Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Γιατί το λένε μπουγιουρντί;

Posted by sarant στο 13 Αυγούστου, 2020


Μια και το Ορούτς Ρεΐς εξακολουθεί να βρίσκεται στις παρυφές της ελληνικής υφαλοκρηπίδας ή της ΑΟΖ ή της περιοχής που θα μπορούσαμε να έχουμε ανακηρύξει ως ΑΟΖ, και εκτελεί ή απειλεί να εκτελέσει ή προσπαθεί να εκτελέσει σεισμογραφικές έρευνες στην περιοχή, σε ένδειξη αντιποίνων το ιστολόγιο θα εκτελέσει λεξικογραφικές έρευνες στην ελληνοτουρκική γλωσσική υφαλοκρηπίδα, κι έτσι σήμερα θα λεξιλογήσουμε για το μπουγιουρντί.

Το μπουγιουρντί είναι μια από τις πολλές λέξεις που μας έχει κληροδοτήσει η περίοδος της οθωμανικής κυριαρχίας, λέξεις της οθωμανικής διοίκησης και καθημερινότητας, που μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους έμειναν άνεργες αλλά προσέλαβαν καινούργιες σημασιες, συνήθως με δείνωση της σημασίας τους.

Έτσι, ο τσαούσης δεν είναι πια ο υπαξιωματικός (σε βαθμό αντίστοιχο με τον λοχία) αλλά κάποιος πεισματάρης και απαιτητικός άνθρωπος· το ασκέρι δεν είναι πια στρατιωτικό τμήμα αλλά δηλώνει όχλο ή συρφετό ή πολυμελή ομάδα ή οικογένεια π.χ. «μας κουβαλήθηκε ο κουμπάρος με το ασκέρι του», ενώ ο ντερβέναγας δεν είναι ο επικεφαλής του στρατιωτικού τμήματος που φυλάει τα στρατηγικά ορεινά περάσματα αλλά κάποιος που φέρεται αυταρχικά ή που απρόσκλητος παρεμβαίνει σε υποθέσεις μας που δεν τον αφορούν -«ντερβέναγα σε βάλαμε;» θα του πούμε τότε.

Αλλά ας έρθουμε στο μπουγιουρντί.

Η αρχική του λοιπόν σημασία είναι έγγραφη διαταγή αξιωματούχου της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο αρχικός τύπος, στα μεσαιωνικά χρόνια, ήταν μπουγιουρουλντί, από το buyuruldu, που θα πει «διετάχθη», εννοείται «υφ’ ημών» και με το οποίο τελείωνε το κατεβατό της διαταγής.

Στην αρχη της λέξης βρίσκουμε το ρήμα buyurmak, διατάσσω, που έχει αόριστο buyurdum. Δεν ξέρω αν το ελληνικό πια μπουγιουρντί προέκυψε από το μπουγιουρουλντί με απλολογία ή αν παρήχθη από μεταγενέστερο απλούστερο τουρκικό τύπο (βρίσκω buyurtu) ή αν βγηκε από το τρίτο πρόσωπο του αορίστου του buyurmak, που είναι buyurdu σήμερα (αλλά δεν ξέρω πώς ήταν στην τότε γλώσσα) όμως δεν έχει και τόση σημασία. Πάντως, στα κείμενα της εποχής βρίσκουμε διάφορες παραλλαγές, όπως μπουγιουρτί, πουγιουρτί, μπουγιουρδί κτλ.

Στο δημοτικό του Ζαχαράκη: «Σαν τ’ άκουσε ο Αλή πασάς πολύ του κακοφάνη / γράφει γραφή και μπουγιουρντί, στέλνει του Σουφ Αράπη». Σε άλλο της συλλογής του Φωριέλ: «Κι ο Μούρτος τ’ απεκρίθη, του καπετάν πασιά / ‘Στείλε μας τους λουφέδες, μη στέλνεις μπουγιουρδιά. / Τα μπουγιουρδιά έχω χίλια, καμένα στη φωτιά’».

Η απάντηση των Σουλιωτών στον Χουρσίτ πασά τον Μάιο του 1822 ξεκινάει: «Το υψηλόν σου μπουγιουρδί ελάβομεν και τα μεν αυτώ γεγραμμένα καλώς εκαταλάβομεν». Ο Κολοκοτρώνης θυμάται ότι ο Καπετάνμπεης έστειλε μπουγιουρτιά (προσκυνοχάρτια) σε όλους στην Πελοπόννησο αλλά «εις τον πατέρα μου έστειλε χωριστό μπουγιουρτί, να ελθείτε να βγάλουμε τους Αρβανίτες».

Με μπουγιουρντί διορίζονταν και οι αρματολοί. Πράγματι, μια από τις κατηγορίες εναντίον του Καραϊσκάκη στα 1824 ήταν «ότι από τον Ομέρ Πασά εζήτησε μπουγιουρτί διά να γίνει καπετάνος των Αγράφων» (Ελληνικά Χρονικά, 19.4.1824).

Για τον Καραϊσκάκη κυκλοφορεί ευρέως, και στο Διαδίκτυο, η έμμετρη απάντησή του προς τον Χουρσίτ Πασά: «Μου γράφεις ένα μπουγιουρντί, λέγεις να προσκυνήσω / κι εγώ, πασά μου, ρώτησα τον πούτσο μου τον ίδιον…». Το έχουμε συζητήσει άλλη φορά εδώ. Ο Βλαχογιάννης είναι κατηγορηματικός στην Ιστορική Ανθολογία ότι η «άνοστη στιχοποίηση» έγινε από τον Γ. Γαζή, τον βιογράφο τού ήρωα.

Το τελευταίο αυτό μπουγιουρντί, που έστειλε ο Χουρσίτ στον Καραϊσκάκη, ήταν προσκυνοχάρτι· τότε λεγόταν και ράι μπουγιουρντί, που η πρώτη λέξη είναι της ίδιας ρίζας με τον ραγιά.

Όπως είναι φυσικό, μετά την απελευθέρωση και την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους το μπουγιουρντί σταμάτησε να χρησιμοποιείται με τις σημασίες αυτές, εκτός βέβαια από τα ιστορικά έργα που είχαν θέμα την Τουρκοκρατία και την Επανάσταση.

Ωστόσο, η λέξη παραμένει στη σημερινή γλώσσα, όπου όμως έχει φτάσει να σημαίνει «επίσημο έγγραφο με δυσάρεστο περιεχόμενο» π.χ. από την εφορία -συχνά ειρωνικά. Πρόσφατα διάβασα σε εφημερίδα ένα άρθρο στο οποίο δίνονταν χρήσιμες συμβουλές για την κατάρτιση της φορολογικής δήλωσης ώστε «να ξεφουσκώσει το μπουγιουρντί».

Ως εδώ καλά. Όμως, μπουγιουρντί ονομάζεται επίσης ένα έδεσμα σε πήλινο σκεύος, με τυριά και με πιπεριές, σαν κι αυτό που βλέπουμε στην εικόνα που συνοδεύει το άρθρο.

Για να πω την αμαρτία μου, το μπουγιουρντί δεν είναι μεζές με τον οποίο να έχω γαλουχηθεί. Εντάξει, δεν γαλουχείται κανείς με μεζέδες, ιδίως καυτερούς, αλλά εννοώ ότι στα φοιτητικά μου, ας πούμε, χρόνια δεν θυμάμαι να είχαμε «μπουγιουρντί» στο μεζεδολόγιό μας. Πρέπει να μας ήρθε από τη Θεσσαλονίκη.

Βρίσκω επίσης ότι ο όρος «μπουγιουρντί» για έδεσμα πρέπει να είναι αποκλειστικά ελληνικός -δεν είναι όπως οι μπακλαβάδες, τα πιλάφια και οι κεφτέδες, που εδέσματα με όνομα συγγενικό βρίσκονται σε όλη την ανατολική Μεσόγειο και τα Βαλκάνια, ίσως και πιο πέρα. Ο γαστρονομικός όρος μπουγιουρντί μοιάζει ελληνική πατέντα, και ίσως η ονομασία να ήταν αρχικά έμπνευση ενός ευφυούς εστιάτορα που έπιασε και επεκτάθηκε.

Αλλά γιατί το λένε «μπουγιουρντί»; Η μόνη εικασία που έχω δει, και που φαίνεται εύλογη είναι πως ονομάστηκε έτσι επειδή είναι καυτερό -και τσούζει, όπως τσούζει και το μπουγιουρντί της εφορίας ή κάποιας άλλης δημόσιας αρχής.

Εσείς, ξέρετε γιατί το λένε μπουγιουρντί;

130 Σχόλια προς “Γιατί το λένε μπουγιουρντί;”

  1. Φυσικά και ήρθε από τη Σαλονίκη ο μεζές – εκεί που ξέρουν να τρώνε!
    Σαφώς μπουγιουρντί είναι η απλοποιημένη μορφή του μπουγιουρουλντί, που είναι το διάταγμα όχι σουλτάνου (αυτό είναι φιρμάνι) αλλά ξέρω γω βεζίρη, πασά κλπ.

  2. Κοίτα τώρα: βρίσκω (όχι πολλές) συνταγές σε τούρκικα σάιτ, αναφέρεται όμως ως μεζές που ήρθε από τη Θεσσαλονίκη: https://yemek.com/tarif/buyurdi/
    Καπάκι μού έβγαλε «το κλασικό ελληνικό πιάτο σπανακόπιτα»! https://yemek.com/tarif/spanakopita/

  3. Τελειώνω αυτή τη λεωνίκεια σειρά σχολίων με την παρατήρηση ότι, όσο και να παραμένει άγνωστη η καταγωγή της ονομασίας, η τουρκική κουζίνα έχει πολλά πιάτα με παρόμοιες ονομασίες (γ΄ εν. πρόσωπο ρήματος): χιουνκιάρ μπεγιεντί («άρεσε στο σουλτάνο»), ιμάμ μπαϊλντί («έσκασε/λιγώθηκε ο ιμάμης»).

  4. Γς said

    Καλημέρα

    και τον καιρό της επιστράτευσης, μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, που μας κρατούσανε 2-3 μήνες στα στρατά μ ένα επιταγμένο αγροτικό πήγαινα τις ημερήσιες διαταγές και λοιπά μπουγιουρντιά στις μονάδες που ήταν στα διάφορα χωριά βουνά και λαγκάδια.

    Κι οι φουκαράδες περιμένανε πως και πως το μπουγιουρντί ότι απολύονται.

    Θυμάμαι μια μονάδα σ ένα βουνό, στο Πολυδένδρι που ο διοικητής του πριν παραλάβει τα διάφορα έγγραφα με ρώταγε:

    -Είναι μέσα το μπουγιουρντί για την απόλυσή μας;

    -Οχι ακόμα,

    Υπέγραφε κι έπαιρνε όλα τα έγγραφα και τα έσκιζε.

    -Τα αρχειοθέτησα

  5. Άνθη Καρρά said

    To «Buyurun» ωστόσο αποτελεί επί λέξη μετάφραση του βυζαντινού «Ορίστε!». Όταν μεταφέρθηκε, κατά διαταγή του Πορθητή, το Πρωτόκολλο της αυλής του Ρωμαίου Αυτοκράτορα, μετά την άλωση. Είμαι διακοπές και δεν μπορώ να σου βρω πού το είχα διαβάσει. Ψάξε το! (κι εγώ μετά τον Σεπτέμβρη πια).

  6. Theban said

    Να μας πεις κάποιος αν θυμάται παλιότερα αυτό το μεζέ να σερβίρεται όχι σε πήλινο αλλά σε λαδόκολλα.
    Η προσωπική μου αυθαίρετη ερμηνεία είναι πως η λεξιπλασία προήρθε από τον συνδυασμό χαρτί-καυτερό.

  7. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    1-3 Λεωνίκεια σειρά σχολίων!

    6 Μάλλον έχεις δίκιο αγαπητέ. Σερβιρόταν «σε μια κολλα χαρτί» άρα…

  8. «ο τσαούσης δεν είναι πια ο υπαξιωματικός… αλλά κάποιος πεισματάρης και απαιτητικός άνθρωπος».

    Τσαούσα λέμε αυτήν που έχει τσουχτερή γλώσσα.

  9. Ίσως είναι αξιοπερίεργο που εξελληνίστηκε ως «μπουγιουρντί» και όχι ως «μπουγιουρντού».

  10. Έγινε ένα απλό ελληνικό ουδέτερο.

  11. Corto said

    Καλημέρα!

    Ο σημαντικότερος, νομίζω, στίχος δημοτικού τραγουδιού όπου αναφέρεται το μπουγιουρντί βρίσκεται στο περίφημο «οι Αρβανίτες εις το Ανάπλι» ή αλλιώς «του Μούρτο Χάμζα» (που αρχίζει με τον στίχο «μια προσταγή μεγάλη») της συλλογής του Φωριέλ. Παραθέτω από μνήμης:

    «Τι μπουγιουρντιά έχω χίλια καμένα στη φωτιά
    κι εσένανε σε γράφω στην κάτω την μεριά»

    Το μπουγιουρντί ως ονομασία μεζέ πράγματι είναι μάλλον πρόσφατη τάση. Ουσιαστικά είναι φέτα ψητή στην οποία έχουν προσθέσει καυτερά (πιπέρι, πιπεριές κλπ). Υποθέτω ότι η ονομασία προέρχεται από το γεγονός ότι πολλές φορές η φέτα ψήνεται τυλιγμένη σε χαρτί (ή αλουμινόχαρτο) και καμιά φορά σερβίρεται με το χαρτί τυλιγμένο.

  12. 9 Είναι και αρχαϊκός τύπος της οθωμανικής

  13. gpoint said

    Καλημέρα

    αδύνατος στα τουρκικά, χρήζω φροντιστηρίου
    και αγνοώ το μπουγουρντί ως έδεσμα τυρίου !
    Σαν εφορίας προσταγή, πολύ καλά γνωρίζω
    κάθε φορά που μούρχεται, πονάω και δακρύζω.

  14. Corto said

    Είδα το σχόλιο 6 ετεροχρονισμένα. Τέλος πάντων σε χαρτί σερβίρεται πολλές φορές.

  15. Μυλοπέτρος said

    στο χωριό μου Ξεροσφύρη στα Νοτιόχωρα παιδιά, χρησιοποιούσαμε τη λέξη πεγιεντώ. (Σε πεγιέντισα λέγαμε) εγώ νόμιζα πως ήτανε από το παινώ. που να φανταστώ τότε αλλά και τώρα λίγο πριν πώς είναι τούρκικο μπεγιεντώ.

  16. dryhammer said

    Καλημέρα!
    Να σημειώσω μόνο πως στη Χίο συνηθίζεται η έκφραση «γενικός δερβέναγάς» (ναι προφέρεται δίστονη -σαν τον Βίτγκεστάιν) είτε κυριολεκτικά για τον έχοντα το πρόσταγμα («το λύσε και το δέσε») είτε μισο-ειρωνικά «20 χρόνια καθαρίστρια στη Δημαρχία, είναι γενικός δερβέναγάς μέσα κεί».

  17. dryhammer said

    15. Το λέμε το μπεγιεντώ με την αυτή σημασία (επαινώ, θαυμάζω, παραδέχομαι κάποιον) χωρίς τον «εξευγενισμό» του μπ σε π (καλύτερη τούρκικη προφορά λόγω προσφύγων) [σαν το ντουλάπι που το έκαναν ντολάπι κάποιοι]

  18. gbaloglou said

    Ευγνώμων σήμερα για την εκμάθηση μιας καινούργιας λέξης: «δείνωση»!

    [Αν δεν είναι γνωστό το πιάτο στην Τουρκία ως Τουρκικό … και δεν μπορεί να εντοπισθεί Ελληνική προέλευση εκτός Θεσσαλονίκης … να εξετάζαμε και την περίπτωση Σεφαραδίτικης προέλευσης; (Οι γνώστες της Ισπανοεβραϊκής κουζίνας της Θεσσαλονίκης — αν μπορούμε να πούμε ότι υπήρχε ιδιαίτερη Σαλονίκο κουζίνα — ίσως μπορούν να πουν κάτι παραπάνω για την δυνητική συγγένεια του πιάτου προς αυτήν … αλλά και να μου συγχωρέσουν την όποια δείνωση της αυθαιρεσίας 🙂 ]

  19. Γιάννης Ιατρού said

    Τα λεξιλογικά τα γράφεις Νίκο, καμιά συνταγή, έστω τα κύρια υλικά (για το καθιαυτού θεσσαλονικιώτικο) δεν μας τα ανέφερες:

    Τυριά (φέτα, κασέρι όπως το εννοούμε κάτω από την Λάρισα γιατί πολλοί ισχυρίζονται πώς όλα τα σκληρά τυριά έτσι τα λένε, κασέρια, στη Β. Ελλάδα 🙂 ), ντομάτες σε κύβους ή ροδέλλες κλπ., πιπεριά κέρατο, μπούκοβο κλπ., λίγο ρίγανη κι άλλα μπαχαρικά.
    Δεν είναι τυχαίο ότι τα βασικά συστατικά του, οι καυτερές πιπεριές και το μπούκοβο, είναι υλικά ιδιαίτερα δημοφιλή, που παράγονται σε αφθονία στην ευρύτερη περιοχή της Βόρειας Ελλάδας

  20. Corto said

    «Σε άλλο της συλλογής του Φωριέλ: «Κι ο Μούρτος τ’ απεκρίθη, του καπετάν πασιά / ‘Στείλε μας τους λουφέδες, μη στέλνεις μπουγιουρδιά….»

    Ερώτηση: Η παραπάνω μορφή του τραγουδιού απαντάται σίγουρα στην συλλογή του Φωριέλ; Τουλάχιστον σε μία έκδοση που έχω δεν εμπεριέχονται αυτοί οι στίχοι.

  21. 18 Αυτό δεν είναι κακή ιδέα!

  22. dryhammer said

    Περί τυριών: Υπάρχει και το «Μαστέλο» που έχει την ικανότητα να μη λιώνει στη σκάρα χωρίς να είναι (καθιαυτού) κασέρι. Ωμό είναι μάλλον άγευστο (για μένα).

    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%BF_%CE%A7%CE%AF%CE%BF%CF%85

  23. Γιάννης Ιατρού said

    11: Ανδρέα, έτσι ψήνεται σχετικά πρόσφατα. Πιό παλιά δεν είχαμαν αλουμινόχαρτα (άσε που είναι προβληματικό όταν ψήνεται μαζί με τα υγρά σε θερμοκρασίες φούρνου….) και τέτοια. Κι η λαδόκολλα πρόσφατη είναι, όχι όσο τα αλουμινόχαρτο, αλλά πρόσφατη. Και το μπουγιουρντί ψήνεται στο φούρνο, ή σε τζάκι, σε κατάλληλο σκεύος. Δεν το συζητώ πως υπάρχουν και παραλλαγές «τζακίσιες» με λουκάνικο μέσα 🙂 (τα μη αυθεντικά τα απορρίπτουμε μετά βδελυγμίας => αυτό το λέμε μόνο σε κάτι γιατρούς, π.χ. καρδιολόγους…).

    Επομένως υποθέτω πως ονομάστηκε έτσι για μας «έρχεται» (ευτυχώς δεν επακουμπάται!) κι είναι και καυτερό…, όχι για το τύλιγμα.

  24. Γιάννης Ιατρού said

    χμ, το πληκτρολόγιο μού τρώει γράμματα που και που. Προφανώς πάλιωσε (ή εγώ δεν βάζω την κατάλληλη δύναμη πιά;;;, αδυναμιούλες που λένε😒). Σας το λέω μην και προκύψει καμιά ώρα καμιά παρεξήγηση…🙄

  25. Theban said

    Αν είναι να ψάχνουμε σεφαραδίτικες καταγωγές να θυμίσω ότι η κλασική τυροκαυτερή στη Θεσσαλονίκη ήταν φέτα και πιπεριές για να τα λιώσεις εσύ στο πιάτο. Από κει μέχρι να το βάλεις στο φούρνο δεν είναι μεγάλη απόσταση.

  26. Corto said

    23:
    Γιάννη σαφέστατα έχεις δίκιο ότι παλαιότερα δεν υπήρχαν αλουμινόχαρτα ή λαδόκολλες, αλλά η ονομασία (όχι το πιάτο) είναι σίγουρο ότι προϋπήρχε; Μάλιστα με την άνθιση των μεζεδοπωλείων τα τελευταία χρόνια βλέπουμε στους καταλόγους μία άτυπη πλειοδοσία σε ονομασίες μεζέδων με σκοπό την πρωτοτυπία. Μερικές ονομασίες τις βλέπουμε να αντιγράφονται από μαγαζί σε μαγαζί (π.χ. πατάτα γκαστρωμένη, αντί ψητή πατάτα γεμιστή). Συνεπώς μου φαίνεται ισχυρή η υπόθεση του Νίκου ότι η ονομασία μπουγιουρντί ήταν «αρχικά έμπνευση ενός ευφυούς εστιάτορα που έπιασε και επεκτάθηκε».
    Εσύ θυμάσαι την ονομασία από παλιά, πριν τα τέλη της δεκαετίας του ΄90 ας πούμε;

  27. LandS said

    8
    Τσαούσα είναι η απαιτητική γυναίκα

  28. @ 13 Gpoint

    Καλά τα είπες Ποιντ-τζί
    με κάθε σημασία
    το μπουγιουρντί μας έρχεται
    από την εφορία.

    Και αν στα τούρκικα καλά
    τα πας με τα μαθήματα
    κι ο Νίκος με τις λέξεις του
    μας βάζει κι άλλ’ αθλήματα,

    λέγε ό,τι θέλεις Ποιντ-τζι
    για κάθε ερμηνεία
    και τουρκιστί κι ελληνιστί
    χωρίς καμιά απορία…

  29. Reblogged στις anastasiakalantzi50.

  30. Γιάννης Κουβάτσος said

    Το μπουγιουρντί είναι τρομοκρατικό και ως λέξη, ως άκουσμα. Όταν ενημερώνεσαι πως «σου ήρθε ένα μπουγιουρντί», ψαρώνεις, ακόμα κι αν δεν έχεις ξανακούσει τη λέξη. Θυμίζει βάρβαρη τουρκοκρατία, ίσως γι’ αυτό δεν μπόρεσε να την αντικαταστήσει κάποια αντίστοιχη ελληνική λέξη.

  31. sarant said

    Eυχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    20 Στην έκδοση ΠΕΚ, επιμ. Αλέξη Πολίτη, είναι στον β’ τόμο, τα ανέκδοτα, σελ. 112.

  32. argyris446 said

    Reblogged στις worldtraveller70.

  33. Corto said

    31 (Sarant):
    Α, ευχαριστώ πολύ! Άρα δεν περιλαμβανόταν στην αρχική έκδοση. Δεν γνώριζα ότι υπήρχαν και ανέκδοτα του Φωριέλ.

  34. Ναι… μεγάλος καλαμπουριτζής… 🙂

  35. Γιάννης Ιατρού said

    26: πριν το 90 την θυμάμαι, αλλά δεν είμαι βέβαιος πότε την πρωτοσυνάντησα, ήμουν κι εκτός Ελλάδας, που αυτό όμως δείχνει πιθανότερο το να την άκουσα/έμαθα από άλλη πηγή, εκτός εστιατορίων/φαγάδικων κλπ.

  36. geobartz said

    ‘Ισως ο νονός του να το ονόμασε μπουγιουρντί επειδή περιέχει από όλα τα κακά μεν, νόστιμα δε. Η εκδοχή να προέρχεται από το «μπούιουρουμ» (μπούι-ου-ρουμ) =ορίστε να φάμε, μου φαίνεται απίθανη. Τέλος, παρ’ ημίν (εν Μακεδονία, για!) τσιαούσα (τσια-ού-σα) είναι η «σώφρων και ικανή» γυναίκα.

  37. spyros chamenos said

    Από το πρώτο μισό της δεκαετίας του 90, θυμάμαι ότι όταν πηγαίναμε σε ταβερνάκια υπήρχε μεζές μπουγιουρντί αλλά και φέτα ψητή. Διαφορετικά πράγματα. Δεν θα πάρω και όρκο, αλλά θα έλεγα ότι είναι δύσκολο το μπουγιουρντί να πήρε το όνομα από την λαδόκολλα.

  38. sarant said

    33 Η έκδοση των Πανεπ. Εκδόσεων Κρήτης είναι δίτομη, ένας τόμος το παλιό βιβλίο κι ένας τα ανέκδοτα που είχε μαζέψει ο Φωριέλ.

  39. Corto said

    35:
    Ε τότε αλλάζει. Αν η ονομασία υπήρχε από παλιά και εκτός εστιατορίων (άρα στην σπιτική κουζίνα), μπορεί να είναι παραδοσιακής προελεύσεως. Θα άξιζε να δούμε μήπως η λέξη απαντάται σε κανένα παλιό κείμενο λαογραφικού περιεχομένου ή σε κανέναν παλιό τσελεμεντέ.

  40. Corto said

    38 (Sarant):
    Ευχαριστώ, θα αναζητήσω την δίτομη έκδοση από Σεπτέμβρη…

  41. Παναγιώτης Κ. said

    [Η απάντηση των Σουλιωτών στον Χουρσίτ πασά τον Μάιο του 1822 ξεκινάει: «Το υψηλόν σου μπουγιουρδί ελάβομεν και τα μεν αυτώ γεγραμμένα καλώς εκαταλάβομεν»].

    Ερώτημα1: Όντως στην καθαρεύουσα ήταν τα γράμματα που απηύθυναν προς τους Τούρκους ή μήπως είναι δουλειά εκ των υστέρων των διαφόρων ιστορικών;
    Ερώτημα 2: Αν πράγματι ήταν έτσι συνταγμένα τότε πρέπει να υποθέσουμε ότι οι Τούρκοι είχαν ελληνομαθείς γραμματικούς για να τα διαβάζουν ή γνώριζαν τα ελληνικά όπως γνώριζαν και τα τουρκικά.Ό,τι δηλαδή συμβαίνει με έναν κωνσταντινουπολίτη ρωμιό. Γνωρίζει εξίσου και τις δύο γλώσσες.

    Θυμίζω κάτι που είχα αναφέρει πριν καιρό. Είχα αναφερθεί σε ένα μικρό βιβλίο του δημοσιογράφου στην Ακρόπολη και λογοτέχνη Μ. Μητσάκη (επιμέλεια Γιάννη Παπακώστα, εκδ.Πατάκη) ο οποίος επισκέπτεται τα Γιάννενα στις αρχές του 20ου αι. πριν την απελευθέρωση τους (Φεβ.1913) και λέει ότι στους τουρκομαχαλάδες της πόλης ακούγονται μόνο ελληνικά, στα δε δικαστήρια οι δίκες διεξάγονται στην ελληνική.

    Και κάτι ακόμη: Τούρκοι αξιωματούχοι παραπονιούνται στον δημοσιογράφο γιατί οι υπόδουλοι δεν είναι ευχαριστημένοι, παρότι απολαμβάνουν σχεδόν ό,τι επιθυμούν!

  42. Γιάννης Κουβάτσος said

    41τέλος: Μάλλον τα ΜΜΕ της εποχής δεν έκαναν καλή δουλειά. ☺

  43. Aghapi D said

    Έχω ξεχάσει πια σε ποιο εστιατόριο στου Ψυρρή σέρβιραν μπουγιουρντί διαφημίζοντας ότι έχουν αποκλειστικά (;) σεφαραδίτικα πιάτα

  44. Πάντως μια πρόχειρη ματιά σε σεφαρδίτικες συνταγές (στο ίντερνετ, όχι σε βιβλία) δεν βγάζει κάτι που να μοιάζει:
    https://athjcom.gr/category/politismos/gastronomia/
    https://thessmemory.wordpress.com/2016/05/14/%CE%B7-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B4%CE%BF%CF%83%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%AE-%CE%BA%CE%BF%CF%85%CE%B6%CE%AF%CE%BD%CE%B1-%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%B5%CE%B2%CF%81%CE%B1%CE%AF%CF%89%CE%BD-%CF%84%CE%B7%CF%82/
    https://el.ozonweb.com/lifestyle/well-being/thessalonikis-food-guide

  45. Theo said

    @41:
    Πρόσφατα διάβασα το βιβλίο της Θεοδώρας Παλαμηδά-Ευθυμιάδου «Στέφανος Δανιηλίδης Μητροπολίτης Βοδενών 1904-1910, Μητροπολίτης Πελαγωνίας 1910-1912» (Έδεσσα 2018). Περιέχει την αλληλογραφία του εν λόγω μητροπολίτη, κυρίως με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Ιωακείμ τον Γ΄. Σ’ ένα γράμμα του περιγράφει μια σύγκρουσή του με τον καϊμακάμη (έπαρχο) Βοδενών (Έδεσσας) σε συνεδρίαση του διοικητικού συμβουλίου του καζά, του οποίου ήταν μέλος αυτοδικαίως. Μετά απ’ αυτήν ο καϊμακάμης συνέταξε μια αναφορά κατά του μητροπολίτη στην οποία συνυπέγραφε και ο αναπληρωτής του. Και παρατηρεί ο Στέφανος πως ο αναπληρωτής δεν είχε καταλάβει τίποτα μια κι ο καυγάς έγινε στα ελληνικά.
    (Στην Έδεσσα την εποχή εκείνη συγκατοικούσαν περίπου 10.000 χριστιανοί και 3.000 Τούρκοι. Η συντριπτική πλειονότητα των χριστιανών ήταν σλαβόφωνοι ή δίγλωσσοι. Άκουσα τις προάλλες πως πολλοί Τούρκοι μιλούσαν καλύτερα τα μακεδόνικα από τα τούρκικα.)

  46. Χρίστος said

    Μπουγιουρντί και μάλιστα συστημένο: https://www.altsantiri.gr/parapolitika/889471/kotzias-53-syriza/

  47. Χαίρετε πτωχοί και ορφανοτρόφοι, από το στερουμενο διαδικτύου ερημητήριό Μου.

    45 τέλος κ σχετικά
    Κάπου γράφει ο Σιμόπουλος για τους Τούρκους της Αθήνας πως μιλούσαν καλύτερα τα ελλ από τα τρκ, και μάλιστα θεωρούσαν εαυτούς απογόνους των αρχαίων Ελλήνων και έλεγαν πως μόνο μια πίστη τους χωρίζει από τους ραγιάδες.

  48. Γ-Κ said

    Την εποχή εκείνη ήταν συνηθισμένο να είναι κανείς πολύγλωσσος. Δεν (θα) ήταν παράξενο να μιλάει κανείς άνετα Ελληνικά, Αρβανίτικα και Τούρκικα.

    Ίσως κατά τόπους να χρησιμοποιούσαν και κάποια «κρεολική» γλώσσα…

  49. ΚΩΣΤΑΣ said

    Νικοκύρη, κι εγώ το μπουγιουρντί το ξέρω όπως το περιγράφεις, «έγγραφο με δυσάρεστο περιεχόμενο». Στα νιάτα μου, στη Λάρισα, δεν θυμάμαι να υπήρχε στη λίστα ορεκτικών στις ταβέρνες. Αργότερα στη Θεσσαλονίκη το γνώρισα και αρχικά σε πήλινο, ίσως και σε λαδόκολλα γιατί υπήρχαν ταβερνάκια που τα σερβίριζαν; όλα έτσι, κάποια είχαν και ομώνυμη ονομασία.

    Δεν μ΄αρέσουν γενικά τα καυτερά, οπότε κάποιος άλλος από την παρέα μας συνήθως παράγγελνε; μπουγιουρντί. Κι εγώ, φύσει πειραχτήρι, του έλεγα: «πρόσεχε, ερεθίζει τα πίσω σεξουαλικά όργανα» 😜 δηλ τις αιμορροΐδες, θεσσαλιστί ζοχάδες.

    Ως εκ τούτου δεν μπορώ να συνεισφέρω πολλά για το πως προήλθε η ονομασία του μπουγιουρντιού ως ορεκτικού.

  50. avadista said

    Ίσως να το έγραψε και άλλος, δεν διάβασα όλες τις απαντήσεις πριν γράψω.
    ……
    Λοιπόν , ο μύθος(;) λέει: Όταν η παρέα τελειώνει το γλέντι ζητάει από τον ταβερνιάρη τον λογαριασμό, το μπουγιουρντί. Πονηρός ο εστιάτορας αντί για τον λογαριασμό-μπουγιουρντί πάει το έδεσμα-μπουγιουρντί, το οποίο είναι μοναδικός κρασομεζές, η παρέα αντί να φύγει παραγγέλνει και άλλο κρασί για να συνεχίσει, προς όφελος φυσικά του ταβερνιάρη.

  51. Μάλλον νον ε βέρο, μα ε μπεν τροβάτο 🙂

  52. ΓΤ said

    Βαρύ που πέφτει στο αυτί το «μπουγιουρντί», όσο βαριά η ελληνική συνώνυμή του «πανταχούσα».

  53. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    41 Στην αυλή του Αλήπασα χρησιμοποιούσαν τα ελληνικά, και η αλληλογραφία του είναι στα ελληνικά (αν και με πάρα πολλούς τουρκισμούς και χιλιάδες ανορθογραφίες). Τα γράμματα των πασάδων προς τους ραγιάδες επίσης γράφονταν στα ελληνικά, αλλά δεν ξέρω αν είχαν Έλληνες ή δίγλωσσους τούρκους γραμματικους.

  54. Γιάννης Ιατρού said

    Για τα προσκυνόχαρτα, τα ράϊ μπουγιουρντί ο Τάκης Σταματόπουλος στο βιβλίο του (1990) «Οι τουρκοπροσκυνημένοι και ο Κολοκοτρώνης» αναφέρει το περιέχομενο(1827) ενός τέτοιου, του πασά της Πάτρας Ντελή – Αχμέτ (στις σελ. 12 και 13):

    ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ:
    Βεκίλης (αραβ.) = πληρεξούσιος, αντιπρόσωπος, αλλά και επί τουρκοκρατίας: ο επιτετραμμένος την διεξαγωγήν των υποθέσεων του Μορέως και παρέχων υπευθύνως βεβαίωσιν και εγγύησιν περί της εις τον σουλτάνον απολύτου ευπειθείας και υποταγής των εν Πελοποννήσω χριστιανών (ραγιάδων).
    Δοβλέτι (Αραβ.) = δυναστεία, κράτος, κυβέρνηση.

  55. nikiplos said

    Το πρωτοάκουσα ως λέξη από τον πατέρα μου, τέλη 70ς. Ταρίφας αρνήθηκε να μας πάρει κούρσα και προτίμησε γυναίκα μόνη, ώστε να διπλοτριπλομισθώσει το δρομολόγιο. Απηυδησμένος ο πατέρας μου, του πήρε τον αριθμό της πινακίδας, λέγοντάς του «μην στενοχωρηθείς όταν θα σού ‘ρθει το μπουγιουρντί». Φυσικά δεν πραγματοποίησε την απειλή του.

  56. nikiplos said

    Άσχετο με τη σημερινή ανάρτηση, και ζητώ προκαταβολικά συγνώμη, εάν έχει ήδη αναφερθεί από συνσχολιαστή σε άλλη ανάρτηση. Θερινή ραστώνη γαρ.

    Ένα κείμενο του προσφάτως εκλιπόντος Ντίνου Χριστιανόπουλου, που έχει γλωσσολογικό γούστο.
    https://www.dinfo.gr/%ce%bf%ce%b9-%cf%88%ce%b5%cf%85%cf%84%ce%bf%ce%bc%ce%bf%cf%81%cf%86%cf%89%ce%bc%ce%ad%ce%bd%ce%bf%ce%b9-%ce%ad%ce%bd%ce%b1-%cf%85%cf%80%ce%ad%cf%81%ce%bf%cf%87%ce%bf-%ce%ba%ce%b5%ce%af%ce%bc/?fbclid=IwAR0_8nOd-6KHzkCUYzEEB67tB86lRL_zzou_RQkeRNcILuj87k9lDdZ6hhs

  57. Γιάννης Κουβάτσος said

    Οι τρεις μπάρμεν, λέει ο Νικοκύρης στο τελευταίο του τιτίβισμα. Όχι οι τρεις μπάρμαν; Τις κλίνουμε τελικά τις ξένες λέξεις; ☺

  58. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Μπουγιουρντί παλιά σ΄εμάς δεν σήμαινε κάποιο φαγητό/μεζέ. Εκτός από λογαριασμό(κακόν κι απρόοπτο) νομίζω δήλωνε και ξυλοφόρτωμα. «Του ΄ριξε ένα μπουγιουρντί». Συνώνυμο του σουλτάν-μερεμέτ . Να το μπερδεύει η μνήμη με το μπερντάχι που λεγόταν επίσης;Μπορεί. Θα μας πει κι ο Μικ-ιος.
    Όταν το έμαθα (χωρίς να φάω ποτέ) ως έδεσμα, πάλι στο δάρσιμο πήγε ο νους μου. Ότι φτιάχνεται από …δαρτά/χτυπητά υλικά 🙂 .
    Κάτι με φέτα,αυγό,ντομάτα κ κρεμμύδι, μπορεί κ πιπεριά, «κοπανιστά»/χτυπημένα καλά για ενσωμάτωσή τους και φουρνιστά στο αλουμινόχαρτο το περιέγραφε μια μεγάλη κυρία από την οποία το πρωτάκουσα.

    Εναλλακτικό μπουγιουρντί-στο τηγάνι

    https://www.cretangastronomy.gr/2020/07/piperies-tyria-tigani/

  59. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Επήρα τη γυναίκα μου
    παίρνω το μπουγιουρντί μου
    τα σέα μου, τα μέα μου
    και βουρ για το τσαρδί μου

  60. Χαρούλα said

    #52 ΓΤ πως το κατάφερες και έμεινες με το βάρος μόνο στο αυτί; Εμένα έφτασε στην τσέπη και είναι πια τεράστιο το βάρος!😅

    Φυσικό ειναι μεζέδες να μάθατε οι κάτω, στα βόρεια. Και μεις ψητά εκεί στον νότο μάθαμε!
    Κρύο και εσωτ,χώροι ζητούν πικάντικα και έτοιμα. Ενώ πιό ζεστός καιρός κάνει ευκολότερο το σούβλισμα και το φαγητό στη φύση.
    Το μπουγιουρντί νομίζω δεν έχει συγκεκριμένη συνταγή. Προσαρμόζεται. Ψητό- τυρί- πικάντικο τα βασικά. Μετά φαντασία και τι υπάρχει το ντουλάπι!

  61. ΓΤ said

    60@
    Μα γι’ αυτό το στρίμωξα μέσα στις φορμουλάτες μπαριέρες των εισαγωγικών, Χαρούλα, για να έχω τη χαρούλα να σταθώ μόνο στη λέξη 🙂

  62. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Μορφολογική Προσαρμογή και Λεξικοσημασιολογικός Δανεισμός των Τούρκικων Δανείων στα Αρχεία του Αλή Πασά

    …η λέξη μπουγιουρντί(=έγγραφη διαταγή, διάταγμα) εμφανίζεται στο σύνολο των εγγράφων με τους ακόλουθους τύπους, μπουγιουρουλδί/ πουγιουρουλδί/ μπουγιουρντί/πογιορδί/ μποερντί/ μπουερτί/ πογιορτί/ μπιουρτί/ μποϊρουλτί/ πουϊρτί/πουρτί/ μπογιορντί/ μπουϊουρδί/ μπιουρντί/ ποορτί

    Click to access GRI-2019-23370.pdf

  63. sarant said

    54 Μερχαμέτι, το έλεος, ο οίκτος περίπου
    Υπάρχει σε κανένα υπόγειο αυτό το βιβλίο -ή έστω αυτή η σελίδα;

    57 Αμφιταλαντεύτηκα. Κανένα δεν μου έκανε, αν και κανονικά είναι «οι μπάρμαν»

    62 Είδες πόσες παραλλαγές στην ίδια λέξη;

  64. … μπουγιουρντί … όμως έχει φτάσει να σημαίνει «επίσημο έγγραφο με δυσάρεστο περιεχόμενο» π.χ. από την εφορία …

    Από την εφορία, και όχι μόνο, μεταφορικά και το «κουστουμάκι» για βαρύ και σύνθετο λογαριασμό που εκπονείται και επιβάλλεται από ειδικούς.

  65. Γιάννης Ιατρού said

    63: στό ‘στειλα 🙂

  66. Γιάννης Κουβάτσος said

    52: Πανταχούσα, μπράβο. Μου είχε διαφύγει αυτό το συνώνυμο. Αν και το μπουγιουρντί ακούγεται πιο βαρύ, πιο επιβλητικό. ☺

  67. Νέο Kid said

    Τα τούρκικα που λέμε στην Ελλάδα είναι παραλλαγμένα και μεταλλαγμένα σε σχεση με τα ορίτζιναλ . Στο Κατάρ είχα πει σε έναν Τούρκο «γκελ μπουρντά!» . Μετά από διαπραγματεύσεις έμαθα ότι το σωστό είναι «γκελ μπουριγιέ» ή κάπως έτσι…

  68. Mindkaiser said

    «Θα μας φέρετε το μπουγιουρντί;» έλεγε ο πατέρας μου παλαιότερα με περιπαικτική διάθεση όταν πηγαίναμε οικογενειακώς σε κανά ταβερνάκι. Το «επίσημο έγγραφο με δυσάρεστο περιεχόμενο» κολλάει κάπως τώρα που το σκέφτομαι.

  69. Mindkaiser said

    ^^ Όταν ζητούσε τον λογαριασμό εννοείται.

  70. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    11, Corto
    >>…τυλιγμένη σε χαρτί (ή αλουμινόχαρτο) και καμιά φορά σερβίρεται με το χαρτί τυλιγμένο.
    23, Ιατρού
    >>…μας «έρχεται» (ευτυχώς δεν επακουμπάται!) κι είναι και καυτερό…, όχι για το τύλιγμα.

    Νομίζω ότι στην ονομασία (μάλλον, όπως λέει ο Νικοκύρης, ‘έμπνευση ενός ευφυούς εστιάτορα’) έπαιξαν ρόλο και οι δύο ιδιότητες! Γιατί υπάρχουν μαρτυρίες ότι, αρκετές φορές, τα μπουγιουρντιά –με το «καυτερό» περιεχόμενό τους- έφθαναν στον/ους ενδιαφερόμενον/ους μέσα σε φάκελο.
    ———
    0+54.
    ρά(γ)ι μπουγιουρντί: Μήπως αποδίδεται καλύτερα –όπως διαβασα κάπου– ως ‘συχωροχάρτι’; Αφού μάλιστα στηρίζεται και σχετίζεται με το ‘μερχαμέτι’ =έλεος, οίκτος (#63), μακροθυμία, ευσπλαχνία.

  71. Γιάννης Ιατρού said

    70γ: Χμ, δεν φαίνεται να δίνεται άφεση, συγχώρεση από τίποτα «αμαρτίες», παραβάσεις κλπ. στο κείμενο. Κυρίως τονίζεται η προσήλωση, υποταγή (…προσκυνώντας το κραταιό Δοβλέτι..) στον σουλτάνο/διοίκηση κλπ.

  72. sarant said

    65 Μερσί, απάντησα 🙂

    67 Τι έχει πει κάμποσες φορές αυτό ο Δυτης

    70-71 Νομίζω ακριβέστερο είναι το προσκυνοχάρτι

  73. Faltsos said

    Οι περισσότεροι αναφέρουν σαν κύρια και απαραίτητα συστατικά για το μπουγιουρντί, το τυρί και την καυτερή πιπεριά. Μήπως γίνεται μπέρδεμα με την τυροκαυτερή; Συγνώμη αλλά, όπως λέει και ο Γιάννης Ιατρού στο 19 πιστεύω ότι απαραίτητα πρέπει να υπάρχει και ντομάτα στο μπουγιουρντί.

    Πέρασε ασχολίαστη η αναφορά στο «Μικρός αρραβωνιάστηκα» (59) . Τι εννοούσε ο Βαμβακάρης: παίρνω το μπουγιουρντί μου, τα σεα μου τα μέα μου… Πώς σχετίζεται αυτό το μπουγιουρντί με το μπουγιουρντί – διαταγή;

  74. Αιμ said

    73. Μάλλον τη γυναίκα του, μεταφορικά. Εναλλακτικά το χαρτί του γάμου (αν δεν ήταν αρραβώνας) 🙂

  75. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Το μπουγιουρντί σ΄ένα άλλο ρεμπέτικο του Βαγγ. Παπάζογλου (1935)
    «Έχω ντερβίση, μάγκα κι αλανιάρη,
    έχω λεβέντη και φόρτσα μπελαλή,
    που το ζουνάρι του για καυγά κρεμάει
    κι από τα `κείνονε θα φας το μπουγιουρντί».

  76. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    75 Γεια σου Μικ! αμπράβο! Το μπουγιουρντί ως ξυλιές όπως το θυμόμουν (σχ.58)

  77. tryfev said

    1. Νίκο μου πολύ ενδιαφέρον κείμενο.

    Ευτυχώς που υπάρχεις κι εσύ για να δω γραμμένο σωστά το όνομα του Ορούτς Ρεΐς. Παντού το ακούω και το διαβάζω Ορούτς Ρέις.

    Το μπουγιουρντί το έφαγα για πρώτη φορά τον Σεπτέμβριο του 2010 στην Καβάλα, σε ένα μεζεδοπωλείο που ήταν απέναντι από την είσοδο του Ξενοδοχείου -πλέον- Ιμαρέτ

    Εγώ το είχα δει παλιότερα ως είδος λαογραφικού Μουσείο μεταξύ των εκθεμάτων του οποίου περιλαμβανόταν και το «ντονέρ ντουλάπ» που, όπως θα ξέρεις, ήταν ένα είδος περιστρεφόμενου ντουλαπιού που το χρησιμοποιούσαν για να ψωνίζουν οι γυναίκες του χαρεμιού χωρίς να τις βλέπουν οι έμποροι. Τη λέξη ντονέρ, βέβαια, την ήξερα από το ντονέρ κεμπά(μ)π,

  78. Corto said

    70 (ΜΙΚ_ΙΟΣ):
    Ναι κάπως έτσι το καταλάβαινα και εγώ. Θα πρέπει να δούμε αν η παλαιότερη αναφορά της λέξης είναι προγενέστερη ή μεταγενέστερη από την διάδοση των χαρτιών ψησίματος.

    74 (Αιμ) και 73 (Faltsos):
    Προφανώς εννοεί το χαρτί του γάμου, όχι την γυναίκα του.

  79. Γιάννης Ιατρού said

    76: ΕΦΗ
    Δεν ξεχνιούνται αυτά! Ήσουν κι αταχτούλα… 🙂 👍

    72α: Άνοιξε τώρα;

  80. ΣΠ said

    Το μπουγιουρντί νόμιζα ότι έχει σχέση με το μπούγιο. Σήμερα βγήκα από την πλάνη μου.

  81. Corto said

    Στην εγκυκλοπαίδεια Ηλίου καταγράφεται μόνον ο τύπος μπουγιουρουλντί και ως αναμενόμενο, μόνον με την αρχική σημασία του διατάγματος, κυριολεκτικά και μεταφορικά.
    Στην ίδια σελίδα ωστόσο υπάρχει λήμμα μπουγάτσα και μπουγιαμπέσα. Κάτι δείχνει αυτό, υποθέτω…

  82. sarant said

    77 Ωραίο το ντονέρ ντουλάπ!

    80 Κι άλλος ένας στο ΦΒ έκανε το ίδιο σχόλιο 🙂

  83. ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ said

    Νομίζω ότι ο μεζές αυτός ήταν ένα κέρασμα από τον ταβερνιάρη. Κι επειδή ερχόταν μαζί με τον λογαριασμό, δηλαδή «το μπουγιουρντί» γι’ αυτό ονομάζεται έτσι. ΄Οπως τώρα μας φέρνουν στις ταβέρνες κάποιο γλύκισμα ή φρούτο για κέρασμα μαζί με το λογαριασμό.

  84. Γιάννης Ιατρού said

    83: Μ΄αρέσει αυτή η εκδοχή, εξηγεί απλά γιατί το συνδέουμε κυρίως με λογαριασμό και συνεκδοχικά με άλλα δυσάρεστα…
    Μήπως υπάρχει και κάτι εκτός από την προσωπική εντύπωση/γνώμη που να το υποστηρίζει;

  85. Καλησπέρα,
    Το μπουγιουρντί ως μεζέ και μ’ αρέσει και το φτιάχνω (παρόλο που γενικά με την πιπεριά δεν έχω καλές σχέσεις, η καυτερή παίζεται). Πού και πότε το πρωτοέφαγα δεν θυμάμαι, άρα δεν μπορώ να βοηθήσω.

    70 71 72 τέλος. Τότε το ράι μπουγιουρντί, μετά να υπογράψουν δήλωση. Οι κρατούντες αρέσκονται στα χαρτιά!

  86. sarant said

    83-4 Χμμ… δεν είναι κακή ιδέα, αλλά θέλει τεκμηρίωση

  87. Χαρούλα said

    #83,84,86 με τον λογαριασμό πικάντικο κέρασμα; Μπορεί να μην ήταν Γάλλοι στην γαστρονομία οι Έλληνες, αλλά λάθη ιδιαίτερα, δεν έκαναν. Στο τέλος φρούτο ή γλυκό. Τυριά πικάντικα με το κρασι, ναι! Όπως Ευρώπη!😅 Αν σκεφτούμε τα τραπεζώματα των παλιών, απλών, είναι πολύ κοντά στο σωστό. Τυχαία; Δεν ξέρω…
    Τώρα πικαντικολιπαροπιπεράτο με τον λογαριασμό εγώ σχεδόν το αποκλείω!

  88. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    58, 76, ΕΦΗ
    Το μπουγιουρντί, ως πικάντικο μεζέ, τον θυμάμαι και στο Ηράκλειο, πρώτη φορά –αν δεν κάνω λάθος- κάπου στα μέσα/τέλη ‘90s, σε κάποιο ταβερνείο. Παλιότερα, όχι!
    Παρότι στο ρεμπέτικο του Παπάζογλου, το μπουγιουρντί έχει ξεκάθαρα τη σημασία του ξυλοφορτώματος, ωστόσο στα μέρη μας δεν νομίζω να χρησιμοποιούνταν μ’ αυτή την έννοια! Αντίθετα, όπως λες κι εσύ, το μπερντάχι ακούγεται ακόμη! (σε …ευρεία χρήση από τα παιδικάτα μας, και ως λέξη και ως …πράξη 🙂 )

    -Τον «μπουγιουρντισμό», όμως, τον έχετε ξανακούσει/ξαναδεί;
    Λέξη πλασμένη από τον σχολιαστή της εφημερίδας ΔΡΑΣΙΣ (Ηρακλείου, 20-10-1955), που την εμπνεύστηκε από τον καταιγισμό διαταγών-μπουγιουρντιών των Αμερικάνων που υλοποιούσε η «συναγερμική* δουλοπρέπεια». Ωραίος!

    *Της κυβέρνησης του Συναγερμού, με διορισμένο πρωθυπουργό τον Καραμανλή (ήδη από 5-10-55), ο οποίος δεν είχε ακόμη ιδρύσει την ΕΡΕ.

  89. Faltsos said

    87 Πες τα Χαρούλα! Μα είναι δυνατόν; Πικάντικος μεζές κέρασμα με το λογαριασμό; Όσοι το προτείνετε δεν μας λέτε πόσες φορές σας πρόσφεραν μπουγιουρντι ή άλλο πικάντικο μεζέ με το λογαριασμό; Το ακούσατε από τους γονείς ή τους παπούδες ίσως. Δεν πιστεύω. Απλή συνωνυμία πιστεύω.

    Ως προς την προέλευση του μεζέ βλέπω σ’ αυτην την σελίδα να το έχει στην Πολίτικη κουζίνα με την σημείωση ότι «Είναι όμως ο πικάντικος, αυτός καυτερός μεζές και της σαλονικιώτικης κουζίνας.»

  90. Faltsos said

    89 Ξέχασα την παραπομπή
    http://constantinoupoli.com/%CE%BC%CF%80%CE%BF%CF%85%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%BD%CF%84%CE%AF/

  91. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    87. Το ίδιο σκέφτηκα κι εγώ! Στο τέλος του φαγητού, μεζέ πικάντικο; Μπα! Μήπως στην αρχή, στα ορεκτικά. Στην Κρήτη συνηθίζουν στα μαγαζιά να κερνάνε κάτι με μια ρακή για αρχή χωρίς να το χρεώνουν. Πχ παξιμαδάκι με ελιές ή και λίγο σταμναγκάθι και φετούλα τυρί.

  92. sarant said

    88 Καλό!

  93. Γιάννης Ιατρού said

    87/89: Αυτά με το πικάντικο, αντί φρούτου/γλυκού/καφέ, στο τέλος του φαγητού στην ταβέρνα κλπ. τα σκέφτηκα κι εγώ αρχικά. Αλλά έχουν την λογική τους σε ένα κανονικό, σύνηθες γεύμα. Σε ένα ουζερί/τσιπουράδικο που θα ‘παιρνες ένα μεζέ, μιά ρακί, ένα τέτοιο κέρασμα στο τέλος, πριν πληρώσεις, έχει νόημα, να πιεις ίσως ότι έχει ακόμα μέσα το καραφάκι. Βέβαια γούστα είναι αυτά, αλλά μην αποκλείουμε και διαφορετικές προσεγγίσεις έτσι γρήγορα.

  94. avadista said

    87, 89, 91 “Τώρα πικαντικολιπαροπιπεράτο με τον λογαριασμό εγώ σχεδόν το αποκλείω!”

    Λοιπόν, 1989 Λιτόχωρο. Μεγάλη παρέα σε ταβέρνα στο γυρισμό από τον Όλυμπο. Ζητάμε το λογαριασμό και στο τραπέζι έρχονται 3 μπουγιουρντί. Εκεί μου είπαν και αυτό που γράφω στο 50.

  95. Χαρούλα said

    Πάντως στα πλαίσια αύξησης πωλήσεων,
    προσωπικά θεωρώ ότι σωστά ερχόταν στην αρχή. Ως ΕΝΤΟΛΗ να καταναλωθεί. Το καυτερό θα τράβαγε κρασί κι ο λογαριασμός την ανηφόρα.

  96. loukretia50 said

    Μεζεδάκια πάλι, και μάλιστα πικάντικα!
    Ωραία, στην ώρα ήρθα και στρογγυλοκάθομαι – παρακαλώ, μην ενοχλείσθε!

    Όλες οι έννοιες της λέξης «μπουγιουρντί» αναμφίβολα ήταν γνωστές στο σεράι του εκάστοτε πολυχρονεμένου κραταιού καλοφαγά με τις φαβορί-τες (κατά την ευφάνταστη μετάφραση του Σουλεϊμάν όταν πρωταγωνιστούσε σε σήριαλ) :
    Διαταγή, κέρασμα/δωροδοκία με ΄-ή για – πονηρές υποσχέσεις, μπερντάκι και τελικά δι ελαίου, καυτερού τυρού και φόβου συχωροχάρτι μετά τραταρίσματος.
    Αν προφθάσω θα κατασκευάσω πηγές – παρντόν, θα ανατρέξω σε πηγές εννοούσα… εκτός αν βρεθεί άλλος, πιο μερακλής!

  97. ΚΩΣΤΑΣ said

    Ας το βάλω, ίσως ενδιαφέρει κάποιον, περί μπουγιουρντιού με την αρχική σημασία ο λόγος και άλλα τινά επί οθωμανοκρατίας… ΄Έχει και καθιαυτού μακεδονικά 🤣

    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=124&pageid=82483&id=-1&s=0&STEMTYPE=0&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=ASUASYASXASdASLASRASXASdASZASVAScASH&CropPDF=0

  98. sarant said

    97 Καλό

    96 Κρίμα που δεν μάζεψε κανείς όλα τα μαργαριτάρια του Σουλεϊμάν!

  99. Νέο Kid said

    Οι Θεσσαλονικείς εστιάτορες είναι τόσο άσχετοι από ώτ κιουζίν άμα τε και από μπα κιουζίν, και γενικά άσχετοι από μαγειρική,γεύσεις και επιγεύσεις,που δεν αποκλείεται καθόλου να σέρβιραν αυτό το πράγμα στο τέλος…

  100. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    96 Μπουγιουρούμ και μοσκιορντί!
    (μοσκιορντί = καλωσόρισες!) έτσι μας έλεγαν οι παλιοί όταν καταφθάναμε. Το ακριβές τούρκικο δεν ξέρω πώς είναι αλλά έτσι ακουγόταν: μόσκιορντί.
    Κάνει ρίμα με το μπουγιουρντί 🙂

    Μπουγιουρούμ
    https://www.slang.gr/lemma/25312-mpougiouroum

    99 άσχετοι από κουζίνα οι Θεσσαλονικείς ; ! Πολύ αφοριστικό μου ακούγεται επειδή περί του αντιθέτου οι φήμες 🙂

  101. Νέο Kid said

    100. Για τα εστιατόρια και τα «μεζεδοπωλεία» είπα. Αχταρμάς και τουρλού… καμία σύγκριση με Αθήνα. Εντάξει, σίγουρα παίζει ρόλο και η ποιότητα των προϊόντων και των τροφίμων. Η ΑΑΑ ποιότητα σε ΟΛΑ τα τρόφιμα ,πάει πάντα στην Αθήνα.

  102. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>λέξεις της οθωμανικής διοίκησης και καθημερινότητας,
    Βεληγκέκας λέγεται επίσης για αυταρχικό και αγρίκο άνθρωπο που θέλει να επιβάλλεται. Υπαρκτό πρόσωπο στη δούλεψη του Αλή Πασά, φόβος και τρόμος των αρματολών που τον «περιποιήθηκε» ο Κατσαντώνης.
    https://www.slang.gr/lemma/8535-beligkekas

  103. Γς said

    64:

    >το «κουστουμάκι»

    και το παντελόνι

  104. Γς said

    ΔΕΘ α γινει..

  105. ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ said

    Δεν έχω κάποια τεκμηρίωση σχετικά με το ότι δινόταν σαν κέρασμα μαζί με τον λογαριασμό, αλλά θα πρέπει να σκεφτούμε ότι στις ταβέρνες παλιά σύχναζαν συνήθως άντρες που κουτσοπίνανε! Δηλαδή με μια μικρή μερίδα μεζέ μπορεί να έπιναν μερικά κιλά κρασί και να έμεναν στην ταβέρνα πολλές ώρες! Δεν τρώγανε του σκασμού, ούτε συνήθιζαν στο τέλος τυριά ή γλυκά σαν Γάλλοι! Το πολύ πολύ κανένα κομματάκι χαλβά του μπακάλη, στο οποίο έριχναν και πιπέρι ή και λεμόνι για να γίνει κι αυτό μεζές, για να τελειώσουν το κρασί τους. Αυτό το τελευταίο το γνωρίζω απ’ τον πατέρα μου που πάντα το χαλβά τον έτρωγε πιπεράτο ή και λεμονάτο! Επίσης το μπουγιουρντί, που δεν είναι πάντα πικάντικο, είναι μεζές της στιγμής. ΄Ολα τα υλικά στο πήλινο ή στο σαχάνι και λίγη ώρα στο φούρνο.

  106. Alexis said

    Καλημέρα.
    Κι εγώ περισσότερο στην εκδοχή του τυλιχτού σε χαρτί κλίνω, γιατί το συγκεκριμένο μεζέ τον θυμάμαι παλιά να σερβίρεται σε λαδόκολλα.
    Λιγότερο πιθανή θεωρώ την εκδοχή να το είπαν έτσι γιατί ερχόταν σαν κέρασμα μαζί με τον λογαριασμό.
    Έτσι κι αλλιώς μικρή σημασία έχει αφού, όπως γράφει και ο Νικοκύρης, μάλλον πρόκειται για επινόηση κάποιου ευφυούς ταβερνιάρη, άρα η …ονοματοδοσία μπορεί να έγινε και τελείως αυθαίρετα, απλώς και μόνο επειδή άρεσε η λέξη. Και να καθόμαστε τώρα εμείς εδώ να ψάχνουμε γιατί το είπε μπουγιουρντί! 🙂

  107. Alexis said

    #102: Έφη επίσης: Γκιουλέκας, Αλή-Φαρμάκης και Χασάν-Μαγούλας!

    -Μη μου κάνεις το Γκιουλέκα=Μη με φοβερίζεις, δε μασάω!

    -Γυρνάει μόνος κι έρημος σα τον Αλή-Φαρμάκη=Σαν την άδικη κατάρα. (αυτό δεν πρέπει να είναι πανελλήνιο, μάλλον στην Πελοπόννησο λέγεται, όπου έδρασε ο Αλή-Φαρμάκης)

    -Σπάγκο σου είπα να μου φέρεις όχι τριχιά, λες και θα δέσουμε το Χασάν-Μαγούλα! (Ο Χασάν-Μαγούλας δεν ξέρω ποιος ήταν ούτε κάν αν ήταν υπαρκτό πρόσωπο. Ούτε κι αυτό είναι πανελλήνιο)

    Και βέβαια ο παροιμιώδης έχει γίνει και ο Γιαγκούλας. Ο λήσταρχος Φώτης Γιαγκούλας.

  108. Αννα said

    Αποψαρα μου, δεν εχω καμια επιστημονικη στηριξη: πρωτες φορες που εφαγα μοουγιουρτι ηταν τα γνωστα υλικα αλλα τυλιγμενα σε πακετακι (αλουμινοχαρτο ή λαδοκολλα) σαν γραμμα σε φακελο, και οχι σε πηλινο. Και ετσι οταν ακουσα οτι λεγοταν ‘μπουγιουρτι’ εκανα αυτην την συνδεση (‘γραμμα αλληλογραφιασ’=μπουγιουρντι) . Μετα το ειδα σε πηλινο, παντα θεωρουσα οτι το ‘αυθεντικο’ ειναι σε χαρτι…

  109. Γς said

    68:

    >Θα μας φέρετε το μπουγιουρντί;

    https://caktos.blogspot.com/2014/03/l-conto.html

  110. sarant said

    Καλημέρα από εδώ!

  111. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    107, Ναι! Το Γκιουλέκα τον λέμε και κάτω πολύ.
    >>Χασάν-Μαγούλας
    Μια περίπτωση ενός Χασάν Χανιαλή-εισπράκτορα στο Μαγουλά Λασιθίου που ήταν τόσο σκληρός κατά των χριστιανών που τον έπνιξε ο πασάς στα 1815, μετά από ξεσηκωμό εναντίον του.
    http://www.magoulaslasithi.gr/%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1/

  112. Voyageur autour de la chambre said

    @67
    Μια και δεν έγραψε κανένας αρμοδιότερος, ας πω εγώ αυτά που θυμάμαι από τα λίγα μαθήματα Τουρκικών που είχα κάνει κάποτε.
    Η λέξη «εδώ» είναι bura και νομίζω ότι έτσι θα βρεθεί σαν λήμμα στο λεξικό. Το -da είναι επίθημα που δείχνει ότι κάποιος βρίσκεται ήδη σ’ αυτό το μέρος. Έτσι burada (μπουραντά, μπουρντά) θα πούμε για κάποιον που είναι ήδη εδώ. Για κίνηση προς τα κάπου το επίθημα είναι -ya, οπότε το «έλα (προς τα) εδώ» είναι gel buraya (γκελ μπουραγιά) – αν και νομίζω ότι το ρήμα μπαίνει συνήθως στο τέλος, οπότε μάλλον buraya gel. Αντίστοιχα «από κάπου» είναι -dan (buradan = από εδώ).
    Τέλος δεν θα μπορούσε να είναι μπουργιέ (buraye), λόγω της συμφωνίας των φωνηέντων. Εφόσον η τελευταία συλλαβή έχει -a πρέπει να είναι -ya, αν είχε -e ή -i θα ήταν -ye.

  113. Voyageur autour de la chambre said

    @112
    Για να είμαι πιο ακριβής, το επίθημα για το «προς» πρέπει να είναι -a ή -e, και το -y- μπαίνει για λόγους ευφωνίας.

  114. 100

    ΕΦΗ, το μοσκιορντί = καλωσόρισες, είναι προφανώς το ταυτόσημο hoş geldin αρκετά στραπατσαρισμένο 🙂

  115. Καλησπέρα,
    114 Μόλις πήγα να γράψω το ίδιο!

    Αλλά ήθελα να συμπληρώσω εναντίον της ιδέας κεράσματος με το λογαριασμό. Πέρα απ’ το ότι δεν ταιριάζει το καυτερό εκείνη την ώρα, το μπουγιουρντί θέλει χρόνο να ετοιμαστεί. Φαντάζεται κανείς να ζητήσει λογαριασμό και κείνη την ώρα να ρίξουν το μπουγιουρντί στο φούρνο; Μέχρι να το πάνε θα βγάζει ήδη καπνούς απ’ τ’ αυτιά και δεν θα φταίει η καυτερή πιπεριά!

  116. loukretia50 said

    Το πολλαπλώς ερμηνευόμενο μπουγιουρντί

    Λέξη κλειδί το μπουγιουρντί, το πασπαρτού μιας κλίκας
    επίφοβης και ισχυρής, που νήματα κινεί χωρίς
    να φείδεται του λακριντί και δε στερείται γλύκας

    Αράχνης είναι ο ιστός , που απλώνεται δολίως
    Από το θρόνο του τρανού, ως τις κοιλάδες του ουρανού
    (κινεζιστί του χαρεμιού)
    Ένας μικρός στρατός πιστός, κινείται υπογείως

    Πιστός σε ποιόν? Ανάλογα! Η απάντηση ποικίλλει.
    Πότε Βεζύρη υπηρετεί, πότε η καντίν πρωτοστατεί,
    δολίως μηχανορραφεί κι ανάβει το φυτίλι
    Πότε στο κλαμπ των ισχυρών μία χανούμ δίνει παρόν
    και σβήνει με σκαμπίλι
    ιεραρχία κραταιά, γιατί η πρώτη είναι γριά κι απόσυρση οφείλει…

    Και τα λοιπά και τα λοιπά, για παρασκήνια ποταπά
    για ώρες θα μιλάμε
    ….. μα όχι τώρα!
    ΛΟΥ
    Αυτό ήταν το abstract – το σκηνικό ντε!

  117. loukretia50 said

    Σημαντική παρατήρηση :
    τα του πρωτοκόλλου του σεραγιού δεν τα κατέχω, δεν είδα όλα τα επεισόδια του Σουλεϊμάν, οπότε ας μη σταθούμε σε λεπτομέρειες. Οκ Δύτα ?

    Φανταχτερός ηγεμονίσκος, σύμμαχος κραταιού ηγεμόνα της πεφωτισμένης Δύσης – ναι, αυτής που ανέκαθεν πίστευε ότι ξεστραβώνει την Ανατολή, παρουσιάστηκε κορδωτός στο Σουλτάνο, κομίζοντας πακέτο λίαν ελκυστικής εμπορικής – σκέτης, τάχαμου – συμφωνίας, γαρνιρισμένης με υποσχέσεις ανοιγματος σε μεγαλυτερη αγορα και ψιλά γράμματα για παραχωρήσεις απεχθείς, που όμως συνέφεραν αμφότερους.

    Φυσικά δεν προτίθεμαι να αποκαλύψω λεπτομέρειες, είπαμε, φαντασία, αλλά οι μηχανορραφίες καμιά φορά είναι διαχρονικές. Αρκεστείτε στα γενικότροπα.

    Έγινε το μύτινγκ κατά τα ειωθότα -η μύτη του φανταχτερού στο πάτωμα – και διαλύθηκε ανήσυχα . Τώρα όλοι περιμένουν να επιδοθεί το επίσημο μπουγιουρντί με την απάντηση για να δρομολογηθούν οι εξελίξεις.

    Ο χορός των κατασκόπων έγινε φρενήρης καρσιλαμάς, ψίθυροι διέτρεχαν σκοτεινούς διαδρόμους προς τους δύο αντίθετους πόλους επιρροής της εξουσίας.
    Και ακολούθως, κυκλοφορούσε παράρτημα με τις αντιδράσεις τους.
    Ένα διαρκές κελάηδισμα σ΄όλο το παλάτι, αποσπάσματα απόρρητων συνομιλιών :

    – Πασά μου, λιονταρίνε μου, μπουρεκάκι μου – σ’χώρα με εξοχώτατε, παρασύρθηκα, εσύ ξέρεις τι να κάνεις, αλλά άστονα να βράσει απόψε στο ζουμί του, έτσι για να ξέρει ποιος κάνει κουμάντο . Ναι?

    – Παραείναι σίγουροι για την αποδοχή. Ε, όχι και να πέσει έτσι εύκολα η υπογραφή.
    Ο τρισμέγιστος δεν είναι απλό συνεταιράκι.

    – Ωωωχ! Λίγο ζερβότερα κουζούμ, πιάστηκα τόσες ώρες στο θρόνο. Και τη γωνία… απ΄το μπακλαβά ντε! Και πιάσε κι ένα ταχτάρισμα μερακλίδικο.

    – η ζεβζέκω θέλει λουκούμι χωρίς ζάχαρη. Κάνει δίαιτα
    – ωραία τα χρωματιστά βρακιά που φοράει ο λεγάμενος με τη μεγάλη μύτη … χαχα!… λες?

    Μπλέκονται κι οι γραμμές καμιά φορά…

    Το κατώτερο προσωπικό έβαζε στοιχήματα, το μεγάλο περιδρόμιαζε, τα χανουμάκια τρώγονταν κι οι χαρτορίχτρες έκαναν υπερωρίες. Μια ωραία ατμόσφαιρα.

  118. loukretia50 said

    (συνέχεια)
    Από το κέντρο ελέγχου πληροφόρησης αποτυπώνονται καρέ – καρέ οι εξής σκηνές για αξιολόγηση. Ένας δίνει αναφορά στον καθ΄ύλην αρμόδιο, νοτάριος καταγράφει, ενώ με κοντρόλ «φου» (=φάπα) παρέχονται από βοηθό συμπληρωματικά στοιχεία.

    ΣΚΗΝΗ Α΄ – γραφείο Βεζύρη. Δυστυχώς δεν έχει εικόνα, μόνο περιγραφή

    Βεζύρης και ορντινάντσα – whatever, ο εξ απορρήτων για τις βρωμοδουλειές μπιστικός του παναπεί – και διπλός πράκτορας που υπηρετεί μόνο το προσωπικό του συμφέρον- κατά τα ειωθότα..
    Β. -Πώς τον κόβεις το μουσαφίρη μετά την οντισιόν?
    -Μπαϊλντισμένο πολυχρονεμένε μου. Ούτε το σερμπετάκι του δεν ήπιε.
    Β. -Βάι βάι βάι… τι τούδωκες μπρε? Κάνα σορόπι φραουλένιο? (πώς τα λέω ο μπαγάσας!)
    Άειντε, δώστου κάτι πιο αντρίκειο να στανιάρει, ξέρεις, απ΄τα κρυφά.
    Με αφιόνι ή δηλητήριο?
    Σσσσσούτ! τον χρειάζομαι.

    Υπήρξαν προβλήματα στη λήψη ήχου . Ο συγκεκριμένος οντάς είχε καλό αντιβάιρους και δημιουργούσε παράσιτα με αναστεναγμούς. Κάποια καίρια σημεία παραμένουν μυστήριο.:

    … θα του δώσεις το μπουγιουρντί… χεσ… πρωτόκολλο… ποιος κάνει κουμάντο? …
    (O Βεζύρης δε νοιάζεται για προσχήματα και επιθυμεί διακαώς να τη φέρει στην καντίν).

    Ναι, ο μεγάλος το υπέγραψε, είχα έτοιμα δύο… you know….…
    Όταν του σερβίρεις το πικρό χαμπέρι , για ξεκάρφωμα και όχι μόνο, συνόδευσέ το με κατιτίς καυτερό να ντερλικώσει και φρόντισε να τραβάει πολύ κρασί.
    Μόλις γίνει ντίρλα, φέρτον μου να υπογράψει ότι ……..και θα πάρει μπόνους δικό μου μπουγιουρντί για δικαιοδοσία στο ….
    – Ιιιιιιιιιιιι! Εκεί κάνει κουμάντο ο …………. Θα λυσσάξει η καντίν…
    – Εμ, γιαυτό. Δύο σε ένα!
    – Μααα… …. Άστον σε μένα….. αντεκδίκηση τάχαμου…
    Δυνατά
    – να διαρρεύσεις ότι παραδόθηκε.
    -(ψιθυριστά) Μα γιατί?
    -Δε θα το πιστέψουν, το αντίπαλον δέος θα κάνει κίνηση καλοπιάσματος «άστο πάνω μου» και θα εκτεθεί.
    -Κι αν αυτή αύριο φέρει τούμπα το μεγάλο?
    -Και πάλι θάχω το χαρτί . Προηγούμαι μια πίστα! το σωστό τάιμινγκ είναι το παν!
    Άστους να ψάχνονται κι εγώ θα βρω πώς θα το σερβίρω!
    Αλλά πού να καταλάβεις εσύ μπουνταλά …
    -Σειτάν μερεμέτ είσαι πολυχρονεμένε μου.

    (to be continued…)

  119. loukretia50 said

    ΣΚΗΝΗ Β΄
    Ο Νουρεντίν ante portas του ξενώνα Νο 35 ετοιμάζεται να παραδώσει το φουλ πακέτο , όταν τον σβερκώνουν δύο φουσκωτοί και τον σουτάρουν στον οντά της πρίμα χανούμ μπουρέκ. Κρατάει ακόμα ευλαβικά πήλινο σκεύος με το καυτό έδεσμα.
    Το πικρό χαμπέρι είναι κρυμμένο στις δίπλες του σαλβαριού.
    Αυτό θα έκαιγε μόνο τον παραλήπτη.

    Αρκούντως τσαλακωμένος υποβάλλει τα σέβη του με τον προσήκοντα σεβασμό.
    Μια ογκώδης φιγούρα πνιγμένη στο σιφόν τα δέχεται με την προσήκουσα ακαταδεξία.
    -Μπουγιουρούμ Ντιντί. Τι μαγειρεύει ο Βεζύρης?
    -Χοτ σταφ. καλοπιάνει το μουσαφίρη.
    -Α-χά! Τζαμπα έκανα την πάπια για να πείσει το μεγάλο!
    (Η πονήρω τον άφησε να επηρεαστεί απ’ το βεζύρη, για να κάνει μετά τη δική της κίνηση.
    Και ίσως βρει τρόπο να ξεμπροστιάσει και τον αχώνευτο).

    -Μα εσύ ήθελες τη συμφωνία, ψελλίζει μπουρδουκλωμένος ο …Ντιντί.
    -Φυσικά, αλλά να μου χρωστάει χάρη. Και οι δυο. Όχι να με προλάβει ο βεζύρης. Άκου…

  120. loukretia50 said

    ΣΚΗΝΗ Γ΄
    Αιθέρια ύπαρξη χτυπάει συνωμοτικά την πόρτα του μουσαφίρη.
    Ο τύπος νυσταγμένος , ίσα που ψελλίζει
    -Ποιος?
    -Ρουμ σέρβις εφέντ! Μπουγιουρντί. Από την πολυχρονεμένη μας
    Το ουρί με τσαλιμάκια εναποθέτει δίσκο με αχνιστό περιεχόμενο , του χαμογελάει με νόημα και του σερβίρει κι ένα σημείωμα – υποσχετική επιστολή.
    Ο μουσαφίρης δεν ξέρει ποιο απ΄τα δυο είναι το μπουγιουρντί, αλλά αφήνει τους προβληματισμούς γι αργότερα κι ακολουθεί τρίτη εναλλακτική.
    -Μπουγιουρουμ κοκκώνα μου!

    Σκηνή Δ ΄- Βεζύρης και Ντιντί για αναφορά πεπραγμένων
    Ο τελευταίος συνειδητοποιεί ότι μέσα στη θολούρα του δεν παρέδωσε το αρχικό μπουγιουρντί, αλλά πώς να το μολογήσει.
    – Πάει, έπεσε ξερός εφέντη μ΄ , είν΄άμαθος στο κρασί, ντιπ για ντιπ χαϊβάνι.
    Θα τον φέρω όταν στανιάρει .
    – Μα δε θέλω να στανιάρει. Πώς θα τον κάνω ζάφτι?
    Άσε που θα φανεί ύποπτο στο μεγάλο πρωινή συνάντηση, αφού θα ξέρει ότι έχω δώσει το μπουγιουρντί.
    Βαθύς προβληματισμός, διακόπτεται από δειλή εισήγηση πολυμήχανου Νουρεντίν :
    – Περνάμε στο πλαν Β’. Στείλε μπουγιουρντί, θα το χώσει κάποιος στον οντά – ότι του εξασφάλισες νέα οντισιόν το πρωί με το μεγάλο. Μπορείς να το κανονίσεις.
    Και όταν τον συνοδεύσεις, έχεις πρόφαση του κ… πρωτοκόλλου, λέτε τα δικά σας, έστω λίγο πιο λάϊτ, για να μην εκτεθείς.
    Απ΄το τίποτα…
    Άσε που μπορεί στο μεταξύ η καντίν να τον έχει τουμπάρει (ως συνήθως), οπότε όλα μια χαρά, αφού όλοι θέλετε τη συμφωνία (γιατί με πρήζετε?).
    Έτσι κι αλλιώς μια αποστασία έχει ρίσκο, νομίζω? (άειντε μπράβο, μπας και κοιμηθούμε).
    ———————————-
    Ο Νουρεντίν στέναξε με ανακούφιση. Έμενε να παραδώσει πρώτο το σωστό μπουγιουρντί.
    Μπαίνει στον οντά από μυστική πόρτα και το αφήνει φάτσα φόρα, ενώ ο μουσαφίρης ήταν απασχολημένος.
    Στη συνέχεια, για να μην τον ξανατρέχει η καντίν, καλεί τον πρώτο τη τάξει αξιωματούχο για επισημότητα και τον στέλνει να παραδώσει την πρόσκληση.
    Προχωρημένη ώρα? Who cares!

  121. loukretia50 said

    Ο νεαρός γενίτσαρος ήταν πανευτυχής με την αποστολή. Ουρανόσταλτο άλλοθι για να συναντήσει σε ώρα υπηρεσίας τη χανούμ που του είχε ανάψει φωτιές.
    Θα ζητούσε να τον συνοδεύσει στον οντά του ξένου κρατώντας ένα μπουγιουρντί – φαγώσιμο. Κι αν ήταν τυχερός θα έπαιρνε μεζέ.
    Δεν τη βρήκε.
    Κατηφής μπουκάρισε ο δίμετρος και στραβοκοίταζε το ντελικάτο παραζαλισμένο μουσαφίρη, που δε συγκινήθηκε καθόλου απ’ το επίσημο χαρτί.
    -Και γαμώ τις τυπικούρες! μουρμούρισε στη γλώσσα του.
    Το άφησε δίπλα στο άλλο – που δεν είχε δει – και ετοιμάστηκε να γυρίσει στον 7ο ουρανό

    Μάγος ο έρωτας, κάνει κόλπα και λατρεύει το λάθος τάιμινγκ.
    Ένα απαλό θρόισμα και βλέπει ο νέος την οδαλίσκη πίσω απ’ τις βαριές κουρτίνες!
    Θόλωσε, ξέχασε τη -με κόπο αποκτημένη- φοβερή αυτοπειθαρχία , τη θέση του και όλα, σβερκώνει το ντελικάτο εραστή και τον πλακώνει στις μπούφλες λέγοντας διάφορα, απ΄τα οποία ο ταλαίπωρος ξεχώρισε μόνο τη λέξη «μπουγιουρντί».
    Προβάλλει έντρομη η χανούμ, ορμάει ανάμεσά τους και πέφτει στα πόδια του αφιονισμένου.
    – Διαταγή της καντίν, δεν έφταιγα, θα πεθάνω αν πάθεις κακό…
    Έλιωσε ο αψύς νέος. Μπουντρούχαλος ήταν κατά βάθος, τζάμπα μάγκας σε βαθύ κόκκινο.
    – Δηλαδή μ΄αγαπάς?
    Καταφατικό – τάχαμου δειλό – νεύμα.
    – Θα με συγχωρέσεις?
    -Μπουγιουρντί… μουρμούρισε και έφυγαν αγκαλιασμένοι απ΄τη μυστική πόρτα- τα τυχερά του επαγγέλματος!
    Ο άλλος της παρέας έβλεπε ακόμα αστεράκια. Παρηγορήθηκε τρώγοντας για να καρδαμώσει.

  122. loukretia50 said

    Αργά τη νύχτα ο μεγάλος είχε μια σπάνια κρίση αυτοεκτίμησης.
    Έφταιγε κι η βαρυστομαχιά. Βαρύ το χουνκιαρ μπεγιεντί όσο νάναι…
    – Ως εδώ και μη παρέκει! Δε θα με σέρνει απ΄τη βρακοζώνα της .
    Θα υψώσω το ανάστημά μου. Η συμφωνία θα γίνει.
    Τραβάει κρόσσι, καλεί βεζύρη.
    -Να στείλεις άλλο μπουγιουρντί να ακυρώνει το πρώτο.
    -Μα τρισμέγιστε…οκ! Κατάπιε τις αυθόρμητες αντιρρήσεις του, πολύ τον βόλευε αυτό, απλούστευε τη διαδικασία και θα εμφανιζόταν ότι κατάφερε να τον μεταπείσει.
    Και πού’σαι, για ψυχική οδύνη, συνόδευσέ το, ξέρεις εσύ, όλα τα σχετικά.

    Ακόμα μία αιθέρια ύπαρξη εκόμισε διπλό μπουγιουρντί. Τριπλό μάλλον.
    ΛΟΥ
    Ο φιγουράτος δεν έμαθε ποτέ τι ακριβώς είναι το μπουγιουρντί.

  123. sarant said

    116-117 κτλ. Αυτά πρέπει να τα εκδώσουμε! Άφεριμ!

  124. Γιάννης Ιατρού said

    123: μόνο τα γραπτά; 🙂 🙂 🙂

  125. Γιάννης Ιατρού said

    124: Ώπα, παρεξηγήσιμο… (μόνο) τά πεζά, εννοώ, ε; 🙂

  126. Πισμάνης said

    Λίγο αργά. Τήν καλησπέρα μου.
    Τό buyurun ως προστακτική τού ρήματος buyurmak ισοδυναμεί μέ τό ελληνικό «ορίστε». Πέρα από τίς πάρα πολλές χρήσεις του, θά τό ακούσουμε κι όταν ο οικοδεσπότης μάς ανοίγει τή πόρτα του ή όταν ο σερβιτόρος μάς καλωσορίζει στό μαγαζί του.
    Επειδή τό «μπουγιουρντί» θά τό κατέτασσα στά ορεκτικά, δέν αποκλείω νά είναι ένα πιάτο καλωσορίσματος.

  127. Χαρούλα said

    #126, έστω και λίγο αργά, για μένα η πειστικότερη εξήγηση! Μπράβο Πισμάνη! Κερνάω πισμανί

  128. Φώφη Τσαούση said

    Σχόλια για την λέξη Τσαούσης: Ο Στήβεν Ράνσιμαν στο βιβλίο του Βυζαντινός πολιτισμός Εκδόσεις Γαλαξία σελ 106 αναφέρει ότι το «Περί οφφίκιων» δίνει έναν κατάλογο όλων των κρατικών λειτουργιών στα μέσα του 14ου αιώνα μεταξύ των οποίων ο «Μέγας Τζαουσιος» τίτλος θαλαμηπόλων του αυτοκράτορα. Συμπερασματικά λοιπόν η λέξη Τσαούσης δεν είναι τουρκική όπως έχει επικρατήσει να θεωρείται. Μάλλον οι Τούρκοι το οικιοποιηθηκαν και του έδωσαν και την έννοια που έχει σήμερα λόγω της δικής τους ιδιοσυγκρασίας

  129. sarant said

    128 Ευχαριστώ για το σχόλιο! Έχετε βέβαια ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη λέξη 🙂

    Είναι αλήθεια ότι ο τσαούσης είναι μεσαιωνική λέξη. Αλλά μια λέξη που εμφανίζεται σε ελληνικό κείμενο του 14ου αιώνα μπορεί κάλλιστα να είναι δάνειο από τα τουρκικά, από τον 11ο αιώνα έχουμε τουρκικά δάνεια, ίσως και νωρίτερα.

    Αν ήταν ελληνική λέξη ο τσαούσης θα είχε ελληνική ετυμολογία -δεν έχει. H τουρκικη λέξη υπάρχει σε παλαιοτουρκικά κείμενα από τον 8ο αιώνα.

  130. Ειρήνη said

    Ίσως καλύτερα να πούμε από Μικρά Ασία. Μικρασιατικής καταγωγής η μαμά, το μπουγιουρντί το άκουγα από παιδί και καμία σχέση η μαμά (ετών 74) με Βόρεια Ελλάδα. Δεν είναι άλλωστε η μόνη τούρκικης προέλευσης λέξη που δεν ακουγόταν συχνά στην Αττική γενικά αλλά μου ήταν γνωστή από το σόι.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: