Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Μικρό γλωσσάρι της ελληνοτρανσβαλικής γλώσσας (1942)

Posted by sarant στο 26 Σεπτεμβρίου, 2013


Οι Έλληνες που έφευγαν να ζήσουν σε άλλες χώρες, οι μετανάστες της πρώτης γενιάς τουλάχιστον, συνήθιζαν να φτιάχνουν ένα δικό τους λεξιλόγιο με λέξεις ντόπιες εξελληνισμένες. Η πιο γνωστή περίπτωση είναι τα ελληνοαμερικάνικα, με την εμβληματική λέξη «μπιλοζίρια» (below zero, για τις θερμοκρασίες κάτω του μηδέν στην κλίμακα Φαρενάιτ, δηλαδή άγρια πράγματα, -18 βαθμοί Κελσίου. Στο ιστολόγιο δεν έχουμε βάλει, περιέργως, ειδικό άρθρο για το ελληνοαμερικάνικο λεξιλόγιο, αν και κατά καιρούς μάς τυχαίνουν τέτοιες λέξεις -τις προάλλες, που είχαμε τις αναμνήσεις ενός μετανάστη, είπαμε για το Καστιγκάρι, που είναι το Castle Garden στα ελληνοαμερικάνικα. Μιαν άλλη φορά είχαμε πει για έναν πρόσφατο ελληνοαμερικανισμό: τις πινακίδες τις δίνει ο Μοροβίκος, όπου Μοροβίκος είναι το (Department of) Motor Vehicles. Ωστόσο, δεν έχουμε ασχοληθεί εκτενώς με το θέμα, επομένως αν έχετε δει διαλόγους τύπου «φριζάρανε τα λέκια» θα τους έχετε διαβάσει αλλού. Θα προσέξατε πάντως ότι έβαλα παρελθοντικό χρόνο στην αρχή του άρθρου γιατί δεν ξέρω αν και σημερα, με τη γλωσσομάθεια που μας δέρνει, εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται οι ελληνο-ντόπιες λέξεις.

Ούτε ξέρω αν έχει κανείς γράψει για τα ελληνοαυστραλιανά (δεν μπορεί, θα υπάρχουν) ή άλλα ελληνο-ντόπια. Εμείς εδώ έχουμε αναφερθεί παρεμπιπτόντως στην ελληνογερμανική διάλεκτο των ελλήνων φοιτητών στη Γερμανία στις αρχές του 20ού αιώνα, αλλά τα ελληνογερμανικά (ή λαζογερμανικά;) δεν ξέρω αν έχουν μελετηθεί. Όμως σήμερα θα σας παρουσιάσω ένα μικρό γλωσσάρι της ελληνοτρανσβαλικής γλώσσας, δηλαδή τις λέξεις που χρησιμοποιούσαν, στα 1942, οι Έλληνες της περιοχής του Τράνσβααλ στη Νότια Αφρική. Το κείμενο έχει ιδιαίτερη αξία γιατί το γλωσσάρι δεν το έφτιαξε όποιος κι όποιος αλλά ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης, ο οποίος την εποχή εκείνη υπηρετούσε στην ελληνική πρεσβεία στην Πρετόρια. Οι ποιητές έχουν βέβαια οξυμένο αισθητήριο για τις λέξεις και πολλοί φτιάχνουν ιδιωτικά λεξικά (ο Καβάφης έφτιαχνε χρόνια ένα λεξικάκι, ενώ ο Σεφέρης έχει κι αλλού λεξικογραφικές καταγραφές). Δεν είμαι πάντως σε θέση να ξέρω αν οι λέξεις αυτές εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται και στις μέρες μας από τους Έλληνες της Νότιας Αφρικής ή αν στις καθαυτό αγγλόφωνες περιοχές της χώρας υπάρχει άλλη ελληνοντόπια διάλεκτος. Η Πρετόρια βρίσκεται σε περιοχή που μιλάνε και τα αφρικάανς, αλλά, όπως σημειώνει ο Σεφέρης, όλες οι λέξεις της ελληνοτρανσβαλικής γλώσσας είναι παρμένες από τα αγγλικά.

Πολλά είπα όμως, αντιγράφω χωρίς δικές μου παρεμβολές το σχετικό κομμάτι από τις Μέρες Δ’, το ημερολόγιο του Σεφέρη, την εγγραφή της 16.2.1942. Στο τέλος του άρθρου έχω και μια παράκληση για έναν-δυο εθελοντές.

Παραδείγματα  – μικρό γλωσσάρι της ελληνοτρανσβαλικής γλώσσας (όλα τα παρακάτω είναι αφομοιωμένα αγγλικά· δε μου έτυχε ν’ ακούσω λέξεις φτιαγμένες από ολλανδικό ιδίωμα, το αφρικάν).

μπάισκόπι, το – bioscope : κινηματογράφος.

λόνι – πληθ. τα λόνια – lawn : γρασίδι κουρεμένο, όπως το συνηθίζουν οι Άγγλοι.

μαρκέτα, η – market: η αγορά

αϊσμπόξι, το – ice box: ψυγείο.

μπουκάρω – to book: προνοικιάζω, κλείνω μια δουλειά.

μουβάρω – to move: μετακομίζω — μουβάρ’σε

τίκι, πληθ. τα τίκια – tickey: 3 πένες, μικρό ασημένιο νόμισμα. Αυτός πηγαίνει με το τίκι-τίκι = οικονομά δεκάρα τη δεκάρα.

πικινίκι, πληθ. τα πικινίκια – pick-nick: εκδρομή.

σέρι, πληθ. τα σέρια – share: μετοχές.

πάου, το· πληθ. τα πάη – pound: μονάδα βάρους.

τόρτσι, πληθ. τα τόρτσ(ι)α – torch: ηλεχτρικό φανάρι της τσέπης.

παρκάρω – to park: αράζω το αυτοκίνητο. Παρκάρω το κάρο στη γροσαρία.

κάρο, το – car: αυτοκίνητο – ποτέ ο αραμπάς.

γροσαρία, πληθ, οι γροσαρίες – grocery: μπακάλικο.

φάμαρα, η· πληθ. οι φάμαρες – farm: φάρμα, αγρόκτημα.

φαμαρίτης, φαμαρίτισσα: farmer

κάφουρας, ο· θηλ. η καφούρα: κάφρος, ο Αράπης του Τράνσνβαλ.

αϊσκρίμι, το· πληθ. τ’ αϊσκρίμια – ice cream: παγωτό.

μπάρα, η· πληθ. οι μπάρες – bar: το μπαρ, το κρασοπουλειό.

τσίκης, ο· θηλ. η τσίκισσα – cheeky: αδιάντροπος.

κόπι, το· πληθ. τα κόπια – cup: το φλιτζάνι.

στόφα, η – stove: κουζίνα.

στέκι, το – steak: μπιφτέκι.

πίτσα, η – πληθ. οι πίτσες – peach: το ροδάκινο· και πιτσ(ι)ά: η ροδακινιά.

τσίπια, τα – chips: τηγανητές πατάτες – και τσιπού (κατά το ναζού): που αγαπά τις τηγανητές πατάτες: λ.χ. εγώ είμαι τσιπού.

κάνω ένα ντράι – drive: κάνω μια κούρσα με το αυτοκίνητο.

τιρούμι, το· πληθ. τα τιρούμια (tea-room): και τιρουμιτζής, τιρουμιτζού.

γιάρδα, η – yard: η αυλή.

(Τέτοιες λέξεις είναι πολύ συνηθισμένες και λέγουνται χωρίς καμιά ξενική προφορά -από τους μετανάστες της πρώτης γενιάς- σε κουβέντες ελληνικές. Κλίνουνται ολωσδιόλου αβίαστα και φυσιολογικά).

Αυτά σημειώνει ο Σεφέρης στο ημερολόγιό του. Να σχολιάσω παρεμπιπτόντως ότι πριν από 70 χρόνια ο Σεφέρης, βαθιά καλλιεργημένος και στυλοβάτης της κοινωνίας, πρέσβης πράμα, έγραφε «ηλεΧτρικό» και «λέγΟΥνται», τύπους που σήμερα θα θεωριόνταν ακραίοι ή χωριάτικοι.

Όσο για τα ελληνοτρανσβαλιανά, αναρωτιέμαι αν κάποια λέξη έχει ακόμα επιζήσει. Πολλές είναι προβλέψιμες, αλλά κάποιες έχουν γούστο – Η κουμπάρα η τσιπού, που είναι πολύ τσίκισσα, μας έφαγε όλα τα τσίπια. Το τιρούμι είχε ιδιαίτερη θέση στη ζωή της παροικίας, διότι πολλοί Έλληνες ήταν τιρουμιτζήδες.

Μια παρατήρηση έχω μόνο, ότι το bioscope για τον κινηματογράφο είναι ολλανδική επιρροή, αφού στα ολλανδικά η αίθουσα του κινηματογράφου είναι bioscoop. Αναρωτιέμαι αν στα τρανσβαλιανά αγγλικά είναι/ήταν bioscope.

Αν πάντως ξέρετε άλλες ελληνοτρανσβαλικές ή ελληνοτιαφρικανικές [απλολογία!] λέξεις, ευχαρίστως να τις ακούσω στα σχόλια.

Και μια παράκληση. Ζητάω έναν ή δύο εθελοντές να μου πληκτρολογήσουν τέσσερις σελίδες κειμένου (ένα πεζό του Μποστ) για να το ανεβάσω την Κυριακή. Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας στα σχόλια 🙂

 

122 Σχόλια to “Μικρό γλωσσάρι της ελληνοτρανσβαλικής γλώσσας (1942)”

  1. George said

    Καλημέρα! Πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση. Ελληνονοτιοαφρικάνικα δεν ξέρω, θυμάμαι όμως έναν ελληνοαμερικάνο γνωστό μου να λέει με κάθε φυσικότητα, εκτός από το μοροβίκο, τα Κανέρικα (Connecticut) και τα Τζαμέικα (Jamaica).
    Πολλές τέτοιες λέξεις ελληνο-αμερικάνικες έχει και το «Συναξάρι του Ανδρέα Κορδοπάτη».

  2. Gpoint said

    πολύ ωραίο άρθρο !

    Οι περισσότερες λέξεις πλην του bioscope που το λέγανε μούβι, τις έχω ακούσει έτσι και από τους ελληνοαμερικανούς της φαμίλιας μου

    *Να σχολιάσω παρεμπιπτόντως ότι πριν από 70 χρόνια ο Σεφέρης, βαθιά καλλιεργημένος και στυλοβάτης της κοινωνίας, πρέσβης πράμα, έγραφε “ηλεΧτρικό” και “λέγΟΥνται”, τύπους που σήμερα θα θεωριόνταν ακραίοι ή χωριάτικο

    Ναι μεν αλλά…π.χ. τότε η προσφώνηση ρε ήταν προσβλητική και η γλώσσα αλλάζει με τις εποχές καθώς και η αισθητική πρόσληψή της, σαν να λέμε πως δεν ταιριάζει το χι μπροστά από το ταυ από τότε που βγήκαν τα τραΚτέρ και καταργήθηκαν τα αδράΧτια

  3. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Πολὺ ὡραῖο ἄρθρο. Εἴχαμε κι ἐμεῖς στὴν Ἰταλία παρόμια γλῶσσα. Μιὰ φορὰ μπῆκα στὸ λεωφορεῖο κι ἄκουσα μιὰ ἑλληνίδα νὰ λέη σ’ἕνα φίλο της «ἤθελα νὰ πάω στὸν προφεσσόρε νὰ μοῦ μοῦ φισσάρη τὴν ντάτα της σεντούτας ἀλλὰ εἶχε σόπερο στὴν κουμάνα καὶ ριταρντάρισα». Χαρακτηριστικὴ λέξη εἶναι ὁ ματρίκολας κι ἡ ματρικολοῦ γιὰ τοὺς πρωτοετεῖς φοιτητές. Ὑπάρχει καὶ τὸ βιβλίο «ὁ ματρίκολας» τοῦ Παπούτση (δὲ θυμᾶμαι τὸ μικρό) ποὺ τὸν εἶχα γνωρίση σὲ μιὰ παρουσίαση τὴς ἰταλικῆς μετάφρασης. Ἐγὼ δὲ μιλοῦσα τὰ ἕτοιμα ἑλληνοϊταλικὰ ἀλλὰ ἔφτιαχνα δικές μου λέξεις ὅπως «θὰ φουνικολαριάσω» ὁ «κουεστορὰς» γιὰ ὅσους δούλευαν στὴν ἀστυνομία (questura) κοκ.

  4. atheofobos said

    Στον προφορικό λόγο πιο πολύ ακούγεται να προφέρεται το ηλεΧτρικό, που χρησιμοποιούσε και ο Σεφέρης, παρά το ηλεΚτρικό!
    ΄Ετσι και σε μένα πιο εύκολα μου έρχεται να λέω γΛήγορα αντί για γΡήγορα που συχνά με κοροϊδεύουν γι΄ αυτό!
    Πάντως η Lexigram έχει και το γΛήγορα οπότε φαίνεται πως δεν είμαι ο μόνος!

  5. sarant said

    Kαλημέρα, ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    3: Ναι, έπρεπε να το φανταστώ πως θα υπήρχε και ελληνοϊταλική, με τόσες και τόσες χιλιάδες φοιτητές. Ο ματρίκολας, λοιπόν.

    4: Παλιά ο επικρατέστερος τύπος ήταν γλήγορα. Και Γληγόρης.

  6. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    ἡ χαμπέργκα γιὰ τὸ χάμπουργκερ. Τὸ ἄκουσα κάποτε ἀπὸ ἑλληνοαυστραλό

  7. Γς said

    Λημέρακα
    να λησουμεμή μιάκα ράφο για τα ναποδαά

  8. Gpoint said

    # 3

    Προφανώς ταξιδεύεις με το…ΧΤΕΛ

    Να μας πει κι ο κάΧτος (γουΣου) τη γνώνη του !

  9. sarant said

    8 : Άλλες λέξεις κράτησαν το κτ- και άλλες το έτρεψαν, ενώ σε πολλές παίζουν και οι δυο τύποι. Θα πάθω…. κτικιό μ’ αυτά που διαβάζω!

  10. Sue said

    Λύστε μου μιαν απορία: Γιατί από το αγγλικό stoVe προκύπτει το ελληνοποιημένο στόΦα; ΣτόΦα είναι το ύφασμα ταπετσαρίας των επίπλων και μεταφορικά χρησιμοποιείται για τον χαρακτήρα ενός ατόμου, ενώ στόΒα (ή μασίνα) είναι η σόμπα που χρησιμοποιείται και για μαγείρευμα.
    Οι έλληνες μετανάστες ίσως έτσι να το αντιλαμβάνονταν ακουστικώς αλλά γιατί χρησιμοποιείται συνεχώς κι από εμάς εδώ;

  11. Γιάννης said

    Στο Βέλγιο λέγαμε (οι φοιτητές) βεσέλα, πουμπέλα,οτορούτα κτλ αλλά και εξιτάρω, το οποίο νομίζω ότι πέρασε πλέον στην καθημερινή γλώσσα (μπρρρ).

  12. Καλημέρα, εγώ μπορώ να γράψω καμιά δυό τουλάχιστον. Μπορεί και παραπάνω, αλλά δύο σίγουρα.

  13. Gpoint said

    # 9

    Νίκο, ο ποιητής καταγράφει την γλώσσα του λαού αλλά άλλο το 40 και πιο πριν όπου λίγοι πήγαιναν σχολείο και λίγοι ήξεραν να διαβάζουν οπότε μάθαιναν τις λέξεις με το αφτί και άλλο σήμερα που σχεδόν όλοι έχουν πάει σχολείο και γνωρίζουν τα βασικά της ανάγνωσης και πως προφέρονται τα κάππα και χι.
    Τώρα αν κάποιος διάβαζε μόνο συγγραφείς που χρησιμοποιούσαν τέτοιους τύπους και τους προτιμά δικαίωμά του πάντως μου θυμίζει το παιδάκι με τη δασκάλα :
    -γου και α ;
    -γα !
    -του και α;
    -τα!
    -γου και α και του και α ;
    -κατσούλα !

    Εγώ στα 60+ χρόνια μου δεν συνάντησα κανένα να λέει ηλεΧτρικό και λογω δουλειάς γνώρισα πολύ κόσμο

  14. sarant said

    12: Ωραία, το βράδυ θα σου στείλω δυο σελίδες. Άλλος ένας εθελοντής;

    11: Δεν θα πέρασε μόνο από σας το εξιτάρω.

  15. LandS said

    Ο Κυέστορας (Κυαίστωρ) είχε περάσει στα ελληνικά εδώ και πολλά χρόνια, μαζί με το Πατρίκιος κλπ

  16. Vouts said

    Καλημέρα. Δηλαδή και η στόφα που λένε στην πελοπόννησο εννοώντας τον σιδερένιο οικειακό φούρνο που δούλευε με ξύλα είναι απο το stove;
    Δουλεύοντας στις πληροφορίες καταλόγου μιλάω με αρκετούς απόδημους που επισκέπτονται την Ελλάδα .Πολλές φορές νομίζω οτι μιλάω με φιγούρες απο τη «Θεία απο το Σικάγο» με τη Βασιλειάδου. Κρίνοντας απο αυτό το δείγμα(άνω των 40 κυρίως) δεν έχουν αλλάξει πολλά απο την πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα.
    Ελληνοαυστραλός συμβαίνει τώρα:»Παίρνω συνέχεια στο μόμπιλ και κάνει φελ»
    fail να εννοει ή fall ;

  17. Vin said

    Πολύ ενδιαφέρον! Κι ένα αντίστοιχο για τα ελληνοαμερικάνικα θα ήταν το ίδιο ευπρόσδεκτο. Είμαι σίγουρη ότι όλοι θα έχουν να συνεισφέρουν κάτι σ’αυτό.

  18. Ανδρέας Καλογεροπουλος said

    Καλημέρα.

    Ελληνοτρανσβαλιανά δεν ξέρω (αυτό το μπαϊσκόπι πάντως με σκλαβώνει).
    Έχω όμως κάποια ελληνοαυστραλιανά, που τουλάχιστον χρησιμοποιούνταν στην Αδελαΐδα στις δεκαετίες 60-70 και που τα έχω φάει στη μάπα από τους γονείς μου, όπως έχω εξηγήσει και σε παλιότερα σχόλια.

    Υπάρχουν αρκετά κοινά με τα ελληνοτρανσβαλιανά του Σεφέρη:
    η μαρκέτα, το κάρο, η γροσαρία, η στόφα, το στέκι και η γιάρδα.

    Θα συμπληρώσω λοιπόν και λέξεις με τις οποίες έχω έναν ιδιαίτερο «συναισθηματικό» δεσμό αν κι εγώ δεν τις χρησιμοποιούσα.

    η φρίζα (freezer): το ψυγείο

    το ρούφι (roof): το ταβάνι, η στέγη, η ταράτσα

    το φλόρι (floor): το πάτωμα

    οι σέμιτζες (εν. η σέμιτζα): τα σάντουιτς (sandwitches)

    η χέμπεργκα (πληθ. οι χέμπεργκες): το χάμπουργκερ (hamburger, hamburgers)

    η σιμιτρέλα (semi trailer): η νταλίκα

    το πετροστέσιο (petrol station): το βενζινάδικο (γενική του πετροστέσιου και όχι του πετροστεσίου)

    Και δύο τοπωνύμια που έχω ξαναναφέρει κι έχουν πλάκα:

    Μποραγάστα (Port Augusta): Παραλιακή πόλη Βόρεια της Αδελαΐδας

    Κλανέρι (Glenelg, προφ. Γκλενέλ): Παραλιακό προάστιο της Αδελαΐδας

    Έχω και τρεις ελληνοαμερικάνικες που τις άκουγα από μια θεία του πατέρα μου όταν ερχόταν στην Ελλάδα να μας δει:

    η φένα (fan): ο ανεμιστήρας

    η γκαζολίνη (gasoline): η βενζίνη

    οι κακαρότσες (εν. η κακαρότσα): οι κατσαρίδες (cockroaches)

  19. Θοδωρής Ρακόπουλος said

    Πολύ ωραίο άρθρο. Ολίγες παρατηρήσεις, αν μου επιτρέπετε/αι. Η Πρετόρια σήμερα βρίσκεται στην περιοχή Χάουτενγκ (η ονομασία Τράνσβααλ, ή Τρανσβάαλ, καταργήθηκε). Επίσης, στην εν λόγω περιοχή δεν ομιλούνται μόνο τα Αφρικάανς αλλά και τα Βόρεια Σούτου (Pedi). Τέλος, δεν υπάρχει αμιγώς αγγλόφωνη περιοχή/επαρχία στη Νότια Αφρική.

    Θοδωρής Ρακόπουλος, Πρετόρια.

  20. oxtapus said

    Reblogged this on Oxtapus *beta.

  21. sh said

    φίλος που επέστρεψε πρόσφατα από αυστραλία μου ανέφερε ότι τέτοιου είδους λέξεις χρησιμοποιούνται συχνά και μου ανέφερε μερικές. συγκράτησα το «ο ουρανός είναι κλούντις»!

  22. Γιάννης said

    Νίκο καλημέρα. Εχοντας…χρηματίσει στα ΗΠΑ τη δεκαετία του 70′, να προσθέσω και τα (τότε) δημοφιλή

    μπασίκλα (ποδήλατο)

    οπερέτα (τηλεφωνήτρια)

    τάλληρο ή τάλλαρο (δολλάριο)

    κόρι ( 1/4 του δολλαρίου)

    μπιλοζίρια (θερμοκρασία κάτω του μηδενός)

    βατσιμάνης (ο νυχτοφύλακας στα βαπόρια)

    Να είσαι καλά.

    Γιάννης

  23. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    16. Αὐτὸ βγαίνει μᾶλλον ἀπὸ τὸ ἰταλικὸ «stuffa» ποὺ εἶναι ἡ σόμπα

  24. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα! Μερικά σχόλια τα έπιασε η σπαμοπαγίδα γιαυτό και εμφανίστηκαν με καθυστέρηση.

    10-16: Ήθελα κι εγώ να το γράψω, καλά που ρωτήσατε. Η στόφα-στούφα με σημασία ξυλόσομπα ή θερμάστρα ή ξυλόφουρνος είναι δάνειο από το ιταλ. stufa, πιθανώς αντιδάνειο (αξίζει άρθρο για το θέμα). Δεν είναι από το ελληνοαμερικάνικο στόφα stove.

    18: Α ωραία, και μας λείπαν τα ελληνοαυστραλιανά!

    19: Ναι, στη νέα Νότια Αφρική η διοικητική δομή έχει αλλάξει, ευχαριστώ για το σχόλιο!

  25. Γς said

    8 @ Τζι

    Don’t mess with Caktos

  26. Theo said

    Η μικρή κόρη ενός γνωστού μου που μένει στο δίγλωσσο Μόντρεαλ:

    Μπαμπά είμαι φρουά and I could catch cold!

    (μείξη τριών γλωσσών σε μια φράση)

  27. Theo said

    @13:

    Στην Έδεσσα το ανέκδοτο το λέγαμε για τα παιδιά που στο σπίτι τους μιλούσαν τα σλαβομακεδόνικα (“νότια βουλγάρικα”, θα με διορθώσει κάποιος, και μάλλον θα ‘χει δίκιο):

    Η δασκάλα στα σλαβόφωνα παιδιά:
    “-γου και α ;
    -γα !
    -του και α;
    -τα!
    -Όλα μαζί;” (δείχνοντας την εικόνα της γάτας)
    “μάτσκα!!!

    (ξαναϋποβάλλω το σχόλιο με το «καθιερωμένο» nickname)

  28. Γιάννης Π. said

    κάποτε η ξαδέρφη μιας φίλης ήρθε από την αμερική και είπε πως έφερε δυο «τζάρες» φυστικοβούτυρο -στον ενικό υποθέτω είναι «η τζάρα» από το jar, βάζο.

  29. Theo said

    Από έναν ελληνοαμερικάνο συγγενή θυμάμαι, εκτός από το «κάρο» και τη «μαρκέτα» που αναφέρθηκαν, και την «τικέτα»=εισιτήριο.

  30. Sue said

    Ευχαριστώ για την διευκρίνηση! Να το γράψετε το άρθρο (όποτε έχετε χρόνο και διάθεση) – θα είναι πολύ ενδιαφέρον αν συμπεριλάβετε και τα γκρεκάνικα της Κάτω Ιταλίας…

  31. Ανδρέας Καλογερόπουλος said

    Σιγά σιγά μου έρχονται κι άλλα στο μυαλό:

    τα μπίλια: οι λογαριασμοί (ΔΕΗ, ΟΤΕ κλπ)

    το κοντίσιο: το αιρ κοντίσιον (Ναι υπήρχαν κοντίσια στην Αυστραλία από το 60. Στα μαγαζιά). Η μάνα μου χρησιμοποιεί ακόμα τη λέξη κατα κόρον.

    κάνω εξπλάι (explain): εξηγώ ή κάνω το διερμηνέα

    έχουμε να κάνουμε τα ταξέσια (taxation): έχουμε να συμπληρώσουμε τη φορολογική δήλωση

    Στο πατρικό μου είχαμε δύο βιβλία μαγειρικής. Τον τσελεμεντέ (που ήταν γραμμένος στα Ελληνικά) και…

    το κούκομπούκο (cookbook) γραμμένο στα Αγγλικά, απ όπου έφτιαχνε η μάνα μου μια φοβερή μηλόπιτα.

  32. Γς said

    26:
    Μονρεάλ! E «Βίβ λε Κεμπέκ Λιμπρ!«

  33. Yannis said

    Πολύ ενδιαφέρον!

    Θα περίμενα ότι οι παρεφθαρμένες (σωστός όρος;) λέξεις των μεταναστών θα ήταν για αντικείμενα ή έννοιες άγνωστες στην Ελλάδα του καιρού που έφυγαν, αλλά το παράδειγμα που ανέφερε ο/η Sh (21) ανατρέπει την καθολικότητα ενός τέτοιου κανόνα.

    Μια (αφελής ίσως) ερώτηση: Οι λέξεις αυτές χρησιμοποιούνται/αν αποκλειστικά για τη συνεννόηση μεταξύ τους, που γινόταν στα ελληνικά, ή τις χρησιμοποιούσαν/ούν και για την επικοινωνία στα αγγλικά;
    Αν ισχύει και το δεύτερο, πέρασαν κάποιες από αυτές στο λεξιλόγιο των περιοχών όπου υπήρχαν πολλοί Ελληνες μετανάστες;

  34. sarant said

    31: Κουκομπούκο, ταξέσιο, μ’ αρέσει!

  35. Γιώργος Πρίμπας said

    κε Σαραντάκο καλημέρα
    εαν δεν έχετε ήδη βρει άτομο να σας βοηθήσει και ενδιαφέρεστε για μονοτονικό , στείλτε το μου κατά προτίμηση σήμερα
    θα χρησιμοποιήσω σκάνερ -> word

  36. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    24. Χά, χά δίκιο ἔχεις, γράφεται μὲ ἕνα f. Μὲ δύο σημαίνει ἄλλο πρᾶγμα

  37. sarant said

    33: Μάλλον μεταξύ τους

    35: Φίλε Γιώργο, τη δουλειά την έδωσα, ευχαριστώ για την προσφορά 🙂

  38. Ηλεφούφουτος said

    «Να σχολιάσω παρεμπιπτόντως ότι πριν από 70 χρόνια ο Σεφέρης, βαθιά καλλιεργημένος και στυλοβάτης της κοινωνίας, πρέσβης πράμα, έγραφε “ηλεΧτρικό” και “λέγΟΥνται”, τύπους που σήμερα θα θεωριόνταν ακραίοι ή χωριάτικοι.»

    Σωστή παρατήρηση και ανάλογα παραδείγματα θα βρεις και σε όλη την πεζογραφία των αστών συγγραφέων της γενιάς του ’30 αλλά η αξία αυτής της παρατήρησης είναι μόνο ιστορική. (Εδώ που τα λέμε, κι ο ίδιος ο Ψυχάρης δεν πήγαινε πίσω σε στυλοβάρεμα.)
    Διότι αν το επικαλούμαστε για να πείσουμε το σημερινό αναγνώστη να αλλάξει συνειρμούς και να μην εκλαμβάνει τα πράγματα όπως του τα έμαθαν οι εμπειρίες της εποχής του, πάμε σε τακτικές ρύθμισης εξ αριστερών, άσε που μου θυμίζει τη μάνα μου, που κάθε φορά που έφτιαχνε ένα φαγητό που δε μου άρεσε, για να με πείσει ότι πρέπει να μου αρέσει, μου αράδιαζε ένα σωρό ιστορίες για παιδιά που πεινάνε και για τον τάδε ή τον δείνα που του άρεσε αυτό το φαγητό, λες και το ότι στο νονό μου άρεσε ο πατσάς (τώρα μου αρέσει και μένα, αλλά από πατσατζή) θα μου έδιωχνε την αναγούλα.

    Η παρατήρηση που κάνω εγώ στο γραπτό του Σεφέρη είναι ότι λέει «τρανσβαλικός» και «αφρικάν», δεν τραβολογάει δηλαδή τα αααα, όπως μας υποβάλλει η ολλανδική ορθογραφία (βλ. και Μάααααστριχτ), όπου όμως το aa δεν σημαίνει διπλό α στην προφορά αλλά ένα α ανοιχτό και άντε μακρότερο από το κλειστό, που γράφεται με ένα a και είναι όντως πολύ βραχύ στην προφορά του, δεν έχει αντίστοιχο αυτή η βραχύτητα στα επίσημα Νέα Ελληνικά. Το aa αντιστοιχεί μάλλον στη μακρότητα ενός νεοελληνικού τονισμένου άλφα παρά σε αα, επομένως ο Σεφέρης καλώς τα μετέγραψε και αδίκως αναστενάζουμε εμείς κάθε φορά που μιλάμε για Μάααστριχτ και Αφρικάααααανς.

  39. Vouts said

    Τί ωραία λεξικά μαςλείπουν! Ποιός θα βρεθεί να συντάξει λεξικό (ετσι το λενε;) για Ελληνοαυστραλιανά/αμερικάνικα; Και αυτες οι μωραιτικες διάλεκτοι που αδικούνται επειδή δεν είναι τόσο ιδιαίτερες όσο τα ποντιακά πχ
    @19 Καλημέρα Κε Ρακό//πουλε. Δόστε μας και σεις κανένα δείγμα της ελληνοπρετοριανής

  40. ΣοφίαΟικ said

    Η στόφα= ξυλόσομπα χρησιμοποιείται και για μαγείρεμα, οπότε δε βλέπω τίποτα περίεργο στη συσχέτιση με την ηλεκτρική κουζίνα.
    Για τους Έλληνες της Ν. Αφρικής δεν ξέρω πολά πάντως περσι που είχα παει επίσκεψη σε κάτι φίλους ολλανδικής καταγωγής είχα δει στο σούπερμάρκετ τσιπς με γέυση… Greek Lamb. Στο ίδιο σουπερμάρκετ λίγο παραπέρα είχαν κουραμπιέδες και βουτήματα μάρκα «greek lady». Κατάληξα ότι μάλον δεν είναι πολλοί αριθμητικά οι Έλληνες εκεί, αλλά μάλλον έχουν επιχειρήσεις τροφίμων.

  41. Γς said

    31, 34:
    >Κουκομπούκο

    Κι ένα εξαίσιο Va’ pensiero

    O, mia patria, sì bella e perduta!
    O, membranza, sì cara e fatal!

    και Riccardo Muti

  42. Έχουμε βέβαια και τα Ελληνοαγγλικά των ναυτικών:
    Κούκης (cook)
    Βατσιμάνης (watchman)
    Σιψάντης (Ship chandler)
    Μπιτσικόμπης (Beach comber)
    κλπ

  43. physicist said

    Με αφορμή την οτορούτα που διάβασα παραπάνω, να συμπληρώσω το εξής: μια λιγότερο εμφανής επίδραση των γερμανικών στους Έλληνες της Γερμανίας είναι η αλλαγή των άρθρων: η Τσεντεού, η Εσπεντέ για τα πολιτικά κόμματα (ενώ στην Ελλάδα τα λέμε ουδέτερα), κι ακόμα η Α8, η Β29 κλπ. για τους αυτοκινητοδρόμους και τις ομοσπονδιακές οδούς (die Autobahn, die Bundesstraße). Όμως, τα οχήματα σε τροχιές παραμένουν ουδέτερα: θα πάρεις το Ου-Μπαν, το Ες-Μπαν, έστω κι αν στα γερμανικά είναι κι αυτά γένους θηλυκού (die Bahn).

  44. NM said

    Ο Ματρίκολας βέβαια αλλά και η μπολέτα (ο λογαριασμός), το μπιλιέτο (εισητήριο), το μπόλο (χαρτόσημο), το λιμπρέτο (βιβλιάριο), η φερμάτα (στάση λεωφορείου) και αρκετές εκατοντάδες άλλες. Ομως όλες αυτές οι λέξεις δεν είναι επινοημένες παραφθορές, αλλά ιταλικές λέξεις που μπαίνουν εμβόλιμα σε ελληνικές φράσεις. Δεν ξέρω συνεπώς αν «μετράνε» για τη σημερινή συζήτηση.
    Μια μόνο «δημιουργημένη» ελληνοϊταλική λέξη μου έρχεται στο μυαλό. «Ρεκουπεράρω» από το recuperare, που σημαίνει περίπου ανακτώ ή ισοσκελίζω. Μια λέξη που στοιχειώνει ακόμα τους ενύπνιους λογαριασμούς μου. Χρησιμοποιείται απο έλληνες και ιταλούς φοιτητές για να δηλώσει την ελπίδα ανάκτησης του χαμένου χρόνου από μαθήματα που σε πήγαν πίσω (π.χ: «φορτσάρω τώρα με το μάθημα Χ μπας και ρεκουπεράρω μετά το Ψ που με πήγε πίσω»)

  45. sarant said

    44: Είναι όμως εξελληνισμένες μερικές από αυτές τις λέξεις π.χ. ο ματρίκολας

    43: Εύστοχο για το γένος των κομμάτων, το άκουσα σε πρόσφατα ρεπορτάζ και μου έκανε εντύπωση.

    42: Και το κομοδέσιο (accomodation)

  46. NM said

    (#45 a) Sarant: Αν ο νόμος Ραγκούση του ιστολόγιου θεωρεί αρκετή την προσθήκη του τελικού «ς» για την απόκτηση ιθαγένειας, δεν μπορώ παρά να συμφωνήσω.

  47. Chris Nicolatos said

    Εχοντας ζήσει στη Νότιο Αφρική πολλά χρόνια μπορώ να επιβεβαιώσω ότι όταν πήγαινα σχολίο την δεκαετία του 60, το σινεμά το λέγαμε πάντα bioscope. Η λέξη δεν είναι Ολλανδικής αλλά Αγγλικής προέλευσης και ήταν από τους πρώτους όρους που χρησιμοποιόυσαν για το σινεμά στις αρχές του 20ου αιώνα στην Αγγλία και στην Αμερική.

    Ο πατέρας μου ήταν τιρουμτζής και πάντα πρόσεχε το στόκι του μαγαζιού για να πηγαίνει καλά το τενόβα (στοκι = stock = απόθεμα) (τενόβα = turnover = τζίρος). Επίσης το κάρο χρειαζόταν πετρέλαιο εκ του petrol= βενζίνη. Και πολλά ακόμα που δεν θυμάμαι τώρα.

  48. Ανδρέας Καλογερόπουλος said

    Νομίζω ότι το κλειδί είναι η κλήση των λέξεων σύμφωνα με την Ελληνική γραμματική:
    ο ματρίκολας, του ματρίκολα, οι ματρίκολες

  49. Nestanaios said

    Αρχές δεκαετίας εξήντα, σε Νέα Υόρκη και Σικάγο, μόνο δύο στις δέκα από αυτές τις λέξεις χρησιμοποιούσαν οι μετανάστες πρώτης γενεάς.

  50. sarant said

    47: A, σας ευχαριστώ πολύ! Και ίσως λύσαμε και το μυστήριο του bioscope.

  51. Νέο Kid Στο Block said

    Από Κύπριους Αφρικάνους έχω ακούσει ότι τα φανάρια της τροχαίας («Φώτα» κυπριαστί) οι Αφρικάνοι τα λένε robots.
    Turn links at the robot, maan!

  52. paliasp said

    Άλλες λέξεις που έχω ακούσει από τους συγγενείς στο Μοντρεάλ:
    Μπασιέρης: Ο οδηγός του λεωφορείου (bus)
    Φρίτζι: Το ψυγείο (refrigerator)
    Τσέκι: Το τσεκ
    Ο τούρκος: Η γαλοπούλα (turkey)

  53. Brooklee said

    Μη ξεχνάμε και το γνωστό αναψυκτικό 7up ή ελληνοαμερικάνικα «εφταούπι»

  54. NM said

    Για την «μέγκλα» θυμάμαι ότι είχαμε συζητήσει εδώ (πότε?)
    Για την «φακλάνα» όμως; Είχα ακούσει κάποτε μια κάπως ακροβατική εκδοχή, ότι προέρχεται λέει από το «fucking line» ή lane. Δηλαδή το τρένο που τροφοδοτούσε τα συνεργεία (στα οποία δούλευαν πολλοί έλληνες μετανάστες) που έστρωναν τις σιδηρ. γραμμές στο μακρυνό Φαρ Ουεστ. Και που μαζί με τα τρόφιμα και τα υλικά έφερνε και «κυρίες ψυχαγωγίας», προσφορά του εργοδότη – άρα από τις πολύ φτηνιάρες- και ότι από κει βγήκε και τ’ όνομα φακλάνα που σήμαινε αρχικά πόρνη κατωτάτης υποστάθμης.
    Κυκλοφορεί και μία άλλη παρόμοια αλλά λιγότερο ακροβατική εκδοχή που αναφέρεται και στο slang.gr
    Παρ όλα αυτά, κάποιος μου είχε πει κάποτε ότι όλα τα παραπάνω αποκλείονται γιατί η λέξη «φακλάνα» καταγράφεται ήδη στη μεσαιωνική γραμματεία. Ξέρει κανείς κάτι γι αυτό;
    Παρεπιφτού! Υπάρχει και ένα ρεμπέτικο με στίχους στα ελληνοαμερικάνικα και μάλιστα σε δύο εκδοχές. Την ορίτζιναλ εγγραφή του ’20-30 (την καλή) και την μοντέρνα ελλαδίτικη διασκευή της. Υπάρχει κανας λίκνος (ακουστικός) για την 1η;

  55. ANGELIKI said

    EDV KARABIA KAIGONTAI ….KI ALLOI(?) ZHTANAI FOYRNOYS!

  56. 52,
    …και η τζιντζερέλα (ginger ale).

  57. sarant said

    54: Για μεσαιωνικό δεν το ξέρω. Αλλά και μόνο που το έχει ο Σουρής το 1880 αποκλείει θαρρώ οποιαδήποτε αμερικάνικη προέλευση.

  58. Η μαρκέτα ακούγεται αρκετά, αλλά τώρα πλέον συνήθως αναφέρεται στο χρηματιστήριο (stock market) – στο Χιούστον, τουλάχιστον. Θυμάμαι και το πιρέσιο (PE ratio) κατά το σιτηρέσιο, στην Ελλάδα την εποχή της αθωότητας, που δεν το είχα ακούσει στην Αμερική.

    Μερικά ακόμα που άκουσα ιδίοις ωσίν.
    Η παρκιλότα (parking lot)
    Ο αμπουλάς (ambulance)
    Τα μπασμπόγια (busboys

  59. Ηλεφούφουτος said

    Για μεσαιωνικά υπάρχει στον «Σπανό».

    Δες εδώ:
    http://books.google.lu/books?id=Q4tMU_4gPS4C&pg=PA155&lpg=PA155&dq=%CF%86%CE%B1%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%BD%CE%B1+%CF%83%CF%80%CE%B1%CE%BD%CF%8C%CF%82&source=bl&ots=-__m0kN-4i&sig=DggoQ6pk7X6WUJP877XjJilsOmk&hl=en&sa=X&ei=YzVEUvTSDofX4ASM2IHIAg&ved=0CCsQ6AEwAA#v=onepage&q=%CF%86%CE%B1%CE%BA%CE%BB%CE%AC%CE%BD%CE%B1%20%CF%83%CF%80%CE%B1%CE%BD%CF%8C%CF%82&f=false

  60. 26,
    «Μπαμπά είμαι φρουά and I could catch cold!»

    Ωραίο, μπορεί και τέσσερις γλώσσες (μπαμπά – πατέρα).

  61. Ηλεφούφουτος said

    Το 59 πήγαινε στα 54 και 57

  62. sarant said

    59: Eντυπωσιάζομαι, μπράβο!

  63. NM said

    Sarant και Ηλεφούφουτε, ευχαριστώ πολύ.

  64. spiral architect said

    Χαιρετώ. 🙂
    (κάπως αργά σήμερα γιατί μέχρι πριν λίγο ήμουν βαθιά σε ένα στόκολο ελέγχοντας σεντίνες)
    Πολύ καλή ανάρτηση και εξαιρετικά σχόλια.
    Ας βάλω κι εγώ το λιθαράκι μου με το Australian slang dictionary, αφιερωμένο σε όλους όσους έχουν -με τον οποιοδήποτε τρόπο- σχέση με το down under.
    (Mέλμπορν, πίτα γύρο με μαρούλι και σος 😛 κι έτσι)

  65. Νέο Kid Στο Block said

    Στην Κύπρο ,σάς τρώμε για πρέκφαστ ,όσον αφορά τις διαφορετικές γλώσσες στην ίδια φράση:
    «Κουμέραα, εφάτσησα πά στην τσεκολοδούρα της κιτσούς κι έσκασε χαμαί η κκελέ μου όπως την παττίχαν, τζιε πονεί μου και το βλαντζίν! »
    Eγγλέζικα, Αράπικα,Τούρτσικα, Φραντσέζικα, Βενετσιάνικα και Ρωμέικα! Aμ πώς! 🙂

  66. IN said

    47: Πράγματι, κι εγώ ήξερα (χωρίς να έχω πάει ποτέ στη Ν. Αφρική αν και θα το ήθελα) ότι το bioscope χρησιμοποιείται στα Αγγλικά για τον κινηματογράφο (αντί του cinema, pictures ή movies που χρησιμοποιούνταν/ούνται στα Βρετανικά και Αμερικανικά Αγγλικά). Δεν είναι όμως ούτε Αγγλική ούτε Ολλανδική λέξη, αλλά Ελληνική. Όχι, μη μου δώσετε το βραβείο Πορτόκαλος, έτσι λέει το Το Wiktionary το οποίο μας πληροφορεί, επίσης, ότι στα Αγγλικά της Ν. Αφρικής η χρήση της λέξης για το σινεμά είναι dated.

  67. Gpoint said

    #41

    Τι θυμήθηκες…πελώριος ο Ρικάρντο !

    Νομίζω πως ξεχάσαμε την ρετσέτα (ίσως και από γαλλοιταλικά) αλλά πρέπει να δούμε και την αντίθετη κατεύθυνση…

    ελληνικά από γαλλίδα ταβερνιάρισσα στην Ν.Μάκρη την δεκαετία του 60 : σήμεγα έκει μακαγονιά με κίμα

    και το αγαπημένο των ιταλών πάγκο-μένο

  68. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    -Τα γράψατε όλα όσα είχα ακουστά, πλην τις πίπες (σωλήνες) δεν είδα.
    -Επίσης η κεφαλονίτισσα φίλη μου,που γύρισε από το Χιούστον πάνω από 20 χρόνια λέει ακόμη,το ελεχτρικό.
    -Σετ ουντ θρι σα φε δέκα ! (7+3=10), μελετάει με φυσικότητα η μικρούλα Ευαγγελία στις πρώτες τάξεις του γαλλικού δημοτικού σχολείου στη Στουτγάρδη.
    – Εδώ είχε αναρτηθεί, σε ανάλογη αναφορά, ο λίκνος με τα Ελληνικά των Ελλήνων της Αμερικής που συγκέντρωσε ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης όταν περιόδευσε στην Αμερική περί τα τέλη της δεκαετίας του ΄30.

  69. sarant said

    67: Η ρετσέτα είναι ελληνική λέξη (δάνεια) των ελλήνων της Ελλάδας.

  70. IN, δεν είναι πορτοκαλισμός — φυσικά και η λέξη bioscope είναι ελληνικής καταγωγής, αλλά δεν είναι ελληνική, με την έννοια ότι δεν λέγεται ούτε ειπώθηκε ποτέ στην ελληνική γλώσσα. Λέγεται στα ολλανδικά, μάθαμε τώρα ότι λέγεται και στα αγγλικά της Ν. Αφρικής, αλλά όχι στα ελληνικά. Ούτε θα ήταν ακριβές να πούμε ότι η λέξη biograf — έτσι λέγεται ο κινηματογράφος σε διάφορες σλαβικές γλώσσες, π.χ. τσέχικα — προέρχεται από την ελληνική λέξη ‘βιογράφος’!

  71. Μαρία said

    54
    Το GIATI GLYKO MOU SWEET HEART μόνο στη μοντέρνα εκτέλεση το βρίσκω. Υπάρχει όμως ο κουμαρτζής.
    http://www.rebetiko.gr/news.php?id=11

  72. sarant said

    70: Biograf και στα σουηδικά, αν δεν κάνω λάθος,

  73. munich said

    @23
    νομίζω στηνΈδεσσα αυτά τα λένε ντόπικα, έτσι δεν είναι;

    @43 Φίλε Φύζιστ η δική μου γερμανική εμπειρία μου λέει ότι λένε «η ου-μπαν, η ες-μπαν» αλλά και «η Ίζαρ» και «η Σπρεε» για ποτάμια
    έχω ακούσει και από λαζοντοϊτσάκι «ο Πάσχας»

  74. spiral architect said

    Ψάχνοντας στη «Δομή» των παιδικών μου χρόνων, βρήκα το λήμμα «βιοσκόπιο» που ουσιαστικά αναφέρεται στις πρώτες μηχανές προβολής, (σαν και των αδελφών Λιμιέρ) αλλά και σε μηχανήματα ατομικής θέασης κινούμενων εικόνων μεταφερόμενα από πλανόδιους, που λειτουργούν ακόμα σε κάποιες χώρες. Οπότε, με τη λέξη «βιοσκόπιο» μιλάμε για το μηχάνημα και όχι για την αίθουσα προβολής.

    Ένας Πολωνός ντοκιμαντερίστας ο Αντρέι Φίντικ γύρισε την ταινία Το κινητό σινεμά των ονείρων, όπου ένας πλανόδιος προβάλλει ταινίες κινηματογράφου σε μια πρωτόγονη ινδική φυλή που δεν γνωρίζει καν την ύπαρξη του σινεμά.
    (για τους σινεφίλ)

    Τα βήματα των αδελφών Μανάκια και της πρώτης τους κινηματογραφικής μηχανής «Bioscope 300» αναζητεί ο σχωρεμένος Θ. Αγγελόπουλος στην ταινία του «Το βλέμμα του Οδυσσέα».
    (ομοίως ως άνω)

  75. μούμπλε-μούμπλε said

    Από φίλο κρητικό ιταλοσπουδασμένο άκουσα ότι οι κρητικοί του Βανκούβερ λένε ελεβατοράτσι και οι κρητικοί του Μοντρεάλ ασανσεράτσι. Μου ακούγεται ψεύτικο (και πόσοι είναι πια οι κρητικοί του Καναδά!), αλλά από την άλλη θα ήταν ενδιαφέρον αν οι ελληνικές διάλεκτοι όντως επιζούσαν στις …εμμμ… πιτζιν λέξεις που προσφέρονται.

  76. Ηλεφούφουτος said

    74 Όταν είδα το 74β το μυαλό μου πήγε ακριβώς στο «Βλέμμα του Οδυσσέα», όπου ο ήρωας της ταινίας αναζητά το χαμένο αγνό βλέμμα, το βλέμμα δηλαδή που δεν έχει «διαμορφωθεί» από όσα είδαν οι άνθρωποι στις οθόνες τους στις δεκαετίες που ακολούθησαν τους Μανάκηδες, όταν ο κιν/φος έγινε πια υπόθεση βιομηχανιών.

  77. Ηλεφούφουτος said

    Το «βιο-» υπάρχει και στη φιλανδική λέξη για τον κινηματογράφο: elokuva
    (elo βίος kuva εικόνα).

  78. Gpoint said

    # 68

    Χρυσή μου κοπέλλα και ο ελληνοαμερικανός ανηψιός μου λέει ακόμα την θάλασσα, λάσαλα, δεν αποδεικνύει τίποτε. Το χι έχει επικρατήσει δημιουργώντας δικές του λέξεις καθημερινής χρήσης όπως η νύχτα (αντί για νυξ-νυκτός) ή η χτένα,
    Σήμερα συνήθως λέμε ρεύμα και όχι ηλεκτρικό

    Πάω να δημιουργήσω ατμόσφαιρα για την επανεμφάνιση του τιτανοτεράστιου Πάμπλο με την ασπρόμαυρη φανέλλα- αδιάφορο αν θα παίξει καλά-η αδικία από τον Γι-Δι επανορθώνεται !

  79. Μιχαλιός said

    Bioskop ο κινηματογράφος και στα Σέρβικα (τι παράξενο!) και, φυσικά στα Ινδονησιακά, όπως εδώ: http://jadwalbioskopbandung.blogspot.gr/

  80. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    75. >>και οι κρητικοί του Μοντρεάλ ασανσεράτσι.. Μόνο του Μόντρεαλ; και της Κρήτης 🙂 (το τσι με κάπα)
    76.Οι Μανάκια
    78: χρυσή 🙂 κοπέλα 🙂 :). στω! αλλά είπα γω ότι αποδείχνει κάτι; Ήρθε το ελεχτρικό (ο λογαριασμός) λέει κι εκείνη και η μαμά της και μου σύστησαν και τον ελεχτρολόγο τους τον κυρ Γιάννη.Τί να σου πω.
    Πάντως το ελεκτρίκ νομίζω είναι της μοδός τούτο το χειμώνα 🙂 και συμπέσαμε στη Joan Baez / La Llorona που άκουγα.

  81. physicist said

    #73(β). — Αλήθεια, φίλε Μόναχε, λένε η Ου-Μπαν; Δεν τόχω ακούσει αλλά σε πιστεύω, ίσως είναι ίδιον των Ελληνοβαυαρών :P. Η Ιζάρ και η Σπρέε κάτι τρώγονται τέλος πάντων αλλά άμα ακούσω πουθενά η Δούναβη θα βάλω τις φωνές. Ωραίος ο Πάσχας. 😉

  82. Ανδρέας Καλογερόπουλος said

    Και κάτι που παρατήρησα κάνοντας μια δεύτερη ανάγνωση στο γλωσσάρι:

    Η λέξη «παρκάρω» το 1942 καταγράφεται σαν ιδιωματισμός Ελλήνων μεταναστών!

  83. sarant said

    82: Σωστά! Θυμάμαι πάντως ότι και ο παππούς μου δεν έλεγε «παρκάρω», αλλά αράζω.

  84. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Oι παλιοί σ εμάς το αράζω (αράσω)το λέγανε για ανθρώπους ή ζώα.
    Ως και το γεροντόβουϊδο
    στην πρασινάδα αράσει
    δόντια δεν έχει να μαχεί*
    μα σκιας** ανεχαράσει***
    (αλληγορική,περιπαιχτική παλιά παλιά μαντινάδα για τους μεγάλους που προσκολλώνται στις νεανικές παρέες)

    Μαχεί,μασεί,μασάει
    σκιας,τουλάχιστον
    ανεχαράσει, μυρικάζει

  85. leonicos said

    Εγώ δεν έχω ανάλογες εμπειρίες. Ξέρω όμως ελληνο-εβραϊκά όπως το αχλάρω = τρώω (αχάλ) που το έχω ξανακαταθέσει στο ιστολόγιο. Πολλές λέξεις είναι θηλυκές σε -α (π.χ, Τορά) οπότε δεν λέει κάτι.

    Έχω ακούσει επίσης από ελληνίδα των ΗΠΑ ‘ο αστυνόμος θα σε προστιμήσει’ ανάλογο με το μπουκάρω, καναλιζάρω κλπ. Έχω ακούσει επίσης πολύ ηλικιωμένη γυναίκα να λέει το λεωφορείο μπούσι, και είχα ακούσει από τον πατέρα μου ότι στα νιάτα του το έλεγαν πολλοί. Επίσης, εκτός από τη φαμίλια, στα Επτάνησα διατηρούνται πολλοί ιταλότροποι όροι όπως σέμπρος (μισακάρης), φαμέγιος, φαμελίτης κ.ο.κ.

    Προσωπικά δεν βρίσκω ενδιαφέρον το θέμα. Αυτές οι διαλεκτικές προσεγγίσεις είναι βραχύβιες και μολονότι είναι γλωσσοκοινωνιολογικά ενδιαφέρουσες, δεν είναι γλωσσολογικά ενδιαφέρουσες.

  86. Μαρία said

    83 Δεν έλεγε ρεμιζάρω;

  87. NM said

    Μαρία
    #71: Ευχαριστώ για τον λίκνο.
    #86: Οι παλιωτεροι Αθηναίοι τους οδηγούς των τραμ τους έλεγαν τραβαγιέρηδες. Εκείνους των λεωφορείων και των ταξί «σωφέρ».

  88. #85α
    Κοίτα να δεις τι έμαθα σήμερα. Υπάρχει στα γιαννιώτικα (=τη διάλεκτο της ίδιας της πόλης) η λέξη αχλάς που σημαίνει το φαγητό. Σχετικό ρήμα δεν έχω ακούσει.

  89. sarant said

    85: Σέμπρος είναι σλάβικο, όχι;

    86: Η Βαλεντίνα το έλεγε αυτό 🙂

  90. Κασσάνδρα said

    H αδελφή μου ,που έζησε πολλά χρόνια στο πρώην Βελγικό Κογκό ,ακόμα λέει ,γροσαρία ,φάμαρα ,κάφουρας(ως βρισιά)και στέκια αλλά εννοεί τις μπριζόλες.
    Κοινή καταγωγή γαλλικών και αγγλικών λέξεων;

  91. sarant said

    90: Πολύ ενδιαφέρον αυτό!

    Να πω εδώ ότι η φάμαρα πολύ με παραξενεύει, αφού το «φάρμα» και υπήρχε στα ελληνικά και δεν έχει κάποιο δύσκολο σύμπλεγμα, λέμε άρμα, τέρμα κτλ.

  92. Γιάννης said

    Διαβάζοντας το σχόλιο, παραπάνω, για την Αυστραλία και το down under, υποκύπτω στον πειρασμό και προσθέτω:
    What is an australian kiss? Like a french kiss, only down under! 😛

  93. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    73.>> νομίζω στηνΈδεσσα αυτά τα λένε ντόπικα
    Η κυρά Παρθένα, πόντια (απλή καλόκαρδη γειτόνισσα) από χωριό της Καστοριάς έλεγε «εντόπια» (δε θυμάμαι αν ήταν «στα εντόπια» ή «στην εντόπια») .Με τέσσερις συλλαβές εντόπι α.

  94. Γς said

    67:
    >Οι παλιωτεροι Αθηναίοι τους οδηγούς των τραμ τους έλεγαν τραβαγιέρηδες.

    Και τους εισπράκτορες.
    Επίσης και τους εργαζόμενους στα ‘κίτρινα’ λεωφορεία Αθηνών-Πειραιώς της ίδιας εγγλέζικης εταιρίας POWER (and TRACTION FINANCE Co).

  95. Γς said

    94 ήταν για 87

  96. Ανδρέας said

    ακόμα ένα λιθαράκι στην έρευνα
    Αιγυπτιώτικοι γλωσσικοί ιδιωματισμοί
    h**p://ekk1904.blogspot.gr/2013/02/blog-post_2793.html

  97. Μιχάλης said

    Ο θείος μου, αγράμματος χασάπης στη Μελβούρνη, μεταξύ πολλών που ήδη αναφέρθηκαν, έλεγε και το στέκι (steak) και σπέριψ (spare ribs). Πληθυντικούς δεν άκουσα ποτέ.

  98. Γς said

    Νίλα-Νείλα

    Εχουμε την νίλα (καταστροφή, κατά το Βικιλεξικό)
    Αλλά και την
    Νείλα: Καταστροφή (από τον Νείλο, υπερχείλιση νερών)!
    κατά τον Αιγυπτιώτικο λίκνο του Αντρέα (#96)

  99. sarant said

    96: Πολύ καλό, έλειπαν τα αιγυπτιώτικα!

  100. Chris Nicolatos said

    91: Στη Νότιο Αφρική λέγαμε φάμορα (με ο) την οποία την είχε ο φαμορίτης. Και ασφαλώς στη χώρα με τα πολλά χρυσορυχεία αυτά ήταν μίνες από το mines.

  101. sarant said

    100: Μίνες, το λένε καμιά φορά και στα ελληνικά της Ελλάδας (για τα ορυχεία)

  102. NM said

    Ανδρέα (#96): Απο ελληνοαιγυπτιώτες -ερασιτέχνες ψαράδες- θυμάμαι τα περίεργα ονόματα των ψαριών που χρησιμοποιούσαν. Με είχε εντυπωσιάσει ένα που το ονόμαζαν «γαλαμφίσιο» και ακόμα δεν έχω καταφέρει να μάθω σε ποιά ελλαδίτικη ονομασία αντιστοιχεί.

  103. maderius said

    να εκμεταλευτω τη αρθρο και να ζητησω μια εξηγηση τι εννοει
    το παρακατω τραγουδι
    να πω οτι ειχε αναφερθει και αλλοτε στο ιστολογιο αλλα σαφη απαντηση δεν ειχε δοθει
    ρουφος ειναι η οροφη, ο ρουφιανος η εξαρτημα του αργιλε;

    Ρε ν’ από πι, ρε ν’ από πίσω στη στρατώνα
    βαρέσαν μα, βαρέσαν μάγκα στην υπόγα
    Μπαίνει ‘νας μπα, μπαίνει ‘νας μπάτσος με το κούφιο
    Και ρίχνει μου, και ρίχνει μούσμουλα στο ρούφο
    Και κατρακύ, και κατρακύλισε το φέσι
    μας σβήνει ο α, μας σβήνει ο αργιλές στη μέση

    Και τον ανά, και τον ανάβει η κυριά Κούλα
    ρε που ‘χει τάλιρα και τσιγαριές στη ζούλα
    Γειά σου ρε Μή, γειά σου ρε Μήτσο στραβοκάνη
    που ‘σαι μαστού, που ‘σαι μαστούρι απ’ το ντουμάνι

    ταλιρα ειναι τα λεφτα η τα 5 δραμια μαυρο;
    και μουσμουλα σφαιρες η λεφτα ;

  104. sarant said

    Καλώς ήρθες.
    Μούσμουλα είναι οι σφαίρες.
    Ο ρούφος δεν είναι η οροφή και δεν είναι ο ρουφιάνος,. Το μόνο που ταιριάζει είναι εξάρτημα του αργιλέ, αλλά δεν ξέρω αν λεγόταν έτσι.
    Τα τάλιρα μπορεί να είνα και τα δύο, με πιθανότερο το μαύρο -είτε 5 δράμια είτε αξίας τάλιρου.

  105. maderius said

    επισης να πω για την λεξη τζιμανι(αν και ασχετος με τα γλωσσολογικα)
    οτι φανταζομαι οτι προερχεται απο τη λεξη G MEN που λεγανε τους πρακτορες του fbi

    αλλα νομιζω οτι δεν προερχεται απο τους ελληνοαμερικανους
    αλλα απο τους μεταφραστες(διασκευαστες) των αστυνομικων της σειρας κυριως την δεκαετια του 50
    ειναι ετσι η κανω λαθος;

  106. sarant said

    Από το G-man είναι, αλλά αν ήρθε από Μάσκες ή από ταινίες δεν το ξέρω.

  107. maderius said

    καλως σας βρηκα και ευχαριστω για τις απαντησεις

    οποτε η εξηγηση που δινεται ειναι οτι μπαινει ο μπατσος και πυροβολει οχι την οροφη(roof)
    αλλα τον αργιλε

    να πω την αληθεια εμενα θα μου αρεσε η εξηγηση οτι μπαινει και πετα λεφτα στον ρουφιανο
    αλλα δεν δενει τοσο πολυ

  108. Ανδρέας said

    NM (#102) Υπάρχει το abou galambou και σημαίνει τα καβούρια. Δεν γνωρίζω αν αυτό σχετίζεται με το γαλαμφίσιο ψάρι.

  109. ΣοφίαΟικ said

    91 Μήπως η φάμερα (φάρμα) έχει να κάνει με την προφορά της λέξης από τους αφρικανούς εργάτες- αγρότες που ίσως δεν μπορούσαν να πουν το -ρμ- ; Ή από τον αγρότη (φάμερ, για όσους δεν μπορούν να πουν το ρμ καθαρό)
    (προσπαθώ να θυμηθώ καμια πόλη στην Αφρική που να περιλαμβάνει το σύμπλεγμα και το μυαλό έχει κολλήσει)

  110. Μιχαλιός said

    109 Μα ούτε κι οι Άγγλοι προφέρουν το ρ!

  111. Μιχαλιός said

    Μήπως από το farmyard;

  112. ar said

    Εχω την εντύπωση πως οι λέξεις που ελληνοποιούνταν ήταν λέξεις που δεν υπήρχαν στα ελληνικά τη στιγμή που έφυγαν από την Ελλάδα. Αυτό λογικά θα ισχύει με όλες τις γλώσσες και όλους τους λαούς.
    Είχα ακούσει έναν ηλικιωμένο αρβανίτη να λέει «Do vete ne υπουργείο», δηλαδή θα πάω στο υπουργείο. Προφανώς για τους αρβανίτες τα αρβανίτικα είναι μια γλώσσα που έπαψε να αναπτύσεται και δεν έχουν εισαχθεί νεοι όροι.
    Το ίδιο μπορεί να άκουγες παλιότερα ένα έλληνα μειονοτικό στην Αλβανία (βορειοηπειρώτη) να μιλάει ελληνικά αλλα να χρησιμοποιει και όρους όπως televizori αντι για τηλεόραση.

  113. sarant said

    Συνήθως έτσι γίνεται, πράγματι.

    Οι μειονοτικοί το κλίνανε το τελεβιζόρι; Λέγανε «τα τελεβιζόρια»;

  114. ar said

    Ναι ακριβώς. Ή για παραδειγμα λέγαμε ένα λέκι (lek το νόμισμα της Αλβανιας), δύο λέκια κοκ

  115. Dimitrios Raptakis said

    Νίκο, το καλοκαίρι άκουσα Ελληνοαμερικάνο να λέει πως θέλει ν’αγοράσει οικοδομή με τρία φλόρια, εννοώντας ορόφους, προφανώς εκ του floor.

    Μιας και ανέφερες τον Σεφέρη, στον πρώτο τόμο των Μερών, όταν ακόμη δεν είχε μπει στο διπλωματικό σώμα, αναφέρει συχνά-πυκνά το μπούσι, το λεωφορείο. Αραγε να λεγόταν τότε στην Αθήνα;

  116. gmallos said

    Να καταθέσω κι εγώ μια εμπειρία, έστω και με μια μικρή καθυστέρηση (αφού αυτές τις μέρες είχα δουλειές -αναμόρφωση και επέκταση στο σάιτ – και τα διαβάζω μαζεμένα):

    Πριν καμιά 15αριά χρόνια έχουμε πάει στην Τουρκία και γνωριζόμαστε με Τούρκους πρόσφυγες από την Ελλάδα(!). Ο Ριζά είχε έρθει να γκιζιρίσει (γκιζίρ = περιήγηση) και μας κάλεσε και σπίτι του.
    Πάμε λοιπόν σπίτι του στο χωριό κι έρχονται και οι γυναίκες (οι αδερφές του, που δεν κυκλοφορούν γενικά) κι η γιαγιά (90 φεύγα τότε, αυτή που είχε μετακινηθεί αναγκαστικά) ν’ ακούσουν τη γλώσσα της πτρίδας(!). Κι η διαπίστωσή της:
    «Εσείς τα ελληνικά τα μιλάτε ωραία. Εμείς τα χαλάσαμε» εννοώντας ακριβώς αυτό το ανακάτεμα με ντόπιες λέξεις αφού όταν πήγανε οι ντόπιοι του διώχνανε αφού δεν ήταν Τούρκοι αυτοί που «δεν ξέρανε νερό να ζητήσουνε να πιούνε, ψωμί να γυρέψουν να φάνε».

  117. sarant said

    115: (Αυτό το ξέχασα, συγνώμη Δημήτρη)
    Ναι, το λέγαν το μπούσι τότε.

    116: Ενδιαφέρον!

  118. Theo said

    @73:
    Στην Έδεσσα τα λέμε «ντόπικα».

  119. Theo said

    Το 118 απευθυνόταν περισσότερο προς την Έφη Έφη (σχ. 93). Ο munich στο σχ. 73 καλά το έγραψε.

  120. jsalatas said

    Μόλις άκουσα από ελληνοαμερικάνους την φράση
    «Μπιλοζίριασε και φριζάρισαν τα λεκια»
    η θερμοκρασία έπεσε κάτω από το μηδέν (below zero) και πάγωσαν (freeze) οι λίμνες (lakes)

    Δεν ξέρω αν χρησιμοποιειται στην πράξη ή αν απλά πρόκειται απλά για γλωσσικό αστείο.

  121. Marapostl said

    Κάποτε μιλώντας με Ελληνογερμανοαμερικανίδα έμαθα πως είχε παντρευτεί ένα … ρουφιάνο! (Roofer!)
    Επίσης, ο ανιψιός μου μεγαλώνοντας στη ΝΥ με γονείς αποκλειστικά ομιλούντες την Ελληνική – και όχι Ελληνοαμερικάνικα – στα 4 του προέτρεψε το μπαμπά του: Ντάντι, Ντάντι, πότε θα πάμε να μαζέψουμε τα … λήβια;!; (leaves) Σίγουρα, τη λέξη την έπλασε, διότι κανένας μας δεν την ήξερε καν.
    Το ίδιο παιδί είπε αργότερα, όταν τον πρωτοπήγα στον κινηματογράφο: «πήγα με τη θεία σινεμά και είδαμε τελεόραση!»

  122. sarant said

    121 Ευχαριστούμε!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: