Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

εία ή ία; Το φριχτό δίλημμα

Posted by sarant στο 23 Φεβρουαρίου, 2017


Τις προάλλες, στα σαββατιάτικα μεζεδάκια μας, είχα παραθέσει ένα απόσπασμα από κάποιον δημοσιογράφο, και το σχολίαζα. Το απόσπασμα περιείχε τη λέξη «κατασκοπεία», έτσι γραμμένη, ενώ εγώ στον σχολιασμό μου έγραφα «κατασκοπία». Μια φίλη που το είδε, μου έστειλε προσωπικό μήνυμα (στο ίνμποξ, που λέμε στο Φέισμπουκ) για να το διορθώσω. Οπότε, γράφω το σημερινό άρθρο.

Κατασκοπία ή κατασκοπεία;

Ο κανόνας που μαθαίναμε στο σχολείο είναι πως όταν το θηλυκό ουσιαστικό παράγεται από ρήμα σε -εύω, τότε γράφεται με -εία, αλλιώς με -ία: πορεύομαι — πορεία, ερμηνεύω — ερμηνεία αλλά υπουργός — υπουργία (μόνο ο Άδωνης γράφει «επί υπουργείας μου»).

Ρήμα «κατασκοπεύω» υπάρχει, και γι’ αυτό η σχολική ορθογραφία γράφει «κατασκοπεία». Όμως, ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι το ρήμα είναι μεταγενέστερο, και ότι η «κατασκοπία» παράγεται από τον κατάσκοπο, επομένως το γράφει «κατασκοπία».

Η κατασκοπ*α είναι ένα από τα διττογραφούμενα θηλυκά ουσιαστικά στα οποία παρουσιάζεται το φριχτό δίλημμα «-εία ή -ία», ένα από τα πιο μπελαλίδικα θέματα της ορθογραφίας μας και από τα πιο δύσκολο να διδαχτούν, διότι οι μαθητές ή ο δάσκαλος δεν είναι ετυμολόγοι να ξέρουν αν το αυγό έκανε την κότα ή η κότα το αυγό, αν δηλαδή πρώτα εμφανίστηκε το ρήμα κατασκοπεύω και μετά η κατασκοπεία και ο κατάσκοπος ή αν ο κατάσκοπος γέννησε την κατασκοπία.

Ας πούμε, γιατί η εταιρεία γράφεται με -ει- ενώ δεν υπάρχει ρήμα «εταιρεύω»; Διότι, λέει ο Μπαμπινιώτης, παράγεται από το επίθετο «εταιρείος» και όχι απευθείας από τον εταίρο. Οι αρχαίοι την έγραφαν και με ΕΙ και με Ι.

Άλλοτε, υπάρχει ρήμα σε -εύω, αλλά το ουσιαστικό το γράφουμε με -ία, όπως στην αμνηστία (παρόλο που υπάρχει ρήμα «αμνηστεύω»).

Πολλές φορές υπήρχε στα αρχαία ρήμα σε -εύω αλλά δεν υπάρχει σήμερα. Στην περίπτωση αυτή ανήκει η αλαζονεία. Μαθαίνει ο φουκαράς ο δάσκαλος στο παιδί πως όταν το ουσιαστικό παράγεται από ρήμα σε -εύω θέλει -εία (πορεύομαι – πορεία) ενώ όταν παράγεται από ουσιαστικό θέλει -ία (έμπορος – εμπορία). Και γράφει το παιδί «αλαζονία» από τον αλαζόνα και του λέει ο δάσκαλος όχι, είναι «αλαζονεία» από το αλαζονεύομαι· οπότε το παιδί απογοητεύεται και τα γράφει σε γκρίκλις να ξεμπερδεύει. (Φυσικά δεν ήμασταν παρόντες την ώρα που γεννιόταν η λέξη για να ξέρουμε ποιος τη γέννησε και από πού· επειδή οι αρχαίοι την έγραφαν με αλαζονεία κυρίως και πολύ λιγότερο αλαζονία, υποθέτουμε ότι προέρχεται από το αλαζονεύομαι).

Μια άλλη περίπτωση είναι η ομηρία, που το ΛΚΝ τη γράφει με Ι, ομηρία, διότι την παράγει από τον όμηρο. Ο Μπαμπινιώτης τη γράφει ομηρεία, με ΕΙ, διότι την παράγει από το ομηρεύω.

Και το πιο γνωστό διττογραφούμενο είναι βέβαια η εφορία/εφορεία. Το ΛΚΝ δέχεται και τις δύο γραφές, και τείνει να κάνει μια διάκριση, δηλαδή γράφει εφορΙα την υπηρεσία που μαζεύει τους φόρους και εφορΕΙα τη διοικητική αρχή που εποπτεύει μια δραστηριότητα -π.χ. Εφορεία Αρχαιοτήτων. Ο Μπαμπινιώτης τα γράφει όλα με ι, εφορία αλλά αναφέρει και την εναλλακτική γραφή.

Άλλες δυο λέξεις στις οποίες ο Μπαμπινιώτης διαφωνεί με το ΛΚΝ και με τη σχολική ορθογραφία είναι η αντιπροσωπεία (που τη γράφει αντιπροσωπία διότι την παράγει από τον αντιπρόσωπο και όχι από το αντιπροσωπεύω) και η συνοδεία (που τη γράφει συνοδία, διότι την παράγει από τον συνοδό).

Στην περίπτωση της συνοδείας έχουμε μια εκδήλωση του δόγματος Μπαμπινιώτη για απόλυτη πρωτοκαθεδρία της ετυμολογίας, του δόγματος που κάνει κουττά τα αγώρια. Αν γράψεις «συνοδία» αλλά «περιοδεία», με το δίκιο τους οι μαθητές θα αγανακτήσουν. Ωστόσο, δεν είναι οι μπαμπινιώτικες παραξενιές που δημιούργησαν το πρόβλημα, το πρόβλημα είναι υπαρκτότατο και ως τώρα έχουμε φτάσει μόνο στη μέση, έχουμε κι άλλη ανηφόρα.

Διότι, κι αν ακόμα καταλήξουμε ποια τα απλά θηλυκά γράφονται σε -εία, σε πολλές περιπτώσεις η ορθογραφία των σύνθετων ουσιαστικών μεταβάλλεται.

Έτσι, έχουμε

δουλεύω – δουλεία, αλλά εθελοδουλία,
θρησκεύομαι – θρησκεία, αλλά ανεξιθρησκία
καπηλεύομαι – καπηλεία, αλλά αρχαιοκαπηλία, πατριδοκαπηλία.
λατρεύω – λατρεία, αλλά -> αρχαιολατρία, φυσιολατρία
πορεύομαι – πορεία, αλλά -> πρωτοπορία, αεροπορία,

Αυτό επιφανειακά φαίνεται ανακολουθία: η πρώτη μας σκέψη είναι πως, αφού γράφουμε π.χ. λατρεία, πρέπει να γράψουμε και ειδωλο-λατρεία. Η απάντηση εδώ είναι ότι η ειδωλολατρία παράγεται από τον ειδωλολάτρη και όχι από το είδωλο και τη λατρεία -αλλά βέβαια αυτό δεν μπορεί να το ξέρει ή να το βρει κάποιος αμύητος, πρέπει να μάθει έτσι τη λέξη.

Ακόμα και ο μέγιστος Κωστής Παλαμάς είχε παραξενευτεί. Το 1928 κυκλοφόρησε ένα πρωτοποριακό λογοτεχνικό περιοδικό που είχε, ακριβώς, τον τίτλο Πρωτοπορία. Η Πρωτοπορία προπαγάνδιζε την υιοθέτηση του λατινικού αλφαβήτου και της φωνηματικής ορθογραφίας για τη νέα ελληνική γλώσσα -τα αρχαία θα συνέχιζαν να γράφονται με το ελληνικό. Θα το συζητήσουμε ίσως μιαν άλλη φορά αυτό το θέμα, που τότε φαινόταν ελκυστικό επειδή είχε προηγηθεί ο γλωσσικός άθλος του Κεμάλ στην Τουρκία. Πάντως, ο Παλαμάς δεν συμφωνούσε με την πρόταση της Πρωτοπορίας και έστειλε στο περιοδικό ένα γράμμα στο οποίο, αφού πρώτα παίνευε τα σονέτα του Φώτου Γιοφύλλη, του διευθυντή του περιοδικού, εξέφραζε τις διαφωνίες του και διαμαρτυρόταν για το Ι της επωνυμίας -Γιατί ΠρωτοπορΙα; Όλα θα τα απλοποιήσετε πια; Τότε να σας γράφουμε «Γιοφύλη», είπε.

Δεν είχε δίκιο ο Παλαμάς. Η πρωτοπορία έτσι γραφόταν, με Ι, σε όλα τα λεξικά, διότι παράγεται από τον πρωτοπόρο. Ωστόσο είναι εύλογο να παραξενεύεται κανείς με την φαινομενική ασυνέπεια.

Υπαρχουν και χειρότερα. Το ερώτημα, αν η σύνθετη λέξη προέρχεται από το απλό ρήμα ή από σύνθετο ουσιαστικό μερικές φορές είναι εξίσου δύσκολο να απαντηθεί όσο και το ερώτημα αν η κότα έκανε τ’ αυγό ή το αυγό την κότα. Για παράδειγμα, η εθνοκαπηλεία είναι σύνθετο του καπηλεία ή παράγωγο του εθνοκάπηλος; (Το ΛΚΝ και το Αντίστροφο να γράφουν εθνοκαπηλεία, ο Μπαμπινιώτης εθνοκαπηλία).

Τι γίνεται έπειτα με τις λαγνείες; Ο Μπαμπινιώτης έχει πέντε τέτοια σύνθετα και γράφει: κοπρολαγνία, ουρολαγνία αλλά αλγολαγνεία, λεξιλαγνεία, τρομολαγνεία. Η διαφορά δεν εξηγείται ετυμολογικά, προφανώς κάποια από τα παραπάνω είναι προϊόν απροσεξίας αλλά δεν ξέρουμε ποια. Το ΛΚΝ πάλι γράφει «κοπρολαγνΕΙα» -τις άλλες τέσσερις λέξεις δεν τις έχει.

Από την άλλη οι μαντείες (χαρτομαντεία, καφεμαντεία, λεκανομαντεία) γράφονται όλες με ΕΙ, όπως και η απλή λέξη, ίσως επειδή πολλές -μαντείες είχαν οι αρχαίοι και τις έγραφαν με ΕΙ.

Δυο ιδέες έχουν προταθεί για να εξορθολογιστεί κάπως το πρόβλημα.

Η πρώτη ιδέα είναι να πούμε ότι όπως γράφουμε τα απλά θα γράφουμε και τα σύνθετα -δηλαδή πορεία-πρωτοπορεία, λαγνεία-τρομολαγνεία, μαντεία-χαρτομαντεία, καπηλεία-πατριδοκαπηλεία. Καλό ακούγεται εκ πρώτης όψεως, αλλά θα γράψεις τάχα *αεροπορεία, *απορεία, *εμπορεία;

Η δεύτερη ιδέα είναι να πεις ότι όλα τα απλά σε -εία, κάνουν σύνθετα σε -ία. Αυτό καλύπτει βέβαια τις περιπτώσεις της εθελοδουλίας, της πρωτοπορίας και της πατριδοκαπηλίας, αλλά αν γενικευόταν θα μας επέβαλλε να γράφουμε π.χ. *παραπαιδία, *χημειοθεραπία ή *αντιβασιλία.

Οπότε, οι εξαιρέσεις είναι ατίθασες και δεν συμμορφώνονται εκτός αν φέρουμε τον Κεμαλ. Μάλλον θα χρειαστεί να μάθουμε μία προς μία τις περιπτώσεις -και αφού το ΛΚΝ είναι ονλάιν, να το ακολουθούμε όταν έχουμε αμφιβολία.

Ή να περιμένουμε να βγει ονλάιν και το Χρηστικό, διότι αυτό έχει την προπορεία και την οπισθοπορεία (και τις γράφει έτσι, με ΕΙ) που τα προηγούμενα λεξικά δεν τις είχαν. Η οπισθοπορεία είναι λέξη που χρησιμοποιείται και τη δημόσια διοίκηση π.χ. στις δοκιμασίες για την άδεια οδήγησης και παλιότερα την είχα βρει γραμμένη και με ι. Πιο λογικό φαίνεται όμως να γράφεται με ει, όπως άλλωστε και η μοτοπορεία, νεολογισμος για διαδηλώσεις διαμαρτυρίας που γίνονται με μοτοσικλέτες.

Ή πάλι να τα γράφουμε όλα με γκρίκλις να ησυχάσουμε.

 

Advertisements

178 Σχόλια to “εία ή ία; Το φριχτό δίλημμα”

  1. Γς said

    Καλημέρα

    Τα Σκόπια ή η Σκοπία [Φυρόμ];

    Λεώ;

  2. Γς said

    ή

    Λεώ;

  3. ndmushroom said

    Οία, και το λύσαμε άπαξ δια παντός 🙂

    Και τώρα που την έγραψα την κρυάδα μου, ας διαβάσω και το άρθρο…

  4. Γς said

    >Η κότα ή το αυγό;

    Ο κόκορας παίζει;

    Κι έχεις τον Ξενοφώντα τον Μουσά τώρα στον ΣΚΑΙ να προσπαθεί να εξηγήσει τα των εξωπλανητών, που έγιναν ξαφνικά της μοδός και θα φορεθούν πολύ.

  5. Γς said

    3:

    >Οία, και το λύσαμε άπαξ δια παντός

    Και δεν έβρισκα πως να την πασάρω την Οία

  6. Babis said

    «Η εξαίρεση επιβεβαιώνει τον κανόνα»

    Από του γλωσσικούς κανόνες βγήκε η έκφραση.

  7. Θρασύμαχος said

    Μόλις λυθεί το σημερινό δίλημμα, να πιάσουμε το
    υποχωρώ>υποχώρΗση αλλά καταχωρίζω>καταχώρΙση,
    και αργότερα το
    θησαυρός>θησαυροφυλάκΙο αλλά υποθηκοφύλαξ>υποθηκοφυλακΕίο

  8. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    7 Η καταχώρ*ση είναι απο μόνη της ένα δίλημμα -αλλά θα θεωρήσουμε αποδεκτούς και τους δύο τύπους

    Σχόλιο στο Φέισμπουκ, από φίλο σιδηροδρομικό:
    Κι εμείς στο Σιδηρόδρομο ταλαιπωρούμαστε με το «βραδυπορία» («μηχανοδηγέ πήγαινε σιγά»). Πάρα πολλοί το γράφουμε και μάς ξεφεύγει ως «βραδυπορεία». «Είναι από το ‘βραδυπορώ'».

  9. Ποντικαρέος said

    Μεταξύ σοβαρού και αστείου(*) τα γκριγκλις δε λύνουν το πρόβλημα. Στο Π.Ν. όταν υπηρέτησα (πριν από 10 χρόνια) οι επικοινωνίες μέσω τέλεξ γίνονταν (για πρακτικούς λόγους) σε με λατινικούς χαρακτήρες (γκριγκλις δηλαδή) αλλά κρατούσαμε την ελληνική ορθογραφία (χωρίς τόνους προφανώς). Οπότε εάν έπρεπε να χρησιμοποιηθεί λέξη με διπλή ορθογραφία το πρόβλημα παρέμενε.

    (*) ή με ταξί σοβαρού και αστείου για να θυμηθούμε το κρύο ανέκδοτο.

  10. Πέπε said

    Καλημέρα.

    > > και η συνοδεία (που τη γράφει συνοδία, διότι την παράγει από τον συνοδό)

    Από παλιά είχα σκεφτεί ότι, όταν μιλάμε (γράφουμε) για μουσική, θα έπρεπε να γράφουμε συνωδία.

    Αλλά ούτε το εισηγήθηκα, ούτε εγώ το γράφω. Μην τρελαθούμε και τελείως!

    _____________________

    Κάποτε είχα κάνει μια πρακτική διαπίστωση, ότι τα εις -εία μπορούμε να τα βρίσκουμε όχι μόνο από το ρήμα εις -εύω αλλά και από άλλη μια περίπτωση, αλλά δεν μπορώ να τη θυμηθώ… Από επίθετα με κάποια κατάληξη;…

    ______________________

    Πάντως στο ζήτημα του αν και πότε τα σύνθετα ακολουθούν τα απλά ή διαφοροποιούνται, ας μην τσουβαλιάζουμε την αεροπορία (σύνθετο με ουσιαστικό) μαζί με την εμπορία (σύνθετο με πρόθεση): η σύνθεση με προθέσεις ακολουθεί χώρια κανόνες.

    ______________________

    Αν επανερχόμασταν στον παραδοσιακό κανόνα, απλοποιώντας τον σε δύο σημεία, δε θα γινόταν δουλειά; Τα δύο σημεία είναι: (α) ότι αν υπάρχει ρήμα σε -εύω, να θεωρούμε πάντοτε συμβατικά ότι το ουσιαστικό βγαίνει από εκεί, και (β) ότι αν δεν υπάρχει τέτοιο ρήμα, να παραβλέπουμε το ότι μπορεί να υπήρξε στ’ αρχαία.

  11. spatholouro said

    #7

    1) Εάν υπήρχε «υποχωρίζω», θα είχαμε «υποχώριση». Αφού έχουμε «υποχωρώ», προκύπτει μόνο «υποχώρηση». Αντιστοίχως, όσοι δέχονται την «καταχώρηση» έτσι ορθογραφημένη, την παράγουν από το «καταχωρώ», ενώ όσοι (όπως ο υποφαινόμενος) γράφουν «καταχώριση» την παράγουν από το «καταχωρίζω». Έτερον εκάτερον.

    2) Τα σύνθετα σε –φυλάκιο και –φυλακείο.
    Τα παροξύτονα σύνθετα σε –φυλακείο δηλώνουν κυρίως τόπο (π.χ. αρχιφυλακείο, δασοφυλακείο, υποθηκοφυλακείο), ενώ τα προπαροξύτονα σε –φυλάκιο δηλώνουν κυρίως τον περιέκτη αντικειμένων, πραγμάτων κλπ (μερικές φορές πρόκειται επίσης για κτήριο, αλλά η έμφαση είναι στο περιεχόμενο). Π.χ. θησαυροφυλάκιο, χαρτοφυλάκιο, οστεοφυλάκιο
    (Babis, “Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών”, σελ. 968)

  12. Παναγιώτης Κ. said

    Γράφτηκε πριν λίγο καιρό ότι κάποια δασκάλα μοίρασε στα παιδιά φωτοτυπίες με άρθρο του Sarant.
    Αξίζει η δασκάλα αλλά και όσοι ασχολούνται με τη γλώσσα να επαναλάβουν την ιδέα εκείνη δίνοντας σε φωτοτυπίες και το σημερινό άρθρο!
    Νομίζω ότι τα παραδείγματα που δίνονται καλύπτουν πολλές περιπτώσεις.
    Το βρήκα αρκετά διαφωτιστικό. Τα παιδιά, που αφομοιώνουν εύκολα, πολύ θα ωφεληθούν αν το διαβάσουν!

  13. Πέπε said

    @10:
    > > ότι να … […] και (β) ότι να…

    Ό,τι να ‘ναι.

  14. ΓιώργοςΜ said

    Εγώ καταλαβαίων πως έχουμε πιάσει το λεξιόγιο του Χάντοκ, χτες το bachi-bouzouk σήμερα το anacoluthe – όλα τα άλλα είναι προφάσεις 🙂

    Καλημέρα!

  15. ΓιώργοςΜ said

    *καταλαβαίνω

  16. Παναγιώτης Κ. said

    @3. Απολαύσαμε χρώματα πανέμορφα τούτες τις μέρες προς τη μεριά του Ολύμπου καθώς ο ήλιος δύει!

  17. Μεταφραστής said

    Συμφωνώ να απλουστευθεί η ορθογραφία της ελληνικής γλώσσας και να γίνει φωνητική.
    Αυτό σημαίνει ότι, με λίγες εξαιρείσεις όταν φωνητικά όμοιες λέξεις έχουν διαφορετική σημασία, θα έπρεπε να γράφουμε ως ακουλούθως:
    Αφτό θα διεφκολίνι κε τιν εκμάθισι τις αρχέας μορφίς τις ελινικίς γλόσας, αφού ι μαθιτές θα έχουν τιν δινατότιτα να μαθένουν κε τιν σοστί προφορά τις αρχέας μορφίς τις ελινικίς γλόσας, ι οπία ίταν φονιτικί.
    Διλαδί θα μαθένουν ότι το ω ίνε μακρό ο κε προφέροντάς το μακρό δεν θα δισκολέβονται να το γράψουν σοστά ος ω κε όχι ο. Το η θα το προφέρουν μακρό ε, π.χ. στιν λέξι «ήταν», διλαδί θα το προφέρουν μακρό ε, σιρτό θα το έλεγα διαφορετικά. Με αφτόν τον τρόπο, θα αρχίσουν κε σε άλες χόρες να μαθένουν τιν αρχέα ελινικί προφορά σοστά, τιν οπία αρχέα ελινικί γλόσα τιν προφέρουν όπο τεριάζι στιν δικί τους γλόσα.

    Σας άρεσε το γραφτό μου σε απλουστευμένη μορφή; Έτσι θα έπρεπε να γράφουμε. Η δυσκολία στην ορθογραφία της ελληνικής γλώσσας πρωτοπαρουσιάστηκε όιταν η προφορά κατά την ελληνιστική περίοδο απλουστεύθηκε, αλλά η ορθογραφία περέμεινε όπως ήταν παλαιότερα.
    Η προφορά απλουστεύθηκε εκείνον τον καιρό, όταν έμαθαν άλλα έθνη ελληνικά και κατά μέρος η ελληνική γλώσσα έγινε η μητρική γλώσσα αυτών των εθνών.
    Ας απλουστεύσουμε την ορθογραφία, ώστε και την αρχαία ελληνική γλώσσα να μπορούμε να την προφέρουμε σωστά και την νέα ελληνική γλώσασ να μπορούμε να την γράφουμε όπως ταιριάζει στην σημερινή μορφή της.

  18. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    14 Λες να βάλουμε μετά για το εκτόπλασμα;

    10 Σε -εια γράφονται και όσα παράγονται από επίθετα σε -ής, αλλά εκεί είναι προπαροξύτονη η λέξη π.χ αμαθής – αμάθεια. Υπάρχουν και στο θέμα αυτό κάποιες καραμπόλες, π.χ. πώς η εχεμυθία έγινε εχεμύθεια.

  19. Παναγιώτης Κ. said

    @6. Εγώ πια δεν το λέω » η εξαίρεση επιβεβαιώνει τον κανόνα» γιατί το βρίσκω ασαφές. Λέω: «Αφού υπάρχει εξαίρεση σημαίνει πως υπάρχει και κανόνας».
    ( Η αλλαγή αυτή είναι μία από τις πολλές προσφορές του ιστολογίου!)

  20. sarant said

    17 Θα το συζητησουμε σε κάποιο άρθρο αυτό το θέμα

  21. Νέο Kid L'Errance d'Arabie said

    Σιγά να μη λύσ’ του θέμα η φουνιτικί ουρθουγραφεία…

  22. Νέο Kid L'Errance d'Arabie said

    18. Δεν χρειάζεται να βάλεις για το εκτόπλασμα .Το τρώμε στη μάπα κάθε μέρα … (το γςόπλασμα)

  23. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα !
    Δε βρήκα πουθενά νομίζω στις αναφορές την εταιρ*α, που τολμών να πω ότι έχει εξίσου ισοδύναμες και τις δύο γραφές.

  24. Πέπε said

    @12:
    Κατά καιρούς έχω αναφέρει διάφορα δράματα που έζησα με μαθητές που αγνοούσαν όσα δεν περίμενα να αγνοούν.

    Μια φορά όμως έτυχα και σε μια τάξη με πολύ καλό επίπεδο. Οι περισσότεροι μαθητές ήξεραν καλά ελληνικά για την ηλικία τους, και στις συζητήσεις προέκυπτε ότι ήξεραν κι άλλα. Μαθητές όμως ήταν: ακόμη μάθαιναν. Έκαναν κι αυτοί τα λάθη που αρμόζουν στο επίπεδό τους – όχι να μην ξέρουν την ορθογραφία στοιχειωδών λέξεων, αλλά να μπλέκονται π.χ. καμιά φορά σε περιόδους υπερπολυσύνθετου υποτακτικού λόγου και να χάνουν τη σύνταξη, και τέτοια. Ήταν Β’ Λυκείου, ήδη στο τρένο των πανελλαδικών, οπότε από τα φροντιστήρια έκθεσης ασκούνταν συστηματικά στον ξύλινο λόγο.

    Σ’ αυτούς, είχα πάει μια φορά ένα άλλο κείμενο του Sarant, που πλέον δεν το καλοθυμάμαι αλλά πρέπει να έλεγε για τις δέκα (;) ασθένειες που προσβάλλουν όσους προσπαθούν να κάνουν στυλ με λάθος τρόπο: σχιζολεξία, εισαγωγικομανία κλπ.. Συνέβη προ 4 ή 5 ετών, άρα το κείμενο είναι τουλάχιστον από τότε ή παλιότερο.

  25. Πάνος με πεζά said

    Κι άλλη φορά θα διαβάζω καλύτερα… 🙂

  26. Παναγιώτης Κ. said

    @10.Στα 45-άρια δισκάκια λαϊκής μουσικής και στην ετικέτα τους έγραφε. «Συνοδία λαϊκής ορχήστρας». Θυμάμαι σωστά;

  27. Πάνος με πεζά said

    @ 11 : Νομίζω ότι υπάρχει και καταχωρίζω, και καταχωρώ. Γι αυτό υπάρχει καταχώρηση και καταχώριση. Τώρα, ποια είναι ποια, θα σε γελάσω… Καταχώριση νομίζω είναι η εγγραφή (σε μητρώο), καταχώρηση η διαφημιστική καταχώρηση, η επισύναψη.
    Επίσης υπάρχει φωτογράφιση και φωτογράφηση – με το ίδιο νόημα φυσικά.

  28. Πέπε said

    @17:
    Γιατί να τεθεί ο στόχος να προφέρουμε τ’ αρχαία όπως προφέρονταν; Θα υπάρξει κάποιο συγκεκριμένο κέρδος;

    Προφέροντάς τα όπως προφέρουμε τα νέα ελληνικά, αντιλαμβανόμαστε τη συνέχεια. «Η βουλή και ο δήμος» σημαίνει «η βουλή και ο δήμος», απλό δεν είναι; (Λέω τώρα ένα πρόχειρο παράδειγμα, δήμος δεν είναι ακριβώς το ίδιο αλλά καταλαβαίνεται το πόιντ.)

  29. Triant said

    Καλημέρα.

    21
    Από πότε ο αγρότς έγινε αγρότης; Δυστυχώς μου φαίνεται τεχνητό και επιτηδευμένο για να κάνει καριέρα στο φατσοκιτάπ’.

  30. Πέπε said

    @28
    Ναι, το πόιντ καταλαβαίνεται από μόνο του…

    Καλικάντζαρους έπιασε σήμερα το πληκτρολόγιό μου!

  31. Παναγιώτης Κ. said

    @22. Μη γίνεσαι σκληρός!
    Δεν διάβασες το ωραίο κείμενο που έγραψε την περασμένη Κυριακή;

  32. leonicos said

    Γς, εγώ σας περίμενα από το πρωί, δες το χθεσινό κάτω κάτω, αλλά είχα δουλειές και το παράτησα.

  33. leonicos said

    12 Παναγιώτη, επικροτώ

    Το άρθρο και βάζει και λύνει αρκετά καλά το πρόβλημα

  34. spiral architect said

    Καλημέρα.

    Αστρονομία και όχι αστρονομεία.

  35. sarant said

    29 E ναι

    24 Αυτο θα εννοείς:
    https://sarantakos.wordpress.com/2014/02/06/12neokath/
    αλλά στο ιστολόγιο το έβαλα σχετικά πρόσφατα. Πιο πριν το είχα στο παλιό μου σάιτ.

  36. leonicos said

    10 Πέπε

    εξαρτάται αν η μουσική συνοδεύει ή αν συνάδει. Από το άδω βγαίνει -ωδία, μελωδία, ραψωδία

  37. Νέο Kid L'Errance d'Arabie said

    31. Παναγιώτη, μην πέφτεις στην παγίδα της γουςοσυμπάθειας, γιατί μπορεί να σε οδηγήσει στο point of no return , δηλαδή την ιταμή γουςοφιλεία! Είναι αρκούντως μαλαγάνας και κουτοπόνηρος, και ποστάρει όταν ζορίζεται δακρύβρεχτες μυνχάουζεν «ιστορίες»…

  38. tamistas said

    genikws polles anwmaleies…

  39. Avonidas said

    Καλημερα.

    Μάλλον θα χρειαστεί να μάθουμε μία προς μία τις περιπτώσεις

    Κι εμένα γι’αυτό το λογο δε με συγκινεί το δράμα των αθώων μαθητών: στο σχολείο, η λύση μου στο «πώς το γράφουμε;» ήταν «έτσι όπως το διάβασα και το θυμάμαι».

    Τώρα που μεγάλωσα, βέβαια, και γνωριστηκα με τον κο. Σπελ Τσεκερ, έχει σκεβρωσει καπως η άλλοτε αλάνθαστη ορθογραφία μου…

  40. Avonidas said

    Ή πάλι να τα γράφουμε όλα με γκρίκλις να ησυχάσουμε.

    Ela, mhn akouw ahdeies 😛

  41. spatholouro said

    #18/10
    Ναι, είναι καραμπινάτο λάθος το «εχεμύθεια» (αντί του «εχεμυθία», όπως και «ακριτομυθία», «στιχομυθία» κλπ) πλην όμως…

  42. Vrach said

    Κι ύστερα είναι και τα ουδέτερα πληθυντικού. Θεοφάνεια ή Θεοφάνια; (Είχαμε τις προάλλες έναν τέτοιον επιστημονικό καβγά για το πώς θα βάλουμε τη λέξη σε μια ανακοίνωση…)

  43. sarant said

    41 Καραμπινάτο σωστό είναι πλέον. Όπως και η περιέργεια, κι ας έλεγαν περιεργία οι αρχαίοι.

    42 Κατά σύμπτωση χτες στη Λεξιλογία ανέφερα τον παλιό κανόνα πως όταν το ουδέτερο παράγεται από όνομα θεού γράφεται με -ιο, ενώ από όνομα θνητού με -ειο: ποσειδώνιο, απολλώνιος αλλά αριστοτέλειο, δημοκρίτειο

  44. Παναγιώτης Κ. said

    @37. Δεν διατρέχουμε αυτό τον…κίνδυνο. 🙂
    Το ιστολόγιο και οι σχολιαστές…επαγρυπνούν. 🙂

  45. leonicos said

    @ Γς

    Επιστήμη και Αγία γραφή, αντιφάσκουν (αντιβαίνουν εννοεί) το ένα προς το άλλο;
    Σπουδαίο ερώτημα, αλλά λανθασμένο στη βάση του, δηλαδή ‘ψευδοερώτημα’, και όποιος το κάνει είναι ανακόλουθος και με τα δυο.
    Δεν έχει νόημα να προσπαθείς να ερμηνεύσεις το Α με τους όρους του Β και τούμπαλιν (που λέγαμε κάποτε) ακόμα και αν νομίζεις ότι τα συμβιβάζεις. Και αν προσπαθείς να φωτίσεις και τα δυο με τον προβολέα του Α ή του Β, ακόμα χειρότερα.

    Εξυπακούεται ότι έχω προσωπικές απαντήσεις σε πολλά ζητήματα, αλλά δεν κάνω τον κόπο να τα κοινοποιήσω ούτε στο ένα ούτε στο άλλο περιβάλλον, μολονότι τα έχω επενδύσει μ’ ένα αρκετά ουδέτερο και γενικώς αποδεκτό wording. Αλλά είναι wording. Την αλήθεια την ξέρει μόνο ο Θεός. Δεν ξέρω αν την αποκάλυψε σε κάποιους, οι οποίοι αναλαμβάνουν να τη μεταλαμπαδεύσουν, αλλά εγώ δεν είμαι ανάμεσά τους. Και σε ό,τι ακούω είμαι κριτικός.

    Ο Walter Thirring (Henri Poincaré Prize 2000) γράφει στο τελευταίο του έργο Cosmic Impressions, (Templeton Press, Philadelphia 2007) συνοψίζοντας τη γενικότερη αίσθηση που του έδωσαν οι τελευταίες ανακαλύψεις «In the last decades, new worlds have been unveiled that our great teachers wouldn’t have even dreamed of. The panorama of cosmic evolution now enables deep insights into the blueprint of creation…. Human beings recognize the blueprints, and understand the language of the Creator…. These realizations do not make science the enemy of religion, but glorify the book of Genesis in the Bible.»

    Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι απαντήσαμε οριστικά στο ερώτημα.

    Ένα άλλο ζήτημα είναι οι χρονολογίες, στο οποίο αρνούμαι κάθετα ν’ ανακατευτώ. Τα ‘γλυπτά’ του Ain Ghazal του Μουσείου του Αμμάν, αξίζει να πάει κανείς μόνο για το μουσείο, είναι του 10.000. Δεν έχει καμιά σημασία αν είναι του 10.000 ΒΡ (από σήμερα) ή 10.000 πΧ. Δεν χωράνε ούτε το ένα ούτε το άλλο στο 5787 των ραββίνων.

  46. Παναγιώτης Κ. said

    Στο ποσοστό που είμαστε ορθογράφοι κατά βάση έχει να κάνει κυρίως με την οπτική εικόνα που έχουμε για τις λέξεις και λιγότερο με τους κανόνες.

  47. marulaki said

    #42 Τα Θεοφάνια (η γιορτή) ή η Θεοφάνεια (η φανέρωση του Θεού);
    Με την εταιρεία, το χάος. Ψάξτε μια εταιρεία στο ΦΕΚ ΑΕ ΕΠΕ να δείτε τι γίνεται αν γράψεις με ‘-ι’ ή με ‘-ει’. Αν κάνεις λάθος στην επωνυμία δε στη βρίσκει.

  48. Corto said

    Υποθέτω ότι και η χορεία αποτελεί εξαίρεση από τον σχολικό κανόνα. Δεν φαίνεται να προέρχεται από το χορεύω, αλλά μάλλον από τον χορό.

    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CF%87%CE%BF%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%B1&dq=

  49. leonicos said

    Κιντ και οι άλλοι

    Λίγα τα λόγια σας για τον Γς, και με προσοχή

    Για τον Λεώνικο να πείτε ό,τι θέλετε.

  50. spatholouro said

    #43/41

    Και «στιχομύθεια», πλέον, γιατί όχι!

  51. Raf said

    Καλημέρα! Από τα επίμαχα άρθρα το σημερινό. Τελικά θα ανεβεί ηλεκτρονικά το Χρηστικό ή έχει παγώσει το θέμα;

  52. sarant said

    48 Βασικά, το γράφουμε «χορεία» επειδή το γράφαν έτσι οι αρχαίοι

    47 Ακριβώς, αλλά σήμερα έχουμε «τα Θεοφάνια»

    47β Ως προς την εταιρεία, φίλος νομικός έγραψε στο Φέισμπουκ:
    Για τους σχολαστικούς νομικούς η απάντηση στο δίλημμα ζωής είναι απλή: η αστική εταιρ*α γράφεται με ι, επειδή έτσι την γράφει ο Αστικός Κώδικας. Οι εμπορικές εταιρ*ες, ιδίως η ανώνυμη και η ΕΠΕ, γράφονται με ει, γιατί έτσι έχουν γραφεί στα αντίστοιχα νομοθετήματα :). Ά, όλα κι όλα, ή να ‘μαστε εννοιοκράτες και θετικιστές ή να μην είμαστε

  53. Παναγιώτης Κ. said

    @45. Το δικό μου συμπέρασμα είναι ότι δεν μπορούμε τα ζητήματα θρησκευτικής πίστης να τα δούμε με όρους ορθολογισμού. Είναι προσωπική υπόθεση του κάθε ανθρώπου να έχει τους μεταφυσικούς του προβληματισμούς και να πορεύεται με αυτούς και φυσικά να μη προσπαθεί να μας «αποδείξει» ότι αυτός έχει δίκιο.
    Αρκετοί θρησκευόμενοι αλλά και μη υποπίπτουν σε αυτό το λάθος.
    Έχω ακούσει θρησκευόμενους να μιλούν με καμάρι για εκείνους τους ιερωμένους που συμβαίνει να είναι και…αστροφυσικοί! Νομίζουν έτσι ότι κομίζουν… αποδείξεις για τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις και οι ενάντιοι ας ξανασκεφτούν τον αγνωστικισμό ή την αθεΐα τους!

  54. Alexis said

    Συμφωνώ, εν μέρει, με Αβονίδα.
    Και η δική μου απάντηση στο ερώτημα «πώς το γράφω;» είναι «έτσι όπως το έμαθα».
    Γιατί; Ετς! (ετς, ετς, που έλεγε και ο Τσοβόλας) 🙂

  55. Πάνος με πεζά said

    Το 1937 ο Σεφέρης γράφει το γνωστό ποίημα (τα) «Επιφάνια» (…κράτησα τη ζωή μου κλπ.), με «ι». Η λέξη «επιφάν*α» είναι (και) θρησκειολογική, ισοδύναμη με τα Θεοφάνια. Η εκκλησία όμως νομίζω ότι τη γράφει με «ει», σαν την επιφάνεια εργασίας, π.χ.

  56. Alexis said

    Ήξερα ότι οι αρχαίοι είχαν εταίρες αλλά και εταιρείες;;;

  57. spigaro said

    Ωχ

    «Ή πάλι να τα γράφουμε όλα με γκρίκλις να ησυχάσουμε.»

    Να πάρω ποπ – κορν ? 😉

  58. spatholouro said

    #27
    καταχωρίζω=εγγράφω σε κατάλογο/ταξινομώ

    καταχωρώ=παραχωρώ/υποχωρώ

  59. Πάνος με πεζά said

    @ 58 : Ναι, σωστό, παραχωρώ = δίνω το χώρο, όπως το ξέρουμε.

  60. Πάνος με πεζά said

    Και, κουίζάκι, ποιος διασημότατος μένει στην οδό Επιφανούς 1;

  61. smerdaleos said

    Ας πούμε, γιατί η εταιρεία γράφεται με -ει- ενώ δεν υπάρχει ρήμα «εταιρεύω»; Διότι, λέει ο Μπαμπινιώτης, παράγεται από το επίθετο «εταιρείος» και όχι απευθείας από τον εταίρο. Οι αρχαίοι την έγραφαν και με ΕΙ και με Ι.
    —-

    Καλημέρα σε όλους!

    Ο Μπαμπινιώτης μάλλον έχει μπερδέψει τα μπούτια του εδώ.

    Μια άλλη πηγή διτυπίας ι/ει είναι το αν ο παράγωγος όρος περιέχει ή όχι το θεματικό φωνήεν (δλδ το /ο/>/ε/ του επιθήματος -ος).

    ἵππ-ος > ἵππ-(ε)-ιος > ἵππιος ~ ἴππ-ειος
    , και λύκ-ος > λύκ-ε-ιος > λύκειος (το «ε» είναι ο ε-βαθμός του /ο/ του επιθήματος -ος)

    Επομένως, η εταιρεία είναι θεματικό παράγωγο του όρου ἑταῖρος, όπως τα επίθετα ἵππειος και λύκειος.

    *sm.-teros > hateros > πρωτο-ελληνικό ἅτερος (> «ανώμαλο» αττικοϊωνικό ἕτερος από αναλογική επίδραση του ε-βαθμου *sem- > hen-, όπως και στο *sm.-k’m.-tom > *hakaton > *ἁκατόν > ἑκατόν)

    https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%BC%95%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CF%82
    https://en.wiktionary.org/wiki/%E1%BC%91%CE%BA%CE%B1%CF%84%CF%8C%CE%BD

    πρώτο παράγωγο: *sm.-tr.-yos > *hataryos > *hatarʲrʲos > hatayros = ἁταῖρος (> αττικοϊωνικό ἕταῖρος)

    δεύτερο παράγωγο: *sm.-tr.-y-e-yeh2 > *hatarʲrʲ-e-yā > hatayreyā = ἑταιρεία

    Υποθέτω ότι στον όρο «ἑταιρεία» προτιμήθηκε η θεματική παραγωγή ίσως για να μπει στη μέση ένα φωνήεν, ώστε να αποφευχθεί το μεταβατικό υπερσύμπλεγμα -rʲrʲ-y-.

  62. ΓιώργοςΜ said

    52,47 Δεν έχω συναντήσει «Θεοφάνια», δεν έχει τύχει. Με την πρώτη ματιά, διαισθητικά, μου έρχεται να τα προφέρω αλλιώς, τα μεν Θεοφάνεια με σαφώς χωρισμένη την τελευταία συλλαβή, προπαροξύτονο (Θεοφά-νει-α) τα δε Θεοφάνια μονοκόμματη, παροξύτονο (Θεοφά-νια), σαν το ισπανικό περισπώμενο n (ή το καταυλακιώτικο ν, αν προτιμάτε).

  63. sarant said

    62 Τα λεξικά έτσι το έχουν, τα Θεοφάνια

    58β Σε άλλη γλώσσα όμως συνέβαιναν αυτά. Το καταχωρώ με τη σημασία δημοσιεύω αγγελία στον τύπο το καταγράφει θαρρώ και ο Δημητράκος ακόμα.

    60 Ο Επιμήκης 😉

  64. spatholouro said

    #63/58β
    Ωχ, τότε μάλλον θα μπερδεύομαι εγώ, καθότι δίγλωσσος!

  65. Πάνος με πεζά said

    Επίσης δείτε και τη διαφορά, «Φανοποιείο» αλλά «Φανοποιϊα-Βαφές».

  66. Corto said

    65:
    Πολύ εύστοχο αυτό! Επίσης (υποθέτω) και τα λοιπά αντίστοιχα, π.χ. το επιπλοποιείο, η επιπλοποίια.

  67. Πάνος με πεζά said

    Ναι, και είναι συνήθης πηγή λαθών, μια που η επιγραφοποιϊα ( 🙂 ) δε φημιζόταν ποτέ για την ορθογραφία της…

  68. Corto said

    67:
    Επίσης τα μεταλλουργεία, αλλά η μεταλλουργία.

  69. ΓιώργοςΜ said

    Για τις προτάσεις ορισμού κανόνων πάντως, αν είναι απαραίτητο να διαλέξουμε έναν, είμαι υπερ της άποψης να είναι ίδιο το σύνθετο με το απλό, αλλιώς είναι ένας κανόνας για τον κανόνα, έτσι για να έχουμε ποικιλία.
    Κάτι που γράφεται διαφορετικά πρέπει να δηλώνει κάτι με αυτή τη διαφοροποίηση. Έτσι, είναι εύλογο (65,66) ν’ ακολουθείται άλλη ορθογραφία για το κατάστημα και άλλη για τον κλάδο, αποφεύγοντας έτσι τις αμφισημίες.
    (Ευτράπελο: Θα μιλάμε για την εποποιία ξερωγώ του ’40, ενώ ο Όμηρος, αν είχε μαγαζί, θα έγραφε στην ταμπέλα «εποποιείο» 😛 )

    Ίσως τα λεξικά θα έπρεπε να προτάσσουν τον τύπο που ακολουθεί τον κανόνα αλλά να δέχονται και τον δεύτερο για ιστορικούς λόγους και ευκολία στη μετάβαση.

  70. Πάνος με πεζά said

    O κανόνας συτός (-είο, -ία) μοιάζει ισχυρότατος, ακόμα και σε υποβόσκουσα μορφή (π.χ. ραφείο, μηχανορραφία).

  71. ΓιώργοςΜ said

    67 Η επιγραφοποιία έπαψε να διακρίνεται για την ορθογραφία της, όταν άρχισε να ασκείται από οποιονδήποτε μπορούσε να βάλει γράμματα σε ένα πίνακα.
    Ο πατέρας μου πχ (τυπογράφος) συχνά κορόιδευε τις επιγραφές που είχαν πρώτα το επώνυμο και μετά το όνομα του επαγγελματία, λέγοντας «αυτό δεν είναι ταμπέλα, είναι απάντηση σε αναφορά λόχου» ή κάτι τέτοιο.

  72. Πάνος με πεζά said

    Μια εξαίρεση (; – θα μας πει ο Νοικοκύρης) είναι το συνεργείο με τη συνέργεια, που στην αρχαία της μορφή ήταν συνεργία, όπως τα σχετικά που ξέρουμε (π.χ. ανεργία, απεργία).

  73. Πάνος με πεζά said

    Αλλά ανεβάζει τόνο, οπότε πάει με άλλον κανόνα, όπως καλλιέργεια κλπ.

  74. Corto said

    Εξάλλου η συνέργεια δεν σχετίζεται άμεσα νοηματικά με το συνεργείο.

  75. spatholouro said

    #65/66
    Τα επιθήματα σε -ποιία προέρχονται από σύνθετα σε -ποιός και -ποιώ

    Τα επιθήματα σε -ποιείο προέρχονται από το το ρήμα «ποιώ»

  76. Νίκος Μαστρακούλης said

    62: Συμφωνώ, και για μένα τα Θεοφάνια θα προφέρονταν όπως τα πυροφάνια.

  77. spatholouro said

    συνεργία/καλλιεργία/περιεργία ήταν κάποτε οι ορθότεροι τύποι.

    Κατ΄αναλογία όμως προς τα παροξύτονα ουσιαστικά σε -εια, προέκυψαν τα «καλλιέργεια»/ «συνέργεια»/ «περιέργεια»

  78. spatholouro said

    παροξύτονα=προπαροξύτονα

  79. sarant said

    72 Προσωπικά προσπαθώ να αποδίδω συνεργία το synergy (καλό, που το θέλουμε) και συνέργεια τον νομικό όρο. Το αρχαίο είναι συνεργία, αλλά υπάρχει και ελληνιστικό συνέργεια.

  80. Πάνος με πεζά said

    Κι επειδή έγραψα παραπάνω, «ανεβάζουν τόνο» με αμφιβολία, η σύμβαση ποια είναι; ότι η λέξη κατηφορίζει προς τη λήγουσα; 🙂

  81. Corto said

    75:

    Για το ηλεκτρολογείο σε σχέση με την ηλεκτρολογία ισχύει κάτι αντίστοιχο;

  82. Στη λέξη μ@λ@κία όλοι συμφωνούν πως γράφεται με γιώτα… ίσως γιατί … το «ουδείς αμαλάκιστος» ισχύει !!

  83. Alexis said

    #82: Ε ναι, γιατί βγαίνει από τον μαλάκα! 🙂

  84. Πάνος με πεζά said

    Και πού να πιάσουμε το υποθηκοφυλακείο με το οστεοφυλάκιο…

  85. ΓιώργοςΜ said

    75 Δηλαδή, αν κατάλαβα καλά:
    -Το επιπλοποιείο (έπιπλο+ποιώ) είναι το μέρος όπου «ποιούνται έπιπλα.
    -Ο επιπλοποιός (έπιπλο-ποιώ) είναι αυτός που «ποιεί έπιπλα».
    -Η επιπλοποιία είνα παράγωγο του επιπλοποιού, και σαν δευτερογενές παράγωγο του έπιπλο+ποιώ γράφεται με γιώτα;

    Δεν έχω πρόβλημα να το αποδεχτώ, όμως δεν είναι και τόσο προφανές, και για να γράψει κάποιος σωστά θα πρέπει να ξέρει την ιστορία της λέξης.
    Ενώ είναι απλούστερο (και πιο λειτουργικό κτγμ) να ορίσει κανείς πως το όνομα του αφηρημένου/γενικού όρου (επιπλοποιία, φανοποιία κλπ) γράφεται με γιώτα, ενώ το ειδικό (επιπλοποιείο, φανοποιείο) με ει. Βλέποντας τη λέξη σ’ ένα κείμενο είναι επίσης ευκολότερο να καταλάβει κανείς αν αναφέρεται η λέξη σε καταστήματα ή τον κλάδο. Έτσι βλέποντας τον τίτλο «επιπλοποιεία στην Άρτα» περιμένω σελίδα του Χρυσού Οδηγούκαι «επιπλοποιία στην Άρτα» περιμένω άρθρο για την εξέλιξη της συγκεκριμένης τέχνης στην περιοχή.

  86. Avonidas said

    #82. Εμ, βεβαια. Μαλακώνω, υπάρχει. Μαλακίζω(ομαι), επίσης υπάρχει. Αλλά μαλακεύω δεν υπάρχει 😛

  87. spatholouro said

    #84
    Δες #11/2

  88. spatholouro said

    #81
    Corto, έτσι θαρρώ

  89. Γιάννης Κουβάτσος said

    Το σημερινό άρθρο, Παναγιώτη, αξίζει να μοιραστεί πρώτα στους συλλόγους διδασκόντων. 😊 Και όχι μόνο το σημερινό.
    Μήπως τελικά η φωνητική γραφή είναι μια λύση; Δεν μου αρέσει, αλλά όπως συνηθίσαμε το μονοτονικό, θα συνηθίσουμε κι αυτήν και οι επόμενες γενιές θα μας ευγνωμονούν. Λέω, μήπως;

  90. Corto said

    88:
    Spatholouro ευχαριστώ!

  91. Ριβαλντίνιο said

    ανεξιθρησκία

    Ο Ευγένιος Βούλγαρης που δημιούργησε την λέξη την έγραφε ανεξιθρησκεία. Ο άσχετος … 🙂

  92. Ριβαλντίνιο said

    υιοθέτηση του λατινικού αλφαβήτου και της φωνηματικής ορθογραφίας για τη νέα ελληνική γλώσσα

    Την πρώτη φορά που είχα γράψει το «είναι» στο τετράδιο ορθογραφίας , το είχα γράψει «ίνε». 🙂

    @ 34 spiral architect

    Αυτό το κούτσικο που πανηγυρίζει πίσω απ’την Γή είναι η Σελήνη ;

  93. Σηλισάβ said

    Ταμείο και ταμίας.
    Βασικά η γλώσσα ανήκει στους χρήστες της και όχι στους δασκάλους, τους φιλόλογους και τους Μπαμπινιώτηδες.
    Εχθρός της γλώσσας είναι η γλώσσα των πολιτκών και των δήθεν λογίων του σήμερα, με τους γελοίους αγγλισμούς τύπου «υποδομές», «πολιτικές» κλπ. Έτσι, γιατί έχω νευράκια σήμερα

  94. spatholouro said

    #85
    Επί ζητημάτων αποδοχής δεν επεισέρχομαι. Απλώς τσίταρα το τι λένε τα λεξικά.

    Επί του ζητήματος της εννοιολογικής πάντως διαφοροποίησης -ποιίας και -ποιείου, τα πράγματα δεν είναι νομίζω όπως τα περιγράφεις.

    -ποιία:
    1. παραγωγή ενός προϊόντος από κάποια βιομηχανία/βιοτεχνία
    2. η ίδια η μονάδα παραγωγής του προϊόντος
    3. το σύνολο των γνώσεων/τεχνικής που απαιτεί η παραγωγή του προϊόντος

    -ποιείο
    ο χώρος όπου παράγεται το προϊόν ή το κατάστημα πώλησής του

  95. Πάνος με πεζά said

    Και ισχύει και γενικότερα αυτό, π.χ. «Σιδηρουργείο του κυρ-Μήτσου» αλλά «Λευκοσιδηρουργία Καβάλας».

  96. Ποντικαρέος said

    Άσχετο όταν η μόδα να χρησιμοποιούν οι δημοσιοτέτοιοι(*) όρους σε ξένη γλώσσα χτυπάει κόκκινο. (Πως το λέτε εσείς εδώ γιατί δε θυμάμαι πως το λέμε εμείς εκεί – όπως έλεγε και η Βασιλειάδου στη «θεία απ’το Σικάγο»).
    http://www.thebest.gr/news/index/viewStory/430764
    (*) δημοσιογράφοι ή δημοσιοκάφροι είναι το σωστό;

  97. ΣΠ said

    Και δεν τα γράφουμε όλα τα -ια με γιώτα να ξεμπερδεύουμε; Όπως καταργήσαμε την διαφοροποίηση στην ορθογραφία της οριστικής και της υποτακτικής, όπως όλα τα παραθετικά τα γράφουμε με όμικρον (-ότερος, -ότατος), ας κάνουμε μια ακόμα απλοποίηση. Και τα «πορία» και «θρησκία» θα τα συνηθίσουμε όπως συνηθίσαμε το «νεότερος».

  98. smerdaleos said

    @85, ΓιώργοςΜ:

    Το επιπλοποιείο (έπιπλο+ποιώ) είναι το μέρος όπου «ποιούνται έπιπλα.
    -Ο επιπλοποιός (έπιπλο-ποιώ) είναι αυτός που «ποιεί έπιπλα».
    ——-

    Τα ουδέτερα εργαστήρια σε -εῖον είναι παράγωγα του nomen agentis -εύς:

    κέραμ-ος > κεραμ-εύς > κεραμ-έϝ-ιον = κεραμεῖον = «το εργαστήριο του κεραμέως»

    Η παραγωγή είναι όπως στο βασιλεύς > βασίλεϝ-ιον > βασίλειον.

    Αντίστοιχα: ῥαφ-εύς = «ράπτης» > ῥαφ-έϝ-ιον > ραφεῖον («το εργαστήριο του ραφέως»).

    βαφεύς > βαφ-έϝ-ιον > βαφεῖον

    Τώρα το «επιπλοποιείο» είναι σύγχρονος όρος που έχει δανειστεί το «-εῖον» (του -εύς) ασχέτως αν το nomen agentis επιπλοποιός δεν είναι της κατηγορίας «-εύς».

  99. Παναγιώτης Κ. said

    Έχω ένα φίλο στη Ν.Υόρκη 85 ετών όπου εδώ και δύο χρόνια τον έπεισα να γράφει στον υπολογιστή οπότε ανταλλάσσουμε ηλεμηνύματα. Οι γραμματικές του γνώσεις είναι του Δημοτικού. Στην αρχή έκανε πολλά λάθη. Οι έγγονοι τού εγκατέστησαν πρόγραμμα ορθογράφου και τώρα τα μόνα λάθη που του διαφεύγουν αφορούν λέξεις που φωνητικά είναι ίδιες γραμματικά όμως, διαφέρουν. Για παράδειγμα το ΤΟΝ και το ΤΩΝ.
    Με το περιστατικό αυτό θέλω να πω πως η γραφή με υπολογιστή μάλλον μας απαλλάσσει από την έγνοια του πως γράφεται μια λέξη. Άρα θα έχουμε κείμενα με την σωστή γραφή και όποιος θέλει να εμβαθύνει στο φαινόμενο της γραμματικής μπορεί να το πράξει. Εξάλλου τα περισσότερα πράγματα στη ζωή των ανθρώπων γίνονται χωρίς να γνωρίζουμε το πως και το γιατί.
    Όσο για μένα, …ούτε κατά διάνοια …γκρίκλις…

  100. ΣΠ said

    επειδή οι αρχαίοι την έγραφαν με αλαζονεία κυρίως και πολύ λιγότερο αλαζονία

    Περισσεύει το «με».

  101. ΣΠ said

    Προξενείο και προξενιό.
    Και ένα αστείο από τα φοιτητικά χρόνια. Ο φοιτητικός σύλλογος θα προέβαλλε την ταινία «Το προξενιό της Άννας» και είχε φτιάξει χειρόγραφες αφίσσες για να διαφημίσει την προβολή στις οποίες ήταν γραμμένο με κεφαλαία ΤΟ ΠΡΟΞΕΝΕΙΟ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ.

  102. Corto said

    Άλλο ένα θηλυκό ουσιαστικό που νομίζω δεν παράγεται από ρήμα σε -εύω είναι η χρεία:

    χρεία < χράομαι < χράω

    https://el.wiktionary.org/wiki/%CE%B5%CF%84%CF%85%CE%BC%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1

  103. (ο) ΑΚ said

    τα γκρίκλις μπορούν να γραφτούν με διάφορους τρόπους, όπως δείχνει η εμπειρία
    πχ
    eforia – eforeia
    οπότε δεν αποφεύγεται το δίλημμα: «εία ή ία;»
    ia i ia? – eia h’ ia?

  104. sarant said

    Ευχαριστω για τα νεότερα!

    103 Πράγματι, αλλά όταν γράφεις γρίκλις δεν σε κυνηγάει ο φόβος μήπως χαρακτηριστείς ανορθόγραφος, οπότε το δίλημμα αποφεύγεται στην πράξη.

  105. nikiplos said

    Καλημέρα. Σε κάθε γλώσσα υπάρχουν κανόνες που παραβιάζονται από τις εξαιρέσεις. Επομένως το καλύτερο θα είναι να συμφωνηθεί ένας ενιαίος τρόπος γραφής για όλους (ακόμη κι αν αυτός περιλαμβάνει δύο εναλλακτικούς τρόπους) και αυτός να διδάσκεται από τα σχολεία και να ακολουθείται.

    Προσωπικά γράφω: Εφορία τους ακατανόμαστους και Εφορεία για τις αρχαιότητες

    Θεωρία για την θεωρία και θεωρεία για εκείνα του Θεάτρου.
    (το τελευταίο δεν νομίζω ότι έχει σχέση με τους κανόνες που διαπραγματευόμαστε)

  106. Θρασύμαχος said

    #27/58/59/63β: Νομίζω ότι «…χωρώ» (και αντιστοίχως «…χώρηση») είναι όσα σημαίνουν κίνηση, όπως προχωρώ, αναχωρώ, υποχωρώ, αποχωρώ κλπ, ενώ «…χωρίζω» (και αντιστοίχως «…χώριση») όσα σημαίνουν ταξινόμηση ή τοποθέτηση, όπως διαχωρίζω, καταχωρίζω, αποχωρίζω κλπ. Συνακόλουθα το μεν ρήμα «καταχωρώ» μου φαίνεται ανύπαρκτο καθώς δεν το βρίσκω σε ρέον ανθρώπινο κανονικό κείμενο (=εκτός λεξικών), αντιστοίχως δε το ουσιαστικό «καταχώρηση» μου φαίνεται σύνηθες μεν αλλ’ εσφαλμένο. Με άλλα λόγια, καταλαβαίνω ότι συνυπάρχουν το «αποχωρώ» (=φεύγω) και το «αποχωρίζω» (=αποκόπτω) καθώς έχουν διαφορετική σημασία, όμως το «καταχωρίζω» έχει μόνο μιάν έννοια οπότε δεν χρειάζεται δύο ορθογραφικές εκδοχές.

  107. Πάνος με πεζά said

    Δεν ξέρω αν είναι της ίδιας ρίζας, αλλά υπάρχει «ανδρεία» και «ανανδρία».
    (Εννοώ για τις εξαιρέσεις του σύνθετου, που υπάρχει προς το τέλος του άρθρου).

  108. smerdaleos said

    @102, Corto

    Έτσι είναι. Tο «ει» του όρου χρεία (χράομαι/κέχρημαι) έχει προκύψει από την βράχυνση ᾱι>ηι>ει, όπως στο *kleh2w-id- > κλᾱϝιδ- > αττικοϊωνικό κληιδ- > κλειδ- > κλείς/κλειδίον/κλειδί (αλλά μη αττικοϊωνικό κλᾱΐς και λατινικό clāvis).

    https://en.wiktionary.org/wiki/%CE%BA%CE%BB%CE%B5%CE%AF%CF%82
    https://en.wiktionary.org/wiki/clavis#Latin

    Από το clāvem προέκυψε το δημώδες λατιινκό cljave, από το οποίο προέκυψαν μεταξύ άλλων το ιταλικό chiave και το βλαχικό cljae ~ cljai = «κλειδί».

    https://en.wiktionary.org/wiki/chiave
    https://en.wiktionary.org/wiki/cljai

  109. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Ἐνδιαφέρουσα συζήτηση, ἂν καὶ λόγῳ ἐλλείψεως χρόνου δὲ διάβασα ὅλες τὶς ἀπαντήσεις. Πρὶν μερικὰ χρόνια θὰ ἔπαιρνα συγκεκριμένη θέση κι ἴσως ἀπόλυτη. Ἀλλὰ ὅσο γερνάω, γιατὶ γερνᾶμαι κι ἐμεῖς σιγὰ σιγά, δυσκολεύομαι νὰ πάρω ἀπόλυτη θέση καὶ μᾶλλον θὰ πάω στὸν Προθάλαμο τῆς Κολάσεως σὰν τὸν Μπαμπινιώτη. Τὀ ὅλο θέμα συνιστᾶ ἀπόδειξη ὅτι ἡ γλῶσσα εἶναι τρισχιλιετής. Αὐτὰ εἶναι συνηθισμένα πράγματα στὶς τρισχιλιετεῖς γλῶσσες. Θολὰ σημεῖα στὴν ἐτυμολογία, ἀσαφεῖς ἐτυμολογήσεις, διπλὲς γραφές, καθιερωμένες γραφὲς ποὺ δὲν συνάδουν μὲ τὴν ἐτυμολογία (ἀγόρι, ὀρθοπεδικός) κοκ. Ἐδῶ ἡ γαλλικὴ γλῶσσα ποὺ δὲν τὶς λὲς καὶ νέα, ἀλλὰ σίγουρα δὲν εἶναι ὅσο παλιὰ εἶναι ἡ δική μας, καὶ ἔχει π.χ δύο γραφὲς γιὰ τὸ κλειδὶ καὶ κανεὶς δὲν τὸ θεωρεῖ πρόβλημα. Δεκτὰ καὶ τὰ δύο. Θεωρῶ λοιπὸν ὅτι ἐκεῖ ποὺ τὰ λεξικὰ δέχονται δύο γραφές, δεκτὲς καὶ οἱ δύο. Π.χ τὴν ἐταιρ*α τὴ γράφω ὅπως μοὔρθει καὶ δὲν τὴ διορθώνω, εἴτε τὴ γράψω μὲ ι εἴτε μὲ ει.Ἔχω μιὰ τάση πρὸς τὸ ι ἀλλὰ πολλὲς φορὲς τὴ γράφω μὲ ει ἐπειδὴ τὴ βλέπω συχνὰ ἔτσι γραμμένη. Κι ἀφοῦ θέλουμε ἡ γλῶσσα μας νὰ θεωρεῖται ὄχι ξεχωριστὴ ἀλλὰ μέρος τῆς ἑνιαίας τρισχιλιετοῦς ἂς σκεφτοῦμε τὸ ἑξῆς. Οἱ Ἀρχαῖοι δὲν εἴχανε βιβλία γραμματικῆς οὔτε κανόνες. Τοὺς κανόνες τοὺς διατύπωσαν κατοπινοὶ μελετητὲς γιὰ νὰ διευκολυνθοῦν καὶ νὰ διευκολύνουν ἄλλους στὴ μελέτη. Ἀλλὰ δὲ θεσπίζονται οἱ κανόνες. Οἱ κανόνες προκύπτουν ἀπὸ τὴν παρατήρηση ὅτι κάποιες λέξεις ἔχουν κοινὲς μεταπτώσεις κι ἔτσι μποροῦμε νὰ τὶς ὁμαδοποιήσουμε. Ἔτσι βρίσκουμε πρωτόκλιτα, δευτερόκλιτα κοκ, ὅμως τοὺς κανόνες δὲν τοὺς θεσπίζουν οἱ μελετητές, τοὺς θεσπίζει ὁ λόγος. Καὶ ὁ λόγος εἶναι σὰν τὴ φύση. Πολλὲς φορὲς ἡ πορεία του εἶναι ἀπρόβλεπτη. Γι’αὐτὸ καὶ ἡ γλῶσσα ἐξελίχτηκε καὶ δὲν εἶναι ἴδια μὲ τὴν ἀρχαία. Δὲ λέω βεβαίως νὰ πᾶμε στὸ ἄλλο ἄκρο. Καλὴ εἶναι ἡ γραμματική, τὸ συντακτικὸ ἀρκεῖ νὰ μὴν γίνονται ψυχαναγκασμός. Καλοὶ εἶναι οἱ κανόνες ἀλλὰ ἂν ἡ φύση τῆς γλώσσας τοὺς ξεπέρασε κι ἂν συνηθίσαμε μιὰ γραφή, καλῶς τὴ συνηθίσαμε. Δὲ χρειάζεται ἐξορθολογισμός. Στὸ κάτω κάτω τὸ ἱστολόγιο αὐτὸ ἂν μὴ τι ἄλλο, ἀγαπάει τὶς λέξεις καὶ κάθε λέξη ἔχει τὴ δική της ἰδιαίτερη ἱστορία. Ἀκόμα καὶ στὴν ἴδια ὁμάδα νὰ ἀνήκουν δύο λέξεις, εἶναι ξεχωριστές. Ἡ μία μπορεῖ νὰ εἶναι ἐπιθετικὸς κι ἡ ἄλλη νὰ κάθεται τέρμα.

  110. ΓιώργοςΜ said

    94, 98 ευχαριστώ! [εχμ-γκουχ] αεί διδασκόμενος.

  111. Θρασύμαχος said

    #11: Τόπο υποδηλώνουν και οι δύο τύποι. Η διαφορά έγκειται στο ότι το μεν «…φυλάκιο» είναι πραγματοπαγές, παράγεται δηλαδή από το εκεί περιεχόμενο αντικείμενο, εκεί όπου βρίσκονται ο θησαυρός ή τα οστά, το δε «…φυλακείο» προσωποπαγές, παράγεται δηλαδή από τον εκεί εδρεύοντα αξιωματούχο, εκεί όπου δουλεύουν ο υποθηκοφύλακας ή ο αρχιφύλακας. Νομίζω.

  112. Corto said

    108 (Smerdaleos):

    Ενδιαφέρον, ευχαριστώ για την απάντηση!

  113. Πάνος με πεζά said

    @ 111 : Εχμ…εχμ…, παίρνει νερό. Το φυλάκιο, θα ήταν γεμάτο…εισόδους ! Ή το «πυροφυλάκιο» θα ήταν γεμάτο φωτιά. Το φυλάκιο λοιπόν, όχι μόνο περιέχει, αλλά και ελέγχει ένα «πράγμα» (ευρύτερο). Φυσικά όταν ελέγχει πρόσωπα και όχι πράγματα, είναι φυλακή και όχι φυλάκιο.

  114. Idom said

    @ Νικοκύρη
    Ωραίο άρθρο !

    @109
    Συμφωνώ πολύ πολύ.

    Κρατώ μερικές επιφυλάξεις για το «Οἱ Ἀρχαῖοι δὲν εἴχανε βιβλία γραμματικῆς οὔτε κανόνες.» Οι αρχαίοι είχανε δασκάλους και διδασκαλ-Ι-α, άρα κάποιο σύστημα κωδικοποίησης θα είχαν και για την διδασκαλ-Ι-α των τέκνων τους.
    Ειδικά στα ελληνιστικά χρόνια, το θέμα τής διδασκαλ-Ι-ας τους απασχόλησε τόσο, που έφτιαξαν κοτζάμ νέα γραφή με τόνους!

    Υποθέτω ότι μετά από ένα βαθμό αστικοποίησης, και όταν τα θέματα προς διδαχή έγιναν πολλά, κάθε πολιτισμός συστηματοποίησε την διδαδασκαλ-Ι-α, άρα έφτιαξε και κανόνες.

  115. sarant said

    106 Λες:
    Συνακόλουθα το μεν ρήμα «καταχωρώ» μου φαίνεται ανύπαρκτο καθώς δεν το βρίσκω σε ρέον ανθρώπινο κανονικό κείμενο (=εκτός λεξικών), αντιστοίχως δε το ουσιαστικό «καταχώρηση» μου φαίνεται σύνηθες μεν αλλ’ εσφαλμένο.

    Πώς δεν το βρίσκεις; Σε πάμπολλα κείμενα υπάρχει, ακόμα και σε νομικά (αν τους θεωρήσουμε ανθρώπους) απο το 1844 τουλάχιστον:
    «Η δημοσία διαθήκη ειναι εκείνη την οποίαν καταχωρεί ο μνήμων εις το βιβλίον του…»
    ή
    «ο αρχηγός του αποσπάσματος … καταχωρεί απόδειξιν…» ΦΕΚ 1835

    Επίσης, οι πληροφορικοί καταχωρητή ξέρουν, όχι καταχωριστή

  116. 56 Ήξερα ότι οι αρχαίοι είχαν εταίρες αλλά και εταιρείες;;;
    —————————————
    Είχαν εταιρίες πάντως: Πρὸς θεῶν πατρῴων καὶ μητρῴων καὶ συγγενείας καὶ κηδεστίας καὶ ἑταιρίας

  117. smerdaleos said

    Νίκο, όταν ευκαιρήσεις κάνε μια εγκρισούλα σχολίου.

    Σας χαιρετώ. Θα επιστρέψω το βράδυ.

  118. Πάνος με πεζά said

    Μια εγκρισούλα, παρακαλώ ! Μου θύμισε τράπεζα, όταν σου φτιάχνει προθεσμιακή, και φωνάζει προς το διευθυντή, κοιτάζοντας το PC.

  119. smerdaleos said

    Θα κάνω μια σύνοψη των παραγώγων σε -ει- (-ειος, -εια/ειᾱ, -ειον).

    1) θεματική/αθέματη παραγωγή: δημιουργεί την διτυπία ἵππ-ος > ἵππ-(ε)-ιος > ἵππιος ~ ἵππειος.

    ἄνθρωπ-ος > ἀνθρώπ-ε-ιος > ἀνθρώπειος

    λύκ-ος > λύκ-ε-ιος > λύκειος
    Η θεματική παραγωγή είναι γνωστή και στην λατινική, λ.χ. ferr-um > ferr-eus (*-om > *-e-yos > -eos > -eus)

    https://en.wiktionary.org/wiki/ferreus

    Ενδιαφέρουσες θεματικές παραγωγές είναι τα μεταλλικά επίθετα:

    Στην Αττική παροξύτονα και συνηρημένα (-έος > -οῦς)

    χρυσ-ός > χρύσ-ε-(ι)ος ~ χρυσ-έος > χρύσεος ~ χρυσοῦς

    σίδηρ-ος > σιδήρ-ε-(ι)ος ~ σιδηρέος > σιδήρεος ~ σιδηροῦς

    χαλκ-ός > χάλκ-ε-(ι)ος ~ χαλκ-έ-ος > χάλκεος ~ χαλκοῦς

    ἀργυρ-ος > ἀργύρ-ε-(ι)ος > ἀργύρεος ~ ἀργυρέος > ἀργύρεος ~ ἀργυροῦς

    Οι Θεσσαλοί είχαν τον διαλεκτικό κανόνα να φτιάχνουν αθέματα τα κανονικά επίθετα (λ.χ. λίθ-ος > λίθ-ιος) και θεματικά τα πατρωνυμικά (λ.χ. Φίλιππος > Φιλίππ-ε-ιος > Φιλίππειος, η κατάληξη αυτή επεκτάθηκε και στα αθέματα λ.χ. θεσσ. Φιλούνειος/Τελαμούνειος αντί Φιλώνιος/Τελαμώνιος).

    2) Παράγωγα των σιγμόληκτων ουδετέρων και των επιθέτων τους (λ.χ. γένος, εὐγενής > ευγένεια, μένος, δυσμενής > δυσμένεια).

    *g’enh1-os > *g’enh1-es-ih2 > *genehya > geneyya > γένεια

    Αντίστοιχα: Ἄργος > *Ἀργέσ-ιος > Ἀργέh-ιος > Ἀργεῖος

    3) Θηλυκά των υ-ληκτων επιθέτων (θρασύς ~ θρασεῖα):

    *dhr.s-us > θρασ-υς με θηλυκό *dhr.s-ew-ih2 > θρασ-έϝ-ια > θρασεῖα

    4) Παράγωγα του επιθήματος *-ηύς > -εύς (βασιλεύς > βασιλεία/βασίλειον)

    Το επίθημα αυτό έδωσε αναλογικά ρήματα σε -εύω (λ.χ. κουρ-εύς > κουρ-εύ-ω) και τα εργαστήρια όπου εργάζονται οι επαγγελματίες σε -ευς (λ.χ. κουρ-εύς > κουρ-έϝ-ιον > κουρεῖον)

    Όπως ήδη ανέφερε ο Νίκος στην ανάρτησή του, τα παράγωγα των ρημάτων σε -εύω σχηματίζουν θηλυκά σε -είᾱ : ἁλιεύς > ἁλιεύω > ἁλιεία

  120. sarant said

    117-118 Εφτασεεε!

  121. LandS said

    116 Μμμμμ Είχαν λοιπόν συγγένεια και εταιρία.

  122. Τίτος Εξώς Χριστοδούλου said

    119 Χάλκεα αντί χρυσείων. Ιλιάς Ζ.
    Νικοκύρ, σία και αράξαμε, ή σεία;,Τα γουρουνίσια, σεία; Βους – βόειεα, συς – σεία;

  123. Γιάννης Ιατρού said

    Χαιρετώ,

    βλέπω και το σημερινό, ενδιαφέρον άρθρο να μας μαθαίνει πολλά γύρω από την ορθογραφία και την ετυμολογία πολλών που θεωρούμε από συνήθεια αυταπόδεικτα.

    Επί τη ευκαιρεία 🙂 και δεδομένου του ό,τι τείνουμε σε μιά κατά το δυνατόν λογική απλούστευση της ορθογραφίας / γραμματικής, έχω να προτείνω:

    Να διαγραφούν όλοι οι χρόνοι του ρήματος «πληρώνω» / «πληρώνομαι» από τα λεξικά / γραμματικές κλπ. ως μη χρησιμοποιούμενοι πλέον. Παραμένει κανονικά ως έχει μόνο ο μέλλοντας

  124. Νίκος Κ. said

    Έχω την εντύπωση ότι το δεύτερο συνθετικό διατηρεί την αρχική γραφή όταν εξακολουθεί να μας θυμίζει από πού προέρχεται.

    Π.χ. η (δημοσιογραφική) τρομολαγνεία μας θυμίζει κάποιον που του αρέσει (λαγνεία) να μας τρομοκρατεί. Στην αεροπορία έχουμε πια ξεχάσει από πού προέρχεται το δεύτερο συνθετικό και πρέπει να κάνουμε γλωσσική ανάλυση για να το συνειδητοποιήσουμε.

    Η εθνοκαπηλεία είναι η καπηλεία της εθνικής ιδέας (μπορούμε ίσως και να την προφέρουμε
    έθνο-καπηλεία, διαχωρίζοντας τα συστατικά της) ενώ η αρχαιοκαπηλία είναι το παράνομο εμπόριο αρχαίων αντικειμένων (και ποτέ δεν θα την προφέραμε αρχαίο-καπηλεία).

    Φυσικά, όλα αυτά είναι υποκειμενικά.

  125. Νομίζω ότι μπερδέψαμε ένα ήδη μπερδεμένο θέμα.
    Τα παροξύτονα ουδέτερα σε [ίο] γράφονται με -ει-, ιδίως όταν (όπως συνήθως συμβαίνει) φανερώνουν τόπο, αλλά όχι μόνο τότε: ραφείο, μνημείο, καφενείο, επιτελείο, κ…χανείο, ****πωλείο, ****ποιείο, και βεβαίως υποθηκοφυλακείο, αλλά και λαχείο, ελεγείο, αστείο ή παραθείο. Εξαιρούνται τα υποκοριστικά ή αυτά που αρχικά ήταν υποκοριστικά: βιβλίο, θρανίο, κρανίο… και όσα δεν περιέχουν το επίθημα -(ε)ιο: κρύο, πύο, αιδοίο… (εντάξει, αυτό δεν είναι σωστό παράδειγμα· εννοούσα αυτά που δεν εντάσσονται στο δίλημμα ι/ει)
    Τα προπαροξύτονα γράφονται με -ι-: εισιτήριο, σιδερωτήριο (και όλα όσα έχουν αυτή την κατάληξη), δωμάτιο, βιβλιάριο (υποκοριστικά), αίθριο, πανεπιστήμιο, προάστιο, φυλάκιο… Εξαιρούνται, έλεγε ο δάσκαλός μου της 5ης Δημοτικού, τα τεμενικά, δηλ. αυτά που παράγονται από ονόματα ανθρώπων: Ζάππειο, Σισμανόγλειο, ιγμόρειο, ηφαίστειο… Τώρα συνειδητοποιώ, χάρη στον Νικοκύρη (43β), ότι το «ανθρώπων» πρέπει να ερμηνευθεί με πολύ στενή έννοια: Απολλώνιος, αφροδίσια, Αρτεμίσιο, πλουτώνιο… (αλλά τότε τι γίνεται με το ηφαίστειο;)
    Περίπλοκος βέβαια κανόνας, και δεν αμφιβάλλω πως θα έχει και άλλες εξαιρέσεις που δεν μου ‘ρχονται αυτή τη στιγμή (ας πούμε, τα υπερουράνια χημικά στοιχεία κιούριο, μεντελέβιο, νομπέλιο… — αλλά αυτά μπορούμε να τα διορθώσουμε, αν θέλουμε), αλλά πάντως έχει μια εσωτερική λογική και μαθαίνεται.
    Αντίθετα, τα θηλυκά σε -(ε)ια, με τις ψιλόψιλες (λέξη του Ψυχάρη) διακρίσεις τύπου λατρεία/ειδωλολατρία και τα διφορούμενα τύπου εταιρ(ε)ία και εφορ(ε)ία, πιστεύω κι εγώ ότι πρέπει να περιληφθούν οπωσδήποτε στην επόμενη μεταρρύθμιση της ιστορικής ορθογραφίας, εν αναμονή της ριζικής μεταρρύθμισης, που ούτε τα εγγόνια μας δεν θα ζήσουν, πιστεύω, να τη δουν (και που δεν είμαι πεπεισμένος ότι είναι ευκταία, αλλά ας μην ανοίξουμε τώρα αυτή την κουβέντα.)
    Και πάντως, με όλο το σεβασμό στο Νικοκύρη, δεν θεωρώ βάσιμη την ένστασή του κατά της ιδέας «να πούμε ότι όπως γράφουμε τα απλά θα γράφουμε και τα σύνθετα -δηλαδή πορεία-πρωτοπορεία, λαγνεία-τρομολαγνεία, μαντεία-χαρτομαντεία, καπηλεία-πατριδοκαπηλεία». Όχι, κανείς δεν θα γράψει *αεροπορεία, *απορεία, *εμπορεία, γιατί αυτές οι λέξεις δεν είναι (νοηματικά εννοώ) σύνθετες: η αεροπορία δεν είναι πορεία στον αέρα, η απορία δεν είναι έλλειψη πορείας, ούτε η εμπορία είναι πορεία μέσα, ενώ η πρωτοπορεία είναι πορεία μπροστά, η χαρτομαντεία είναι μαντεία με χαρτιά, η ανεξιθρησκεία είναι ανοχή της (άλλης) θρησκείας κλπ.

  126. nestanaios said

    Εν πολλοίς θα συμφωνήσω με τον Μπαμπινιώτη.
    Εν αρχή ήν τα στοιχεία, είτα ήν η συλλαβή και είτα το όνομα.
    Μετά το όνομα ακολουθούν τα άλλα μέρη του λόγου.

  127. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    124 Δεκτά όσα λες, αλλά η πατριδοκαπηλία είναι ακριβώς ίδια περίπτωση με την εθνοκαπηλ*α

    125 Δεν έχω μεγαλους ενδοιασμούς να κάνω δεκτή την πρότασή σου. Πάντως θα πρέπει να δούμε τις λέξεις ει δυνατόν μία προς μία.

  128. Πάνος με πεζά said

    Απλά ξαναθέτω το ερώτημα, ανδρεία και ανανδρία (ή λειψανδρία, αν θέλετε) που έχουν αυτή τη διαφορά, είναι από την ίδια ρίζα;

  129. sarant said

    128 Ανδρεία από το ανδρείος, ανανδρία από το άνανδρος.

    Σε λίγο τα μαζεύω και πάω αεροδρόμιο.

  130. Πολύ ενδιαφέρουσες οι ιστορικές εξηγήσεις του Σμερδαλέου, αλλά λίγο beside the point όσον αφορά τη νέα ελληνική.
    Εννοώ ότι ήδη στην αρχαιότητα, όπως επισημαίνει και ο ίδιος, οι παραγωγικές καταλήξεις που είχαν δημιουργηθεί με τους τρόπους που εξηγεί επεκτείνονταν κατ’αναλογία και σε άλλους σχηματισμούς, όπου ιστορικά δεν δικαιολογούνταν· πολύ περισσότερο συμβαίνει αυτό στους επόμενους αιώνες. Το να προσπαθούμε να διατηρούμε διακρίσεις που ήδη στην αρχαία κλονίζονταν, τώρα πια που στην προφορά έχουν συμπέσει εδώ και αιώνες και μόνον ορθογραφικά έχουν νόημα, είναι εξίσου μάταιο όσο το να γράφουμε στη δημοτική ‘ώρισα’ ή ‘ωπλισμένο σκυρόδεμα’ (όπως γράφαμε μέχρι πριν από λίγες — εντάξει, νεανίαι και νεάνιδες, κάμποσες — δεκαετίες), τη στιγμή που η χρονική αύξηση έχει εκλείψει από αιώνες. Σεβαστή κατ’ αρχήν η ιστορική ορθογραφία, αλλά μεταρρυθμιστέα όταν έρχεται σε άμεση σύγκρουση με τη λογική της σημερινής γλώσσας. Ήδη μεταρρυθμίσαμε τους τόνους (πριν τους ενοποιήσουμε τελείως· θυμάμαι σχολικά μου βιβλία να γράφουν πρᾶγμα ή τὸν χειμῶνα με περισπωμένη, αλλά ὁ χειμώνας με οξεία!), καταργήσαμε την υπογεγραμμένη πριν από τα άλλα σκουληκάκια, καταργήσαμε την ορθογραφική διάκριση των καταλήξεων οριστικής/υποτακτικής και τον πονοκέφαλο των παραθετικών… Πιστεύω πως ο διπλασιασμός του ρ (απορρέω, υπόρριζο…) και τα κατάλοιπα του νόμου του Wackernagel (διώροφος…) έχουν σειρά, μαζί με κάποιον εξορθολογισμό των -(ε)ια. Ίσως και τα αμείβω/αμοιβή και αλείφω/αλοιφή να ευθυγραμμιστούν σε όχι πολλές δεκαετίες, αν και θα είναι κρίμα, αφού — αν έχει αρκετό μυαλό ο δάσκαλος να το εξηγήσει έτσι — ο παραλληλισμός με τα τρέφω/τροφή, κλέβω/κλοπή κλπ. είναι πολύ διδακτικός.

  131. Reblogged στις anastasiakalantzi50.

  132. smerdaleos said

    @125, Άγγελο: αλλά και λαχείο, ελεγείο, αστείο ή παραθείο.

    & @127 Νίκο: Πάντως θα πρέπει να δούμε τις λέξεις ει δυνατόν μία προς μία.
    —-

    Άγγελε, εδώ νομίζω πως έχει δίκαιο ο Νίκος.

    τὸ λάχος = σιγμόληκτο ουδέτερο > παράγωγο λαχεῖον όπως Ἄργος/Ἀργεῖος, ἕρκος/ἑρκεῖος

    ὁ ἔλεγος = δευτερόκλιτο θεματικό αρσενικό > θεματικό παράγωγο ἐλεγ-ε-ιο- παράγωγο ἐλεγεῖος/ἐλεγεῖον όπως ἀμν-ός > ἀμν-έ-ιος > ἀμνεῖος

    τὸ ἄστυ = υ-ληκτο ουδέτερο > παράγωγο ἀστ-έϝ-ιος > ἀστεῖος > αστείο, όπως θρασ-ύς/θρασ-έϝ-ια > θρασεῖα

  133. smerdaleos said

    @125, Άγγελο: ραφείο, μνημείο, καφενείο, επιτελείο
    —-

    ῥαφ-εύς > ῥαφ-έϝ-ιον > ῥαφεῖον (κουρεύς/βαφεύς > κουρεῖον/βαφεῖον) και ο νεολογισμός καφενείο ακολουθεί αυτό το παράδειγμα

    μνημεῖον, γι΄αυτό δεν μπορώ αυτή τη στιγμή να πω γιατί έχει «ει»

    επιτελείο. Εδώ το «ει» οφείλεται στο ρήμα τελέ(ι)ω, παράγωγο του σιγμόληκτου ουδετέρου *telos > τέλος, *teles-yō > *telehyō > τελέ(ι)ω). Λ.χ *τέλεσ-ιος > τέλειος, *τέλεσ-ια > συντέλεια (όπως ευγένεια), τελεσ-τής).

    Δε νομίζω πως μπορούμε να τα ομαδοποιήσουμε βάσει τονισμού.

  134. #130 αὐτὸ τὸ ὁ χειμώνας ἀλλὰ τὸν χειμῶνα, ἡ γυναίκα ἀλλὰ τὴν γυναῖκα σωστὸ τὸ βρίσκω.

    ἤ μήπως νὰ γυρίσουμε στὴν καθαρεύουσα ὁ χειμὼν ἡ γυνὴ καὶ νὰ τελειώνουμε;

  135. Αλλού μπερδεύουνε το ήτα με το ωμέγα για να βγάλουν κάνα κλικ παραπάνω…

    Η χαμηλή πτήση ελικοπτέρου στα Ίμια έγινε “πτώση”

    http://www.militaire.gr/%ce%b7-%cf%87%ce%b1%ce%bc%ce%b7%ce%bb%ce%ae-%cf%80%cf%84%ce%ae%cf%83%ce%b7-%ce%b5%ce%bb%ce%b9%ce%ba%ce%bf%cf%80%cf%84%ce%ad%cf%81%ce%bf%cf%85-%cf%83%cf%84%ce%b1-%ce%af%ce%bc%ce%b9%ce%b1-%ce%ad%ce%b3/

  136. Πάνος με πεζά said

    Κάτι βρήκα εδώ διευκρινιστικό.
    http://www.stougiannidis.gr/AENAON/ASE/7.pdf

  137. Πέπε said

    @130:
    > > Πιστεύω πως ο διπλασιασμός του ρ (απορρέω, υπόρριζο…) και τα κατάλοιπα του νόμου του Wackernagel (διώροφος…) έχουν σειρά, μαζί με κάποιον εξορθολογισμό των -(ε)ια. Ίσως και τα αμείβω/αμοιβή και αλείφω/αλοιφή να ευθυγραμμιστούν σε όχι πολλές δεκαετίες, αν και θα είναι κρίμα, αφού — αν έχει αρκετό μυαλό ο δάσκαλος να το εξηγήσει έτσι — ο παραλληλισμός με τα τρέφω/τροφή, κλέβω/κλοπή κλπ. είναι πολύ διδακτικός.

    Μπορεί ο διώροφος να είναι δυσνόητος, αλλά όταν μπεις στη διαδικασία να τον εξηγήσεις θα συμπεριλάβεις στην εξήγηση και τον συνήγορο λ.χ., ο οποίος αλλιώς μένει ξεκρέμαστος.

  138. Γιάννης Κουβάτσος said

    Μπράβο στον Ολυμπιακό. Δίνει πόνο στους οθωμανούς του σουλτάνου με Ανδρούτσο στην εντεκάδα. 💪

  139. 138

    Τι είπε ο Όμηρος Βρυώνης όταν πρωτόειδε τον Οδυσσέα Ανδρούτσο;
    Hi Honey!

  140. Μαρία said

    137
    Να τους εξηγήσεις μετά και τον ηνίοχο.

  141. Γς said

    Και πού΄ναι εκείνος ο μόρτης με την ωραία πτητική μηχανή;

    [ή μήπως μόνο στον ύπνο μου τό’ βλεπα;
    Και μόλις ξύπνησα…]

  142. 31 σπάνιες εικόνες από το φωτογραφικό αρχείο της ΔΕΗ

    http://www.lifo.gr/articles/retronaut_articles/134116

    (Είχε δουλέψει εκεί για πολλά χρόνια και ο Σπύρος Μελετζής)

  143. Έτσι διδάσκονται σωστά στα αρχαία ελληνικά, γατάκια! https://twitter.com/greekhistorypod/status/834495527190462465

  144. 123, … Να διαγραφούν όλοι οι χρόνοι του ρήματος «πληρώνω» / «πληρώνομαι» από τα λεξικά / γραμματικές κλπ. ως μη χρησιμοποιούμενοι πλέον. Παραμένει κανονικά ως έχει μόνο ο μέλλοντας …

    Ελπίζω να επανέλθουν με το
    πλήρωμα
    του χρόνου
    (υπερβολικά αισιόδοξος;)

  145. 123, 124

    Το ενεργητικό «πληρώνω» γιατί να καταργηθεί; Ιδιαίτερα στον α’ πληθυντικό; Σάματις δεν πληρώνουμε τα γαμησιάτικα;

  146. 111, … το μεν «…φυλάκιο» είναι πραγματοπαγές,
    παράγεται δηλαδή από το εκεί περιεχόμενο αντικείμενο,
    κεί όπου βρίσκονται ο θησαυρός ή τα οστά,
    ο δε «…φυλακείο» προσωποπαγές,
    παράγεται δηλαδή από τον εκεί εδρεύοντα αξιωματούχο,
    εκεί όπου δουλεύουν ο υποθηκοφύλακας ή ο αρχιφύλακας.
    Νομίζω. …

    Βέβαια τα πράγματα μπερδεύονται ακόμα περισσότερο με το σκέτο
    φυλάκιο,
    που φυλάει τον φύλακα που φυλάει τα φιλα(ρά)κια του,
    αλλά φυλακοφυλάκιο, με βάση το περιεχόμενο, αδέξιο θα ήταν
    – θα παρέπεμπε μάλλον στο φυλάκιο της φυλακής,
    αν και σαν φυλακή μοιάζει όταν είσαι στο φυλάκιο σε τευτονικό νούμερο,
    κι αν δεν μείνεις, πάλι στην φυλακή –
    και την υποθήκη στο υποθηκοφυλακείο
    την φυλάει ο φύλακας, για περισσή ασφάλεια απ’ το να ήταν στο
    υποθηκοθυλάκιο…

    Σάς ασπάζομαι, φιλάκϊα

  147. Γιάννης Ιατρού said

    143: Σκύλε,

    στο λίκνο που δίνεις, φαίνεται ότι απάντά και γνωστός εδωμέσα σχολιαστής (αλλά με άλλο χρηστώνυμο) 🙂

  148. Πάνος με πεζά said

    @ 139 : Όχι ρε συ, λέγαμε «τί είπε ο Οδυσσέας Ανδρούτσος όταν πρωτοείδε το Χάνι της Γραβιάς;» «Hello, honey !»

  149. ΓιώργοςΜ said

    148 Εγώ το ξέρω αλλιώς, «τι είπε ο Ο.Α. όταν επέστρεψε στη Γραβιά;» «Χάνι, I’m home!»

  150. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    Κατασκοπεία, κατασκοπευτικα διηγήματα,……

    Καποιος βουλευτης, Γ.Γ και υπουργος της παλιας ΝΔ (Α. Μπαλκος) εγραφε καρικατουρες κατασκοπευτικων διηγηματων.

    ΥΓ Ο Αναστάσιος Μπάλκος (1916 – 1995) ήταν αντιστράτηγος του ελληνικού Στρατού Ξηράς, πολιτικός και συγγραφέας. Διετέλεσε βουλευτής Πρέβεζας με τη Νέα Δημοκρατία, γενικός γραμματέας του υπουργείου Δημόσιας Τάξης και υπουργός Δημόσιας Τάξης. Υπήρξε ο βουλευτής με τη μακρότερη συνεχόμενη θητεία στην εκλογική περιφέρεια Πρέβεζας (11 χρόνια και 5 μήνες).

    […]

    Έγραψε και δημοσίευσε τα βιβλία[4] «Κατασκοπεία: Ιστορία, Οργάνωσις, Μέθοδος» (πρόλογος Ευάγγελου Αβέρωφ), «Ντοκουμέντο Τρομοκρατίας: Οι Εκτελεστές» και «Αποστολή Στα Βαλκάνια, Δίχτυα Στην Τασκένδη» (πρόλογος Ευάγγελου Αβέρωφ), κατασκοπευτικό μυθιστόρημα όπου οι «κακοί» της υπόθεσης ήταν Έλληνες κομμουνιστές, κάτι που οδήγησε σε έντονη κριτική από τα κόμματα της Αριστεράς.

    Τα βιβλια ειναι πλεον καλτ 🙂 και πωλουνται σε ακριβες τιμες (30 εως 45 ευρω) σε παλαιοβιβλιοπωλεια.

  151. 147

    Εννοείς, δόκτωρ, ευτούνος που εξηφανίσθη και αρνείται να μας πει τι έγινε με τον Milo Yannopoulos;

    148, 149 ορθόν αλλά πως θα στριμωχνόταν κι ο Όμηρος Βρυώνης;

  152. Ριβαλντίνιο said

    Τεράστια η κωλοφαρδία του ΟΣΦΠ. Κληρώθηκε και έπαιξε με την πιο εύκολη ομάδα απ’τις 32 του Γιουρόπα. Με την 7η ομάδα της Τουρκίας. Για να επέλθει πάλι η συμπαντική ισορροπία θα πρέπει τώρα να κληρωθεί τουλάχιστον με την Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ.

    Υ.Γ. Τουλάχιστον έχασε στο Μπάσκετ όσο και να έσκουζε ο μπουλούκος ο εκφωνητής ! 🙂

  153. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    144.Ελπίζω να επανέλθουν με το
    πλήρωμα
    του χρόνου
    Πληρωμένη συμπλήρωση 🙂

    145. Σάματις δεν πληρώνουμε…
    τση πλερωμής = της επί χρήμασι 😦

  154. Γιάννης Ιατρού said

    151α: Διάγοντας και ασκητικόν βίον, πλέον 🙂

    144: / 153: Μα αφού το ξεκαθάρισα, ο μέλλοντας μένει 🙂

  155. Γιάννης Ιατρού said

    154: (συνέχεια)
    Σκύλε, τι όνομα κι αυτό, ε; 🙂 🙂

  156. Σμερδαλέε, δεν αμφιβάλλω ότι οι ιστορικές σου εξηγήσεις είναι σωστές, αλλά άλλο πράμα ήθελα να πω:συγχρονικά, στα νέα ελληνικά, ραφεύς δεν υπάρχει — ράφτης λέγεται ο επιτηδευματίας — και το ραφείο γράφεται με ει απλώς και μόνο διότι εμφαίνει τόπο, κατ’αναλογία προς το γραφείο και το βαφείο (που εξηγούνται ιστορικά). Πιστεύω ότι και το μνημείο και το επιτελείο έτσι εξηγούνται (αν και στο επιτελείο θα παίζει κάποιο ρόλο και το ‘επιτελής’) και φυσικά τα πάμπολλα άλλα τόπου σημαντικά παροξύτονα σε -είο.
    Προσπαθώ να δω το θέμα και λίγο από τη σκοπιά του δασκάλου (που δεν είμαι). Ότι τα τόπου σημαντικά παροξύτονα σε -είο γράφονται με ει είναι κάτι που εύκολα μπορεί να το διδάξει και εύκολα (ελπίζω) το μαθαίνουν τα παιδιά. Σχεδόν όλα τα ΜΗ τόπου σημαντικά παροξύτονα γράφονται με ι, αν και δεν είναι όλα υποκοριστικά, ή δεν γίνονται αισθητά ως υποκοριστικά
    στα νέα ελληνικά. Το κρανίο δεν έχει ζωντανή σχέση με την κάρα (κι ας λέγεται ακόμα, προκειμένου για αγίους), και το θηρίο έχει οριστικά αντικαταστήσει τον θήρα· όσο για το πεδίο, δεν φαντάζομαι να ήταν ποτέ υποκοριστικό. Αν διδάξουμε ότι τα τόπου σημαντικά γράφονται με ει και τα υπόλοιπα παροξύτονα με ι, θα πρέπει να προσθέσουμε στις εξαιρέσεις το βραβείο και το πρωτείο κοντά στο πλοίο και το κρύο, αλλά πάντως εξακολουθούμε να έχουμε κανόνα διδάξιμο και εφαρμόσιμο.

  157. Γιάννης Κουβάτσος said

    150. Γνωστός και για τα μπαλκόσκυλα, που ήθελε να χρησιμοποιεί η αστυνομία στα γήπεδα, κατά τα πρότυπα ξένων αστυνομιών. 😊

  158. Γιάννης Κουβάτσος said

    156. Αν το δεις από την πλευρά του δασκάλου το συγκεκριμένο θέμα, θα κλάψεις, Άγγελε. Ιδίως του δασκάλου που διδάσκει σε μεταναστόπουλα δεύτερης αλλά και πρώτης γενιάς κι έχει στη διάθεσή του το ένα και μοναδικό βιβλίο, εγκεκριμένο από το υπουργείο. Εννοείται βέβαια ότι κάνουμε τις αναγκαίες προσαρμογές και προσθαφαιρέσεις, αλλά και πάλι…

  159. Κορνήλιε (134), there was method in this madness, που θα ‘λεγε κι ο Σέξπιρ. Οι αιτιατικές ‘γυναῖκα’ και ‘χειμῶνα’ είναι αυτούσιες αρχαίες, οπότε γράφονταν με τον αρχαίο τους τόνο· οι ονομαστικές ‘χειμώνα’ και ‘γυναίκας’ είναι νεότεροι σχηματισμοί, πλασμένοι κατά το πρότυπο της πρώτης κλίσης, οπότε έπαιρναν οξεία. Αλλά άντε να το διδάξεις αυτό σε παιδιά του Δημοτικού! Και τι τόνο θα έβαζες στην ονομαστική ‘η γυναίκα’; Οξεία, γιατί είναι νεότερος σχηματισμός, ή περισπωμένη, γιατί πλάστηκε βέβαια κατά το πρότυπο της πρώτης κλίσης, και στα πρωτόκλιτα θηλυκά το τελικό α ήταν βραχύ όταν το προηγούμενο γράμμα ήταν σύμφωνο πλην του ρ; (Αλλο ζήτημα ότι πρωτόκλιτα θηλυκά σε -κα δεν υπήρχαν την εποχή που μακρά/βραχέα και τόνοι είχαν νόημα…)
    Κάτι τέτοια διλήμματα δείχνουν, μεταξύ άλλων, πόσο παράλογη ήταν η διατήρηση των πολλών τόνων στη δημοτική, αλλά ας μην αρχίσουμε τώρα αυτή την κουβέντα…

  160. # 142

    Εναερίτες… είχε έρθει μια φουρνιά από δαύτους στο νυκτερινό -πριν 30+ χρόνια- να πάρουν απολυτήριο λυκείου για να αλλάξουν ειδικότητα. Οποιον μαθητή έκανε φασαρία στην τάξη τον πλακώνανε στο ξύλο από το πάθος τους να πάρουν το χαρτί…λέγανε πως δεν έφτανε κανείς τους στην σύνταξη.

  161. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

  162. Πάνος με πεζά said

    Είχαμε έναν καθηγητή, στο Γυμνάσιο νομίζω, που μας έκανε κάποιες μέρες μάθημα στο Χημείο του σχολείου, ελλείψει αιθουσών μάλλον. Ωστόσο, το μάθημα που δίδασκε ήταν Φυσική, και όχι Χημεία. Είχε βγάλει το χώρο λοιπόν «Φυσικείο» : Αύριο θα κάνουμε στο Φυσικείο ! 🙂

  163. Πέπε said

    @159:
    > > …πόσο παράλογη ήταν η διατήρηση των πολλών τόνων στη δημοτική…

    Δε θα διαφωνήσω για τον παραλογισμό (μοιάζει λες και η έννοια της συγχρονίας, που ανέφερες αλλού Άγγελε, δεν είχε ανακαλυφθεί). Δε νομίζω όμως ότι ήταν τόσο δύσκολο όσο το περιγράφεις.

    Δεν ξέρω βέβαια πώς το μάθαινε κανείς όλο αυτό σε παιδιά του Δημοτικού, γιατί όταν ήρθε το μονοτονικό πρέπει να ήμουν Τρίτη Δημοτικού. Όταν όμως αργότερα (κάπου Γυμνάσιο) μου τη σβούριξε ν’ αρχίσω να γράφω πολυτονικά, έμαθα μόνος μου, μετερχόμενος δύο μέσα: αφενός άνοιξα τον Τζάρτζανο και είδα πώς γίνεται το πράγμα στ’ αρχαία (και έτσι άρχισα και μια πρώτη μύηση στην αρχαία γραμματική – δεν είχαμε τότε αρχαία στο Γυμνάσιο), και αφετέρου παρατηρούσα πώς εφαρμόζονται αυτά στην πολυτονική δημοτική και προσπαθούσα να κάνω την αναγωγή.*

    Μάλιστα θυμάμαι ότι κάποια στιγμή ανακάλυψα ότι στο πολυτονικό της δημοτικής είχε επέλθει κάποια στιγμή μια απλοποίηση, και αποφάσισα ότι δε μ’ αρέσει και θα ακολουθώ το παλιότερο -και πιο παράλογο- σύστημα.

    Δε θα ισχυριστώ ότι τα έμαθα όλα τόσο άριστα ώστε να μην κάνω ποτέ λάθη, ούτε ποτέ να διστάζω, αλλά μέχρι εκεί που έμαθα (αρκετά ικανοποιητικά) δε με δυσκόλεψε. Και φυσικά δεν ήμουν κανένα παιδί θαύμα, απλώς ήταν ακριβώς το είδος πραγμάτων που μου άρεσε να μαθαίνω. Τα περισσότερα συνομήλικά μου παιδιά είχαν κάποιον τομέα όπου, με φαινομενικά μικρή προσπάθεια (δεν ήταν μικρή αλλά ήταν άκοπη γιατί τους έκανε κέφι) έφταναν να κατέχουν πλούτο πληροφοριών και να μπορούν να τον διαχειρίζονται για συγκρίσεις και συμπεράσματα (αυτοκίνητα, διάστημα, ποπ μουσική, οτιδήποτε).

    Αν με ενδιέφερε λιγότερο, αλλά είχα προλάβει και να το διδαχτώ, λογικά θα χρειαζόμουν λίγο περισσότερο κόπο και θα πετύχαινα λίγο μικρότερο αποτέλεσμα. Και πάλι απέχουμε από το να πούμε ότι δε μαθαίνεται.

    ________
    *Α, κι άλλο ένα: το πείσμα.

    Έσκασε μύτη κάποια στιγμή ένας φιλόλογος που (κάκιστα μεν αλλά) έγραφε πολυτονικά, ο οποίος, ως προσωπικότητα όλος μαζί, μου ασκούσε μια περίεργη επίδραση – και τον γούσταρα, αλλά ήθελα και να του τη σπάσω. Επειδή τον γούσταρα, έγραψα κι εγώ μια έκθεση σε πολυτονικό (μιμητισμός ή ανταγωνιστικότητα;). Όταν όμως άρχισε να μου διορθώνει τους λάθος τόνους έναν έναν, είπα «α έτσι είσαι; εγώ θα τα μάθω καλύτερα κι από σένα!» (πλέον ξεκάθαρη ανταγωνιστικότητα).

    Αν κάτσω να θυμηθώ όλα τα κίνητρα στη ζωή μου που με ώθησαν σε τέτοιες αναζητήσεις, έχω κι άλλα περιστατικά, σε παρόμοιο μήκος κύματος, σ’ όλη περίπου τη διάρκεια του μαθητικού μου βίου.

  164. Γς said

    >σε παρόμοιο μήκος κύματος

    και μετά;

    στα FM…

  165. Κάθε τρία κύματα…τρικυμία !

  166. Νίκος Κ. said

    127 (Δεκτά όσα λες, αλλά η πατριδοκαπηλία είναι ακριβώς ίδια περίπτωση με την εθνοκαπηλ*α)

    Εφόσον θεωρήσουμε ότι το δεύτερο συνθετικό της πατρίδο-καπηλείας διατηρεί ζωντανή τη σημασία του (δηλ. την αντιλαμβάνεται αυτός που ακούει ή διαβάζει τη λέξη) θα «έπρεπε» να γράφεται πατριδοκαπηλεία.

  167. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Ἴα καὶ Οἴα.

    (Ἤθελα να βάλω καὶ εἰκόνες ἀλλὰ δὲν…)

  168. Alexis said

    #151: Σκύλε ποιος είναι ο Milo Yiannopoulos;

  169. spiral architect said

    Milo Yiannopoulos

  170. Alexis said

    #169: Α, οκ, ευχαριστώ.
    Τώρα θυμήθηκα ότι κάτι είχα ακούσει γι’ αυτόν τελευταία, σε κάποιο από τα πουλημένα, συστημικά ΜΜΑ 😆

  171. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα,

    168/170: Αλέξη, δεν προσέχεις 🙂 (εμ, τι λέμε, επιτελείο είναι αυτό ==> #147, #154α, #155)

  172. Alexis said

    Γιάννη, ομολογώ ότι έχω κάνει κάποιες κοπάνες τελευταία και δεν θυμάμαι εάν έχει γίνει συζήτηση στο ιστολόγιο για τον Milo Yiannopoulos.
    Αλλά κι εσύ… «μιλάς με γρίφους γέροντα»! 😆 😆 😆

    Δεν ξέρω πώς μπορείς και τα κάνεις όλα αυτά τα «μαγικά» και εντοπίζεις ποιος είναι ποιος, αλλά αν ο σχολιαστής είναι όντως αυτός που όλοι καταλαβαίνουμε, ένα έχω να πω:
    Ορθώς αποφάσισα να μην ξανασχοληθώ μαζί του. Κινείται στα όρια του γραφικού πλέον…
    (και δεν έχει βελτιώσει καθόλου και τα αγγλικά του γμτ!) 😆

  173. spiral architect said

    @170: Το ζουμί για τον μαγκίτη το Μίλωνα θα το βρεις εδώ: Breitbart –> https://donotlink.it/4RZ6
    (δεν είναι πλέον εκεί)

  174. sarant said

    Καλημέρα από εδώ! Επανήλθα στα πάτρια!

    159 δεύτερη σειρά, διορθωτέο: οι γενικές

  175. Παναγιώτης Κ. said

    @142. Κτίσματα Πωγωνίου πολύ κοντά στα Ελληνοαλβανικά σύνορα. Ηλεκτροδοτήθηκαν το 1959. Το δικό μου χωριό στην επαρχία Κόνιτσας, σε απόσταση 10 χιλιόμετρα από το Λεσκοβίκι ηλεκτροδοτήθηκε το 1962. Η Καρδία, 10 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη ηλεκτροδοτήθηκε το 1968 καθώς μου είπαν κάποιοι φίλοι από την Καρδία.
    Νομίζω ότι η προνομιακή αυτή μεταχείριση των παραμεθόριων περιοχών ήταν το αποτέλεσμα της αντιπαράθεσης ανάμεσα στα δύο συστήματα. Της Ελλάδας από τη μια και της Αλβανίας από την άλλη.
    Να δείξει η τότε Ελληνική κυβέρνηση ότι η χώρα μας υπερέχει της Αλβανίας!

  176. Γς said

    161:

    Ατρόμητος ο μπαγάσας.

    Και στα Μετέωρα, μέσα στο δίχτυ (1908)

  177. Γιάννης Ιατρού said

    161/176: Γς, τότε βλέπεις δεν είχαν τα drones

  178. Αχ Μαρία το γιώτα σου, που λέμε…
    Πολύ ωραίο άρθρο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: