλώς ή απλά;] δεν υπάρχει πια.

ΥΓ Υπάρχουν βεβαίως άλλα ζευγάρια όπως εκτάκτως/έκτακτα, ευχαρίστως/ευχάριστα, στα οποία η διάκριση κρατάει ακόμα, αλλά όχι επειδή πατάει πάνω σε τίποτα εγγενείς νόμους της γλώσσας, παρά επειδή πρόκειται για ζευγάρια που δεν έχουν τριφτεί στη χρήση, μια και κάποιες από αυτές τις λέξεις  χρησιμοποιούνται σπάνια, σε λίγες και σε ένα βαθμό στερεότυπες χρήσεις. Η εικασία μου είναι ότι αν κάποτε τριφτούν, η διάκριση θα εξασθενήσει και τελικά θα καεί. Το «ακριβά» μάλλον δεν θα ταυτιστεί ποτέ με το «ακριβώς», μια και αναφέρονται σε διαφορετικές, έστω και ομόηχες, λέξεις.

Advertisements

120 Σχόλια to “Άμεσα ή αμέσως; (σχολιασμός άρθρου του Π. Μπουκάλα και άλλα τινά)”

  1. Γς said

    Καλημέρα
    Εγώ ακούω και μένω στου μαρκόνι το:

    Κοπέλες απ’ το Δίστομο, φέρτε νερό και ξύδι
    κι απάνω στη φοράδα σου δεμένος σταυρωτά
    σύρε για κείνο το στερνό στην Κόρδοβα ταξίδι
    μέσα απ’ τα διψασμένα της χωράφια τα ανοιχτά

  2. physicist said

    Συμφωνώ όμως με τον Παντελή Μπουκάλα στο εξής:

    Το «αμέσως» εξακολουθεί να σημαίνει «αμέσως» και να ακούγεται ως απολύτως δεσμευτικό, ενώ το «άμεσα» είναι πολύ πιο χαλαρό.

    Παράπλευρη παρατήρηση: εφόσον η δισημία του «άμεσα» υπάρχει και είναι γνωστή στους Δικαστές, νομίζω ότι θα έπρεπε να είχαν φροντίσει να διατυπώσουν την απόφασή τους αποφεύγοντας ασάφειες, και μάλιστα κρίσιμες.

  3. sarant said

    Ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    2: Μα, όπως γράφω, το περίεργο είναι πως η προσωρινή διαταγή δεν είχε τη λέξη «άμεσα» (ή καμιάν άλλη). Βέβαια, στη νεότερη απόφαση του ΣτΕ δεν αποφεύγεται η αμφισημία, αφού λέει «το ταχύτερο δυνατό» ή κάτι τέτοιο.

  4. spiral architect said

    Άμεσα ή αμέσως; O Venizelos fonazei san trelos (Laugh version) Η μια ατάκα μετά από την άλλη! – YouTubeΑπολύτως!

    Καλημέρα και καλή επιτυχία στα παιδιά σας για σήμερα. 🙂

    Μήπως η σύγχιση μεταξύ των τροπικών και των χρονικών επιρρημάτων ξεκίνησε με τη «δημοτικοποίηση» (ας μου επιτραπεί ο όρος) 😳 του προφορικού κυρίως λόγου ειδικά απ’ το ’80-81 και μετά;

  5. physicist said

    #3. — Α, με πήρε στο λαιμό του το μπλε στην αρχή και μετά διάβασα τα γλωσσικά προσπερνώντας την επισήμανσή σου!

    Αν το άμεσα, πάντως, σημαίνει με τη χρονική του σημασία στο άμεσο μέλλον, τότε μου φαίνεται στ’ αλήθεια πιο φλου από το αμέσως.

  6. Gpoint said

    νομίζω πως η ‘λύση’ είναι απλή :στο άμεσαυπερισχύει το τροπικόν αλλά η παραγματοποίηση του τροπικού θέλει τον χρόνο της άρα υπάρχει και το χρονικόν που τονίζεται περισσότερο στο αμέσως.

    Οταν ο (κάθε) Σαμαράς λέει πως οι εκλογές θα γίνουν άμεσα δεν νομίζω πως αναφέρεται στον χρόνο, τότε θα έλεγε αμέσως. Μάλλον εννοεί χωρίς την παρεμβολή υπηρεσιακής κυβέρνησης ή διερευνητικών εντολών του προέδρου της βουλής.

  7. sarant said

    4: Ευχαριστούμε!

  8. Gpoint said

    # 4

    Καλά ο Βενιζέλος όταν δεν κάνει μονόλογο ταχύτητας ¨ωστε να μη καταλαβαίνει κανείς τι λέει, έχει πολύ πλάκα, θυμίζει δικτάτορα Παπαδόπουλο στις πατάτες

  9. Δεν με απασχολεί το «απλα». Ωστόσο το «άμεσα» ακόμη δεν έχει απογαλακτιστεί απο την «πασοκιά». Μιά πρόταση: έχετε δίκιο γιά την μελλοντικη εξαφάνιση της διαφοράς απο «αμέσως» αλλα γιά τον εξής λογο: μιά δράση είναι «άμεση» και μπορεί να χαρακτηρίζει μιά επέμβαση της Αστυνομίας, του ασθενοφόρου, της Πυροσβεστικής, επειδή εάν ήταν «ενδιάμεση» θα είχε ενσωματωμένο (γιά την νεοελληνικη εμπειρία) μιάς μορφής «σπασμένο τηλεφωνο», άρα θα ήταν έμμεση, τουτέστιν καθυστερημένη. Ενώ ,αντικειμενικά, ένας έμμεσος τρόπος καθόλου δεν θα έπρεπε να συναρτάται με τον χρόνο (λόγου χάρη η έμμεση υποστήριξη ενός πολιτικου γίγαντα στο γιουσουφάκι του δεν περιλαμβάνει χρονοκαθυστερήσεις…)η ίδια η πραγματικότητα του νεοελληνικου τίποτε (ή τουλαχιστον των στερεοτύπων που έχουν κυριαρχήσει γι άυτήν) επιδρά και στην γλωσσικη διατύπωση.Τελειώνω: μπορεί να γίνουν ένα όλα αυτά, αλλα ο Μπαμπινιώτης (δυσφορώ που το παραδέχομαι) έχει δίκιο και η Ιορδανίδου θα έπρεπε να εξηγήσει την παραγωγή του «άμεσα» όχι ουρανοκατέβατα, αλλα μέσα απο μιάς μορφήςπολιτικήν εσπεράντο που κυριάρχησε μετά το ΠΑΣΟΚ.Ασφαλώς υπάρχουν και άλλες ερμηνείες.

  10. Γς said

    όπως χωρίς μέσα, χωίς βήσματα και κονέ
    😉

  11. Φρύνις said

    Να μου το φέρεις πάραυτα
    το άρθρο στο κεφάλι
    μήπως μου φύγει η ζάλη
    Μ’ ολόκληρο μπουκάλι
    πώς να μη γίνω χάλι..

  12. LandS said

    #9 Μα το όποιο πρόβλημα είναι στα επιρρήματα άμεσα-αμέσως και όχι στο επίθετο άμεσος-άμεση-άμεσο.

  13. LandS said

    Ίσως κάνω τον έξυπνο, αλλά όταν λέμε «η αντίδραση είναι άμεση», εννοούμε «αντιδρά άμεσα» ή «αντιδρά αμέσως» ;

  14. physicist said

    #13. — Και τα δύο, όπως το καταλαβαίνω εγώ. Άλλωστε, αντίδραση που θα χρειαζόταν τη διαμεσολάβηση τρίτου δεν θα μπορούσε να είναι χρονικά άμεση.

  15. Alexis said

    #13, 14: Εγώ πιο πολύ με τη χρονική σημασία το καταλαβαίνω το «άμεσα» σε τέτοιες φράσεις και θεωρώ ότι ο Νικοκύρης έχει δίκιο που επισημαίνει το ανεδαφικό της διάκρισης Μπαμπινιώτη.
    Θα ήταν πολύ πιο ρεαλιστικό εάν ο Μπ. έλεγε ότι το «άμεσα» έχει προσεταιριστεί και τις δύο έννοιες, χρονική και τροπική, ενώ το «αμέσως» έχει διατηρήσει πλέον μόνο την χρονική.
    Στη φράση π.χ. «Η ανάπτυξη της χώρας είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας» κανείς δεν θα έγραφε (σήμερα τουλάχιστον) «αμέσως συνδεδεμένη»

  16. LandS said

    14.
    Α μπράβο! Όπως παλιά είχαμε ένα επίρρημα και ένα επίθετο με τα γένη του και με τους τύπους του, τώρα έχουμε δυο επιρρήματα (το παλιό και το …μεταλλαγμένο) και πάλι ένα επίθετο. Και δεν βλέπω τον λόγο να έχουμε ένα επίρρημα που να σημαίνει «χωρίς να μεσολαβεί τίποτα περιλαμβανομένων των χρονικών διαστημάτων» και ένα «άλλο» που να σημαίνει «χωρίς να μεσολαβεί χρονικό διάστημα».
    Μη το κάνουμε σαν τους Εσκιμώους και τις λέξεις για το χιόνι 😉

    Αν δεν μας αρέσει το ΠΑΣΟΚικό άμεσα για το τώρα, για σκεφτείτε και το γιάπικο «χτες». Μπρρρρρρ!

  17. physicist said

    #15. — Η χρονική σημασία στη συγκεκριμένη έκφραση είναι άρρηκτα (ή, αν προτιμάς, άμεσα!) συνδεδεμένη με την τροπική. Εγώ το καταλαβαίνω όχι μόνο χρονικά αλλά και με την έννοια χωρίς δισταγμό, χωρίς δεύτερη σκέψη.

  18. spyroszer said

    Στη χθεσινή απόφαση του ΣΤΕ αναφέρεται «στον συντομότερο δυνατό χρόνο».
    Παλιότερα στη νομοθεσία υπήρχε η λέξη «παραχρήμα», π.χ. οι ισχυρισμοί πρέπει να αποδεικνύονται παραχρήμα (παραχρήμα απόδειξη). Παραχρήμα δηλαδή την ίδια στιγμή. Με την μεταφορά του Κωδ. Πολ. Δικονομίας στη δημοτική, τη δεκαετία του ’80, το παραχρήμα αποδόθηκε με το αμέσως.
    Εγώ νομίζω ότι με το άμεσα και το αμέσως συνέβη το εξής περίεργο: το αμέσως, παρότι έχει την καθαρευουσάνικη κατάληξη του επιρρήματος, απέκτησε πιο λαική και επιφωνηματική χροιά. Εγώ φέρνω την εικόνα στο μυαλό μου το γκαρσόνι να φωνάζει στον πελάτη «αμέσως» συνώνυμο με το «έφτασε». Έτσι σιγά σιγά στον επίσημο και γραπτό λόγο, επειδή το παραχρήμα έπαψε να χρησιμοποιείται και το αμέσως είναι πιο λαικό, για να υπάρξει μια διαφοροποίηση άρχισε να χρησιμοποιείται, με την ίδια σημασία, το άμεσα, δηλαδή το επίρρημα με την δημοτική κατάληξη. Εγώ αυτήν την εντύπωση έχω, μπορεί να κάνω και λάθος.

  19. Γλωσσολάγνος said

    #16. Γιάπικο το «χτες»; Πολύ ενδιαφέρον. Το χρησιμοποιώ εξαπανέκαθεν ως τον πιο φυσικό, αβίαστο τύπο (για τα δικά μου δεδομένα τουλάχιστον). Το «χθες» και το «εχθές» μου ακούγονται ελαφρώς δήθεν. Ελαφρώς, ε; το τονίζω. Γνωρίζω ότι τα λένε και οι λαϊκότεροι τύποι.

  20. Alexis said

    Γλωσσολάγνε μάλλον δεν κατάλαβες. Εννοεί το «χτές» όταν χρησιμοποιείται αντί του «αμέσως» σε διαλόγους π.χ. του τύπου:
    -Πότε πρέπει να είναι έτοιμο;
    -Χτές!

  21. LandS said

    #19 Γιάπικο όταν χρησιμοποιείται με την έννοια του αμέσως. Καμιά σχέση με θού και του.
    Βλέπεις η άλλη λέξη για το γρήγορα, το «αζάπ» δίνει περιθώρια…

  22. Γλωσσολάγνος said

    Σωστό, δεν πήγε εκεί το μυαλό μου…

  23. Alexis said

    #17: Εγώ το καταλαβαίνω όχι μόνο χρονικά αλλά και με την έννοια χωρίς δισταγμό, χωρίς δεύτερη σκέψη.
    Έτσι ναι, συμφωνώ, αλλά με την έννοια «απευθείας, χωρίς τη μεσολάβηση τρίτου» δεν μου κολλάει με τίποτα.

    Παλιότερα στη νομοθεσία υπήρχε η λέξη “παραχρήμα”
    Και η λέξη «πάραυτα» επίσης.
    «Διετάχθη να συλληφθούν πάραυτα» διάβαζες σε παλιές ανακοινώσεις της Χωροφυλακής ή της Αστυνομίας Πόλεων.

  24. Alexis said

    Νομίζω ότι μιας και αναφερθήκαμε στους …πασοκομαλλιαρισμούς (που δεν ήταν μόνο πασοκικοί, για να λέμε και του στραβού το δίκιο) είναι ώρα να γράψει ο Νικοκύρης ένα άρθρο και για το …περίφημο «πλέρια» 🙂

  25. physicist said

    #23. — Έχεις δίκιο. Χωρίς να μεσολαβήσουν δισταγμοί, επομένως.

  26. physicist said

    #23(β). — Α, το πάραυτα, που πολύ συχνά το μπερδεύουν μερικοί με το μολονότι.

  27. spyroszer said

    23. Ναι και το πάραυτα.
    18. συμπλ. Η φράση » η απόφαση είναι άμεσα εκτελεστή», δεν σημαίνει στο άμεσο μέλλον, σημαίνει ότι απ’ αυτή τη στιγμή και εφεξής μπορεί να εκτελεστεί, δηλαδή αμέσως ή παραχρήμα κλπ. Άρα είναι πλέον δύσκολο να διακρίνουμε σε πολλές περιπτώσεις διαφοροποίηση χρονικής κλίμακας του αμέσως και του άμεσα.

  28. Νέο Κid said

    Νικολάκηηη! Έλα άμεσα εδώ! Φάε το αβγό σου άμεσα! 🙂

  29. Alexis said

    #26, Ναι γιατί το συγχέουν προφανώς με το «παραταύτα»

  30. Μα, θυμηθήκατε το παραχρήμα και ξεχνάτε το αυθωρεί;

  31. Alexis said

    #30, Ναι, «αυθωρεί και παραχρήμα» στερεότυπη έκφραση, όμως τι ακριβώς σημαίνει «αυθωρεί»;

  32. Γς said

    Και ποιο είναι το πιο dt->0 “άμεσο αμέσως”;
    Το καρνάρισμα από το πίσω αυτοκίνητο όταν ανάψει το πράσινο μπροστά σου.

    Και ένα ιταλικό “αμέσως”:
    Ο Ιταλός (γιατρός) είχε κατατραυματίσει τη γυναίκα του, την αδελφή της, επίσης γιατρίνες και την πεθερά του.
    Αυτός μόνο με ελαφρά τραύματα.
    -Πως έγινε μωρέ; του λέω.
    -Εγκό με μάκινα Σπάτα. Στροφή σινίστρα ε ούνο τοιχο πηγκαίνει πάνω μας. Σούμπιτο!

  33. 31 «Αυτή την ώρα», φαντάζομαι.

  34. Προσγολίτης said

    31
    ευθύς αμέσως

  35. Υπάρχει/υπήρχε και το «αμελλητί» (που νομίζω θα πει «χωρίς χρονοτριβή»).

  36. Προσγολίτης said

    Μιας και το ’φερε η κουβέντα, ας πούμε και το στο πι και φι

  37. Γς said

    Τάκα τάκα;

  38. Γς said

    Αψε σβήσε;

  39. Γς said

    πίτσι φιτίλι;

  40. Mε πεθαίνουν αυτά τα επιστημονικά επιχειρήματα που αρχίζουν με το «εγώ νομίζω ότι»… Tέλος πάντων, #4. ο προφορικός λόγος εξελίσσεται χωρίς να περιμένει να τον ρυθμίσουν με –κοποιήσεις.Eπίσης #9. η εξήγηση είναι πιο απλή, οι γλώσσες είναι συστήματα σημείων που εξελίσσονται και αυτό τις οδηγεί σε αλλαγές που δεν λαμβάνουν υπόψη τις ιδεολογικές μας προτιμήσεις. Kρίμα, ε;

  41. ΠΑΝΟΣ said

    Κάποιοι παλιότεροι ακολουθούμε τις παλιές διακρίσεις.Οι νεώτεροι ας κάνουν ότι γουστάρουν.Άλλωστε ,σύμφωνα με κάποιους,μάλλον αρκετούς,μια χαρά μιλάνε οι νέοι και η γλώσσα εξελίσσεται ομαλότατα.Πλουταίνει!

  42. Προσγολίτης said

    Δεν ξέρω αν το λένε και αλλού: φου και χαπ, απ’ το φύσα και χάψε, όπερ μεθερμηνευόμενον: στα γρήγορα.

  43. Gilop said

    Η διάκριση του «αμέσως» και του «άμεσα» κατά Ιορδανίδου είναι ενδιαφέρουσα διότι επιτρέπει και δίνει μεγαλύτερη σαφήνεια σε φράσεις του τύπου:
    «Θα οριστεί αμέσως μια επιτροπή, η οποία θα εξετάσει άμεσα τις προτάσεις …..μπλα μπλα μπλα»

  44. #40 Μου φαίνεται λίγο άδικη αυτή η απόρριψη. Δεν είναι θέμα ιδεολογικών προτιμήσεων, είναι θέμα ενός επιπλέον παράγοντα που θέλοντας και μη παίζει ρόλο στην εξέλιξη της γλώσσας (ιδίως από τη στιγμή που ο δημόσιος λόγος επιβάλλεται στον ιδιωτικό, αλλά όχι μόνο).

  45. cronopiusa said

    Η νύχτα βγάζει επίσκοπο κι η αυγή μητροπολίτη

    Είναι ο κόσμος ρηχός Να γελάς συνεχώς
    μη σε νοιάζει κι ας είσαι φτωχός
    Η ζωή που κυλά έχει πικρές αλλά
    μ’ ένα γέλιο κερδίζεις πολλά

  46. spyroszer said

    35. Ναι αυτό σημαίνει και υπάρχει ακόμα στη νομοθεσία, (και η περίφημη διάταξη για την ποινική ευθύνη υπουργών).

    18. Τελευταία συμπλήρωση: Όταν πει κάποιος τη φράση «η διοίκηση πρέπει να συμμορφωθεί άμεσα με την τάδε απόφαση» εννοεί προφανώς όχι στο άμεσο μέλλον αλλά αυτή τη στιγμή, αμέσως. Αν πει «πρέπει να συμμορφωθεί αμέσως…» διακρίνω ίσως διαφορά στο επίπεδου ύφους, όχι σε χρονική κλίμακα.

  47. aerosol said

    Πατ κιούτ. Σε dt δηλαδή!

  48. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα -να με συμπαθάτε, μια δουλειά κράτησε πιο πολύ απ’ όσο υπολόγιζα.

    24: Θα γράψω για το πλέρια, αλλά δεν είναι ούτε πασοκικό ούτε αμιγώς κομμουνιστικό, είναι πολύ παλιότερο και προπολεμικά ήταν ο μόνος γνήσιος δημοτικός τύπος, ανεξάρτητα από ιδεολογική και πολιτική τοποθέτηση του γράφοντος.

  49. π2 said

    Το χαριτωμένο λάθος του Βενιζέλου, που ζήτησε αντιρατσιστική, ξενοφοβική, δημοκρατική νομοθεσία δεν το πήρε είδηση κανείς; Στο 7:15:

  50. stratos said

    Marianna Katsoyannou
    Πολύ κρίμα! Και πώς θα βρισκόμαστε σε κόντρα αν δεν ερμηνεύσουμε τις γλωσσικές αλλαγές με βάση τις ιδεολογικές μας προτιμήσεις; Προφανώς και δεν γίνεται να παραβλέψουμε αυτόν τον παράγοντα, όμως δεν είναι τυχαίο ότι κι εδώ πάμε ανάποδα. Προέχουν οι ιδεολογίες μας και έπονται αυτά που λέτε εσείς ως επιστήμονες γλωσσολόγοι, ότι δηλ. όλες οι γλώσσες του κόσμου πρωτίστως εξελίσσονται ανεξάρτητως ιδεολογιών κι αυτό ισχύει -ας το χωνέψουν επιτέλους ορισμένοι- και για την Ελληνική.

  51. ἡ ερτ θὰ ὲπαναλειτουργήσῃ ἀμέσως.

    ἡ ερτ θὰ ὲπαναλειτουργήσῃ ἄμεσα

    ὀντως τὸ ἄμεσα εἶναι πιὸ χαλαρό.

    δὲν μπορῶ νὰ φανταστῶ κἀνέναν ἐξωργισμένο νᾶ φωνάζῃ «φύγε τώρα, ἄμεσα!»

  52. Μιχαλούμπας said

    16. Και πώς θα ξεπεράσουμε την αγγλική αν δεν εφευρίσκουμε διαρκώς νέες λέξεις; Προτείνω να εφαρμόσουμε τον κανόνα της «λεπτής διάκρισης» και σε άλλες λέξεις ώστε να έχουμε δύο και τρία επιρρήματα, για να πλουτίσουμε «άμεσα» το λεξιλόγιό μας.

    Το άμεσα και μένα μου ακούγεται γενικότερο, χρονοτροπικό, ενώ το αμέσω, αυστηρά (να ένα ακόμα, αυστηρώς) χρονικό και μάλιστα του επόμενου λεπτού/ώρας/ημέρας, τηρούμενων των αναλογιών. Έχω και την εντύπωση πως μόνο το αμέσως μπορεί να κολλήσει πριν από άλλο επίρρημα, όπως «αμέσως μετά», «αμέσως τώρα» (σπάνιο αλλά το έχω ακούσει).

  53. #52 καὶ «εὐθὺς ἀμέσως»

  54. Μπετατζής said

    24

    Γιατὶ δισταχτικὰ σὰ νὰ μὲ φώναξες
    καὶ μοῦ ἅπλωσες τὰ χέρια
    κ᾿ εἶχες μέσα στὰ μάτια σου τὸ θάμπωμα
    – μία ἀγάπη πλέρια,
    γιατὶ δισταχτικὰ σὰ νὰ μὲ φώναξες.

    Mαρία Πολυδούρη, Γιατί μ΄ αγάπησες, 1928

  55. Τσέρνο Μπιλ said

    Σαμαρά η ΕΡΤ ν´ ανοίξει, τώρα!

    Αν δεν ανοίξει, παρ´ αυτά…

  56. LandS said

    Τελευταία, στις δημοφιλείς τηλεοπτικές σειρές παίζει πολύ το τσαμπούκ.

  57. spiral architect said

    Το άσμα της ημέρας … λάιβ:

  58. Μιχάλης Ρουμελιώτης said

    Εμένα πάντως τό «άμεσα» δεν μού αρέσει. Συμφωνώ εδώ με τόν Μπουκάλα. Και με τήν περιφρόνησή του για τίς παραγωγές «των χειλιών ή της γραφίδας όσων πιστεύουν ότι μπορούν να μιλήσουν σε πιο γνήσια δημοτική και από τον ίδιο τον δήμο».

  59. gmich said

    Πράγματι στην προσωρινή διαταγή του προέδρου του ΣτΕ δεν υπάρχει ούτε το άμεσα ούτε το αμέσως. Το ότι πρέπει να ανοίξει αμέσως ή άμεσα προκύπτει από την ίδια τη φύση της προσωρινής διαταγής όπως λένε οι νομικοί. Μια δημοσιογράφος ( αλήθεια μήπως πρέπει να γράψω δημοσιγράφα ή δημοσιογραφίνα;) συμπλήρωσε αυθαίρετα (μήπως αυθαιρέτως;) την απόφαση του προέδρου και μας είπε από την τηλεόραση ότι » η προσωρινή διαταγή δίδει ένα εύλογο χρονικό περιθώριο στον διαχειριστή να συνεχίσει να εκπέμπει που μπορεί να είναι τρεις, τέσσερις ή και δέκα μέρες «. Επομένως (μήπως επόμενα;) αν η διαταγή έγραφε άμεσα ή αμέσως μήπως και άνοιγε;

  60. 49 π2: Χα, ναι, κι εγώ το πρόσεξα!

  61. Γς said

    Περί πολιτισμού η συζήτηση στην ΕΡΤ τώρα:

    -Εχουν πέσει τα εισιτήρια.
    -Στο θέατρο.
    -Όχι και τον κινηματογράφο.
    -Πόσο; Κάτω από 7 ευρώ;

  62. Θεόφιλος Βαμβάκος said

    Αγαπητέ οικοδεσπότη, η άποψή μου: Το «άμεσα» (προσοχή! με την έννοια του «συντομότατα») δεν προέκυψε απο τίποτα άλλο παρά απο την ηθελημένη μορφολογική δημοτικοποίηση του «αμέσως» (που αφορούσε το «-ως»). Πριν απο την μορφολογική αυτή δημοτικοποίηση το «άμεσα» στην καθομιλούμενη τότε δημοτική ήταν, και μόνο, το αντίθετο του «έμμεσα». Δεν το έλεγε κανείς με την έννοια του «συντομότατα».

  63. Θεόφιλος Βαμβάκος said

    Παραμένει πάντως σημείο αντιλεγόμενο, σε αντίθεση με την ανάλογη δημοτικοποίηση του «ειλικρινώς» σε «ειλικρινά» στην οποία ομονοούν απαξάπαντες (μιά και η έννοια είναι μονοσήμαντη).

  64. Θεόφιλος Βαμβάκος said

    κ. Σαραντάκο, το σχόλιό μου αρ. 63, προηγείτο χρονικά του …59. Και τα δύο βλέπω οτι είναι υπο έγκριση.

  65. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    62-63: Τα σχόλια τα είχε κρατήσει η σπαμοπαγίδα, άργησα λίγο να τα απελευθερώσω.
    Η αλήθεια είναι ότι στο λεξικό του Γεωργακά δεν καταγράφεται το «άμεσα» με την έννοια τη χρονική. Πάντως, για να πιάσει τόσο πολύ (σε αντίθεση, έστω, με το «πιθανά», ή το «επόμενα», που δεν έπιασαν) σημαίνει ότι εξυπηρετούσε κάποια ανάγκη. Αλλιώς δεν θα έπιανε.

    54: Καλό παράδειγμα.

  66. Θεόφιλος Βαμβάκος said

    Άλλαξαν οι αριθμοί…ως δια μαγείας. Και εγκρίθηκαν. Ευχαριστώ. Δεν ισχύει πιά το 64. Αγνοήστε το, βέβαια.

  67. Θεόφιλος Βαμβάκος said

    Ευχαριστώ!

  68. Η Άννα Ιορδανίδου είναι άσχετη και γράφει βλακείες.

  69. Hellegennes Alexandrine said

    Νίκο, σε αντίθεση με τα άλλα ζεύγη του άρθρου, το ακριβώς και ακριβά διατηρούν την διάκριση γιατί εκφράζουν διαφορετικά επίθετα. Έχουμε ακριβής-ακριβώς και ακριβός-ακριβά. Ναι, η ρίζα τους είναι η ίδια λέξη και το ουσιαστικό κοινό (ακρίβεια), αλλά τα δυο επίθετα πήραν διαφορετικούς εννοιολογικούς δρόμους και τα συσχετιζόμενα επιρρήματά τους είναι λογικό να τα ακολουθούν. Έτσι έχουμε ακριβής-ακριβώς για κάτι που έχει ελάχιστη ως καθόλου απόκλιση από μια δεδομένη ποσότητα ή ποιότητα και ακριβός-ακριβά για κάτι που ενέχει κόστος (οποιουδήποτε είδους).

  70. Φίρδην-μίγδην ;!
    Αρτσι μπούρτσι και λολάτσι ;!
    Ντουγρού ;!
    Στο άψε-σβήσε ;!
    Άρπα κόλα ;!
    Πατεις με πατώ σε ;!
    Τάτσι μήτσι κότσι ;!
    κ.α.

  71. 62 ὅταν καταλάβουν οἱ διάφοροι «δημοτικισταὶ» (ἐσκεμμένα τὰ εἰσαγωγικὰ) ὅτι ἡ περίφημη «περιγραφική» τους ἀντίληψι εἶναι ἐν πολλοῖς μιὰ αὐταπάτη θὰ ἔχουμε κάνει ἕνα σημαντικώτατο βῆμα πρὸς μιὰ εἰλικρινέστερη συζήτησι,

  72. sarant said

    71: Μα, και η θέση του 62 περιγραφική είναι!

  73. Θεόφιλος Βαμβάκος said

    #72, #71 αγαπητοί, έγραψα αυτά που πιστεύω και που αντιλαμβάνομαι. Κάθε ένσταση σεβαστή.Για το «περιγραφική», μακάρι να δοθεί μιά σύντομη επεξήγηση, χωρίς δηλαδή να κουράζω.

  74. ο εκτός θέματος said

    «Παραθέτω τις δυο τελευταίες παραγράφους του άρθρου του που αφορούν πιο… άμεσα το θέμα μας.»

    Μήπως αφορούν Στο θέμα μας;

  75. sarant said

    74: Όχι βέβαια! Θα έπρεπε να έχω γράψει για το θέμα, αλλά σύντομα να πω τη γνώμη μου. Το «αφορά ΣΕ», που το έχουν κάνει υποχρεωτικό τα τελευταία δέκα χρόνια οι διάφοροι τηλεμαϊντανοί, είναι μπαμπινιωτισμός. Πριν από το 2000, ελάχιστοι το έλεγαν. Εφόσον λέτε «αυτό δεν ΜΕ αφορά», θα πείτε και «αυτό αφορά εμένα». Αν λέγατε «αυτό δεν ΜΟΥ αφορά», τότε θα έστεκε το «αυτό αφορά ΣΕ μένα». Το «αφορά στο» το θεωρώ ισχυρόν κοτσανικό δείκτη -δηλ. χωρίς να είναι λάθος, με προειδοποιεί ότι αυτός που το γράφει έχει μεγάλη πιθανότητα να γράφει κοτσάνες.

  76. 75 Ε μα! Έχει μαλλιάσει η γλώσσα μου να το λέω. Αν και σήμερα πια -δυστυχώς- δεν θα το έλεγα κοτσανικό δείκτη πια, όχι ισχυρό τουλάχιστον. Θέλω να πω έχει αρχίσει να εμπεδώνεται το «αφορά ΣΕ», φοβάμαι.

    (όπου, Νίκο, η λογική της γλωσσικής εξέλιξης μας γυρνάει μπούμερανγκ 😦 Συμβαίνουν κι αυτά!)

  77. Γς said

    75 @ Νικοκύρης

    Πολύ ωραίο!
    Ισχυρός κοτσανικός δείκτης!
    Δεν μπορώ να το αντέξω αυτό το “αφορούν σε” κι όταν πάω να το συζητήσω με τους κοτσανολογούντες δεν δέχονται κουβέντα. Και καλά αυτοί. Μου την δίνουν οι υπόλοιποι άσχετοι, που το παίζουν τάχα μου κάτι, που απορούν μαζί μου.

  78. Γς said

    75, 76:
    Πόσο χαίρομαι που μπορώ να απολαμβάνω το “με, σε τον αφορά”. Με την άδεια της γλωσσικής αστυνομίας (Νικοκύρης). Αλλά και του Γιάννη Χάρη που βρήκα τώρα μόλις.

  79. spyroszer said

    Δεν ξέρω πώς ακριβώς γεννήθηκε το χρονικό άμεσα αλλά φαίνεται ότι χρησιμοποιούνταν μετά το 1974 από όλα τα αριστερά κόμματα, και την ΕΔΗΚ, και κατά κόρον από τον Αν. Παπανδρέου (και το τροπικό και το χρονικό άμεσα). Γρήγορα όμως γνώρισε μεγάλη διάδοση, και ήδη το 1981 το βλέπουμε σε ανακοινώσεις της Ν. Δημοκρατίας και της κυβέρνησης Γ. Ράλλη. Ενδεικτικά απ’ την ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ:
    «Τα επιτελεία των στελεχών και εμπειρογνωμόνων της κάτω από την υπεύθυνη ηγεσία του αρχηγού της ΕΔΗΚ κ. Γεωργίου Μαύρου, είναι σε θέση να προχωρήσουν άμεσα στην εφαρμογή των προγραμμάτων» (προεκλογικό πρόγραμμα της ΕΔΗΚ). 13.11.1977.
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=86215&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiASJASUASNASbASJAAi&CropPDF=0
    «Χρειάζεται άμεσα να δοθεί έκτακτο επίδομα, χωρίς άλλες προυποθέσεις, από τον ΟΑΕΔ, σ’ όλους τους εργαζομένους που έχασαν τη δουλειά τους» (Χαρίλαος Φλωράκης). 5.3.1981
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=100579&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiASJASUASNASbASJAAi&CropPDF=0
    «Η μακροπρόθεσμη καταπολέμηση του πληθωρισμού απαιτεί την ριζική αναδιαμόρφωση της πιστωτικής, δημοσιονομικής και αναπτυξιακής μας πολιτικής. Απαιτεί όμως ταυτόχρονα και μέτρα που θα αποδώσουν άμεσα. Τέτοια είναι:..» (Ανδρέας Παπανδρέου) 18.10.1979
    (εδώ με την έννοια του βραχυπρόθεσμα)
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=94732&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiASJASUASNASbASJAAi&CropPDF=0
    «Γιατί θα αντιμετωπίσουμε άμεσα την κομματικοποιημένη, διαβρωμένη, συγκεντρωτική, γραφειοκρατική δομή της δεξιάς» (Ανδ. Παπανδρέου). 1.2.1981
    «Ο δήμαρχος ενημέρωσε τον κ. Παπανδρέου για τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, και οι κάτοικοι τόνισαν ιδιαίτερα την ανάγκη να λειτουργήσει άμεσα λυόμενο σχολείο (ρεπορτάζ)».
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=101033&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiASJASUASNASbASJAAi&CropPDF=0
    «Είναι ανάγκη να προωθηθεί άμεσα το πρόβλημα της ανοικοδόμησης για να μπορέσει να ολοκληρωθεί πριν από το Φθινόπωρο (Α. Παπανδρέου)». 7.3.1981
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=100640&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiASJASUASNASbASJAAi&CropPDF=0
    «Ο κ. Παπανδρέου ζήτησε συγκεκριμένα από τον πρωθυπουργό «να ενημερώσει πλήρως και ουσιαστικά το κοινοβούλιο και να τερματίσει άμεσα τα εθνικά απαράδεκτα παζαρέματα με το ΝΑΤΟ και την Τουρκία». 18.3.1980
    (εδώ με την έννοια του αμέσως).
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=95737&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiASJASUASNASbASJAAi&CropPDF=0
    «Αν η κυβέρνηση έχει την ψευδαίσθηση, ότι τάχα η πλειοψηφία του λαού εγκρίνει την πολιτική της αυτή, δεν έχει παρά να τολμήσει ένα δημοψήφισμα, για ν΄αποφανθεί άμεσα ο κυρίαρχος ελληνικός λαός αν θέλη τους Αμερικανούς στον τόπο μας. Ας το τολμήση (Α. Παπανδρέου)».
    (εδώ χρονικοτροπική σημασία)
    «Η εκφρασμένη και αμετάτρεπτη απόφαση του ελληνικού λαού, με βάση τα εθνικά μας συμφέροντα, επιβάλλει την κατάργηση των αμερικανικών βάσεων, αρχίζοντας απ’ τις πιο επικίνδυνες … , ενώ για τις υπόλοιπες θα έπρεπε να αποκατασταθή ο πλήρης και ουσιαστικός έλεγχός τους αλλάζοντας άμεσα το καθεστώς της λειτουργίας τους (ανακοίνωση ΚΚΕ Εσωτερικού)». 5.10.1976
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=81892&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiASJASUASNASbASJAAi&CropPDF=0
    «Εξάλλου πρώτο μέλημα της διοικήσεως της «Κατράντζος Σπορ» είναι άμεσα να καταβληθεί ο μισθός και το δώρο Χριστουγέννων στο προσωπικό της εταιρείας». 20.12.1980
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=101036&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiASJASUASNASbASJAAi&CropPDF=0
    «Ως μεμονωμένες θεωρεί τις βιαιότητες η ΦΕΑΠΘ και απαιτεί ν’ ανοίξει άμεσα η φοιτητική λέσχη». 8.11.1980
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=99087&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiASJASUASNASbASJAAi&CropPDF=0
    «Το κράτος πρέπει να πάρει άμεσα όλα τα μέτρα πρώτης ανάγκης των πλημμυροπαθών» (Ν. Καλούδης ΚΚΕ). 21.11.1979
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=94970&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiASJASUASNASbASJAAi&CropPDF=0
    «Ταυτόχρονα, απομακρύνονται και από το αίτημα της κατάργησης των ξένων βάσεων, γιατί δεν το θεωρούν άμεσα πραγματοποιήσιμο» (Χ. Φλωράκης). 12.11.1977
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=86151&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiASJASUASNASbASJAAi&CropPDF=0
    «Οι ζημιές του συνοικισμού έπρεπε να έχουν καταγραφή από την πρώτη στιγμή. Εφόσον αυτό δεν έγινε, ζητούμε να συγκροτήσετε ή να ορίσετε άμεσα, ως το τέλος της εβδομάδας, μια αρμόδια ή υπευθύνους, αυτό είναι δικό σας ζήτημα, για να καταγράψουν επίσημα και συγκεκριμένα τις ζημιές του συνοικισμού». (Επιτροπή πλημμυροπαθών κατοίκων Δενδροπόταμου Θες/νικης). 12.1.1977
    (εδώ φαίνεται πιο καθαρά η σημασία του άμεσα σε αντιδιαστολή με το αμέσως).
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=83010&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiASJASUASNASbASJAAi&CropPDF=0
    «Πετάχθηκε έξω και έτρεξε στους τηλεφωνικούς θαλάμους του ταχυδρομικού μεγάρου. Κατώρθωσε να επικοινωνήση άμεσα με τον Κονδύλη και μεταξύ τους διεξήχθη η εξής δραματική στιχομυθία:» (Ιστορικό αφιέρωμα σε κινήματα και επαναστάσεις ). 28.8.1975
    (χρονικοτροπική σημασία)
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=78400&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiASJASUASNASbASJAAi&CropPDF=0
    «Βέβαια τον περασμένο Φεβρουάριο δημιουργήθηκε μια έκτακτη κάτασταση στην περιοχή των Αθηνών που έπρεπε να αντιμετωπισθεί άμεσα και με προσωπικό έμπειρο» (Ανακοίνωση Εκτελεστικής Επιτροπής Ν. Δημοκρατίας Θες/νικης). 17.4.1981
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=102260&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiASJASUASNASbASJAAi&CropPDF=0
    “Με την προεδρία του πρωθυπουργού κ. Γεωργίου Ράλλη, συνήλθε η κυβερνητική επιτροπή και ασχολήθηκε με τα μέτρα για την αντιμετώπιση της καταστάσεως που δημιουργήθηκε από τους σεισμούς. Σε συνέχεια των ληφθέντων μέχρι τώρα μέτρων, αποφασίστηκαν τα εξής: Εδόθη εντολή να συνεχιστεί και να περατωθεί ταχύτατα η καταγραφή των πληγέντων επικίνδυνα οικημάτων και να πραγματοποιηθεί άμεσα η στέγαση των ενοίκων των οικιών που θα εκκενωθούν». 27.2.1981
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=101909&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiASJASUASNASbASJAAi&CropPDF=0

    Νομίζω πάντως ότι η εξέλιξη από το τροπικό «άμεσα» στο χρονικό δεν ήταν αυθαίρετη, αφού σε πολλά συμφραζόμενα είχε χρονικότροπική σημασία, που δύσκολα διαχωριζόταν. Π.χ. σε φράσεις όπως «από το νέφος κινδυνεύει άμεσα η υγεία των πολιτών» ή «αν χάσει το επόμενο παιχνίδι ο Άρης κινδυνεύει άμεσα με υποβιβασμό». Υπάρχουν τέτοια πολλά παραδείγματα. Και όπως λέει και ο Νικοκύρης και οι σημασίες του επιθέτου άμεσος, χρονική και τροπική, τέμνονται. Αλλά με την χρήση απέκτησε και άλλες αποχρώσεις η σημασία του «άμεσα».
    Στα παραπάνω παραδείγματα, της περιόδου 1974-1981 (που υπάρχουν αντίστοιχα και σήμερα), που το «άμεσα» έχει κυρίως χρονική σημασία, βλέπουμε ότι άλλοτε έχει την έννοια του αμέσως, δηλαδή την επόμενη στιγμή, και άλλοτε εννοείται σε σύντομο χρόνο, στο άμεσο μέλλον, βραχυπρόθεσμα. Αργότερα εγώ πιστεύω ότι υπήρξε και άλλη διαφοροποίηση, πήρε πιο επίσημη χροιά, σε αντίθεση με το λαικότροπο αμέσως. Αυτό το βλέπω π.χ. στην στερεότυπη νομική φράση «άμεσα ή αμέσως εκτελεστή απόφαση», που εδώ το άμεσα και το αμέσως έχουν την ίδια ακριβώς σημασία. Παρότι χρησιμοποιείται ακόμα σποραδικά στην νομοθεσία το «αμέσως εκτελεστή», το «άμεσα εκτελεστή» έχει πιο επίσημη χροιά, και έτσι το εκλαμβάνω εγώ. Το έχω δει και σε αποφάσεις και νομικά βιβλία κλπ (και έχει πολύ περισσότερα γκουγλίσματα από το αμέσως εκτελεστή).
    Σεντόνι.

  80. sarant said

    Σπύρο σ΄ευχαριστώ πολύ για την έρευνα. Δυσπιστούσα κι εγώ στην υπόθεση περί «πασοκικής» αρχής, που προτείνει έστω και ως εκδοχή ο Π. Μπουκάλας. Όχι, πρέπει να το χρεώσουμε (σικ), κι αυτό, στη μεταπολίτευση γενικά!

  81. Μιχάλης Ρουμελιώτης said

    75: «Ισχυρός κοτσανικός δείκτης». Έγραψες. Φυσικά συμφωνώ. Θα τό κρατήσω.
    76: Δείκτης είπαμε. Όχι και μαθηματική απόδειξη. Και στά δικά μου μάτια πάντως παραμένει λίαν ισχυρός ο συγκεκριμένος. Άλλωστε,
    79: Παρατηρώ ότι όλα τά παραδείγματα είναι βεβαίως – τό λέτε άλλωστε – από κείμενα πολιτικών ή δημοσιογράφων. Και σκέφτομαι: Μα υπάρχει ισχυρότερος κοτσανικός δείκτης, για ένα κείμενο από τό ότι τό συντάσσει πολιτικός ή δημοσιογράφος;
    😉

    Θα διαφωνήσω μαζί σας σχετικά με τό «άμεσα εκτελεστή απόφαση» όμως. Δεν υπάρχει χροιά επισημότητας εδώ, ούτε και χρονικός προσδιορισμός. Τό ότι μια απόφαση είναι άμεσα εκτελεστή σημαίνει ότι δεν μεσολαβεί άλλη διαδικασία πριν τήν έναρξη τής διαδικασίας τής εκτελέσεως, ότι ο αμέσως (ή άμεσα) ενδιαφερόμενος λοιπόν σε μια απόφαση πολιτικού δικαστηρίου, για παράδειγμα, μπορεί να προχωρήσει απευθείας στήν εκτέλεση. Η οποία όμως μπορεί να λάβει χώρα και μετά από χρόνια (π.χ., επί ποινικής αποφάσεως, διότι φυγοδικεί ο καταδικασθείς, ή, επί αστικής, διότι πέθανε ή τρελάθηκε, ή απλά δεν ασχολήθηκε ο υπέρ ού ή ο δικηγόρος του). Σωστά, κατά τή γνώμη μου, και ο Βαμβάκος στό 62 δηλαδή, άλλο αν πράγματι, με τά χρόνια, έφτασε να χρησιμοποιείται και τό «άμεσα» με χρονική σημασία, αλλά πολύ πιο φλου από τό «αμέσως», και όχι (μέχρι στιγμής τουλάχιστον) σε λόγο ακριβή.

  82. physicist said

    #79. — Τα πολύ ωραία παραδείγματα που βρήκε ο Σπύρος δεν δείχνουν μόνο ότι το άμεσα προηγήθκε του πασόκ· δείχνουν ξεκάθαρα ότι είναι πολύσημο, και ως εκ τούτου απέχει πολύ απ’ το να είναι ισοδύναμο με το αμέσως. Φοβάμαι ότι έχει γίνει πασπαρτού, αντικαθιστώντας επιρρήματα πολύ ακριβέστερα, π.χ. ανυπέρθετα, αναμφίβολα, σύντομα, επειγόντως, ή περιφραστικές εκφράσεις όπως χωρίς διαμεσολάβηση, χωρίς καθυστέρηση, χωρίς προσκόμματα κ.ο.κ.

    Η υποψία μου είναι ότι ενώ η εμφάνισή του είναι προπασοκική, η κατάχρησή του είναι πασοκισμός αλλά δεν έχω αποδείξεις: μόνο μια γενική εντύπωση που μπορεί και να είναι λαθεμένη.

  83. RaspK said

    Το «άμεσα» με τη χρονική αξία τείνει να χρησιμοποιείται, πάντως, με την έννοια του προσεχούς μέλλοντος, ενώ φυσικά διαθέτει και τροπική. Το «αμέσως,» πάλι, έχει μορφή πιο κοντά στη διαταγή ή την προσταγή.

  84. RaspK said

    Υ.Γ.: Φανταστείτε συζήτηση. Κάποιος ζητάει κάτι και ο συνομιλητής του απαντά: «Θα το φέρω άμεσα/αμέσως.» Το πρώτο αφήνει την αίσθηση ότι θα το φέρει μόλις τελειώσει ό,τι κάνει, ενώ το δεύτερο υποδηλώνει ότι θα το φέρει το ταχύτερο δυνατόν, πιθανώς ακόμα κι αφήνοντας τη δουλειά του κατά μέρος.

  85. Κωλόγερας said

    Μια παρατήρηση: Ο Μπαμπινιώτης δίνει ένα πανόραμα (με τα σέα του και τα μέα του και τα έτσι του, όπως όλα τα λεξικά) της γλώσσας τη χρονική στιγμή της έκδοσης του λεξικού. Έκτοτε έχουν γίνει πολλές αλλαγές. Η επίκληση του λεξικού Μπαμπινιώτη είναι άλλη καπελαδούρα.

  86. Κωλόγερας said

    http://www.greek-language.gr/greekLang/studies/history/thema_18/

    άρθρο για όσους λένε ότι η γλώσσα εξελίσσεται ερήμην ιδεολογιών και άλλα τέτοια νούφαρα

  87. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    41. >πλουταίνει
    και πλαταίνει. (Το πλάτεμα και το βάθεμα της Αλλαγής) 🙂
    -αμ΄ έπος αμ΄ έργον
    -Ασμένως
    -Εν τω άμα
    (ή δε γράφουμε αρχαϊκάρια;)

    -γρήγορα-γρήγορα
    -μάνι-μάνι
    -ντελόγο
    -βιά ν τση βιάς

    Το μαλλιαρό ζεύγος
    -Προηγούμενα (αντί προηγουμένως) και επόμενα (αντί επομένως)

    «..Τα φτερά άπλωσε πλέρια, ‘ακρη ο κόσμος δεν έχει…»
    από τη «Βάρκα» του Κ.Χατζόπουλου

  88. stratos said

    84: Εννοείται ότι υπάρχει διάκριση, υπάρχει όμως και Μπαμπινιώτης. Κι αφού είναι του Μπαμπ. αναμενόμενες και οι αντιδράσεις.

    86: Δεν είπε κανένας οτι η γλώσσα εξελίσσεται ερήμην των ιδεολογιών. Κι αν η θέση της κ. Κατσογιάννου στο σχόλιο 40 εμφανίζεται κάπως απόλυτη είναι πιστεύω λόγω της επιμονής ορισμένων να εξετάζεται μόνο ο ιδεολογικός παράγοντας ενώ δεν είναι έτσι τα πράγματα. Από τα σημαντικότερα προβλήματα της Νέας Ελληνικής π.χ. είναι ο σχηματισμός του γ’ προσώπου στον μεσοπαθητικό Παρατατικό και τα επαγγελματικά θηλυκά. Δεν είναι θέμα ιδεολογίας να λέμε κατέστη, υπέστη, ούτε «η βουλευτής», η «γραμματέας» κτλ. Γλωσσικοί είναι οι λόγοι που επιλέγουμε αυτούς τους τύπους, γιατί τα λόγια στοιχεία αξιοποίησαν κενά του συστήματος.

  89. sarant said

    88: Ότι υπάρχει διάκριση ανάμεσα στο «άμεσα» και στο «αμέσως» είναι και το δικό μου συμπέρασμα, απλώς δεν είναι η διάκριση που νομίζει ο Μπαμπινιώτης:
    «…μπορούμε να πούμε πως η διάκριση ανάμεσα στο “άμεσα” και στο “αμέσως” δεν έχει εξαφανιστεί, μάλλον έχει μετατοπιστεί».

    Ανάμεσα στο «απλά» και στο «απλώς» υπάρχει διάκριση;

  90. Πάνος με πεζα said

    Είμαι λάτρης της συγκεκριμένης διάκρισης, από την εποχή του βιβλίου της Παπαζαφείρη. Στο εν λόγω βιβλίο άλλωστε υπάρχουν και άλλες παρόμοιες διαφοροποιήσεις, όπως «αδιάκριτα-αδιακρίτως», «έκτακτα-εκτάκτως» κλπ.

  91. Μιχάλης Ρουμελιώτης said

    89: Σχετικά με τίς διακρίσεις αυτού τού είδους, νομίζω ότι τό ερώτημα πρέπει να είναι όχι απλώς αν υπάρχει διάκριση από περιγραφικής απόψεως (από εξωτερική οπτική γωνία δηλαδή, όπως αυτή που έχει ενδεχομένως ένας που παρατηρεί μια ξένη γλώσσα), αλλά πρώτα πρώτα αν σού βγαίνει, εσένα που είναι η γλώσσα σου, να τήν κάνεις. Ιδίως αν σού βγαίνει χωρίς να πρέπει να κάτσεις να τό σκεφτείς. (Ή έστω, αν σού αρέσει, τώρα που τήν πρωτοσυνάντησες τή διάκριση, αν τέτοια η περίπτωση, ν’ αρχίσεις να τήν κάνεις – αλλά αυτό πάει μακριά τή βαλίτσα και καλύτερα να μην τό κουράσω πολύ). Κατά τή γνώμη μου, αν ξεκινάς με τήν ιδέα να διακριβώσεις αν υπάρχει εδώ ένας κανόνας που δίνει τό δικαίωμα σε κάποιον να πει σε κάποιον άλλον ότι κάνει γλωσσικό σφάλμα, έχεις χάσει τή μπάλλα – όπως, εννοείται, και όλοι εκείνοι που βγάζουν για τέτοια ζητήματα ή καταλαβαίνουν κανόνες με αυτό τόν τρόπο.

    Τό «απλώς» εμένα μού βγήκε πιο πάνω έτσι, δεν κάθισα να τό σκεφτώ. Τό ίδιο και τό «απλά» στό 81. Γράφοντας αυτό τό σχόλιο, κάθισα να δω τί λέει ο υποτιθέμενος κανόνας, φοβούμενος και λίγο, ενδόμυχα, για τό τί ακριβώς θα βρω. Καταλήγω ότι η διάγνωση ότι υπάρχει μια τέτοια διάκριση, συνάδει με τό αισθητήριό μου. Καταλαβαίνω όμως ότι μιλάμε για ένα φαινόμενο που μάλλον αφορά, όχι μόνο τό προσωπικό μου ιδιόλεκτο μεν, πάντως ένα πολύ περιορισμένο, χρονικό αν μη τι άλλο, πλαίσιο χρήσης. Εκτός αν κάτσω να ερευνήσω τή λογοτεχνία και λοιπή γραμματεία από τή γενιά τού ’30 και δώθε, και δω να τηρείται η διάκριση, και μάλιστα ανεπιγνώστως. Τότε θα πω ότι έχουμε εδώ έναν κανόνα, με τήν έννοια τής συνήθειας και πάλι πιο πολύ, που φυσικά μπορεί να αλλάξει. και που δεν θα δεχθώ ότι άλλαξε επειδή δεν τηρείται συστηματικά στίς εφημερίδες τών τελευταίων τριάντα χρόνων ή στόν προφορικό λόγο τών φοιτητών μου.

    Όταν μιλάμε για τή γλώσσα δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο χρόνος της μάς υπερβαίνει. Και μάς, και όλους τούς άλλους χρήστες. Κατά πολύ. Και ότι όλοι μαθαίνουμε. Από τούς καλύτερους όμως, όχι τούς χειρότερούς μας. Χρησιμοποιούμε τή γλώσσα που μιλά ο λαός, όπως τή γράφουν οι καλύτεροι συγγραφείς του, κατά πως λέει ο ποιητής, δεν θυμάμαι πού ακριβώς, συμπάθα με.

  92. sarant said

    91: Αν σε κατάλαβα καλά, θέλεις να πιστεύεις ότι υπάρχει διάκριση μεταξύ του «απλώς» και του «απλά» ενώ εσύ ο ίδιος δεν την τηρείς πάντοτε. Από την άλλη, εγώ πιστεύω πως η διάκριση έχει καεί, παρόλο που σχεδόν πάντα την τηρώ.

  93. Δεν θέλω τίποτε άλλο παρά να μιλήσω απλώς -να μου δοθεί ετούτη η χάρη. (Ή μάλλον: απλώς, να μου δοθεί ετούτη η χάρη). 🙂

  94. sarant said

    93: Μα, δεν πάει έτσι. Το «απλά» έχει καταπατήσει τα οικόπεδα του «απλώς», όχι το ανάποδο. Κάποτε είχαμε μόνο το «απλώς» (στον γραπτό λόγο), μετά, για λίγο, την ισορροπία με τα σαφώς περιχαρακωμένα οικόπεδα, και τώρα το «απλά» έχει επικρατήσει σχεδόν απόλυτα.

  95. Μιχάλης Ρουμελιώτης said

    92: Πάντα τήν τηρώ, απλώς δεν τήν τηρώ σε μια συνειδητή προσπάθεια να συμμορφωθώ με έναν κανόνα. Μού βγαίνει όμως. Και εφόσον μού βγαίνει, και συνάδει με τό γλωσσικό μου αισθητήριο, και μοιάζει να τηρείται από τούς καλύτερους, όπως σημειώνει περιπαικτικά ο Δύτης αμέσως πιο πάνω, τή δέχομαι. Τώρα που κάθισα να τό σκεφτώ με αφορμή τίς δικές σου παρατηρήσεις.

    93: Θυμάσαι πού ακριβώς στίς Δοκιμές λέει αυτό που σημείωσα στό τέλος, ότι δηλαδή χρησιμοποιούμε τή γλώσσα που μιλά ο λαός, όπως τή γράφουν οι καλύτεροι συγγραφείς του;

  96. 94 Καλά, ένα αστείο κάναμε!
    95 Δυστυχώς όχι –τόσο καλή μνήμη δεν έχω παρά τις κατά καιρούς φήμες 😉

  97. Μιχάλης Ρουμελιώτης said

    94: Σωστό αυτό που λες, και γι’ αυτό ακριβώς επισημαίνω τό ζήτημα τού χρόνου. Παρατηρείς απλώς μια τάση, τών τελευταίων είκοσι χρόνων. Στά δικά μου μάτια δεν αρκεί αυτό για να πεις ότι έπαψε να υπάρχει μια διάκριση, που μάλιστα αρμόζει στό αισθητήριό σου.

  98. sarant said

    95: Mα πώς «πάντα» την τηρείς όταν εσύ βρήκες πριν παράδειγμα που ΔΕΝ την τήρησες; («απλά δεν ασχολήθηκε» στο 81) Γιατί με κοροϊδεύεις; Αν ήταν μια φυσική διάκριση, θα σου έβγαινε αυθόρμητα και δεν θα χρειαζόταν συνειδητή προσπάθεια.

  99. Μιχάλης Ρουμελιώτης said

    98: Μπερδεύτηκα. Συγγνώμη, δεν σέ κοροϊδεύω. Όταν πήγα να κοιτάξω τό «απλά δεν ασχολήθηκε» ίσως δεν τό πρόσεξα καλά. Σκέφτομαι τώρα τή διάκριση ανάμεσα στό αν τό «απλά» είναι πριν ή μετά από τό ρήμα. Δεν ξέρω, μάλλον έχεις δίκιο.

  100. sarant said

    99: Έχει μια βάση αυτό: Μιλάει απλά. Απλά μιλάει (=τέως απλώς).
    Βέβαια, «Μιλάει απλά για τα πιο δύσκολα θέματα και τον καταλαβαίνουν όλοι» όμως «Μιλάει απλά για να ακούγεται, αλλά δεν έχει κάτι να πει» (= τ. απλώς).

  101. physicist said

    #100 και σχετικά. — Καταρχάς συγγνώμη για την παρέμβαση, που μπορεί άθελά μου να μπερδέψει. — Νίκο, θυμάμαι όμως μια ηλεκτρονική κουβέντα που είχα με κάποιον, που όταν πρότεινα τη λύση άλφα για ένα ζήτημα, μου απάντησε «αυτό δεν είναι απλά δυνατό». Κατάλαβα βέβαια ότι εννοούσε «είναι απλώς αδύνατο» αλλά δες πόσο αισθητικά και νοηματικά άσχημη είναι η έκφραση που χρησιμοποίησε. Εκτός των άλλων, θα μπορούσε να παρερμηνευτεί στο ότι αυτό που είχα προτείνει ήταν μεν δυνατό ως λύση αλλά όχι με εύκολο τρόπο.

  102. sarant said

    101: Δεν είναι πολύ καλύτερο το «αυτό δεν είναι απλώς δυνατό». Η φράση πάσχει. Το «είναι απλά αδύνατο» το λέει όλος σχεδόν ο κόσμος και είναι κατανοητό. Ή, «απλά δεν είναι δυνατό αυτό που λες»

  103. Μιχάλης Ρουμελιώτης said

    100: Παρατηρώ τώρα ότι στό «μιλά απλά για ν’ ακούγεται, μα δεν έχει κάτι να πει» η νοηματική διάκριση ανάμεσα στό «απλώς» και τό «απλά» μπορεί να είναι χρήσιμη.

    Όσο για τήν μπηχτή, αν δεν είναι μόνο στό μυαλό μου, να πω ότι δεν επιζητώ να ακούγομαι. μιλώ νομίζοντας ότι έχω κάτι να πω. Εύκολο μού είναι και να σιωπώ…

  104. physicist said

    #102. — Είναι απλώς ανέφικτο, είναι απλώς αδύνατο. Αυτά ακούγονται σαφή και στρωτά στ’ αυτιά μου αλλά ομολογώ χωρίς περιστροφές ότι έχω μια προτίμηση στα επιρρήματα σε -ως (εφόσον δεν ακούγονται εξεζητημένα) και ότι το απλά δεν το χώνεψα ποτέ μου ως επίρρημα.

  105. sarant said

    103: Μόνο στο μυαλό σου, σε διαβεβαιώνω!

  106. Πάνος με πεζά said

    Όπως και να έχει, η σαφής διάκριση πάντα επικρατεί εις τους αιώνες, όπως το αδιάκριτα με το αδιακρίτως, που ανέφερα πιο πάνω. Δε θα πούμε ποτέ «Φέρεσαι αδιακρίτως», ούτε «άρχισε να πυροβολεί αδιάκριτα». Επίσης «εμφανίστηκε εκτάκτως», αλλά «το θέμα το χειρίστηκε έκτακτα!» Αυτές οι περιπτώσεις διαμορφώνουν τον όποιο «κανόνα» μας δυσκολεύει στο «άμεσα» και στο «απλά».

  107. Νίκος Μαστρακούλης said

    101: Εκεί ίσως υπεισέρχεται και η επιρροή της αγγλοφωνίας, «this is just not possible».

  108. physicist said

    #107. — Κι εμένα μου πέρασε απ’ το μυαλό η ίδια σκέψη.

  109. Μιχάλης Ρουμελιώτης said

    105: Οκέι, γράψε λάθος.

  110. sarant said

    106: α) Γράφω κι εγώ ότι σε μερικά ζευγάρια επιρρημάτων σαν κι αυτά που λες, και μερικά ακόμα, πάντως μετρημένα στα δάχτυλα, η διάκριση διατηρείται ΕΠΕΙΔΗ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΤΡΙΦΤΕΙ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ:
    β) Όχι όμως «ανά τους αιώνες» διότι πριν από 100-150 χρόνια ΚΑΝΕΙΣ δεν έγραφε «αδιάκριτα», «έκτακτα» (ως επίρρημα).
    γ) Αυτές οι περιπτώσεις διαμορφώνουν τον κανόνα ή οι αναρίθμητες άλλες όπου είναι το ίδιο είτε πεις «-ά» είτε «ώς», όπως «γενικά-γενικώς», και όπου η προτίμηση είναι απλώς ζήτημα ύφους;

  111. Hellegennes Alexandrine said

    #103:
    Αν με το «μιλά απλά για να ακούγεταΙ» εννοείς ότι το «απλά» μπορεί να σημαίνει «με απλό τρόπο», τότε φτιάχνεις μια πρόταση χωρίς νόημα. Το αν θα μιλήσεις με απλό ή περίπλοκο τρόπο δεν αλλάζει τα ντεσιμπέλ της φωνής.

  112. skol said

    Το ότι το «απλά» έχει πάρει και τη σημασία του «απλώς» φαίνεται καθαρά και από τη στερεότυπη έκφραση «απλά/απλώς και μόνο» όπου δίνει περίπου τις ίδιες γκουγκλιές και έτσι και αλλιώς.

  113. Μιχάλης Ρουμελιώτης said

    111: Όσο πιο πολύ από τό νόημα που θέλουμε να εκφράσουμε εξαρτάται από τά συμφραζόμενα, τόσο λιγότερο ακριβής ο λόγος μας. Αν συναντούσαμε τήν πρόταση «μιλά περίπλοκα για να ακούγεται» δεν θα λέγαμε ότι υπάρχει γραμματικό λάθος, ούτε ότι πρόκειται για πρόταση χωρίς νόημα.

  114. sarant said

    113: Αν τη σκεφτούμε μισό δευτερόλεπτο, θα ομολογήσουμε ότι το νόημά της μας είναι σκοτεινό.

    Μιλάει περίπλοκα για να ακούγεται -γιατί, αν μιλήσει με απλά λόγια δεν θα τον ακούσουν;

    Δεν λέω, μπορεις να κατασκευάσεις παραδείγματα όπου και οι δυο σημασίες (απλά-απλώς) είναι πιθανές. Ας πούμε:
    «μιλάει απλά για να κάνει φιγούρα, όχι επειδή έχει κάτι να πει». Αυτό, αν του κόψεις το δεύτερο σκέλος και το τοποθετήσεις σε ένα συνέδριο Γάλλων φιλοσόφων, ·όπου όλοι οι άλλοι μιλάνε περίπλοκα, στέκει ίσως,

  115. Hellegennes Alexandrine said

    #114:
    Συμφωνώ απολύτως, υπάρχουν περιπτώσεις που μπορείς να δημιουργήσεις σύγχυση, αλλά η γλώσσα έτσι κι αλλιώς δεν είναι τέλεια (πολύ περισσότερο ο γραπτός λόγος). Συγχύσεις στην γλώσσα είναι συχνές, γι’ αυτό έχουμε και λογοπαίγνια, που τονίζουν ακριβώς την δυνατότητα της γλώσσας να δημιουργεί μπερδέματα με κοντινές έννοιες, ομόηχες λέξεις, κτλ.

    Αν πρέπει να σκεφτείς για να βρεις μια περίπτωση που προκαλείται μια μικρή σύγχυση (που λύνεται εύκολα από το συγκείμενο/συμφραζόμενα) τότε μάλλον δεν υπάρχει ουσιαστικό πρόβλημα.

    Επιπροσθέτως, στην ουσία διαβάζουμε συντακτικά σχήματα κι όχι ξέχωρες λέξεις. Ο λόγος που βγάζουμε νόημα από οποιαδήποτε πρόταση είναι γιατί το μυαλό μας είναι προϊδεασμένο για τον γραμματικό τύπο που θα ακολουθήσει, πολλές φορές ακόμα και για το υπόλοιπο του περιεχομένου της πρότασης. Όταν κάποιος μαθαίνει μια ξένη γλώσσα, συνήθως αντιμετωπίζει αυτό το πρόβλημα, δηλαδή να χρειάζεται να γυρίσει πίσω να ξαναδιαβάσει την πρόταση για να την καταλάβει συντακτικά και να βγάλει νόημα.

    Για παράδειγμα, η λέξη «απλά» μπορεί να είναι επίρρημα, μπορεί να είναι και πληθυντικός επιθέτου. Καθώς διαβάζουμε την πρόταση «Ο Γιώργος είναι πολύ απλά ντυμένος», περιμένουμε μετά το «πολύ» κάποιο επίρρημα ή επίθετο σε αρσενικό γένος και στον ενικό αριθμό. Διαβάζοντας «απλά» ξέρουμε ήδη ότι δεν είναι επίθετο γιατί ακυρώνει την πρόβλεψή μας. Δεν χρειάζεται να φτάσουμε στο «ντυμένος» για να καταλάβουμε ότι είναι επίρρημα.

  116. Μιχάλης Ρουμελιώτης said

    114: Εκείνο που νομίζω ότι έχει ενδιαφέρον εδώ είναι μάλλον να δούμε ότι η διάκριση σε μια τέτοια πρόταση έγκειται στό αν τό «απλά» προσδιορίζει τό ρήμα που προηγείται ή αυτό που έπεται.

    Ακριβώς εκεί που τό νόημα που θες να αποδώσεις ξεφεύγει από τά συνήθη, ή απλώς διαφοροποιείται από αυτά που περιμένει κανείς να ακούσει, ακριβώς εκεί θέλεις μεγαλύτερη ακρίβεια στούς όρους και λιγότερη εξάρτηση από αυτά που ευκόλως εννοούνται.

  117. spyroszer said

    81. Το «αμέσως ή άμεσα εκτελεστή απόφαση» έχει σαφώς χρονική σημασία (γι’ αυτό άλλωστε αναφέρεται σε πολλά νομοθετήματα «αμέσως εκτελεστή», που το αμέσως είναι αναμφισβήτητα χρονικό). Υπάρχει και το παραπλήσιο της προσωρινά εκτελεστής απόφασης στον Κωδ. Πολ. Δικονομίας. Δηλαδή μια απόφαση μπορεί να εκτελεστεί τώρα, απ’ αυτή τη στιγμή, είτε επειδή είναι τελεσίδικη, είτε επειδή δεν χρειάζεται να περάσει κάποια προθεσμία ενδίκων μέσων ή να γίνει τελεσίδικη για να εκτελεστεί, ή επειδή δεν μπορεί να ζητηθεί αναστολή (θα μπορούσες να πεις ότι έχει και τροπική σημασία, δηλ. δεν μεσολαβεί καμιά άλλη ενέργεια, αλλά αυτό είναι δευτερεύον, εδώ μας ενδιαφέρει σαφώς ο χρόνος της εκτέλεσης). Πιθανόν σε μπερδεύει το ότι δεν είναι απαραίτητο να εκτελεστεί αμέσως, μπορεί να εκτελεστεί και αργότερα, αλλά αυτό που έχει σημασία είναι ότι μπορεί να εκτελεστεί σε οποιοδήποτε χρονικό σημείο απ’ αυτή τη στιγμή και μετά.
    Ένα παράδειγμα, για να γίνει κατανοητό, από μια απόφαση της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου (υπ’ αριθ. 7/2003), για την εκτελεστότητα των αποφάσεων κατά του Δημοσίου. Βάσει παλαιότερης νομοθεσίας, υπήρχε για το Δημόσιο «…..μη δικαιολογούμενη παρέκκλιση από τον γενικό δικονομικό κανόνα του εκτελεστού των τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων (που επιδικάζουν χρηματικές παροχές), μετατίθετο ο χρόνος εκτελέσεως αυτών και καθιερώνετο το εκτελεστό μόνο των αμετάκλητων δικαστικών αποφάσεων των πολιτικών δικαστηρίων και του Ε.Σ., κατά διαφοροποίηση από τα κρατούντα για τις καταψηφιστικές αποφάσεις των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων (που αρκούσε να είναι τελεσίδικες)». Παρακάτω το ΕΣ αναφέρει :
    «Αλλά και κατά τη σχετική με το άρθρο 6 παρ. 1 της Ε.Σ.Δ.Α. (που κυρώθηκε με το Ν.Δ. 53/1974) νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το δικαίωμα σε «δίκαιη δίκη» θα καθίστατο μάταιο, αν το εθνικό δικαιικό σύστημα ενός συμβαλλομένου κράτους επέτρεπε να παραμένει αναποτελεσματική, προς βλάβη ενός διαδίκου, μια τελεσίδικη και ως εκ τούτου δεσμευτική και άμεσα εκτελεστή δικαστική απόφαση».
    Θα μπορούσα να φέρω και άλλα πολλά παραδείγματα τέτοια.

    Φυσικέ, έχεις δίκιο, το «άμεσα» είχε γίνει πασπαρτού, όπως αργότερα μια εποχή το «βασικά». Αλλά σήμερα, η επικρατούσα σημασία του νομίζω ότι είναι «σε σύντομο χρόνο, χωρίς καθυστέρηση». Αλλά, όπως φαίνεται και από τα παραπάνω, σε κάποια συμφραζόμενα, νομικά, για κάποιους λόγους το άμεσα ταυτίζεται με το αμέσως.

  118. Μιχάλης Ρουμελιώτης said

    117: Δεν θέλω να επιμείνω, μπορεί να κάνω λάθος. Αλλά η αλήθεια είναι ότι δεν μέ πείθεις. Τό «αμέσως εκτελεστή» προέρχεται από μια εποχή που δεν υπήρχε, και πάντως δεν γραφόταν, τό «άμεσα». Ναι, σημαίνει ότι μπορεί να εκτελεστεί από τούδε και στό εξής, αλλά αυτό δεν λέει τίποτα για τή διάκριση που ομολογουμένως προέκυψε (και κάηκε, κατά τόν Σαραντ.) σχετικά πρόσφατα. Ούτε βλέπω κάποια ιδιαίτερη σημασία στόν προβληματισμό σχετικά με τό εύλογο ή μη τής παλαιάς εξαιρέσεως που μνημονεύεις όσον αφορά τήν εκτελεστότητα τών αποφάσεων κατά τού δημοσίου.

  119. spyroszer said

    118.Ούτε εγώ επιμένω άλλο. Δεν μπορώ να γίνω πιο σαφής. Το απόσπασμα απ΄ την απόφαση του ΕΣ το έβαλα γιατί λέει για μετάθεση του χ ρ ό ν ο υ εκτέλεσης.

  120. Κωλόγερας said

    Ο Σαραντάκος έχει δίκιο. Η διάκριση δεν υπάρχει πλέον. Παρότι αν μιλούσα «επίσημα» και «δημόσια» θα τηρούσα την υποτιθέμενα διάκριση όπως και θα έλεγα και «όλους όσοι», σε παρέα φίλων.δεν θα μιλούσα έτσι. Μιλάμε πολλές γλώσσες ο καθένας και γράφουμε άλλες τόσες.

    Κωλόγερας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: