Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Στο Ηράκλειο έχουν βεντέμα

Posted by sarant στο 2 Δεκεμβρίου, 2020


Μπορεί να έχετε μιαν άγνωστη λέξη στον τίτλο. Πάντως, σας διαβεβαιώνω πως δεν είναι λάθος πληκτρολόγησης -δεν εννοούσα «βεντέτα» παρόλο που και βεντέτες συμβαίνουν κάποτε στην Κρήτη.

Φέτος, λοιπόν στο Ηράκλειο Κρήτης έχουν βεντέμα. Εγώ δεν το ήξερα, αλλά με ενημέρωσε σχετικά φίλος του ιστολογίου, που διάβασε ένα άρθρο στην Εφημερίδα των Συντακτών την περασμένη εβδομάδα. Εκεί λοιπόν συνάντησε την άγνωστη γι’ αυτόν λέξη:

Συγκεκριμένα, ο Δήμος Ηρακλείου διαθέτει στο ακίνητο, γνωστό και ως «μετόχι Γρυλλιωνάκη», περίπου 1.300 ελαιόδεντρα που φέτος έχουν βεντέμα.

Μου έγραψε ο φίλος: Παρόλο που έχω ζήσει στην Κρήτη, τη λέξη δεν την ξέρω. Ίσως είναι στην αργκό των ελαιοπαραγωγών.

Αν ψάξετε στα σύγχρονα λεξικά μας, δεν θα βρείτε τη βεντέμα. Εγώ την ήξερα, και μάλιστα την έχω συμπεριλάβει στις 366 λέξεις του βιβλίου μου Λέξεις που χάνονται. Οπότε, του υποσχέθηκα ότι θα γράψω άρθρο, αυτό που διαβάζετε.

Βεντέμα λοιπόν είναι η συγκομιδή των καρπών γενικώς, αλλά ειδικότερα είναι η συγκομιδή της ελιάς στην Κρήτη ή ο τρύγος στη Σαντορίνη, που είναι δυο από τα μέρη όπου ακούγεται πολύ η λέξη.

Είναι δάνειο από το ενετικό vendema (vendemmia στα σημερινά ιταλικά) που σημαίνει τον τρύγο. Η ιταλική λέξη ανάγεται στην υστερολατινική vindemia, από τις λέξεις vinum, που είναι το κρασί (οίνος) και demere. μαζεύω. Πέρα από Κρήτη και Σαντορίνη, η λέξη ακούγεται και στις υπόλοιπες Κυκλάδες, στα Επτάνησα και τη Δυτική Πελοπόννησο, δηλαδή στα μέρη της ενετοκρατίας. Τη λέξη την έχει ο Κριαράς στο μεσαιωνικό λεξικό του.

Στα ελληνικά βλέπουμε ότι η έννοια της ιταλικής λέξης επεκτάθηκε ώστε να σημαίνει γενικά τη συγκομιδή, αν και ο τρυγος παραμένει η μία από τις δύο βασικές σημασίες της. Βεντέμα είναι επίσης η εποχή της συγκομιδής (ή του τρύγου).

Όμως, κατ’ επέκταση, βεντέμα δεν είναι απλώς η συγκομιδή, είναι και η καλή σοδειά και η καλή χρονιά που έχουν τα ελαιόδεντρα. Οι ελιές, αν δεν το ξέρετε, έχουν τη μια χρονιά βεντέμα, πολύ καρπό δηλαδή, και την άλλη όχι. Κάτι ανάλογο είπε χτες, κατά σύμπτωση, ο φίλος μας ο ΚΑΒ, που γύρισε μόλις από το νησί του, ότι φέτος ήταν «λαδοχρονιά». Η διαφορά ανάμεσα στη χρονιά της βεντέμας και στην άδεια χρονιά είναι μεγάλη: η άδεια χρονιά θα έχει γύρω στο ένα τρίτο της καλής. Κι αυτό σημαίνει πως αν το χτήμα έχει βεντέμα θα συμφέρει το μάζεμα και θα βρεθεί σέμπρος να το αναλάβει σιμισιακό, μισό μισό, ενώ αν είναι άδεια χρονιά θα ζητήσει πολύ μεγαλύτερο ποσοστό ή δεν θα το αναλάβει.

Βέβαια, αυτά τα γράφω χωρίς να έχω ιδία πείρα και περιμένω να συμπληρώσουν ή να διορθώσουν οι ελαιοπαραγωγοί του ιστολογίου. Ξέρω από τις φιστικιές που έχουν παρόμοια συμπεριφορά (μια χρονιά καλή και μια άδεια) αλλά στην Αιγινα δεν άκουσα να χρησιμοποιούν τη λέξη «βεντέμα» ή κάποιαν άλλη ειδική λέξη -έχετε φιστίκια φέτος; ρωτάνε. Διότι, όπως είπαμε, πάει με τη χρονιά. Αν βέβαια κάποιος έχει χτήματα σε διαφορετικά μέρη, μπορεί τα μισά να έχουν βεντέμα και τα άλλα όχι. Ή, όπως διαβάζω σε κάποια κρητική ιστοσελίδα: «Αλλού έχουν μεγάλη βεντέμα οι ελιές, αλλού μεσοβεντέμα και αλλού καθόλου ελαιόκαρπο».

Στο αρχείο παροιμιών της Ακαδημίας βρίσκω και μια παροιμία που την είχε αποθησαυρίσει ο Ιω. Κονδυλάκης: Καλιά ‘ναι μια καλή λαδιά παρά μεγάλη βεντέμα. Και εξηγεί: Μεγάλη ή καλή λαδιά όταν οι ελιές χύνουν πολύ λάδι, βεντέμα = εσοδεία ελαιών. Ίσως μας εξηγήσουν περαιτέρω οι ελαιοπαραγωγοί του ιστολογίου τη διαφορά, πάντως και σε σχόλιο στο Τουίτερ αναφέρεται ότι «φέτος λόγω κλιματικής αλλαγής είναι μεγάλη η απόδοση σε λάδι».

Και σε μια μαντινάδα περιγράφεται χρονιά ευλογημένη, πολλαπλής αφθονίας:

Ήτονε χοχλιδοχρονιά μα και στσ’ ελιές βεντέμα
πολλά μουζούρια αμύγδαλα είχαμε μαζωμένα (το μουζούρι είναι μέτρο χωρητικότητας)

Την ίδια σημασία με τη βεντέμα, που είναι ιταλικό δάνειο, την έχει και το μαξούλι, τουρκικό δάνειο, με ευρύτερη γεωγραφική κατανομή. Στη Μυτιλήνη, ας πούμε, τον καιρό της μονοκαλλιέργειας της ελιάς, έλεγαν μαξουλοχρονιές ή μαξούλια τις καλές χρονιές (απ’ όσο ξέρω, δεν τη λένε τη βεντέμα).

Λόγω Κρήτης επικεντρωθήκαμε πολύ στο λάδι και τον ελαιόκαρπο, ενώ όπως είπα η λέξη «βεντέμα» χρησιμοποιείται και για τον τρύγο και ειναι ιδιαίτερα ζωντανή στη Σαντορίνη -όπως σε αυτό το, ελαφρώς διαφημιστικό, άρθρο εφημερίδας, όπου όμως η λέξη αποδίδεται σε «φραγκολεβαντίνικη» επιρροή ενώ κατά τη γνώμη μου είναι σαφώς βενετσιάνικη. Ακόμα, στο ιστορικό λεξικό της Ακαδημίας βρίσκω ότι στην Κάρπαθο λένε (ή λέγανε) «βεντέμα» την κατάλληλη περίοδο για να ψαρευτεί το κάθε ψάρι, και γενικά την κατάλληλη περίσταση.

Επίσης κατ’ επέκταση, βεντέμα είναι η αφθονία, η έντονη και πυρετική δραστηριότητα, το πανηγύρι ακόμα. Και σαν επίρρημα, βεντέμα = αδιάκοπα· η μηχανή δουλεύει βεντέμα, είχα βρει σε τοπικό γλωσσάρι από την Ηλεία -δηλαδή δουλεύει συνεχώς και στο φουλ.

Για την ελιά και το λάδι δεν έχω γράψει άρθρο στο ιστολόγιο -ίσως επειδή το θέμα είναι απέραντο. Οπότε, ας θεωρηθεί το άρθρο τούτο σαν μια πρώτη πρόγευση. Πάντως, παλιά, το να έχει κάποιος ελιές ήταν μεγάλη υπόθεση. «Με χίλιες ρίζες ήσουν άρχοντας, τώρα δεν είσαι τίποτα», είχα ακούσει κάποτε να συζητάνε δυο συγγένισσες.

Από εκείνους τους καιρούς έχει μεινει και η (κρητική) παροιμία: «Με μια καλή βεντέμα ξεχρεώνει ο νοικοκύρης». Πώς να ξεχρεώσει σήμερα ο νοικοκύρης; Άδηλον. Ο Νικοκύρης όμως ξεχρέωσε το άρθρο που είχε υποσχεθεί!

239 Σχόλια προς “Στο Ηράκλειο έχουν βεντέμα”

  1. atheofobos said

    Έχοντας σχέση με την Κρήτη, λόγω συζύγου, ήξερα την βεντέμα με την έννοια πως δεν είναι απλώς η συγκομιδή, είναι η καλή σοδειά.

  2. Καλημέρα

    Οι ελιές έχουν πρόβλημα φέτος σε πολλά μέρη, μπορεί να είναι πολλές αλλά ζαρώνουν και πέφτουν γι αυτό τις μαζεύουν νωρίς πριν αρχίσει το ζάρωμα οπότε μικραίνει στο λάδι η παραγωγή.Λένε πως το ζάρωμα δεν επηρε’αζει την ποιότητα ή την γεύση αλλά λογικά πρέπει να υπάρξει επίσημη ανακοίνωση.

  3. leonicos said

    βεντέμα

  4. leonicos said

    Με πρόλαβε ο αθεόφοβος Αθεόφοβος στο 1

    Ηδιαφορά μας είναι ότι εγώ θα έγραφα

    λόγω πρώην συζυγου

  5. Καλημέρα, στην Κρήτη η βεντέμα χρησιμοποιείται αποκλειστικά για τις χρονιές που οι ελιές είναι φορτωμένες και όχι γενικά για τη συγκομιδή, οπότε η έννοια της απλής συγκομιδής έχει ατονήσει. Επίσης βεντέμα λέγανε παλιά και τη μετακίνηση αγγειοπλαστών από το Θραψανό (χωριό νότια του Ηρακλείου, ονομαστό για τα πήλινα αγγεία του) προς περιοχές στις οποίες υπήρχε βεντέμα εκείνη τη χρονιά, με σκοπό την κατασκευή αγγείων για αποθήκευση του πλεονάζοντος λαδιού. Πολύ καλό άρθρο για τη μετακίνηση αυτή, εδώ: https://www.e-thrapsano.gr/thrapsano-pottery-ceramics/pottery-thrapsano/61-pottery-ceramic/vedema

  6. leonicos said

    Εγώ νομίζω ότι κακώς δεν λεξικογραφείται. Είναι ζωντανή λέξη έστω τοπικά.

    το βουργιάλι και τη βούργια (ταγαρι) δεν τα λεξικογραφούν;

    Δηλαδή κόβουν τις λέξεις πριν την ώρα τους;

    Αυτό νομίζω ότι συμβαίνει διότι το λάδι έχει 9 θερμίδες το γραμμάριο ενώ οι υδατάνθαρκες 4. Δηλαδή το λάδι κοστίζει πολύ περισσότερο στο δέντρο, και στη γη που είναι φυτεμένο, απο τους άλλους καρπούς.

    Η φυτική βιολογίαείναι εξίσου πολύπλοκη με τη ζωική, και όχι μόνο σε επίπεδο κυττάρου, που είναι αναμενόμενο αλλά και σε επίπεδο ιστού και οργάνου. Πού θα βγει το κλαρί, πού θα βγεί το φύλλο, που θα κάνει διακλάδωση κοκ είναι μια μεγάλη σειρά αισθη΄τήρων και ορμονικών ανταποκρίσεων, διότι το φυτο δεν έχει νευρικό σύσημα και ολα τα μηνύματα περπατάνε με ορμόνες

    Αλλά πρόκειταιγια ΘΑΥΜΑ

  7. spiridione said

    Στη Μεσσηνία λένε οι ελιές έχουν γιόμο. Γιόμος.

  8. Κωνσταντίνος Καρέλας said

    Μια μικρή διόρθωση: το ουσιαστικό vindemia της πρώτης κλίσης ετυμολογείται από το vinum και το θέμα του ρήματος demeto της τρίτης συζυγίας που σχηματίζει απαρέμφατο ενεργ. ενεστώτα demetere και όχι demere.

  9. Καλό. Κρίμα που δεν το έχουμε ακούσει από τους Λευκαδίτες της Πρέβεζας. Βέβαια, με την εγκατάστασή τους εκρίζωσαν τις ελιές για να βάλουν οπωροκηπευτικά. Να δούμε αν έχει προσέξει κάτι ο Alexis.

  10. Πέπε said

    Καλημέρα.

    > > Βεντέμα λοιπόν είναι η συγκομιδή των καρπών γενικώς, αλλά ειδικότερα είναι η συγκομιδή της ελιάς στην Κρήτη ή ο τρύγος στη Σαντορίνη, που είναι δυο από τα μέρη όπου ακούγεται πολύ η λέξη.

    > > θα βρεθεί σέμπρος να το αναλάβει σιμισιακό, μισό μισό…

    Θα έγραφα μάλλον συμμισιακό.

    > > Καλιά ‘ναι μια καλή λαδιά παρά μεγάλη βεντέμα.

    Εδώ σίγουρα «καλλιά» (< κάλλιον)

  11. dryhammer said

    Το μαξούλι και στη Χίο, όπου συνυπάρχει με το μικρασιάτικο μπερεκέτι – ή/και μπερικέτι, που το τελευταίο έχει την πιο ευρεία έννοια της αφθονίας εν γένει κι όχι μόνο της καλής σοδειάς ενός είδους. [και -σπάνιο- ρήμα μαξουλιάζω]

  12. Κιγκέρι said

    Εγώ τη λέξη βεντέμα την έμαθα πριν κάποια χρόνια από την ετικέτα ενός κρασιού, καθότι Ενετοκρατία στη Λάρισα δεν είχαμε!

  13. leonicos said

    5 Steliospetrakis

    Πολύ ωραίο άρθρο αυτό που παραπέμπεις. Εμπλούτισε το τωρινό

  14. EL LOKO said

    Από συνάδελφο με καταγωγή από Ρέθυμνο, ξέρω τη βεντέμα σαν καλή σοδειά. Η γυναίκα μου με καταγωγή από Λασίθι (κοντά στην Ιεράπετρα) δεν ήξερε τη λέξη. Στα δικά μου μέρη πάλι (Λακωνία) δεν τη λέμε και φέτος δεν είναι η χρονιά τους, μόνο το λάδι του σπιτιού.

  15. Κιγκέρι said

    5, 13

    Όντως πολύ ωραίο άρθρο και πραγματολογικά και λεξιλογικά!

  16. Σωτήρς said

    Την ήξερα κι εγώ τη βεντέμα αλλά μόνο για ελιές.

    Καλιά ‘ναι μια καλή λαδιά παρά μεγάλη βεντέμα
    Το ζητούμενο είναι να λαδώσει ο καρπός. Καλύτερα να πάρεις από 4 τόνους ελιές 1 τόνο λάδι, παρά από 8 τόνους ελιές. Θυμάμαι μια χρονιά που δεν λάδωναν οι ελιές και οι αποδόσεις ήταν 1 προς 10-13. Μόνο που δεν έπεφταν μηνύσεις στα λιοτριβειά.

  17. loukretia50 said

    Καλημέρα!
    Οι αρχαίοι πώς το έλεγαν?

    Olive tree wood in the moreno garden Painting Claude Monet

    Ligurian Olives Painting Henry Herbert La Thangue

  18. ΓΤ said

    και «βεντεμάρος» ο αγγειοπλάστης που έφτιαχνε το αντίστοιχο αγγείο.

    Ο Κωστής Κελαράκης (1926-2020) ήταν ο τελευταίος βεντεμάρος της Κρήτης.
    https://www.thrapsaniotis.gr/krhth/5689-kostis-kelarakis-o-teleftaios-ventemaros-aggeioplastis-tis-kritis-1926-2020-kathimerini

  19. loukretia50 said

    Αν μας προκύψει κι αυτό τεράστιο, κομμένα τα εικαστικά για σήμερα!

  20. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    5 Ωραίο λινκ

    6 Όχι, ουτε η βούργια είναι στα σημερινά λεξικα

    8 Ευχαριστώ

    10 Και όμως, στο αποθετήριο της Ακαδημίας το γράφει «Καλιά»
    http://repository.kentrolaografias.gr/xmlui/handle/20.500.11853/1/browse?rpp=20&offset=7&etal=-1&sort_by=-1&type=sourceindex&value=927&order=ASC

    16 Να λαδώσει, μάλιστα.

  21. spiridione said

    Μερικά λεξιλογικά από το φουμπού του χωριού μου
    Στη «φούγα» του πλέον είναι το μάζεμα της ελιάς και όπου να πας κι όπου σταθείς στη Χώρα ακούς κουβέντες για τον ράβδο. Άλλοι μαζεύουνε ελιές κι εγώ μαζεύω λέξεις. Για κοίτα τί άλλο μπορείς να προσθέσεις από λέξεις και φράσεις που συνδέονται με το λιομάζωμα;
    -Ο Αετός. Αφού τελειώσει ο ράβδος, κόβουμε από την κορφή της ελιάς τον «αετό» και τον βάζουμε στο εικονοστάσι του σπιτιού για να ευχαριστήσουμε τον παντοδύναμο για τη σοδειά μας αλλά και να δείξουμε το σεβασμό μας για την ελιά που είναι Δένδρο ιερό και έχει θέση μαζί με τα εικονίσματα.
    -Λουμάκια ή Κληρονόμοι(Τα μικρα κλαριά πάνω στην ελιά που αργότερα θα γίνουν αετοί)
    -Το Αγουρέλαιο. Είναι το πρώιμο καταπράσινο πικρούτσικο λάδι που βγαίνει από τις άγουρες ελιές που δεν έχουν «ρουμάσει» και είτε είναι «βάτσικες» είτε είναι «μαυρολιές», δεν έχει σημασία γιατί όλες οι άγουρες ελιές είναι πράσινες και επομένως το λάδι βγαίνει καταπράσινο και πικρό. Αυτή η πικρίλα του είναι που το κάνει σκέτο γιατρικό γιατί λόγω μπόλικης χλωροφύλλης έχει μεγαλύτερες αντιοξειδωτικές ιδιότητες, βιταμίνες, προβιταμινες, μέταλλα και πολυφαινόλες που προστατεύουν τα κύτταρα από το οξειδωτικό στρες, το ενεργό οξυγόνο και τις ελεύθερες ρίζες. Όσο περνάει ο καιρός μπορεί να χάνει την «πικρίλα» αλλά όχι τις θρεπτικές του ουσίες.
    -Η Αγριλιά
    -Το Αξάι η Ξάι—το δικαίωμα του λιτρουβιάρη
    -Η Απόδοση
    -Ανάβουνε —μην μείνουν για πολύ στα τσουβάλια γιατί θα ανάψουνε
    -Οι Απότιγες—οσο απότιστες τόσο λιγοστό μα νοστιμότερο το λάδι
    -Οι Βάτσικες
    -Η Βούτα
    -Ο Γιόμος
    -Ο Δάκος
    -Η Δέμπλα
    -Ο Διαλογέας
    -Δανεικαριές, κάνουμε δανεικαριες με τον γείτονα
    -Βγάζω ελιές
    -Η Ένωση= συνεταιρισμός
    -Τα Κωλορίζα
    -Το Κιούπι
    -Το Λιόπανο
    -Η Λινάτσα
    -Το Λιοκόκκι
    -Το Λιόκλαρο
    -Ο Λιόσμος—το ζουμί της ελιάς
    -Το Λιτρουβιό
    -Ο Λιτρουβάρης
    -Λιγνίζω—κόντρα στον αέρα να φύγουνε τα φύλλα
    -Ο Λαδέμπορος
    -Η Λαδούσα
    -Το Λαδικό
    -Οι Λαδολιές—ζουμερές που τις πιάνεις και λαδώνεσαι
    -Η Μούργα=κατακάθι
    -Η Μπιντόνα- χωράει 17 κιλά λάδι
    -Οι Μαυρολιές
    -Μισακές, τις έδωσα μισακές
    -Ο Ντορβάς
    -Το Ρέντισμα, έχω να ρεντίσω, Πάου για ρέντο
    -Το Ράβδισμα, έχω ράβδο
    -Ραβδιστής
    -Ράβω τα πανιά
    -Το Σακί, Σακιάζω, σάκιασμα
    -Στρώνω πανιά
    -Ο Σέμπρος
    -Το Σπυρολόι
    -Οι Σταφιδιασμένες —αφυδατωμένες
    -Η σαΐτα
    -Η μονοβεργίδα
    -Τα Τσουβάλια, τσουβαλιάζω
    -Οι Τζαρες
    -Η Φύρα=όταν είναι και φύλλα μέσα στο τσουβάλι
    -Το Χαμολόι =ελιές που πέσανε χάμου πριν και μετά το ράβδισμα
    -Το Χαμούρι
    -Η πυρήνα, Το πυρηνέλαιο: Η πυρήνα είναι το στερεό κατάλοιπο απ’ την επεξεργασία της ελιάς στο λιτρουβιό. Κατά 98% αποτελείται απ’ το ξυλώδες κουκούτσι της ελιάς. Την φορτώναμε με τσουβάλια που γεμίζαμε με φτυάρια. Το φορτίο μας το πηγαίναμε στη Γιάλοβα στο πυρηνουργείο όπου ζυγιζόταν και βάσει αυτού πληρωνόμασταν. Απ’ την επεξεργασία της πυρήνας παίρναμε το πυρηνέλαιο μετά από ειδική κατεργασία και χρησιμοποιείται στη σαπωνοποιία, κ.λ.π. καθώς και το πυρηνόξυλο (αυτό που έμενε απ’ την τελική επεξεργασία της πυρήνας) συσκευαζόταν σε χάρτινα τσουβαλάκια των δέκα, δεκαπέντε, κ.λ.π. κιλών και χρησίμευε σαν καύσιμος ύλη στο μαγκάλι (καιγόταν αργά και είχε μεγάλη απόδοση σε Kcal).
    -Γιεντέκι: Τουρκικό κατάλοιπο με πάνω από είκοσι διαφορετικές σημασίες. Στα μέρη μας: ο εργάτης που κουβάλαγε τα τσουβάλια μέχρι την γούρνα του αναβατόριου. Αλλά κι ο εργάτης που έστρωνε το χαμούρι μέσα στο ντορβά με το χέρι κ.λ.π.
    -Πρωτολάτης: ο πρώτος ροδοκόκκινος γινωμένος καρπός της ελιάς, αλλά και κάθε δέντρου-φυτού.
    -Διαχωριστήρας: μηχάνημα του λιτρουβιού που με φυγοκεντρισμό ξεχώριζε το λάδι απ’ το νερό.
    -Οξέα (Τα): Ή αλλιώς και «ξυνομέτρηση» μας δείχνει πόσα ελεύθερα λιπαρά οξέα επί τοις εκατό έχει το λάδι μας. Όσο μικρότερο το νούμερο τόσο πιο καλό (παρθένο) είναι το λάδι μας.

  22. Ωραία έκφραση, μεταφορικά: «ήταν βεντέμα» = «ήταν σε ακμή».

    https://psychogiou.blogspot.com/2012/12/blog-post.html

  23. Πάνος με πεζά said

    Δεν την ηξερα τη λέξη, κι ευχαριστώ !
    Ωστόσο, αυτή η έρμη η τεχνολογ΄θια, μια μέρα όλα τα ξενερώνει…(όσο κι αν σε αφήνει με το στόμα ανοιχτό, ε;)

  24. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Συμπληρωματικά ετυμολογικά/λεξιλογικά βρίσκονται και σ’ αυτή την εισήγηση στο ΙΒ΄Κρητολογικό Συνέδριο (2016), σελ. 5,6.
    https://docplayer.gr/84340549-Etymologikes-proseggiseis-se-lexeis-toy-kritikoy-idiomatos-shetikes-me-metakiniseis.html
    (Η ιστοσελίδα με τα πεπραγμένα του Συνεδρίου δεν φαίνεται να δουλεύει…)

    Και ένα -κλασικό- μουσικό συμπλήρωμα…

    (Ίσως να επανέλθω… Υπάρχουν υπο-θέματα για συζήτηση 🙂 )

  25. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    http://asiaminor.ehw.gr/forms/fLemmaBodyExtended.aspx?lemmaID=4195

  26. Κιγκέρι said

    25:

    Βάλε καλέ Χτήνος κι έναν τίτλο να ξέρουμε πού πάμε, πες «Ελαιουργία στο Αϊβαλί»

  27. dryhammer said

    5. Στο (πολύ ωραίο) λίνκι λέει: «Όλοι, φοβούνται το Θεό και οι Θραψανιώτες τον τοίχο»

    Στη Χίο το αντίστοιχο χωριό αγγειοπλαστών ήταν (και -τουριστικά πια- είναι ακόμα) τα Αρμόλια*. Οπότε και η παροιμία αντίστοιχα έλεγε «Όλοι φοβούνται το Θεό, κι ο Αρμολούσης το στενό».

    ——
    * Άμα κάποιος γύρευε κάτι αδύνατο να γίνει (και επέμενε κιόλας) εισέπραττε την απάντηση: «(Τώρα) θα το παραγγείλομε στ’ Αρμόλια»

  28. ΚΑΒ said

    Η λ. βεντέμα είναι γνωστή στο νησί και χρησιμοποιείται αρκετά. με τη σημασία της αφθονίας στον καρπό των ελιών, αλλά και στα αμπέλια και στα καλοκαιρνά (χωράφια με ξερική παραγωγή την περίοδο του καλοκαιριού ). Συχνά χρησιμοποιείται και με τη σημασία ότι η παραγωγή βρίσκεται στην ακμή της. Στη βεντέμα τοιυ είναι τώρα το καλοκαιρνό
    Έγραφα χτες ότι φέτι υπήρχε και λιδοχρονιά και λαδοχρονιά. Λιδοχρονιά λοιπόν σημαίνει αφθονία ελαιοκάρπου, δηλ. φετι οι ελιές ήταν στη βεντέμα τους.
    πρώιμα πρώμα ηρχέψατε το λιδομάζεμα Kάτι λιδάκια έχω και πάω να τα ποτίσω λιδάκια=φυτούλες, μικρές ελιές

    Βέβαια λιδοχρονιά λαδοχρονιά ήταν το 2015. Εκείνη τη χρονιά δεν υπήρχε δέντρο που να μην ήταν φορτωμένo. Φέτος μέσα στο λιόφυτο έβρισκες κάποια με λιγοστό καρπό. Υπάρχουν λέξεις που τα δηλώνουν, αλλά δε θέλω να τις γράψω τώρα.

    Φεύγω για Β6

  29. Πάνος με πεζά said

    @ 27 : «…και ο Σιφνιός τον τοίχο», το ξέρω, αλλά προφανώς σε διάφορα μέρη με παράδοσηστην τέχνη αυτή θα το λένε…

  30. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    26 Και να χαθεί η έκπληξη? 🙂

  31. aerosol said

    Συνάντησα τη βεντέμα πριν χρόνια στη Σαντορίνη. Τότε δεν ήξερα τι ακριβώς σημαίνει αλλά ήταν (και είναι) το όνομα κάποιων κρασιών του εκεί Συνεταιρισμού Οινοπαραγωγών.
    Αργότερα υιοθέτησε αυτό το όνομα και ένα πολυτελές ξενοδοχείο -ή όποιος όρος είναι ταιριαστός για το resort.

  32. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    Πάντως η επίκαιρη βεντέμα που με ενδιαφέρει να είναι πλούσια είναι τα παραπούλια ή τσιμούλια ή λαχανίδες. Μμμμμμμ….

  33. Ανδρέας Τ said

    Για τον κατσίγαρο δεν θα γράψει κανείς μια κι είμαστε στις ελιές και στα λιοτρίβια;

  34. Georgios Bartzoudis said

    Βεντέμα στα Μακεδονικά δεν έχουμε. Βάζω στη συνέχεια μερικές Μακεδονικές λέξεις, σε σχέση με άλλους όρους που εμφανίστηκαν μέχρι και τα πρώτα 30 σχόλια:
    Λέμε μεσιάρικο (μισιάρικο) και όχι μεσιακό.
    Γιόμο λέμε τη γέμιση (κυρίως στις πίτες)
    Μπερεκέτ(ι), η (καλή) παραγωγή, όπως και το μαξούλ(ι) που όμως λέγεται κυρίως για την καπνοπαραγωγή, και ειδικότερα για την πρώτη (την «καλή») ποιότητα: Μέχρι τα μέσα της 10/ετίας του ’50 υπήρχε και δεύτερη («κατώτερη») ποιότητα που την λέγανε ροφούζι). Υπάρχει και ένα μασάλ(ι) που λέγεται στην «Ακανία»: Επί Παπάγου, έφτασε μέχρι το υπουργικό συμβούλιο ένα παράπονο των καπνοπαραγωγών: Ότι, οι τιμές για το «μαξούλι» είναι καλές αλλά για το «ροφούζι» είναι εξευτελιστικές. Ο Μαρκεζίνης πήρε αμέσως θέση: «Να σπέρνουν μόνο μαξούλι»! Και ο Καραμανλής: «Άιντε ρε μπρουσούκ(ι), μη φυτρών’ς κει π’ δε σι σπέρνουν»!

  35. dryhammer said

    32. Κεφτέδες με σαλάτα λαχανίδα… Χτηνωδία…

  36. Χαρούλα said

    Μην έχοντας κάποια σχελση με αγροτική παραγωγή, έμαθα την λέξη όπως και ο Aerosol(#31), από το σαντορινιό κρασί, και το διάσημο πολύ καλό ξενοδοχείο του νησιού.
    Στην συνεχεια με το όνομα vedema βρήκα σε διάφορες περιοχές επιχ/σεις επισιτισμού, πχ Γιάννενα(https://www.tripadvisor.com.gr/Attraction_Review-g189453-d11803929-Reviews-Vedema-Ioannina_Ioannina_Region_Epirus.html)
    Τότε και αναρωτήθηκα τι μπορεί να σημαίνει εκτός Σαντορίνιης.

  37. sarant said

    Eυχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

  38. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    32 >>επίκαιρη βεντέμα που με ενδιαφέρει να είναι πλούσια
    η βεντέμα όπως την εννοούμε όθε τσι πάντες μου, είναι πλούσια, αλλιώς δεν είναι βεντέμα, μα κακοχρονιά.
    «Φορτούκλι τα δεντρά» = βεντέμα

  39. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Και ο ύμνος στην ελιά, του Κωστή Παλαμά (έμεινε στη μνήμη από τα σχολικά χρόνια)

    Η ελιά
    Είμαι του ήλιου η θυγατέρα
    η πιο απ’ όλες χαϊδευτή.
    Χρόνια η αγάπη του πατέρα
    σ’ αυτόν τον κόσμο με κρατεί.
    Όσο να πέσω νεκρωμένη,
    αυτόν το μάτι μου ζητεί·
    είμ’ η ελιά η τιμημένη.

    Δεν είμ’ ολόξανθη, μοσχάτη
    τριανταφυλλιά ή κιτριά·
    θαμπώνω της ψυχής το μάτι,
    για τ’ άλλα μάτια είμαι γριά.
    Δε μ’ έχει αηδόνι ερωμένη,
    μ’ αγάπησε μία θεά·
    είμ’ η ελιά η τιμημένη.

    Όπου κι αν λάχω κατοικία
    δε μ’ απολείπουν οι καρποί·
    ώς τα βαθιά μου γηρατεία
    δε βρίσκω στη δουλειά ντροπή·
    μ’ έχει ο Θεός ευλογημένη,
    κι είμαι γεμάτη προκοπή·
    είμ’ η ελιά η τιμημένη.

    Φρίκη, ερημιά, νερά και σκότη,
    τη γη εθάψαν μια φορά·
    πράσινη αυγή με φέρνει πρώτη
    στο Νώε η περιστερά·
    όλης της γης είχα γραμμένη
    την εμορφιά και τη χαρά·
    είμ’ η ελιά η τιμημένη.

    Εδώ στον ίσκιο μ’ αποκάτου
    ήρθ’ ο Χριστός ν’ αναπαυθεί,
    κι ακούστηκ’ η γλυκιά λαλιά του
    λίγο προτού να σταυρωθεί·
    το δάκρυ του, δροσιά αγιασμένη,
    έχει στη ρίζα μου χυθεί·
    είμ’ η ελιά η τιμημένη.

  40. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    38 Ναι βρε 🙂 το ξέρω. Αλλά γιατί να είναι πλούσια άμα μπορεί να είναι ζάπλουτη?
    Εξάλλου το τσιμούλι δεν είναι θεός, είναι ημίθεος και βάλε, λέμε 🙂

  41. 21. Το χαμολόι αλλού χαμάδες.

    Πρωτόειδα την λέξη στο Collectanea του Λορεντζάτου, όπου γράφει:
    «Τα Collectanea τούτα, δίχως ημερομηνίες, τα βλέπω σαν τις χαμάδες της πατρίδας μας…»

    https://www.politeianet.gr/books/9789603531470-lorentzatos-zisimos-domos-collectanea-198532

  42. Γεια σας κι από δω
    «Στη Μυτιλήνη, ας πούμε, τον καιρό της μονοκαλλιέργειας της ελιάς¨» Γιατί, πότε έπαψε η μονοκαλλιέργεια; Στο ανατολικό και νότιο νησί, έτσι είναι πάντα. Στο δυτικό (όλο) και το βόρειο ποτέ δεν είχαν ελιές (εκτός απ’ τα παράλια – Πέτρα – Μόλυβος κλπ).
    Φέτος δεν είναι μαξουλοχρονιά. Το συζήταγα χτες με μια ξαδέρφη μου (τη γνωστή από παλιότερα Βατώ). Φέτος λίγες κι αυτές ψιλές και στριμμένες καθότι βροχές γιοκ. Ελπίζουν ακόμα μπας και ρίξει καμιά βροχή και στρώσουν, απ’ την άλλη ο δάκος έχει επιστρέψει κι έτσι έχουν ξεκινήσει να μαζεύουν. (Στη Μυτιλήνη το μάζεμα ξεκινάει στα μέσα του μήνα – όταν ο καρπός είναι τελείως ώριμος). Η καλύτερη αναλογία είναι αν η απόδοση είναι μικρότερη του 4:! συνήθως (ας πούμε αν έχεις 3,5:1 είναι εξαιρετικά λαδοχρονιά) αλλά υπάρχουν και χρονιές με 5:1 ή 6:1 (σπάνια κάτι χειρότερο). Ως προς την εποχικότητα κατά περιοχή, στα Πλωμάρια δεν συμβαίνει. Είτε έχουν όλα τα κτήματα, είτε δεν έχουν. Κι ενώ θεωρητικά πάνε παρά χρονιά τα μαξούλια μπορεί να τύχει να έχει φέτος αλλά δυο χρονιές να μην έχει. Πιο σπάνιο το να έχει μεσαία παραγωγή κάθε χρόνο (κάτι που έλεγε η μάνα μου πως συνέβη στην κατοχή και βοήθησε τον κόσμο να επιβιώσει).
    Παλιότερα το να νοικιάσει κάποιος κτήμα (να το πάρει κισίμι) α) παρακάλαγε και β) πλήρωνε πολλά. Γινόταν μια εκτίμηση του καρπού που θα μαζέψει και θα έδινε τόσο λάδι ανεξάρτητα με το πόσο θα λάδιζαν οι ελιές. Το 4:1 ισχύει όταν η απόδοση λέγεται με την έκφραση «στα 20» (20 λαΐνια λάδι το μόδι αλλά μπήκαν πολλές καινούριες λέξεις, ας τ’ αφήσουμε για τώρα). Η συμφωνία ήταν συνήθως στα 12 ή στα 13 ή ακόμα και στα 14. Δηλ. ο ιδιοκτήτης θα έπαιρνε τα 12 – 14 μέρη από το 4:1. Αν λοιπόν είχε καλύτερη απόδοση (αν πήγαιναν στα 24 ή στα 25) τότε ήταν περίπου στα μισά. Αν πήγαιναν στα 18 ή και στα 16 άστα να πάνε. Και συνέβαιναν και τέτοια. (Και επαναλαμβάνω, με βάση τον καρπό που ΘΑ μάζευε ο ενοικιαστής κι όχι αυτόν που μάζεψε – και πολλές φορές δεχόταν να το πάρει με υπερεκτίμηση αλλά και μπορεί λόγω μιας δυνατής βροχής να έχανε καρπό). Το να έχεις στην κατοχή σου λιόδεντρα ήταν αρκετό, μπορούσες να μην ασχολείσαι με το μάζεμά τους.
    Αυτό με τα χρόνια άλλαξε. Πήγε στο μισό – μισό και τώρα πια έχουν μείνει κάτι λίγοι τενεκέδες λάδι που θα πάρει ο ιδιοκτήτης. Σήμερα αν δεν μπορείς να τις δουλέψεις μόνο σου, δεν συμφέρει καθόλου.

    Για όλα τα σχετικά με την παραγωγή λαδιού στην περιοχή την παλιότερη εποχή έγραψα το καλοκαίρι (σήμερα υπάρχουν αλλαγές αλλά είμαι μακριά για να τις παρακολουθήσω): https://gevseis.blogspot.com/search/label/%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%AE%20%CE%BB%CE%B1%CE%B4%CE%B9%CE%BF%CF%8D

  43. ΓΤ said

    @ Μύλοι Σάμου
    Αγησίλαος Καραγιάννης: «Αυτοί που ξέρουν λένε πως είναι 2.500 χρονών τούτο το λιόδεντρο που βλέπεις. Μπορεί και να το φύτεψε ο Πυθαγόρας!»
    https://twominutesangie.com/eliopswmo-throubi/

  44. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    35 Με λάδι, λεμόνι και φρεσκοτριμμένο πιπέρι από πάνου. Αναπολώ το περασμένο Σάββατο που είχαμε λαϊκή και περιμένω το επόμενο…

  45. ΓΤ said

    (σεισμουλάκι στην Αθήνα)

  46. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    44 Εντάσσονται στο κατ’ εμέ χου-που-φου γεύμα (χόρτα, τηγανιτές πατάτες και φέτα). Ποίηση φίλε.

  47. 4,5R 11 χλμ ανατολικά της Θήβας

  48. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    41 Χαμάδες ξέρω εγώ τις ελιές που έχουν σταφιδιάσει φυσικά. Είναι στεγνές, γλυκές και ελάχιστα πικρές, τρώγονται χωρίς ξεπίκρισμα ή άλλη προετοιμασία. Προκύπτουν ενίοτε σε σπασμένα κλαδιά κατά τη συγκομιδή, ή σε σημεία που δε μαζεύτηκαν καλά εβδομάδες μετά το τέλος της συγκομιδής.

    Στο χωριό, οι ελιές που έχουν πέσει πριν ξεκινήσει η συγκομιδή λέγονται πεσάς, έχουν συνήθως αρκετά οξέα (σίγουρα περισσότερα από τις κανονικές) και μαζεύονταν χωριστά για λάδι υποδεέστερης ποιότητας, που πήγαινε για ραφινάρισμα συνήθως. Η συνήθης δουλειά για τα παιδιά, που είναι πιο ευκίνητα και αντέχουν το συνεχές σκύψιμο, το μάζεμα του πεσά πριν στρωθούν τα λιόπανα. Τις μέρες εκείνες, όταν έπεφτα για ύπνο το βράδυ, έβλεπα πεσά με το που έκλεινα, τα μάτια μου, πολύ πριν κοιμηθώ. Φαίνεται υπερλειτουργούσε μια ρουτίνα pattern recognition…

  49. Νέο Kid Al Afrikii said

    46. Χωρίς ψωμί; … μήπως χου-ψου-που-φου ; μή σου πω και χου-ψου-που-φου-νού! 😆
    (κι ένα χωριάτικο λουκανικάκι για επιδόρπιο…)

    Πωωω! ρε τι μου κάνετε… και πεινάω!

  50. ΓιώργοςΜ said

    Στα λεξιλογικά να προσθέσω το μπορμπολόι, το μάζεμα του καρπού επιλεκτικά, με καλάθι στο χέρι, ώστε να μαζεύεται η πρώτη ποιότητα (μεγάλες ελιές, καθαρές, εμπορεύσιμες σε καλή τιμή) και να δίνεται χρόνος να μεγαλώσουν και να ωριμάσουν οι υπόλοιπες.
    Τον παλιό καιρό, στα δικά μου μέρη οι ελιές ήταν συχνά παράλληλη καλλιέργεια, έτσι οι αγρότες περνούσαν από το ελιοπερίβολο μερικές φορές την εβδομάδα για λίγες ώρες αντί να κάνουν συνολική συγκομιδή, όπως γίνεται στον τρύγο.

  51. ΦΙΛΙΑΤΡΑ said

    Είμαι από Φιλιατρά Μεσσηνίας, σ’ αυτή τη περιοχή της νοτιοδυτικής Ελλάδας που κυριαρχεί η κορωνέικη ποικιλία της ελιάς και το πολυ καλό λάδι αυτή τη λέξη δεν την ξέρουμε, όχι μόνο σαν λέξη αλλά και σαν ορισμός, αυτό πάντως που χρησιμοποιείτε κατά κόρον για τον ορισμό του μαζέματος της ελιάς ειναι ο «ράβδος» και όταν ειναι η χρονιά που η ελιά έχει πολυ καρπό λέμε «φέτος έχει γιόμο».
    Πάντως πολυ ενδιαφέρον το θέμα!

  52. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    49 Έλα ρε Κίντο, το ψωμί εννοείται. Δλδ έπρεπε να γράψω και ότι ανασαίνουμε την ώρα που τρώμε? Και η μπύρα ή το κρασάκι εννοείται. Και το λουκάνικον ευπροσδεκτοτατότατον βεβαίως βεβαίως. Και καναδυό τσιγάρα μετά για μας τους άρρωστοι.

  53. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    45-47 Πολύ κοντά στην Πάρνηθα το επίκεντρο 🙂

    51 Καλώς ήρθατε!

  54. dryhammer said

    53α. Εγώ φοβόμουνα για πυρκαγιά από χτες κι ας είναι εκτός περιόδου…

    Το χου-που-φου είναι all times classic, αλλά με τον κεφτέ (με το κρομμύδι όχι ψιλό ψιλό – να γυαλίζει στη μαυρίλα) έπιασα και τον κίντο.

  55. dryhammer said

    54. Χτες έκανα κουνουπίδι ογκρατέν κι αύριο κότα με μπάμιες.

  56. Περί σεισμού δεν χαμπάριασα, 4,5 με επίκεντρο λέει κοντά στην Θήβα

  57. # 54

    από κόκορα κρασάτο ξές ; πιάσε ένα !

    ο οινόφλυξ αλέκτωρ

    Μόλις μεγάλωσα και έβγαλα λειράκι
    και μπήκα στην ουσία της ζωής
    κατάλαβα πως ήμουν κοκοράκι
    που πα να πει ο άρχων της αυλής.

    Καθήκοντα μου είχαν αναθέσει
    να τους ξυπνάω πάντα πρώτος το πρωΐ
    να κουμαντάρω τις κοτούλες στο κοτέτσι
    να τους μοιράζω ακριβοδίκαια το φαΐ

    Μετά, την ώρα που σκαλίζαν οι κοτούλες
    να βρουν σκουλήκι ή ένα άλλο φαγητό
    εγώ βολτάριζα με άγριο το βλέμμα
    για να τρομάξω κάθε πιθανό εχθρό

    Πολύ μου άρεσε ο ρόλος μου ετούτος
    αν και στο βάθος αισθανόμουνα δειλός
    αλλά και άλλα μου ζητούσαν οι κοτούλες
    σαν περπατούσα μόνος μου καμαρωτός

    Και να η μία, να η άλλη, να η παράλλη
    μου κάναν την ζωή μου φορτική
    αν έχεις πάνω από δύο-τρεις συμβίες
    η κάθε μέρα καταντάει τραγική

    Τότε την λύση την εβρήκα στο κρασάκι
    να πίνω λίγο κάθε βράδυ δηλαδή
    για να ξεχνάω όλα όσα μου ζητούσαν
    να μην λαλάω σαν χαράζει η αυγή.

    Παράπονα πολλά τ’ αφεντικά μου
    που ο κόκορας τους έγινε μπεκρής
    τους άκουσα κρυφά να συζητάνε
    για την ανάγκη κάποιας αλλαγής

    Κι αν τώρα με ρωτήσεις πως αισθάνομαι
    σαν κόκορας κρασάτος θα σου πω
    γιατί μπορεί στην κατσαρόλα να με βάλανε
    μα βρέθηκα στο περιβάλλον π’ αγαπώ !

  58. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    55 Ωραία πράματα. Τη μεγάλη μου αγάπη, τις μπάμιες τις προτιμώ με που-φου όπως παραπάνω. Όσον αφορά την κότα, νταξ την τρώω, αλλά πάγια άποψή μου είναι πως αφού υπάρχουν πράματα που βελάζουν, γρυλίζουν ή μουγκανίζουν δεν υπάρχει ιδιαίτερος λόγος να φάω κάτι που κακαρίζει.

  59. Πέπε said

    @52
    Έτσι. Αυτός είναι ο μερακλής. Ξέχασες και τις δυο ωρίτσες σιέστα για τη χώνεψη. Μετά, τον καφέ, κατά τα γούστα του ο καθένας.

  60. ΓΤ said

    57@

    #57 = #43@31.07.2017

  61. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    59 Για πάρτη σου καπάκι κι ένα εκμέκ με βουβαλίσιο καϊμάκι, που το πουλάνε εδώ κοντά μου και δε θα τρέχω Σαλονίκη.

  62. ΓΤ said

    61@

    Λεωφόρος Αλεξάνδρας και Σπύρου Τρικούπη 😉

  63. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    62 Νέα Σμύρνη, στο Belle Vue, Βενιζέλου.

  64. ΓΤ said

    @52

    Να συμπληρώσουμε, αφού ούτως ή άλλως έχουμε ξεφύγει, το λουκάνικο να είναι βουβαλίσιο «Μπόρας». Τα εκμέκια στο #61 με μέτρο, γιατί δεν υπάρχουν διαθέσιμα ΕΚΑΒ 🙂

  65. ΓΤ said

    (μαρμάγκα)

  66. Νέο Kid Al Afrikii said

    58. Πολύ σωστό σε βρίσκω φιλαράκι! Πόσο μάλλον να φας κάτι που σε ξυπνάει το πρωί! (λέμε τώρα… 🙂 )
    Eκρός αν αυτό το κάτι είναι μαγειρεμένο με κρασί…

  67. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    35, 44 🙂 και γιαχνί με λουρίδες πράσο και κυδωνάτες πατατούλες, γιαμ!

  68. ΣΠ said

    Σταματήστε, ρε σαδιστές, κι εμείς σήμερα έχουμε ψαρόσουπα.

  69. dryhammer said

    Κάτι που σε ξυπνάει … με κρασί

  70. Κώστας Φ. said

    Στην ανατολική Κρήτη που γνωρίζω καλά, βεντέμα λέμε όταν το δέντρο είναι φορτωμένο με πολύ καρπό (δεν ξέρω και πώς ανεβαίνει εδώ φωτό για να στείλω παράδειγμα).
    Αυτό δε σημαίνει απαραιτήτως και πολύ λάδι καθώς όταν αλέθεις «μεσοβεντέμα» ή ακόμα καλύτερα «λιγαρές», έχεις καλύτερη απόδοση σε λάδι ανά κιλό καρπού. Παράδειγμα ένα δέντρο μπορεί να σου δώσει σε χρονιά βεντέμας 50 κιλά καρπού που σημαίνει με απόδοση περίπου 5,5:1 ότι έχεις 9 κιλά λάδι, το ίδιο δέντρο με μεσοβεντέμα μπορεί να σου δώσει 30 κιλά καρπό αλλά με καλύτερη ελαιοπεριεκτικότητα οπότε με απόδοση 3,3:1 έχεις πάλι 9 κιλά λάδι!

  71. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    70 Γεια σου κοντοχωριανέ! Ακριβώς. Και όταν έχει πολύ απόδοση πχ να πάει 4 κι 1, ή και 3 κι ένα (σπανίως) λέμε ότι «χύνουνε οι ελιές»

  72. ΚΩΣΤΑΣ said

    Ούτε εγώ ξέρω να υπάρχει στα καθιαυτού θεσσαλικά η λέξη βεντέμα.

    38 >> «Φορτούκλι τα δεντρά» = βεντέμα

    φουρτούκλι: μάλλον παραφορτωμένα (καρπό) λ.τ.ε. 🙂

    Περίπου ομόηχη, φουρδάκλα, ξέρει κανείς τί σημαίνει;

  73. Triant said

    Άρα, Χτήνος, είσαι και κοντά στον Κούτρα, το μόνο άξιο λόγου μαγαζί της Νεας Σμύρνης (κατ’ εμέ). Πολύ ωραίο γαλακτομπούρεκο και γιαννιώτικο κανταΐφι καθώς και αληθινό καϊμάκι παγωτό. Αλλά αυτό που ανακάλυψα σχετικά πρόσφατα και ανέβηκε κι άλλο στην εκτίμησή μου είναι τα λυχναράκια (σιροπιαστές μπουκίτσες με τρείς διαδοχικές γεύσεις: λιγο γλυκό απ’ το σιρόπι, περισσότερο βούτυρο στο φύλλο και καταλήγει στο σχεδόν πικρό του αμύγδαλου στο κέντρο).

  74. Ορίστε, Λου, δεν θα βάλω εικόνες, αλλά λίκνους https://en.wikipedia.org/wiki/Olive_Trees_(Van_Gogh_series) και https://www.facebook.com/101173743423183/photos/a.102645633275994/120976581442899 και https://www.google.com/search?q=henri+matisse+olive+trees&source=lnms&tbm=isch και https://www.google.com/search?q=claude+monet+olive+trees&source=lnms&tbm=isch

  75. ΚΑΒ said

    28. Μετά την πρώτη πλαγιογράμματη πρόταση, βγήκε και όλο το υπόλοιπο κείμενο το ίδιο.

    70. Έτσι συμβαίνει. Η παραφορτωμένη ελιά δε βγάζει πάντα πολύ λάδι. Όσο για παραγωγή καλού λαδιού (εξαιρετικό παρθένο οξύτητας έως 0,8 ) υπεισέρχονται πολλοί παράγοντες .

  76. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    73 Ω ναι!

  77. ΓΤ said

    62@
    Δεν περιμένω άλλο το ξεμαρμάγκωμα. Έλεγα στο Χτηνίδιον ότι, για το «Belle Vue», ποτέ δεν θα έδινα χρήματα σε κάποιον που φωτογραφίζεται με τον Πορτοσάλτε…

  78. ΚΑΒ said

    Έγραφα στο 28 για τηn ελαιοπαραγωγή του 2015 στο νησί. Τότε ήταν η απόδοση ήταν 4 /0,9, φέτος ήταν 4/0,7. Υπήρχαν παράπονα . Μα με τίποτι εν είσαστε ευχαριστημένοι;

  79. Πέπε said

    @72:
    Το φορτούκλι μοιάζει να είναι από τον φόρτο.

    Η φουρδάκλα μήπως θα μπορούσε να είναι τελείως άσχετη και να σημαίνει βάτραχος; (Αφορδακός στην Κρήτη, που μαζί με πολλές δεκάδες άλλες ονομασίες είναι όλα ιδιωματικές παραλλαγές της λέξης βάτραχος.)

    Ή μήπως είναι ο ασφόδελος, αλλαχού σφερδούκλι / σπερδούκλι; (και πάλι, παραλλαγές της λ. ασφόδελος, μ εκάποιες εκπτώσεις στη αισθητική κττμγ).

  80. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    77 Δεν έχω ιδέα. Ας περιμένω λοιπόν τη μαρμάγκα να κάνει κακά της.

  81. ΓΤ said

    80@

    Αν μπεις στο σάιτ του, πουλνταουνάρεις στα celebrities, και τον βλέπεις να γυφτοσκεπαρνάρει με τον Πορτοσάλτε. Άσε πια με τον διαιτητή Κώστα Ρήγα…

  82. ΚΑΒ said

    Ενώ στο νησί πολλά χωράφια καλλιεργούμενα έως τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου έχουν μετατραπεί σήμερα σε θαμνότοπους, για τα λιόφυτα υπάρχει διαφορετική αντιμετώπιση: όχι μόνο διατηρούνται τα παμπάλαια, αλλά συνεχώς φυτεύονται νέα δέντρα.

    ΟΙ ηλικιωμένοι που δεν μπορούν να μαζέψουν τις ελιές, τις δίνουν τριτάρικες; 2 μέρη ο συλλογέας, 1 ο νοικοκύρης. Παλιά δίνονταν μισάρικες.

  83. Ευτυχία said

    Είναι πιο εύκολο απ’ ότι νομίζεις
    να είσαι πρωθυπουργός στην Ελλάδα
    σε καιρό πανδημίας.
    Μηχανές σε σταματάνε στην Πάρνηθα,
    φωτογραφίες.
    «Πότε θ’ ανοίξουμε; Που πάει η χώρα;»
    Αμύνεσαι απελπισμένα.
    «Τι δεν καταλαβαίνεις;
    Είμαι ο νέος βασιλιάς.
    Τι σχέση έχω εγώ με τη δημοκρατία;»
    Και το μυαλό σου κολλημένο στη φράση
    που άρεσε στον πατέρα σου.
    Γιατί να το κρύψωμεν άλλωστε;

    Παραπάνω παραφράζω το εκπληκτικό ποίημα του Χρήστου Λεττόνου:
    Δεν είναι τόσο εύκολος όσο νομίζεις
    ένας περίπατος στο Ζάππειο
    χωρίς την αστυνομική σου ταυτότητα
    περιπολικά σε σταματάνε στις γωνιές
    ερωτήσεις
    «Ποιος είσαι; Τι ζητάς στο πάρκο τέτοια ώρα;»
    αμύνεσαι απελπισμένα
    «για ποιον με περάσατε;
    εγώ έχω ραντεβού με το κορίτσι μου
    τι σχέση έχω εγώ μ’ αυτούς;»
    και το μυαλό σου κολλημένο σε φράση που είχε πει
    κάποιος Χριστός πολύ παλιά στον Πέτρο
    δεν ξεγελάς κανέναν πια.

    https://www.efsyn.gr/nisides/267534_afieroma-ston-hristo-lettono

  84. 23 Τώρα βρήκα καιρό να δω την τεχνολογία. Μόνο που θέλει α) μικροκαμωμένες β) αραιοφυτεμένες και γ) σε κάμπο ελιές. Ας έρθει μια βόλτα στα Πλωμάρια να δούμε τι ψάρια θα πιάσει 🙂 Να σαν κι αυτές (που είν’ απ’ τις λίγες που έχουν το γ) ).

  85. 84 Α, ξέχασα. Και στοιχισμένες.

  86. GeoKar said

    Το μαξούλι το λένε κ στο Πηλιο.

    Όσο για το Vedema Resort, που πλέον το διαχειρίζεται η Marriott, πρωτολειτουργησε πριν >25 χρόνια, ως ένα απο τα πρώτα πολυτελή, μικρά (boutique) ξενοδοχεία στην Ελλάδα κ μάλλον το πρώτο που φτιάχτηκε στα «μεσόγεια» της Σαντορίνης (δηλ. ουτε πάνω στην καλντέρα, ούτε στις παραλίες της «άλλης» πλευρας), σε κτήμα / αμπελώνα της οικογένειας Ηλιόπουλου στο Μεγαλοχωρι, σε μορφή συγκροτήματος παραδοσιακών κατοικιών με πολυτελές εστιατόριο «υψηλής γαστρονομίας» (πολύ πριν το γκουρμέ γίνει μόδα στην Ελλάδα) κ πολλές άλλες ανέσεις (πισίνες, σπα), ενώ στη σχεδίαση / διακοσμησή του είχε συμβάλει πολύ ο γνωστός σχεδιαστής μόδας Γιαννης Τσεκλενης που πέθανε στις αρχές του χρονου.

    Αυτά, κι επειδή χειμωνιάτικα που να τρέχουμε στη Σαντορίνη, παίρνω την …Αστον Μάρτιν μου κ φεύγω για Baden-Baden 🤓🤓🤓

  87. GeoKar said

    Εκτος απο vendema, όμως, πολύ άσχημα νέα απο τη «γειτονιά» του Ν(ο)ικοκυρη μας: https://www.in.gr/2020/12/02/greece/germania-thrinos-stin-omogeneia-gia-ton-xamo-tou-ellina-kai-tou-paidiou-tou/

  88. loukretia50 said

    74. Stazy, ευχαριστώ για τη μικρή απόδραση!
    Ειδικά αυτό https://www.wikiart.org/ είναι λινκ τυφλοσούρτης για να βρεις πολλά, όπως λέγαμε πρόσφατα.
    Εκτιμώ τη διακριτική υπενθύμιση, αλλά ποιος θα είχε αντίρρηση αν φόρτωνες εσύ το νήμα?

    Tαξιδεύουμε με εικόνες ! https://youtu.be/We8NpHPXzwI υπάρχει κι αυτός ο τρόπος!
    Νομίζω ότι χρωστάει πολλά στα όνειρα του Κουροσάβα η τεχνική που κάνει τους πίνακες να ζωντανεύουν.
    Την είδαμε κι εδώ στους πίνακες του Βαν Γκογκ.
    (άσχετο, αλλά εγώ είμαι φαν του Ραν!)

    ——————————————-
    Πέπε, πολύ εύστοχη η παρατήρηση για εκπτώσεις στην αισθητική!

  89. vagkam said

    Υπάρχει ένας όρος που εκφράζει την ιδιότητα του ελαιόδεντρου να έχει βεντέμα χρονιά παρά χρονιά, είναι η παρενιαυτοφορία

  90. Μιχάλης Αναστασιάδης said

    Τα γράφετε εξαιρετικά, κανένα λάθος δεν φάνηκε, καμία συμπλήρωση δεν είδα να χρειάζεται. Γεωπόνος με Κρητικιά γυναίκα.

  91. ΜΑ said

    Στη Δυτ. Κρήτη ακούγεται αρκετά και το βεδέμα.

  92. ΓΤ said

    63@

    «Belle Vue»… Μά’shτα Να δώσουμε χρήματα δηλαδή σε κάποιον που φωτογραφίζεται με τον Πορτοσάλτε!
    https://www.bellevue.gr/celebrities-i-125.html?sess=8a4m1i1l4d6a39lf6h0onqqgq6

  93. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα -και συγγνώμη για το μαρμάγκωμα…

    87 Πράγματι…

    89 Να είστε καλά!

  94. ΚΑΒ said

    84. Επειδή μέχρι τη δεκαετία του ’50 όλα τα καλά χωράφια φυτεύονταν καπνά, οι ελιές φυτεύονταν σε φαράγγια και σε πλαγιές. Επειδή αυτοκίνητα δεν πλησιάζουν στα μέρη αυτά και ζώα πια σχεδόν είναι ανύπαρκτα, τα λιόφυτα αυτά μένουν αδιάλεκτα.

  95. Γιάννης Ιατρού said

    84, (23): Την ελιά μην την βλέπετε μόνο σαν πηγή για το λάδι. Η ελιά δίνει κι άλλα πολλά που ίσως πλέον ο κόσμος δεν τα χρειάζεται τόσο, γι αυτό και βλέπουμε καλλιέργειες σαν αυτές στο 23 (εκτός του θέματος με το ανώμαλο έδαφος, τις αποστάσεις και το σχήμα/μέγεθος του δένδρου.
    Παλιά θυμάμαι το κλαρί ήταν περιζήτητο για τις κατσίκες (τροφή, κι όταν ξεραίνονταν, για προσάναμα), έκαναν ωραίο γάλα κλπ., το ξύλο για θέρμανση (και σήμερα χρησιμοποιείται σε τζάκια και μέσα σε πυκνοκατοικημένες περιοχές!! ., εκεί που μας έφτασαν κακόχρονο νά ΄χουν 🙄).

  96. 88: Βάστα κι αυτό https://wikioo.org/ κι αυτά, αν είσαι στο σπορ, https://www.facebook.com/PiecesofArtGreece/ https://www.facebook.com/Arte-Moderna-424470584270442/ https://www.facebook.com/nationalgalleryathens/ https://www.facebook.com/TheBenakiMuseum/ και μπόνους https://www.facebook.com/cinemam0nAmour/

  97. ΚΑΒ said

    89. Σωστά. Υπάρχει το αρχαίο επίθετο

    παρενιαυτοφόρος , ον,
    A.fruiting every other year, Thphr.CP1.20.3.

  98. 8, … demetere και όχι demere. …

    Δημήτρη και όχι Δεμίρη
    (Μνημονικός κανών)

  99. ΚΑΒ said

    94. Ἐτσι βλέπεις τα αγροτικά πάνω από τα τσουβάλια με τις ελιές να είναι φορτωμένα μέχρι που φτάνει ο νοικοκύρης με κλαδιά ελιάς για τις κατσίκες.

    Και γι’ άλλα πολλά ήταν χρήσιμο το δέντρο της ελιάς.

  100. ΚΩΣΤΑΣ said

    79
    Φουρδάκλες: οι φουσκάλες στο δέρμα, κυρίως στα χέρια, πχ φουρδάκλιασαν τα χέρια μου, συμβαίνει σε περιστασιακούς χειρώνακτες. Αττικιστί φλύκταινες. 😉

    Ενίοτε αποκαλούνται έτσι και εξανθήματα στο δέρμα, μικρά εξογκώματα. Λέξη γνωστή στα όρια Ηπειροθεσσαλαίς, δεν γνωρίζω για άλλες περιοχές.

  101. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

  102. Γιάννης Ιατρού said

    90: Ενός κακού… 🙂 🙂 🙂 (εδώ που τα λέμε, …δεν την έχει γλυτώσει κανείς μας!)

  103. 100 Για φουρδάκλες δεν ξέρω, αλλά εις Παρισίους flicταινες λέγονται οι καντήλες που βγάζουν οι διαδηλωτές όταν βλέπουν ματατζήδες.

  104. ΚΩΣΤΑΣ said

    103
    Εις Παρισίους… και οι παρεπιδημούντες… εις Πάρνηθα! 😉

  105. Βασίλης Ορφανός said

    «Οι ελιές, αν δεν το ξέρετε, έχουν τη μια χρονιά βεντέμα, πολύ καρπό δηλαδή, και την άλλη όχι.»
    Αυτό το «χρονιά παρά χρονιά καρποφορία» οι γεωπόνοι το λένε παρενιαυτοφορία.

    https://www.yara.gr/threpsi-lipansi/lipansh-elias/elia-meiwsh-pareniaytoforias/

  106. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    72,79 Ναι φορτούκλι ή «σπούνε από το φορτωμό».
    Ανακαλώντας λέξη για εξήγηση μου ήρθε Ο φορτωμός.
    Φόρτωμα(το) είναι το σκοινί που δέναμε τα πράγματα πάνω στα κριθαροκίνητα. Μόνιμο εξάρτημα πάνω στα δυο σκαρβέλια του σαμαριού.
    Επίσης λέμε «άνω κάτω» για παραφορτωμένα δέντρα, όχι μόνο για ελιές, μάλλον επειδή από το βάρος του πολύ καρπού τα κλαδιά φαίνονται αναποδογυρισμένα μεριες-μεριές.

    «Γράφω τη λέξη σ΄αγαπώ
    με τση καρδιάς το αίμα
    και στου σεβντά το λιόφυτο
    ΄νημένω τη βεντέμα»
    Με την παραπάνω μαντινάδα του Δασκάλου από το Χαρασό γραμμένη στο πανό του 10ου Παγκρήτιου Διαγωνισμού Μαντινάδας (2018)
    «Βεντέμα» το θέμα του 10ου παγκρήτιου διαγωνισμού μαντινάδας
    http://www.cretewoman.gr/el/12231/.php

  107. Από την αναζήτηση που κάναμε σήμερα σε πρέβεζάνους ομιλητές ΒΙ για «βιντέμα».
    https://www.facebook.com/groups/2014258605509422/permalink/2813848645550410/

  108. ΚΑΒ said

    106. Τι είναι τα «κριθαροκίνητα»;

  109. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    79 >>ο ασφόδελος, αλλαχού σφερδούκλι / σπερδούκλι
    Ασφεντυλιές στην Κρήτη και σύμφυτες στη μνήμη με το μάζεμα των ελιώ καθώς αυτή την εποχή είναι ολάνθιστες, πανώριες και μελαγχολικές.

    90τέλος υπομονή! 🙂 🙂

    108 Τα γαϊδουρομούλαρα 🙂

  110. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    102 Τώρα σε είδα! χμ…:)

  111. sarant said

    105 Βρε καλώστον!

    106 Πλάκα έχουν τα κριθαροκίνητα

  112. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    103 >>οι καντήλες που βγάζουν οι διαδηλωτές όταν βλέπουν ματατζήδες.
    και ασφοδύλια* ανάποδα βλέπουν ενίοτε οι διαδηλωτές όταν τους δουν οι ματατέτοιοι 😦

    *είναι άνθη των κοιμητηρίων

  113. Βασίλης Ορφανός said

    @109
    Οι ασφόδελοι ανθίζουν την άνοιξη. Μήπως εννοείτε τις ασκελετούρες; (βλ. φωτο στο παρακάτω)
    http://galifabee.blogspot.com/2008/09/blog-post_30.html

  114. ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said

    Πριν από περίπου 20 χρόνια γνωστός μου που υποτίθεται ότι ήταν γνώστης, μου είχε πει πως με σωστό κλάδεμα οι ελιές δίνουν καρπό κάθε χρόνο και όχι εκ περιτροπής. Περίμενα κι εγώ πως με τα χρόνια θα επικρατούσε το σωστό κλάδεμα και θα είχαμε παρόμοια σοδιά κάθε χρόνο.
    Μάλλον κοτσάνες έλεγε.
    (Δεν έχω ελιές)

  115. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    113 Ωχ, λέτε να τις μπέρδεψα με τις κρομμύδες (έτσι λέμε τις ασκελετούρες); Μα πώς γίνεται; Εχω ξεκάθαρη εικόνα να μαζεύουμε ελιές και να τσαλαπατάμε τις ασφεντυλιές. Ήταν κι εύκολη βίτσα και όπως γινόταν παιδικοί καυγάδες με τον αδελφό μου (μου έκλεβε ελιές απ το καλάθι μου να πρωτογεμίσει το δικό του και να την κοπανίσει) ξέρω και πόσο πονάει η βιτσιά τους στα πόδια μου 🙂 .
    Ή βγαίνουν νωρίτερα σ΄εμάς στα πολύ νότια ή μαζεύαμε ελιές μέχρι τις απόκριες (συνέβαινε αλλά πολύ παλιά) 🙂
    Κι εδώ ανοιξιάτικη φαίνεται η φωτό.

  116. Κιγκέρι said

    100: ΚΩΣΤΑ,

    Δεν είναι φουλτάκες -ή μήπως φουλτακίδες; και φουλτάκιασαν;
    (τι να κάνω, δεν είμαι φυσική ομιλήτρια της καθιαυτού θεσσαλικής, μόνο ακουστά ότι έχω!)

  117. Γιάννης Ιατρού said

    112 (103)
    Δεν έχει ασφοδίλια, μενεξέδες, μήτε υάκινθους·
    πώς να μιλήσεις με τους πεθαμένους.
    Οι πεθαμένοι ξέρουν μονάχα τη γλώσσα των λουλουδιών·
    γι’ αυτό σωπαίνουν

    Γιώργος Σεφέρης, “Ο Στράτης Θαλασσινός ανάμεσα στους αγάπανθους”

  118. Αιμ said

    21. «-Διαχωριστήρας: μηχάνημα του λιτρουβιού που με φυγοκεντρισμό ξεχώριζε το λάδι απ’ το νερό.»

    Έχω την εντύπωση ότι ο διαχωριστήρας δουλεύει με υπερχείλιση του λαδιού που επιπλέει. Με φυγοκέντριση δουλεύει το τύμπανο που «φιλτράρει» τα υγρά από την πάστα της λειωμένης με νερό στα σύγχρονα λιοτρίβια. Αυτό δηλαδή που στα παλιά γινόταν με τα τσαντήλια και πίεση.

    N’ est pas?

  119. sarant said

    118 Μόνο με τις διάφορες παραλλαγές λέξεων για το λιοτρίβι βγάζουμε μισό άρθρο (εντάξει, υπερβάλλω)

  120. konos said

    114 –> Δεν έχει άδικο. Το κλάδεμα της ελιάς είναι πολύπλοκη υπόθεση. Στη Μεσσηνία π.χ. κλαδεύουν πολλές φορές την ελιά τον Μάρτιο/Απρίλιο, ή και λίγο πιο μετά (ο λεγόμενος ψιλοκάθαρος), καθώς τότε ο γνώστης κλαδούχος μπορεί να δει ποιες κλάρες έχουν ανθοφορία, άρα θα τις αφήσει, και ποιες όχι, οπότε θα τις κόψει από το σύνολο των κλαρών προς κοπή. Σε άλλες περιοχές (π.χ. Αχαΐα), όπου πολλοί έχουν ελιές και σταφίδες, δεν το κάνουν, γιατί μετά τις ελιές ξεκινά η φροντίδα της σταφίδας και δεν προλαβαίνουν, οπότε το όλο το κλάδεμα γίνεται κατά τη συγκομιδή. Από προσωπική εμπειρία, αν ο κλαδούχος είναι έμπειρος και ξέρει τη δουλειά του (πληρώνεται αδρά, π.χ. για λιοστάσι 20 στρεμμάτων με τριακόσιες ρίζες μπορεί άνετα να πάρει 400 ευρώ, ανάλογα και με το μέγεθος των ελιών), τότε μπορείς να έχεις μια σταθερή παραγωγή…

  121. ΚΩΣΤΑΣ said

    114
    Να τον δείρεις…

    Πριν χρόνια κάποιος υπόδειχνε έναν έξυπνο και πρωτότυπο τρόπο για κυνήγι λαγού. Πας εκεί που έχει λαγούς, παίρνεις και στη χούφτα σου μια στρόγγυλη πέτρα, κρύβεσαι καλά και περιμένεις. Μόλις εμφανιστεί ο λαγός, χτυπάς δυνατά το γόνα σου με την πέτρα, ο λαγός παθαίνει συγκοπή, τον παίρνεις, τον γδέρνεις και τον κάνεις στιφάδο. Σε λίγο καιρό 2-3 τον έκαναν μαύρο στο ξύλο, αφού πρώτα αποθεραπεύτηκαν από το σπασμένο γόνατο!

    (δεν είμαι κυνηγός)

  122. Νέο Kid said

    Φαντάζομαι όλοι ξέρουμε πώς ο Θαλής ο Μιλήσιος κονόμησε από τις ελιές και τα λιοτρίβια , αποδεικνύοντας ότι εκτός από άχρηστα μαθηματικά ήξερε και από μπίζνες!… ε;

  123. ΧριστιανoΜπoλσεβίκoς said

    120 – 121 Ωχ, έσπειρα θύελλες!

  124. ΚΑΒ said

    «Δύο είναι οι βασικές λειτουργίες στις οποίες χρειάζεται περισσότερη ενέργεια το δέντρο μας. Πρώτον η παραγωγή βλαστών και δεύτερον η παραγωγή καρπών. Οι δύο αυτές λειτουργίες δρουν ανταγωνιστικά, δηλαδή όταν δίνεται ενέργεια για τη μία αφαιρείται ενέργεια από την άλλη. Εμάς μας ενδιαφέρει στην παρούσα φάση το να δώσει το δέντρο την ενέργειά του για την παραγωγή καρπών.

    Το δέντρο, όταν τραυματιστεί ή αποκοπεί ένα τμήμα του, ξεκινά άμεσα τη διαδικασία αποκατάστασής του. Όπως είναι λογικό, αυτό για να γίνει χρειάζεται μεγάλα ποσά ενέργειας. Όταν λοιπόν αφαιρούμε ένα μεγάλο κομμάτι, έναν χοντρό κλάδο από το δέντρο, του δίνουμε αμέσως σήμα για να σταματήσει κάθε διαδικασία παραγωγής καρπού και να δώσει την ενέργειά του στην ανανέωση του κλάδου αυτού. Αυτό που κάνει λοιπόν είναι μεταξύ άλλων να δημιουργεί τα λεγόμενα λαίμαργα. Επιπλέον, κατά τη χρονιά που η ελιά είναι φορτωμένη με καρπό, το δέντρο έχει μεταφέρει όλη του την ενέργεια στους καρπούς και έχει καταναλώσει πολύτιμους πόρους για να το κάνει. Μόλις αφαιρεθεί ο καρπός, το δέντρο θα χρησιμοποιήσει τα φύλλα του για να παράξει εκ νέου ενέργεια και να κάνει κι άλλο καρπό το επόμενο έτος. Αν εμείς πάμε και μαζί με τον καρπό του αφαιρέσουμε κλάδους με πλούσιο φύλλωμα, ουσιαστικά του καταστρέφουμε τις μηχανές συλλογής ενέργειας, υποθηκεύοντας την επόμενη χρονιά. Τη λιγοστή ενέργεια που θα παραχθεί από το φύλλωμα που αφήσαμε, το δεντρο θα τη δώσει για να παράξει ξανά τους βλαστούς που του αφαιρέσαμε. Αυτό τι σημαίνει πρακτικά; Την επόμενη χρονιά θα πάρουμε πολύ ή μικρή ή ακόμη και μηδαμινή παραγωγή»

    Αυτά έχω διαβάσει σχετικά με το κλάδεμα των ελιών. Λογικά φαίνονται. Εμείς δεν τα τηρούμε κατά γράμμα. Κλαδεύουμε εκείνα τα κλαδιά που εμποδίζουν τον φωτισμό και τον αερισμό του δέντρου, εκείνα που υψώνονται υπερβολικά, τα ξερά, τα λαίμαργα. Το κλάδεμα το κάνουμε παράλληλα με το μάζεμα του καρπού.

  125. 108, … 106. Τι είναι τα «κριθαροκίνητα»; …

    Γεωργικά οχήματα της
    Barley Davidson

  126. ΚΩΣΤΑΣ said

    116
    Καλά τα ξέρεις, Κιγκέρι. Φουλτάκες λένε κυρίως εκείνα τα εξανθήματα που προκαλούν οι τσουκνίδες ή άλλα φυτά στο δέρμα.

  127. konos said

    121 —> Υπερβολές… Σίγουρα μετά από μια καλή λαδιά η επόμενη χρονιά δεν θα είναι τόσο καλή, αλλά αν το κοντρολάρεις, μειώνεις τη διακύμανση. Απλά πολλοί προτιμούν να έχουν πολύ καλές λαδιές κάθε δεύτερο χρόνο, γιατί έχεις μαζεμένο έσοδο

  128. 122,
    Διόλου παράδοξο, αν και άφταστη κονόμα από ελιές λέγεται πως έκανε ο Ζήνων ο Ελεάτης.

  129. 124 Κάπως έτσι τα ξέρω κι εγώ (αλλά από εμπειρία άλλων 🙂 ). Πάντως σε μας λίγα κόβονται με το μάζεμα της ελιάς, το κλάδος γίνεται τον Απρίλη.

    118 Διαχωριστήρας ή Λαβάλ στα (δικά μου) ελληνικά!

  130. ΚΑΒ said

    106 . »Φόρτωμα(το) είναι το σκοινί που δέναμε τα πράγματα πάνω στα κριθαροκίνητα»

    δηλ. μετωνυμικά από το περιεχόμενο ονομάζεται και το σκοινί φόρτωμα

    γαδουροφόρτωμα, μουλαροφόρτωμα. 50 γαδουροφορτώματα αστάχια ηκουβάλησα

  131. sarant said

    125-128 Κέφια έχει ο Μιχάλης 🙂

  132. Νέο Kid said

    128. Ναι . Είναι όντως παράξενο που ο Μιλήσιος σνόμπαρε τα μήλα…

  133. Γιάννης Ιατρού said

    128: 😂😂 Υέλη ==> Ελέα😉

  134. Alexis said

    #125: Barley Davidson!
    Άπαιχτο!!! 😆

  135. angelos said

    Στην νοτιοδυτικη Πελ/νησο, το βεντεμα δεν το ειχα ακουσει, οσο ειχαμε κατι ελιες εκει.
    Οι χρονιες ηταν η καλη γιόμος και η κακη κούφος.
    Αν και στην πραξη, οι δικες μας ειχαν «3ετιες», γιομο, κουφο, ντεμι κ.ο.κ.
    Η κλασικη ερωτηση ηταν:
    -Πως πηγαν οι ελιες; Χυσανε, χυσανε;
    -Χυσανε πολυ φετο. Κατι θα βγει (στον γιομο, προφανως).

    Παντως, το βεβαιο ειναι οτι με τις τιμες των τελευταιων ετων, δεν μενει τιποτε, αν αφαιρεσεις εξοδα κτλ.
    Κριμα.

  136. Alexis said

    Καλησπέρα σ’ αυτό το πολύ ωραίο «ελαιοκομικό» άρθρο.
    Να προσθέσω λίγα λεξιλογικά σχετικά με την ελιά με λέξεις που έχω ακούσει σε Ξηρόμερο και ´Ηπειρο:

    Το λιοτρίβι στο Ξηρόμερο το λένε απλά «μηχανή» (πήγα τις ελιές στη μηχανή). Στα χωριά της Πρέβεζας το λένε ενίοτε και «μύλο»

    Λούρο λένε στο Ξηρόμερο το ραβδί που χρησιμοποιείται για το ράβδισμα των ελαιοδέντρων (παραδοσιακός τρόπος συλλογής) ο λούρος-πληθ. τα λούρια.

    Οι ελιές «λαδίζουν» ή το χωράφι «λαδίζει» όταν βγάζει καρπό με μεγάλη ελαιοπεριεκτικότητα (όχι απαραίτητα μεγάλη σοδειά)

    Ο γνωστός 17λιτρος ντενεκές λέγεται «λάτα». Οι παλιοί μετράνε την απόδοση σε λάδι με τη λάτα, δηλ. πόσο λάδι βγάζει μία λάτα ελιές. Ενάμιση κιλό θεωρείται μέτρια απόδοση, δύο κιλά καλή και δυόμιση πολύ καλή.

    Το κατακάθι του λαδιού, αλλιώς μούργα, στην Ήπειρο αποκαλείται και τζούρα.

  137. tryfev said

    1. Εξαιρετική ανάρτηση. Ως μέλος -αν και ελάχιστα πότης- την περίοδο 1990-2010 της Λέσχης των Οινοφίλων «Οινέας» του Δημήτρη Χατζημιχάλη, πήγαινα τακτικά σε όλες τις οινολογικές εκδηλώσεις (εκθέσεις, επισκέψεις σε οινοποιεία, γαστρονομικά οινολογικά δείπνα κλπ.) και είχα γνωρισθεί προσωπικά με όλους σχεδόν τους ΄Ελληνες οινοποιούς. Μέντοράς μου στην «περιπέτεια» αυτήν ήταν ο επί 58 χρόνια αδελφικός φίλος μου Στάθης Σφυρής, που χάθηκε αδόκητα εδώ και τρία χρόνια κολυμπώντας στην παραλία Τραπεζάκι της Κεφαλονιάς. ¨Ετσι ήξερα καλά όλους τους οινολογικούς όρους, περιλαμβανομένου και του «Βεντέμα».

    Θα συμπληρώσω επίσης, γιατί δεν είδα να το έχει αναφέρει κάποιος άλλος φίλος (εκτός αν με πρόδωσε το ctrl+F) ότι ένας από τους 12 μήνες του Γαλλικού Επαναστατικού Ημερολογίου ήταν ο Vendémiaire (22/9-21/10), ο καθ’ ημάς Τρυγητής, προφανώς συνδεόμενος ετυμολογικά με τη λέξη Vedema, προερχόμενη, όπως διάβασα εδώ https://www.santotraveler.com/tv/wp-content/uploads/2016/11/STmag.Sep2016.pdf (σελ.6, μεσαία στήλη, σειρές 13η-11η από το τό τέλος) από τη λέξη «vendemma» της βενετσιάνικης διαλέκτου.

  138. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    1 κ.ά.
    Ναι μεν με τη λ. βεντέμα υπονοείται η καλή σοδειά, αλλά και οι άλλες σημασίες παραμένουν ζωντανές, τουλάχιστον εδώ στην Κρήτη.
    – Ο χρόνος της συγκομιδής (κυρίως): «Θα περιμένω μέχρι τη βεντέμα κι ύστερα θα φύγω!»
    – Η συγκομιδή γενικά (σπανιότερα): «Παρακάλιε να πάει καλά η βεντέμα, γιατί αλλιώς δε κατέχω πώς θα ξεχρεώσομε».
    Και, όπως επισημάνθηκε ήδη, δεν αφορά μόνο το λιομάζωμα, αλλά και τρύγο (για κρασί ή σταφίδα ή επιτραπέζια σταφύλια).

    21.
    Πλούσια και χρήσιμη (για όσους ενδιαφέρονται…) η λίστα!
    Συμπληρώνω πρόχειρα μερικά, ιδιωματικά κρητικά τα περισσότερα.
    – χαμολόημα (όπως χαμολόι), χαμολογώ
    – ραντολόι: (στην Αν. Κρήτη, εναλλακτικά με το χαμολόι), ραντολογώ, ραντολοΐστρα.
    – κολυμπάδες, τσακιστές, χαρακωτές, αλατσολιές, σταφιδολιές (όπως σταφιδιασμένες), μηλολιές, ξυδάτες: είδη ελιών ανάλογα με το είδος και τον τρόπο συντήρησής τους.
    – αγ(γ)ουρόλαδο: (όπως αγουρέλαιο) [Πράγματι, ιδιαίτερη η πικράδα του, αλλά με ψωμί και λίγο αλάτι είναι γευστικότατο].
    – μπαγκάλι: κομμάτι (μεγάλο) από λινάτσα, ύφασμα ή δίχτυ που απλώνεται κάτω από την ελιά.
    – ανάπλα: όπως το «μπαγκάλι». Γενικότερα, κουβέρτα, κλινοσκέπασμα, κάλυμμα μεγάλου μεγέθους.
    – μουρέλο: μικρό ελαιόδενδρο.
    – κλιβάνα ή κλιβάρα: (επίρ.) κατάφορτο από καρπό (δεν ακούγεται τελευταία)
    – συμμισακές (όπως μισακές), συμμισάτορας, συμμισάρης, συμμισακός, συμμισακά (επιρ.)
    [όπως γράφει και ο Πέπε στο σχ.10]

    118, 119.
    Όσον αφορά τα λεξιλογικά που σχετίζονται με τη διαδικασία μεταφοράς, έκθλιψης και λοιπά (π.χ. κατσίγαρος) για την παραγωγή λαδιού στις φάμπρικες (=ελαιουργεία), χρειάζεται ολόκληρο άρθρο. 🙂

  139. Το είδα γραμμένο σε τοίχο

    υπαρξηκόπημα

    τι πραξη, τι ύπαρξη …

  140. Alexis said

    #114, 120, 124: Ωραία τα γράφετε για την παρενιαυτοφορία. Με σωστό και προσεκτικό κλάδεμα περιορίζεται αρκετά.

  141. 135

    >> οι δικες μας ειχαν «3ετιες», γιομο, κουφο, ντεμι

    Το ντεμι είναι προσωπική σας έκφραση ή το λένε στην περιοχή? Πού τονίζεται? Αν είναι παροξύτονο και δεν πρόκειται για το γνωστό ντεμί (μισο-) είναι καταπληκτική αφομοίωση δυτικής επιρροής.

  142. Alexis said

    #70: Αυτό δε σημαίνει απαραιτήτως και πολύ λάδι καθώς όταν αλέθεις «μεσοβεντέμα» ή ακόμα καλύτερα «λιγαρές», έχεις καλύτερη απόδοση σε λάδι ανά κιλό καρπού.

    Αυτό συμβαίνει γιατί όσο μεγαλύτερη η παραγωγή τόσο πιο όψιμη η ωρίμανση. Επειδή όμως οι παραγωγοί συνήθως μαζεύουν την ίδια πάντα χρονική περίοδο, σε χρονιές μεγάλης παραγωγής μαζεύουν κατά κανόνα άγουρες, άρα μικρότερη απόδοση σε λάδι.

  143. 139

    To είδα γραμμένο σε γαλέρα

    πραξικώπημα

    Είχαν στασιάσει οι κατεργάρηδες.

  144. Αιμ said

    114. Νομίζω ότι ο γνωστός σου είχε δίκιο αλλά χρειάζονται χρόνος, γνώση και λεφτά ανάλογα τις συνθήκες και το κίνητρο όπερ …

  145. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    21>>-Λουμάκια ή Κληρονόμοι(Τα μικρα κλαριά πάνω στην ελιά που αργότερα θα γίνουν αετοί)
    Λούμακας ο ψηλολιγερός άνθρωπος
    Ξανοίξετ’ ένα λούμακα
    απού βαστά τη νύφη
    και σιέται και λυγίζεται
    ωσάν το κυπαρίσι (μαντινάδα γάμου-κάνει μπαμ 🙂 )

    138 και
    μιγόμι το μεσοτσούβαλο
    Κουράστηκα να κουβαλιώ
    τς αγάπης το μιγόμι
    κι ένα ψιχάλι συντρομή
    δε μου ΄δωκες ακόμη

    Λαδοκουρούπα, λαδοπίθαρο πήλινα δοχεία του λαδιού
    ανελαδιά, κακοχρονιά στο λάδι
    Κανίστρα, πλακουτσό χοντρό μεταλλικό δοχείο με χειρολαβή για το λάδι.12 ή 15 κιλά χωρούσε.
    Νταμπούσκα, τα πλαστικά ελαιοδοχεία 100 τουλάχιστον κιλών

  146. 145

    >> Νταμπούσκα, τα πλαστικά ελαιοδοχεία 100 τουλάχιστον κιλών

    …που περιέχουν πλαστικά ελαιοδοχεία 80 τουλάχιστον κιλών που περιεχουν πλαστικά ελαιοδοχεία 60 τουλάχιστον κιλών…..

    Μάθαμε από πού βγαίνουν οι ατομικές συσκευασίες των εστιατορίων 🙂

  147. Πέπε said

    @130:

    > > δηλ. μετωνυμικά από το περιεχόμενο ονομάζεται και το σκοινί φόρτωμα

    Δεν έχει πλάκα ότι στο ίδιο ακριβώς πεδίο είναι και η λέξη γομάρι, που σημαίνει το φόρτωμα αλλά και το ίδιο το ζώο;

  148. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    146 🙂 μπαμπούσκα την έλεγε ο μικρός.

    Ντίνες, τα στρογγυλά (σιδερένια αρχικά-μετά ανοξείδωτα) δοχεία, που όταν τρύπαγαν φυτεύαμε γαρδένιες. Ντινάκια τα μικρότερα

    Αργουλίδες οι αγριελιές

  149. sarant said

    137 τελος Α μπράβο!

    138 Ωραίο λεξιλόγιο

    145 Α, τον λέτε τον λούμακα;

  150. ΓΤ said

    138@

    και ψιλολιές

  151. 132
    Ο Θαλής ήταν απαράμηλος!

  152. ΓΤ said

    89
    613

  153. κάπου είχα ακούσει ή διαβάσει πως το δεύτερο κύμα θα κοπάσει όταν πιάσουμε το τριχίλιαρο σε απώλειες, νομίζω πως το πλησιάζουμε.

  154. ΓΤ said

    151@

    και Αειθαλής το πνεύμα

  155. ΓΤ said

    153@

    2.606

  156. 154,
    Πάντα!

  157. loukretia50 said

    Stazy
    Και πάλι ευχαριστώ! Απόλαυση ειδικά το τελευταίο μπόνους!
    Κάποια στιγμή θα βρω κάτι να ανταποδώσω.
    (μεταξύ μας είχα γράψει μια ιστοριούλα όπου έπαιζες και συ, ως γκεστ σταρ ειδικός, αλλά δίστασα να την ποστάρω! Ίσως κάποτε!)
    ——————————————————–

    Mιχάλη, ο Θαλής ήτο ή όχι ανελαίητος?

  158. Πέπε said

    @148
    Πρέπει να πω, χωρίς να θέλω να θίξω κανέναν, ότι όποτε ακούω αυτή τη λέξη, μπαμπούσκα, για τη ματριόσκα, πονάν τ’ αφτιά μου. Ας αποδεχτούμε ότι πράγματι χρησιμοποιείται και αυτή η ονομασία (γιατί όμως; απλώς επειδή είναι μια ρώσικη λέξη – αν αυτές οι κούκλες ήταν ελληνικές, θα τις λέγαμε στα ελληνικά «κούκλες» και σ’ όλο τον υπόλοιπό κόσμο souvlaki ή malaka επειδή είναι ελληνικές λέξεις. Αλλά και πάλι, ας το αποδεχτούμε) αλλά τουλάχιστον μπάμπουσκα.

    Κάποτε έπαιζα μ’ ένα συγκρότημα σ’ ένα μαγαζί για τουρίστες με φολκλορικό πρόγραμμα. Και μία κυρία, το είδος τουρίστριας που πηγαίνει σε φολκλορικά μαγαζιά για τουρίστες, με ρώτησε για το λαούτο που έπαιζα: Is this boutari? Προφανώς εννοούσε is this bouzouki. Ε, κάπως έτσι και με τις παροξύτονες μπαμπούσκες.

  159. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    149 ναι, επαινετικό για όμορφο λιγνό νεαρό συνήθως. Εγίνηκε ένας λούμακας…

    138 – μπαγκάλι: κομμάτι (μεγάλο) από λινάτσα,
    Μου θυμίζει το καμπάλι, την (υφαντή συνήθως) μόνιμη κουβερτούλα,που τύλιγαν εξωτερικά παλιά το παιδί, είτε για να το κρατούν αγκαλιά, είτε το σκέπαζαν.Όσο 1/4 μια διπλής κουβέρτας περίπου. Ξομπλιαστό. Ένα που είχα,μάλλινο, υφασμένο από τη γιαγιά μου, το έκανα μπάντα του φοιτητικού κρεβατιού κι από κάτω μαξιλάρες τους υφαντούς αρτοδρουβάδες -ντορβάδες που έβαναν τους άρτους για την εκκλησία στις ονομαστικές εορτές της οικογένειας. Ψέματα, είχα/έχω και δεύτερο καμπάλι, βαμβακερό λευκό με δαντέλα και φουντίτσες (κάποιο απ΄τα εγγόνια θα γεννήθηκε καλοκαίρι), και σκεπάζει ένα μπαούλο

    Μποξάδες, τα τρίχινα πανιά της φάμπρικας που δίπλωναν σα μυζιθρόπιτα τις αλεσμένες ελιές, τους στοίβαζαν μετά κάτω από ένα είδος πρέσας για να βγει το λάδι.

  160. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    158 .Ναι, καταλαβαίνω αυτό που είπες, μα επί του προκειμένου «νταμπούσκα», το ελαιοδοχείο, ήθελε να πει κι έλεγε μπαμπούσκα, μικράκι που ήταν και τον έπαιρνε μαζί του στο λιτρίβι- «στο εργοστάσιο» ο παππούς (ο πατέρας μου), τα Χριστούγεννα που κατεβαίναμε κι αλέθανε μαζί τις ελιές.
    Εκεί , στο εργοστάσιο, λέει με περιφάνεια τώρα, ότι έφαγε αυτιά γουρουνιού (μεζέδες χοιροκεφαλής) και φρέσκο λάδι πάνω στο καψαλισμένο ψωμί.
    Αχ,

  161. Αράουτ said

    Μόλις τώρα αξιώθηκα να αναγνώσω το παρόν άρθρο και θα είμαι επιγραμματικός: Παρά τους επαίνους και τα συγχαρητήρια πολλών σχολιαστών, κάνει «μπάμ» από μακρυά ότι το κείμενο του κ. Σαραντάκου είναι γραμμένο στο γόνατο, με σημαντικές παραλείψεις και λάθη που «βγάζουν μάτι». Κατά την ταπεινή μου γνώμη, ο αγαπητός μας κύριος Νίκος παρασύρθηκε από το ελλιπέστατο λήμμα «βεντέμα» στο Μεσαιωνικό Λεξικό του γερο-Κριαρά, το οποίο και αναρτώ για να αντιληφθούν όλοι περί τίνος πρόκειται.

    Ο ευκολόπιστος κύριος Σαραντάκος «μπιστεύτηκε τον Κριαρά, κι έχεσε το βρακί του» κατά το δή λεγόμενον. ΕΞΗΓΟΥΜΑΙ:

    1) Ο γερο-Κριαράς εντοπίζει την πρώτη καταγραφή της «βεντέμας» το 1644, ενώ η λέξις υπάρχει από τον 11ο αιώνα στον Διγενή Ακρίτα κατά το χειρόγραφον της Μαδρίτης (κατεβάστε ΕΔΩ )… Και μάλιστα υπάρχει τόσο ως ουσιαστικό, όσο και ως ρήμα «βεντεμιάζω» + «βεντεμίζω»!..

    2) ΕΡΩΤΩ: Είναι δυνατόν ο ρέκτης κ. Σαραντάκος που δεν αφήνει τίποτα να πέσει κάτω, σε ένα άρθρο για την «βεντέμα» να μή λέει στους αναγνώστες του ότι υπάρχει και το ρήμα «βεντεμι(ά)ζω»; Είναι δυνατόν να μή τους λέει πότε πρωτομπήκε η λέξις στην Θεία Ελληνική Γλώσσα; Κι ενώ συμβαίνουν αυτά, να βρίσκονται τόσοι πρόθυμοι σχολιαστές που τον συγχαίρουν για το παρόν γονατογράφημα; Ιησούς Χριστός νικά κι όλα τα κακά σκορπά…

    3) Όσο γι’ αυτό που γράφει για την Κρήτη ο κύριος Νίκος («Βεντέμα λοιπόν είναι η συγκομιδή των καρπών γενικώς, αλλά ειδικότερα είναι η συγκομιδή της ελιάς στην Κρήτη») δεν ισχύει και ποτέ δεν ίσχυε. Μάρτυς μας ο κορυφαίος μελετητής του Βυζαντινού Πολιτισμού, Φαίδων Κουκουλές, που το σωτήριον έτος 1909 συνέταξε ένα Γλωσσάριο της Κρήτης όπου μάς βεβαιώνει ότι η πρώτη σημασία της «βεντέμας» ΚΑΙ στην Κρήτη είναι ο Τρύγος των σταφυλιών και όχι η συγκομιδή της ελιάς

    Παρακαλείται ο αγαπητός μας κ. Σαραντάκος να σπεύσει να κάνει τις απαραίτητες διορθώσεις για να μή διασύρεται πανελληνίως (στους ειδήμονες) το παρόν Ιστολόγιο που με τόσο κόπο έχει δημιουργήσει.

    Είπα και ελάλησα και αμαρτίαν ούκ έχω…

  162. loukretia50 said

    Πέπε,

    Από όσα ξέρω, συνηθίζεται να αποκαλούν μπάμπουσκα τη γιαγιά, ειδικά αν έχει δισέγγονα!
    όπως και νάχει, είναι κομπλικέ!

  163. ΚΑΒ said

    λουμάκι σε μας, όχι το μεγεθυντικό.

    Όσο για το λεξιλόγιο ελιάς και λιοτριβιού, ασ’ το, νοικοκύρη, να πάει στα κομμάτια.

  164. ΓΤ said

    Στη σημερινή αθλητική κίνηση:

    ΑΕΛ-Άρης 0-3

    Μπασάκσεχιρ-RBL 3-4
    Κράσνονταρ-Ρεν 1-0

    Μπριζ-Ζενίτ Αγ. Πετρούπολης 3-0
    Ντόρτμουντ-Λάτσιο 1-1
    Φέρεντσβαρος-Μπαρτσελόνα 0-3
    Γιουβέντους-Ντιναμό Κιέβου 3-0
    Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ-PSG 1-3
    Σεβίλλη-Τσέλσι 0-4

  165. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    150 Όπου βρεις ψιλολιές, αυτή την εποχή, μάζεψε και καθάρισε τες,πέτα τις δακομένες, πλύνε τις λίγο και γέμισε μ΄αυτές ένα ή (περισσότερα) μπουκάλι του νερού βάλε μια γερή κουταλιά αλάτι και μετά συμπλήρωσε με νερό, βιδώνεις φυρά, όχι αεροστεγώς για μερικές μέρες που θα βγάλουν αέριο μη σου ξεχειλίσουν ή πεταχτεί το καπάκι και τις αφήνεις μέσα στο ντουλάπι,κάτω από το νεροχύτη χωρίς τίποτ άλλο. Θα τις φας τις απόκριες, γινωμένες μια χαρά.
    σσ Αν λάχει να είσαι κοντά στη θάλασσα, απλώς βάνεις τις ελιές στο μπουκάλι και γεμίζεις με θαλασσινό νερό!

  166. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    -Πατέρα να την κόψομε την ελιά, αμποδάει το σπίτι.
    -Η ελιά το ΄φτιαξε το σπίτι.

    (του spigaro)

  167. Πέπε said

    @160:
    > > «νταμπούσκα», το ελαιοδοχείο, ήθελε να πει κι έλεγε μπαμπούσκα, μικράκι που ήταν

    Μα ναι, το κατάλαβα αυτό Έφη. Και το #146 το κατάλαβα, και το βρήκα πετυχημένο. Το ότι έγραψα « @148 » ήταν απλώς επειδή από το δικό σου σχόλιο θυμηθηκα τον δικό μου καημό. Και το «μη θίξω κανέναν» ήταν γενικώς προληπτικό.

  168. ΓΤ said

    165

    Τίποτε από αυτά δεν πρόκειται να συμβεί 🙂

  169. 157 Το μπόνους ήταν cine qua non.

  170. 167 Δεν θίγομαι αγαπητέ Πέπε.

  171. sarant said

    166 Καλό!

  172. Γιάννης Ιατρού said

    Να βάλω και μερικά που θυμήθηκα από τη νιότη μου 🙂 🙂

  173. ΓΤ said

    εποχικά είδη_ 07.12
    κομμωτήρια_ 11.12
    λιανεμπόριο_ 14.12
    σχολεία_από το 2021
    μπαρ, διασκέδαση_όχι πριν από την έναρξη του εμβολιασμού
    εστίαση_από το 2021
    25.12_sms, ίσως και απαγόρευση κυκλοφορίας το βράδυ
    01.01_sms, ίσως και απαγόρευση κυκλοφορίας το βράδυ

    https://menshouse.gr/newsroom/134577/o-kyvos-errifthi-oi-4-anakoinoseis-gia-to-lockdown-poy-tha-kanei-tin-paraskeyi-o-prothypoyrgos

  174. 172

    Καλό. Ποιος ιστορικός ήτανε γμτ που είπε πως ο Μινωικός πολιτισμός φτιάχτηκε από ευτυχισμένους ανθρώπους?

  175. Γιάννης Κουβάτσος said

    174:Ο Ελύτης, πάντως, το αναφέρει αυτό στα δοκιμιακά του κείμενα.

  176. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    168 >>Τίποτε από αυτά δεν πρόκειται να συμβεί.
    Τα κάνουμε να συμβαίνουν, κάνοντάς τα 🙂 .
    Εν πρώτοις, εντόπισε τις ελιές της περιοχής. Θα ‘ρθουν κι άλλα φθινόπωρα. 🙂

    Θυμήθηκα ένα ανέκδοτο για Κρητικό φοιτητή που ήθελε ν΄ανοίξει κουβέντα με καινούργια φοιτήτρια που κάθισε δίπλα του και πώς να συνεχίσει μετά από το
    -από πού είσαι;
    -από την Καρδίτσα.
    και τί να πει περαιτέρω και το σκάει:
    «Επομαζώξετε τς ελιές;»
    (Κλασική ερώτηση εποχής, της εποχής 🙂 )

  177. 175 Δεν θυμάμαι. Έχω μια αμυδρή εντύπωση ότι επρόκειτο για αγγλοσάξονα ιστορικό, αλλά μη δίνεις βάση.

  178. ΓΤ said

    @176

    Δε θα ‘σαι καθόλου καλά! 🙂 Είσαι φοβερό κουζουλίνι!
    Είδες που δε με ξέρεις;
    Aς σου πει ο Gpoint, που με ξέρει 🙂

    Γιώργη, μπορείς να με φανταστείς να ψάχνω ελιές; 🙂 🙂 🙂

  179. Γιάννης Ιατρού said

    174: και δεν είπαμε κάτι για το «Παναθηναϊκό λάδι» (Κουβάτσε, ήσυχα 🙂 ) που αποτελούσε το βραβείο που έπαιρναν οι νικητές των αγώνων. Πάντα μέσα σε (Παναθηναϊκούς) αμφορείς: Το πακετάρισμα του προϊόντος είναι πολύ βασικό…, όχι σε τίποτα γκαζοντενεκέδες 🙂

    Παναθηναϊκός αμφορέας του 363/2 π.X. Στην κύρια πλευρά η Aθηνά Πρόμαχος.
    Με επιγραφή TΩN AΘHNHΘEN AΘΛΩN και το όνομα του «ρέφερυ» 😉 XAPIKΛEIΔHΣ HPXEIN.

  180. ΓΤ said

    @176

    μπλουζάκι «επομαζώξετε»!
    https://thecretan.gr/product/ravdisma-t-shirt/

  181. ΓΤ said

    Πέθανε ο Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν.

  182. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    175. Ένα παλιό -πιπέρι στο στόμα, από τοίχο.
    «Η ελιά πουλήθηκε, το κλήμα φορολογήθηκε και η βάρκα άλλαξε σημαία, Ελύτη μου τον ήπιαμε.»
    Τί παλιό, ολοκαίνουργιο φαντάζει!

    178 Ε θα το κάνει ο Τζη που είναι τζίνι!
    Και ήθελα να του πω ότι ο οινόφλυξ αλέκτωρ του στο 57, ήτο νοστιμότατος!
    Πετείνακα μεθυσμένο τονε λέω ΄γω όταν τον μαγειρεύω, έτσι για εφέ 🙂 (Φέρνει κάτι κίτρινους κρητικούς ο Χαλκιαδάκης)
    Τζη, έβγαλαν σπόρους τα μοσχομπίζελα πέρυσι; Θα σπείρεις φέτος;

    180 !!

    181 Πάει κι ο κουνιάδος.Τέλος μιας εποχής.

  183. Κουτρούφι said

    Μερικά Σιφνέικα.
    –Αν και το «βεντέμα» το βρίσκω σε γλωσσάρι Σιφνέικου ενδιαφέροντος, προσωπικά δεν το έχω ακούσει καθόλου.
    –Μονάδες μέτρησης μάζας. Μέχρι και τη δεκαετία του 80 ακόμα χρησιμοποιούνταν η οκά. Πολλαπλάσιο της οκάς ήταν το πινάκι (=6 οκάδες). Σε πινάκια μετρούσαν τη μάζα του καρπού της ελιάς (εγκιά στα Σιφνέικα). Απ’ ό,τι είδα, στη Μικρά Ασία οι έξι οκάδες λεγόταν μία λίτρα ή ένα μπατμάνι.
    –Καλή απόδοση ήταν 2 οκάδες λάδι σε ένα πινάκι ελιών (1 προς 3). Απ’ ό,τι βλέπω στα σχόλια, η απόδοση αυτή θεωρείται καλή.
    –Στη Σίφνο, περιμένανε να πέσουν οι ελιές για να τις μαζέψουνε. Δεν τις κτυπούσανε δηλαδή και το πολύ πολύ να κουνούσανε το δέντρο. ‘Ετσι περιμένανε να φυσήξει. Τα τελευταία χρόνια, έχει αναλάβει δράση το εμβληματικό εργαλείο κουπεπέ.
    –Τα ελαιόδεντρο στη Σίφνο αποκαλείται απλώς, «δεντρό» (πληθ. δεντρά).
    Κι ένα δίστιχο (αρχές 20ου αιώνα) από μια γυναίκα (Καλλίτσα Χρύσου, περίφημη στιχοπλόκος) η οποία απέδωσε την κακή έκβαση του αρραβώνα της στην έλλειψη προίκας:
    Αν είχα καρπερά δεντρά, να κάνανε χαμάδες
    ποτέ δεν θα γινότανε τα λόγια κι οι καβγάδες

  184. Ωχ, πολλή δουλειά έπεσε…

    # 172

    Γιάννη, το σύστημα ήταν μάλλον εξαδικό, ξαναμέτρησέ τα, τα κυκλάκια 36άρια, τα σκουληκάκια εξάδες, οι γραμμούλες μονάδες (περισσότερα κατ΄ιδίαν)

    # 164

    Η αθλητική είδηση της ημέρας ήταν ο θυμός και τα κροκοδείλια δάκρυα του Κούγια για το 0-3 από τον Καρυπίδη που έπρεπε να πατσίσει την προσφορά του Σαββάτου στον ΟΣΦΠ, θυμήθηκε τι λέγανε μεταξύ τους σ’ ένα βενζινάδικο στην Βουλιαγμένη (!!) και προφανώς πως έπρεπε να κερδίσει «δύσκολα» -όπως ο ΟΣΦΠ τον ΟΑΡΗΣ- κι όχι να τον ρεζιλέψει στον λαό της Λάρισσας !!
    Τον ξέκοψε κι από φίλο, δεν ήξερε από ληγούρια και εννοείται πως τα έριξε στον διαιτητή, μην τους περάσουνε για συνεργαζόμενα σωματεία. Δεν πρόσεξε βέβαια πως ως τώρα μόνο στα ματς με ΠΑΟ και ΟΣΦΠ δεν έχουν σφάξει οι διαιτητές τον αντίπαλο του ΟΑΡΗΣ, την προσέχει την επένδυσή του ο χοντρός,αλλά φαίνεται πως κάτι έπαιξε με δανεικούς και δώρα από ΟΣΦΠ και Νόττιγχαμ και τα πήρε κρανίο με το σκορ η Σουζάνα…

    # 182

    Εφη, από όσα προκύπτουν από γευστικές προτιμήσεις σε άλλα σχόλια, θεωρώ δύσκολο να μπορεί να ξεχωρίσει τις ελιές από τις μελιτζάνες, όταν τις βάλουν στο στοίχημα, ίσως ασχοληθεί.
    Μου θύμισες που γύρω στο 60 γέμιζε η παραλία στο Γαλαξίδι από ξύλινα βαρέλια πλαγιαστά, γεμάτα θηριώδεις ελιές Αμφίσσης που έπλεαν μεσα σε θάλασσα, στο πάνω μέρος μια τρύπα στρόγγυλη χωρίς φελλό καιμ μεις πιτσιρίκια να προσπαθούμε να κερφώσουμε μια ελιά με οδοντογλυφίδες ! Υστερα τα μεγάλα εργοστάσια φύγανε για Ρουμανία λόγω ακριβών εργατικών και τα λιόδεντρα μετατράπηκαν σε λαδοελιές που δεν χρειάζονται σκαρφάλωμα για μάζεμα με τα χέρια.
    Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να φιάξεις τις ελιές, οι πιο νόστιμες που έχω φάει (πέρα από τις ζαρωμένες Αμφίσσης, πάνω στο δένδρο, όχι θρούμπες) είναι να τις πλύνεις και να τις βάλεις σε κλειστο δοχείο με λεμόνι και σκόρδο σε φετούλες καθώς και φύλλα από σέλινο γεμίζεις με λάδι και περιμένεις για τετράμηνο τουλάχιστον.
    Στις καθημερινές χαραγμένες, ξεπκρισμένες κ.λ.π. το μυρωδικό που προτιμώ είναι το δενδρολίβανο.
    Σποράκια από μοσχομπίζελα ανανεώνω κάθε χρόνο αλλά επειδή άλλος τα μαζεύει-εγώ λείπω το καλοκαίρι-. δεν μπορώ να τα ξεχωρίσω κατά χρώματα. Τώρα παλεύω με κάτι σπόρους από δενδρομολόχες που μου αρέσουν, αλλά έχω βρει μόνο σε ροζ χρώμα.

    # 183

    Οταν είχαμε οκάδες, πολλαπλάσιο της οκάς επίσημα ήταν το καντάρι (=12 οκάδες)

  185. 157, … Mιχάλη, ο Θαλής ήτο ή όχι ανελαίητος? …

    Μάλλον πολυέλαιος

  186. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    145+148, ΕΦΗ
    Καλοδεχούμενος ο λεξιλογικός εμπλουτισμός!
    Για το μιγόμι ο Ξανθινάκης ισχυρίζεται ότι προέρχεται από το ημιγόμιον=ήμισυς γόμος=μισό φορτίο (ζώου). Λογικό, αν και δεν έψαξα αν καταγράφεται…
    Και βέβαια (#147, Πέπε) το γομάρι υποκορ. του γόμος (ή γόμος+αίρω ;;)

    159.
    Το ‘καμπάλι’ δεν το έχω υπόψη μου, δεν το βρίσκω και σε κάποιο λεξικό (από τα άμεσα διαθέσιμα…)
    Αν δεν πρόκειται για αναγραμματισμό/παραφθορά από το ‘μπαγκάλι’, ίσως έχει τούρκικη προέλευση.
    Ο Βασ. Ορφανός («Λέξεις τουρκικής προέλευσης στο κρητικό ιδίωμα») έχει λήμμα ‘καμπαλίδικος’: ογκώδης, μπατάλικος, με προέλευση από kabalik «χονδρότης» (περισσότερο με τη σημασία της «τραχύτητας»). Το καμπάλι, όπως το περιγράφεις σαν μικρή πατανία, αρχικά θα ήταν μόνο μάλλινο, παχύ και τραχύ (προφανώς δεν ακουμπούσε το μωρό 🙂 ) Νομίζω, στέκει -κάπως- ο συλλογισμός…

    172.
    !! 👌

    – Να βάλουμε και την μνημειακή ελιά της Γόρτυνας, στον κορμό της οποίας είναι ενσωματωμένος ένας ρωμαϊκός κίονας.

    Καλημέρα!

  187. Spiridione said

    183. Τα τελευταία χρόνια, έχει αναλάβει δράση το εμβληματικό εργαλείο κουπεπέ.
    🙂 Καλό. Τα ίδια και στην Κέρκυρα, όπου οι ελιές είναι τεράστιες, λόγω εδάφους ίσως, και δεν μπορούν βέβαια να ραβδιστούν. Τις μάζευαν παλιά μέχρι το καλοκαίρι (τώρα με τον τουρισμό δεν ξέρω αν ασχολούνται καν).

  188. Γιάννης Ιατρού said

    187: με την καλπάζουσα τεχνολογία όπου νά ‘ναι θα μαζεύουν τις ελιές με δρόνους 😉

    185: τι πολυέλαιος ρε Μιχάλη; Μια φορά και έναν καιρό ήταν ο Θαλής και ο ετεροΘαλής αδερφός του ο Ετερομιλήσιος 🙂

  189. Spiridione said

    188. Για όλα υπάρχουν λύσεις

  190. Καλημέρα,
    135 Ακριβώς. 1,5€ το κιλό στον παραγωγό (εννοείται τα δέκατα). Πέρυσι το παίρναν 2. Κάθε χρόνο και πιο κάτω. (Δεν έχω λάδια αλλά ξέρω τι παίζει).

  191. ΓΤ said

    @184γ

    Όχι, ρε συ, εντάξει, βιώνω τη φλάσκα ως πελώρια ελιά.

    @184δ

    Το καντάρι αντιστοιχούσε σε 44 οκάδες.

  192. 159 Τους μποξάδες τους πρόλαβες (θυμάσαι να τους χρησιμοποιούν); Γιατί στα δικά μου τα μικράτα (δεκαετία του 60) τους χρησιμοποιούσαμε μόνο για το πάτωμα (αφού είχαν πλυθεί καλά στη θάλασσα να φύγει όλη η λαδίλα), είχαν αντικατασταθεί από έτοιμα φάκελλα (πάλι τρίχινα από τρίχα κατσίκας). Και βέβαια εμείς τα λέγαμε τσπια (τσουπιά στην πιο ελληνική) που δεν ξέρω από πού βγαίνει, αλλά η περιγραφή είν’ αυτή.
    Να βάλω και φωτογραφίες τους. Πρώτα το παλιό

    Κι ύστερα το καινούριο (αλλά της δεκαετίας του 70 που η τρίχα είχε πια αντικατασταθεί με πλαστικό).

  193. sarant said

    181-2 Εφτασε 94 χρονών ο κουμπάρος, πάντως. Κόντεψε 40 χρόνια «συνταξιούχος».

  194. Γιάννης Ιατρού said

    189: 👍😂😂 ΧαρδΕλιά 😜

  195. spyridos said

    183 , 187

    Ετσι άφηναν να πέφτουν τις ελιές και στην Κρήτη παλιότερα.
    Τα δέντρα με τα κλαδέματα τότε, πανύψηλα και στα ορεινά χωριά δεν γινόταν να ραβδίσεις.
    Το λάδι βέβαια δεν ήταν καλό σε ποιότητα. Οι πεσμένες ελιές ανέβαζαν πολύ την οξύτητα.
    Η βελτίωση του Κρητικού λαδιού ξεκίνησε ανατολικά και έφτασε σιγά σιγά στα Χανιά.

    Το Κερκυραίικο λάδι (είχα δοκιμάσει από παραγωγούς ως τη δεκαετία του 90) δεν μου άρεσε καθόλου.
    Το έδαφος; η οξύτητα; Συνδυασμός πιστεύω.

    Είχαμε μια μικρή ομάδα που δοκιμάζαμε λάδι τη δεκαετία του 90.
    Ενας φίλος ο Μ. από την Ιεράπετρα είχε τρομερή γεύση. Έφτασε να βρίσκει την περιοχή της Ελλάδας από τη γεύση του λαδιού.
    Δοκιμάζαμε και από άλλες χώρες.
    Το Ισπανικό ήταν κάκιστης ποιότητας. Ακόμα κι από παραγωγούς.
    Το Πορτογαλικό αντίθετα ήταν γενικά καλό ως άριστο.
    Οι Ιταλοί ως γνωστό έστελναν μετά από ραφινάρισμα κάκιστα λάδια (και Ελληνικά παλιότερα, Τυνησιακά τώρα) στη Βόρεια Ευρώπη και οι άμαθοι τα έτρωγαν και χαιρόντουσαν.
    Τα καλά τα τα κρατάνε οι Ιταλοί για εσωτερική κατανάλωση.

  196. spyridos said

    184

    Ετσι που λέει η Εφη στο μπουκάλι με θάλασσα τις φτιάχνει η μάνα μου χρόνια τώρα.
    Μην τις βάλετε στο αεροπλάνο με τη θάλασσα μαζί. Θα το ακούσετε να σκάει επάνω στη θέση σας.
    Εχει αποδειχτεί στην πράξη.

    Οι Μαροκινοί φτιάχνουν ελιές με δεκάδες διαφορετικούς τρόπους και μυρωδικά.
    Με σκόρδο και μυρώνι οι αγαπημένες μου.

    Κάπου στον προηγούμενο αιώνα. Πρώτες μέρες μου στην Ουτρέχτη.
    Βόλτα σε γειτονιά με μαγαζιά μεταναστών.
    Ενα μπακάλικο με αλατσολιές στη βιτρίνα. Κοιτάω μέσα.
    Δίπλα από τα ψωμιά, μια λεκάνη με ξεροτήγανα.
    Ο μπακάλης θα μπορούσε να ναι ο θείος μου ο Κωστής στα Χανιά.
    Χαρακτηριστική Χανιώτικη καράφλα.
    Μπα έχει Κρητικούς εδώ; αναρωτιέμαι.
    Μαροκινοί ήταν.

  197. Μαρία said

    193
    Kαι στα 92 έβαλε χέρι σε Γερμανίδα δημοσιογράφο, που το θυμήθηκε φέτος.

  198. Γιάννης Ιατρού said

    196 (τέλος): …Μπα έχει Κρητικούς εδώ; αναρωτιέμαι.
    Μαροκινοί ήταν….

    Κι από που νομίζεις πως κατάγονται μωρέ; Απ΄ τον ουρανό έπεσαν; Φοίνικες, Βυζάντιο…, όλοι τους απ΄ την Κρήτη περάσανε πρώτα και μετά πήγαιναν προς το Γιβραλτάρ 🙂 🙂

  199. spyridos said

    Δεν ήξερα τότε. Άκουγα τον Σαρτζέτη που έλεγε ότι είμαστε έθνος ανάδελφο.

  200. spiridione said

    195. Στην Κέρκυρα υπάρχει η ποικιλία λιανολιά, που λένε ότι έφεραν οι Ενετοί. Αυτή η ποικιλιά βγάζει μεν λάδι καλής ποιότητας, αλλά επειδή αναπτύσσεται πολύ καθ’ ύψος είναι δύσκολη στο κλάδεμα και στο μάζεμα.
    http://www.gaiapedia.gr/gaiapedia/index.php/%CE%9C%CE%B9%CE%BA%CF%81%CF%8C%CE%BA%CE%B1%CF%81%CF%80%CE%B7_%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%B1_%CE%B5%CE%BB%CE%B9%CE%AC%CF%82_%CE%9B%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%AC_%CE%9A%CE%AD%CF%81%CE%BA%CF%85%CF%81%CE%B1%CF%82
    Παλιότερα που δεν ράβδιζαν τις ελιές αλλά τις άφηναν να πέσουν για πολλούς μήνες το λάδι ήταν κακής ποιότητας. Τώρα κάποιοι έχουν αλλάξει τις μεθόδους και παράγουν καλό λάδι (σε μικρές ποσότητες προφανώς)
    https://www.kathimerini.gr/society/1041514/to-kerkyraiko-ladi-katakta-ta-emirata-tin-eyropi-kai-tis-ipa/

    Κέρκυρα | Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης ανακηρύχθηκε η «Ελιά τ’ Αγίου Σπυρίδωνα» στο Παναχώρι Αργυράδων
    Με περίμετρο βάσης του κορμού 21.66 μέτρα, ίσως το μεγαλύτερο στην Ελλάδα.
    Με απόφαση της αποκεντρωμένης διοίκησης Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου και αριθμό ΦΕΚ Β 3872/2019 ανακηρύχθηκε σε Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης το Ελαιόδεντρο του Αγίου Σπυρίδωνα του Παναχωρίτη στις Αργυράδες.
    https://www.startmediacorfu.gr/kerkyra-diatiriteo-mnimeio-tis-fysis-anakirychthike-i-elia-t-agiou-spyridona-sto-panachori-argyradon/

  201. Πέπε said

    @186

    > > Ο Βασ. Ορφανός («Λέξεις τουρκικής προέλευσης στο κρητικό ιδίωμα») έχει λήμμα ‘καμπαλίδικος’: ογκώδης, μπατάλικος, με προέλευση από kabalik «χονδρότης» (περισσότερο με τη σημασία της «τραχύτητας»).

    Δεν ξέρω αν βοηθάει, αλλά υπάρχει η λέξη «καμπά», λίγο πολύ παμβαλκανική (και ελληνική, αφομοιωμένη ποικιλοτρόπως σε διάφορα ιδιώματα: καμπά αυτούσιο, καπά, καπάικος, καμπαλήδικος…), νομίζω αρχικά τούρκικη, που σημαίνει όντως χοντρός αλλά κυρίως για φωνή. Από τα όργανα το ξέρω: καμπά-ΧΧΧ είναι η μπάσα εκδοχή ενός οργάνου. Καμπά-γκάιντα, μπάσα, τζουρά-γκάιντα, ψηλή, ορτά-γκάιντα, μεσαία.

  202. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    201.
    Ναι, τη συσχετίζει και o Β. Ορφανός με το τουρκ. επίθετο kaba.

  203. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    201 κλπ

    Το τρκ kaba είναι πολύσημο: Χοντροκομμένος, τραχύς, αγενής, αγροίκος, βάρβαρος, απολίτιστος κλπ.

  204. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    147. Ναι «ένα γομάρι ξύλα» αλλά το ζώο το λέγαμε χτήμα «πού ΄ναι δεμένο το χτήμα».
    Τα κτήματα με ελιές τα λέγαμε γονικά. Μόνο όμως τα λιόφυτα λέγαμε γονικά.
    «Σε ποιο γονικό μαζώνετε;»

    184 >>δεντρομολόχες
    (Αλθαία/ Althaea officinalis)
    Μ΄αρέσουν κι εμένα πάρα πολύ! Τί να σου πω τώρα, ότι μετέφερα σπόρους μαζεμένους από την εξοχή και τους μετέφερα και τους σκόρπισα σε άλλη εξοχή;
    Κάπου το έχουμε ξανά πει. Ανθούν στην καρδιά του καλοκαιριού,μες την ξεραϊλα, στο καταήλι, σε σπαρτές ή άσπαρτες ερημιές ξεμυτίζουν σαν ένα πολύχρωμο μικρό θαύμα. Στα ξερικά τοπία της Κρήτης μα και της ορεινής Αρκαδίας έχω νιώσει αυτές τις μαγευτικές εκπλήξεις κάποιους Ιούληδες μέσα στη φύση. Επιβιώνουν στις άκρες της αρκαδικής αυλής μας, ερήμην μας δυο-τρεις, και στεναχωρήθηκα έναν χειμώνα, τότε που πηγαίναμε, που μου «καθάρισαν» ολοκληρωτικά την αυλή κι έκοψαν και τα, ξερά βεβαίως, κλαδιά των μολοχών που όμως ήσαν περίτεχνα, σαν έργα τέχνης τα όρθια φυσικά πλέγματα που σχημάτιζαν.

  205. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    186,201 Α, έτσι το καμπάλι. Ευχαριστώ!
    Τώρα που τα είπατε, σα να θυμάμαι (ούργιος νους τί περιμένεις…), πως το έχουμε ξανά αναφέρει στο ιστολόγιο.

    203 >>Το τρκ kaba
    ο κρητικός γαμπάς ή το γαμπαδάκι, το τρίχινο χοντρό επανωφόρι του βοσκού μπορεί να ΄να από κει.
    Απόψε με συρρίγωσε
    τς αγάπης η κρυγιώτη
    μουδ’ ο γαμπάς βουήθηξε
    μουδ’ η παντέρμη νιότη

  206. Πέπε said

    205
    Αυτό όμως μήπως είναι το ίδιο που αλλου το λένε αμπά; Ο αμπάς. Σκέπασέ με Κατερνιώ με τον παλιόν αμπά.

  207. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    206 Έτσι φαίνεται! και μπαίνει γ , πώς το λέμε αυτό, χάριν ευφωνίας; όπως η γιόρνιθα. Ο αμπάς είναι από το kaba;

    192 Για τους μποξάδες, μόνο ανοιχτά τετράγωνα πανιά που διπλώνανε έχω στη βαθιά μνήμη, ενισχυμένη πιο πολύ από τα παρατημένα εξαρτήματα/ υπολείμματα μέσα στη φάμπικα όταν έκλεισε κι εμείς μπαινοβγαίναμε και παίζαμε κρυφτό μέσα στο μυστηριακό χώρο. Πήγε σταδιακά, έκλεισε η φάμπρικα που κινούνταν με ζώα και λειτουργούσε μόνο το πιο σύγχρονο,λεγόμενο εργοστάσιο, που γύρναγε μηχανικά. Με κάτι ιμάντες θυμάμαι. Πάλι με μποξάδες-πανιά ανοιχτά και ίσως να εμφανίστηκαν εκεί και μποξάδες-θήκες που τους έχω δει κι αυτούς αλλά δεν θυμάμαι αν τότε εκεί ή αλλού.
    Μποξάδες λέγανε οι μεγαλύτεροι υποτιμητικά και τα χαχόλικα νεανικά/φοιτητικά μας ρούχα 🙂

    195 Στ΄ανατολικά εμείς θυμάμαι να παινευόμαστε για το καλό λάδι επειδή «από τα Ηρακλειώτικα και πέρα τ΄ς αφήνουνε και πέφτουνε κάτω κι ύστερα τσι μαζώνουνε». Με τον καιρό άλλαξε βέβαια αυτό.

  208. Πέπε said

    > > Ο αμπάς είναι από το kaba;

    Μπα, δύσκολα.

    Κάππα και γάμμα μπορεί να είναι εναλλάξιμα, γάμμα και τίποτα επίσης, αλλά κάππα και τίποτα όχι.

  209. loukretia50 said

    Χχτήνος,
    «Το τρκ kaba είναι πολύσημο: Χοντροκομμένος, τραχύς, αγενής, αγροίκος, βάρβαρος, απολίτιστος κλπ.»

    καμπαλέρα να ‘ουμ’ !

  210. Μαρία said

    203
    Στα καθιαυτού καμπάτκο για το χαρτί.

  211. loukretia50 said

    Πέπε, ο παλιός αμπάς μπορεί να έγινε αμπέχονο!

  212. Μαρία said

    208
    τούρκικο aba καμηλό ύφασμα

  213. ΚΑΒ said

    204 ΕΦΗ – ΕΦΗ said

    «καθάρισαν» ολοκληρωτικά την αυλή κι έκοψαν και τα, ξερά βεβαίως, κλαδιά των μολοχών που όμως ήσαν περίτεχνα, σαν έργα τέχνης τα όρθια φυσικά πλέγματα που σχημάτιζαν.

    Ο γαμπρός μου που τον χάσαμε τον προηγούμενο Μάη, όχι από τον κορονιό, είχε μπροστά από το σπίτι του για πολλά χρόνια.μια δενδρομολόχα, χάρμα οφθαλμών. Το φυτό είναι μελισσοκομικό και ο γαμπρός μου ήταν και μελισσοκόμος. Το καλοκαίρι ένας εργάτης με προτροπή της αδερφής μου την ξερίζωσε. Τώρα σκέπτομαι που, ενώ φωτογραφίζω κάθε ταπεινό και μη, αυτό το φυτό δεν το απαθανάτισα.

  214. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    210 και το κάμποτο; τραχύ ύφασμα μοδιστρών/ραφτάδων. Μου παράγγελνε ο μπάρμπας μου που ήταν ράφτης και του αγόραζα από το συνεταιρισμό τους, στο υπόγειο μιας στοάς κοντά στην πλατεία Κάνιγγος.

    183 –Στη Σίφνο, περιμένανε να πέσουν οι ελιές για να τις μαζέψουνε.
    Βέβαια, όπως και στην Κέρκυρα κι όπως και στη δυτική Κρήτη που είπαμε, εξ ου και στο τραγούδι του Μουντάκη (Μικ.σχ.24) «Μυλωνάδες και μαζώχτρες» (καλαματιανός σκοπός) λέει
    «Φύσηξε βοριά καλέ και ρίξε μια ψιλή βροχή», ενώ τώρα αντίθετα δεν θέμε να φυσά αέρας, να ρίξει κι έτσι να χαθούν, τις ελιές(κανείς δεν κάνει πια χαμολόι).

  215. ΓΤ said

    204@
    «[…] μες στην ξεραΐλα, στο καταήλι, […] έκοψαν και τα, ξερά βεβαίως, κλαδιά των μολοχών που όμως ήσαν περίτεχνα […]».

    Μια Έφη μες απ’ τα μνημοκάρδια της, μες στο άνυδρο καραντινογράφι, ανασύρει απ’ το ράφι μπαχάρια λέξεων και νοστιμεύει τη μέρα.
    Κι εκεί που τα κάνεις όλα αυτά ωραία, ρε Έφη, με το «καταήλι» να στάζει, εκτός από ίδρω, μπέσα με το καντάρι, πας και κλείνεις με εκείνο το «των μολοχών». Γιατί μας το κάνεις αυτό; 🙂

  216. #215

    Μια χαρά ακούγεται το μολοχών στο κομμάτι που αντέγραψες, έχει ρυθμό που δεν υπάρχει πριν και χάνεται μετά, δες μια παραλλαγή

    βγάλαν τα χόρτα στην αυλή
    κι έκοψαν
    και τα, ξερά βεβαίως
    κλαδιά των μολοχών
    που όμως ήσαν
    περίτεχνα
    σαν έργα τέχνης
    πλέγματα
    της φύσης
    σχηματίζανε

  217. ΓΤ said

    216@

    Υποκειμενικά είναι αυτά…

  218. Κωνσταντίνος 000 said

    Πώς αντιλαμβάνομαι την παροιμία αν και δεν ισχύει πολλές φορές :
    Μάλλον θέλει να πει πως λιγες μεγάλες και καλές ελιές μπορεί να πράξουν ίσως και περισσότερο λάδι απ ότι πολλές μικρές και όχι τόσο καλές.

    Ωστόσο είμαι σίγουρος πως είναι πολύ πιο συχνό στην Κρήτη -Τουλάχιστον στα Χανιά- να συνάντησει κανείς την βεΔεμα παρα την βεΝΤεμα και ας μην υπάρχουν επίσημες αναφορές.
    Προσωπικά βεντεμα δεν άκουσα ποτέ οσα χρόνια ζούσα σε επαρχιακή περιοχή των Χανίων. Όλοι με δελτα το έλεγαν.

  219. Γιάννης Ιατρού said

    214Α εκεί στην Βερανζέρου, στο μέσο της στοάς που βγαίνει στη Γλάδστωνος; Είχε κι άλλα καλούδια εκεί 🙂

  220. Γιάννης Ιατρού said

    215/216 Ε, τι να πει; «…απ΄ τις μολόχες…» ; Περιφραστικά μόνο.

  221. 188 β,
    😀

  222. pablosa said

    Μήπως η «πρώτη πρόγευση» είναι πλεονασμός; Καλή συνέχεια!

  223. Σταύρος Τραγάρας said

    Ίδιας σημασίας με τη βεντέμα (μεγάλη παραγωγή, χρονιά μεγάλης παραγωγής) είναι και η λέξη βότομος, που επίσης λένε στην Κρήτη, σίγουρα στην περιοχή Μοιρών Κηρακλείου, που σημαίνει αφθονία. «Βότομος τα στάχυα φέτο», έλεγε η πεθερά μου η Κρητικιά.Ή «βότομος οι κοχλοί». Βότομος λέγεται και η τεχνητή ΄λίμνη του Ζαρού. Δε γνωρίζω τι προέλευσης είναι η λέξη βότομος, αλλά βότομος και βεντέμα, με την ίδια σημασία και να λέγονται στην ίδια περιοχή, πιθανότατα έχουν κοινή προέλευση.

  224. Γιάννης Ιατρού said

    Καλημέρα
    223: Βότομος είναι είδος μαστιχόδενδρου που ευδoκιμεί εκεί. Έτσι λέγεται και η περιοχή του Ζάρου, με τα πολλά νερά (που συζητούσαμε σε πρόσφατο άρθρο εδώ).

    …Παρουσιάζει μεγαλύτερη ανάπτυξη και ζωηρότητα από τον Μαυρόσκοινο, ενώ τα φύλλα του είναι πιο ανοιχτόχρωμα, παχειά και πεπλατυσμένα με αποστρογγυλεμένες απολήξεις...

  225. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    223, 224
    Ηρακλειώτης ων, δεν έχω υπόψη μου η λ. ‘βότομος’ να σημαίνει και αφθονία. Ίσως να είναι στενά εντοπισμένη η χρήση της με αυτή η σημασία.
    Και εδώ μια ετυμολόγηση για τον Βότομο του Ζαρού, από τον -αξιολογότατο- καθηγητή Μενέλαο Παρλαμά («Από τη ζωή των λέξεων», Εκδ. Δόμος, 1985)

  226. MA said

    Καλησπέρα, πάλι κάτι έμαθα σήμερα. Ευχαριστώ Νικοκύρη! Ήξερα μόνο τον τρύγο.

    Να πούμε και για τα διάφορα μουσεία ελιάς και λαδιού ανά την Ελλάδα;

    Να ένα:

    http://mouseioelias.gr/?lang=el

    Πώς και δεν το μνημόνευσαν το Κιγκέρι ή ο ΚΩΣΤΑΣ😊;

  227. Γιάννης Ιατρού said

    225: ΜΙΚ_ΙΕ, κατανοητή η ετυμολογία με το καλαμόχορτο και τα βόδια (με Ωμέγα;; βους => βΟός !!) και συνεπής με τα πολλά νερά στο Ζαρό. Όμως η ίδια ονομασία ενός είδους μαστιχόδενδρου ίσως να οφείλετε σε άλλη ετυμολογία, π.χ. να προέρχεται από ξένη λέξη.

  228. Γιάννης Ιατρού said

    οφείλετΑΙ 🙄

  229. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    227.
    Ο Παρλαμάς το δικαιολογεί (πιο πριν, για τη λέξη Βώσακος) έτσι: «Οι Δωριείς προτιμούσαν το ω στη θέση του ου: ’’μώσα’’ αντί ’’μούσα’’, ’’κώρος’’ αντί ’’κούρος…’’.»
    Αλλά σε τέτοια χωράφια δεν μπορώ να μπώ… 🙂

  230. Γιάννης Ιατρού said

    αυτά μας κάνει η καθιαυτού δωρική και μας στέλνει…

    ΥΓ: thanks. Το βρήκα 🙂 και το παραθέτω για τους ρέκτες

    …..
    Τη λύση για την ηλικία και την ποιότητα της λ. Βώσακος μου την εχάρισε —χωρίς βέβαια να ξέρει το πρόβλημα— μια γυναίκα. Ήταν η νοικοκυρά του σπιτιού, όπου μας φιλοξένησαν προ ήμερων στο χωριό – αφετηρία του τελευταίου κυνηγίου.

    —Φάε, μου λέει κάποια στιγμή. Τ’ αυγά είναι τηγανισμένα με βώτυρο.

    Γεμάτος ευγνωμοσύνη για τη… λέξη έφαγα και τα αυγά —παρά το ότι τα τρώγω μόνο με το λάδι, από παιδική συνήθεια. Κ’ ύστερα ήρχισεν ο μύλος: «Βώτυρος» αντί «βούτυρος». Οι Δωριείς προτιμούσαν το ω στη θέση του ου: «μώσα» αντί «μούσα», «κώρος» αντί «κούρος»… Εμείς οι Κρητικοί είμαστε απόγονοι των Δωριέων. ’Άρα το «βώτυρος» είναι, για μας, το γνήσιο και το… αριστοκρατικό. Μα τότε και το «Βώσακος» είναι δωρική λέξη. “Ας την αναλύσουμε. Το πρώτο συνθετικό είναι, βέβαια, ο «βούς» με τη δωρική του μορφή. Το δεύτερο πρέπει να είναι ο σακός (στην αττική διάλεκτο σηκός), που θα πει μάντρα. Άρα Βώσακος εσήμαινε: «μάντρα των βοδιών». Και το τοπωνύμιο αποδεικνύεται μαθουσάλειο, ενώ συγχρόνως η τοποθεσία φαίνεται εξαιρετικά κατάλληλη για τη διατροφή και τη φύλαξη των βοδιών.

    Ύστερα —σαν ενίσχυση του συμπεράσματος— έφερεν η μνήμη και ένα άλλο τοπωνύμιο γνωστότατο στους… Ζαριανούς, το Βώτομο. Ξέρουμε τη λέξη βούτομον, που θα πει, κατά το λεξικό της Σουίδας: «φυτάριον παραπλήσιον καλάμω όπερ εσθίουσιν οι βόες». Ξέρομε ακόμη πως το φυτάριον αυτό φυτρώνει σε υγρά μέρη. Στο «Βώτομο» του Ζαρού υπάρχουν πολλά νερά. Λοιπόν το τοπωνύμιο είναι κι αυτό η δωρική μορφή του «βούτομον», σύνθετη από τα: βους και τέμνω (=κόβω), γιατί, όπως είδαμε, βώτομον είναι το καλαμόχορτο, που το κόβουν, το τρώνε δηλαδή, τα βόδια…

    Βώτυρος, Βώσακος, Βώτομος. Φωνές αρχαιοπρεπείς και μυστικές της μεγάλης Δωρικής Μάνας!

    …..

  231. Γιάννης Ιατρού said

    Μιας και πιάσαμε τα κρητικά τοπωνύμια που ανάγονται στην αρχαιότητα, για την πληρότητα κι αυτό (του ιδίου, από τα ΚΡΗΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ):
    1) εις τους λεγόμενους προϊστορικούς χρόνους…
    2) αρχαίων ελληνικών τοπωνυμίων, εχόντων ιδιαιτέρως αρχαϊκόν χαρακτήρα… ==>Βώσακος 🙂
    3) η των βυζαντινών…
    4) υπολείμματα της αραβοκρατίας…

    για το 1) και 2): Μέγα ποσοστόν κρητικών τοπωνυμίων ανάγεται….

  232. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    230, 231
    ΟΚ! Ευχαριστώ πολύ! 👍

  233. # 231

    Μου θύμισες ένα γνωστό μου Σφακιώτη που ποτέ του δεν χώνεψε τον πρίγκηπα με τα κρίνα και άλλα, κι έλεγε καλά που ήρθανε οι Δωριείς και τους αλλάξανε τα φώτα !. Δεν ήξερα πως τους αλλάξανε και την γλώττα !!

  234. Γιάννης Ιατρού said

    233: Μαζί πάνε αυτά ρε συ!

    Γιώργο, και ποιός δεν έχει περάσει από εκεί (από παλιά). Επομένως μετά τους Μυκηναίους και οι Δωριείς. Ακόμα κι αυτοί από την 3η χιλιετηρίδα π.Χ. που τους λέμε «Μινωίτες» από που (προ-)ήλθαν; Πιθανώς από την «Ανατολία» στην νεολιθική εποχή ή κι από αλλού. Πάντος δεν ήταν εξ αρχής, π.χ. από την νεολιθική εκεί. Οι Δωριείς δεν την άλλαξαν την γλώσσα, γιατί δεν ξέρουμε τι γλώσσα ήταν αυτή της γραμμικής Α και τα ιερογλυφικά τους κλπ. Μάλλον (τους άλλαξαν τα φώτα…) και την γλώσσα εν πολλοίς την αντικατέστησαν 🤔 θά έλεγα.

    ΥΓ: θα σε πάρω αύριο κατά τις 9-10 για το γνωστό θέμα 🙂 🙂

  235. Πέπε said

    @230

    Τον βώτυρο τον λένε και στην Κάρπαθο. Στο λεξικό του Κ. Μηνά βρίσκω ότι το λένε και στην Κρήτη και στην Κύπρο. Προσθετέον δε και την Κάσο:

    «Ω βότυρε κασιώτικε, σαν είσαι με το μέλι
    τίνος θα σε προσφέρουσι να πει πως δε σε θέλει».

    (εδώ με όμικρον, δε θα τα χαλάσουμε γι’ αυτό)

    Από τα μέρη αυτά, η Κάρπαθος σίγουρα ήταν δωρική, και κάποια ίχνη του δωρικού υποστρώματος διακρίνονται και στο σημερινό της ιδίωμα. Η Κάσος δεν ξέρω, αλλά λογικά κι αυτή – δίπλα είναι. Η Κύπρος όμως όχι.

  236. Πέπε said

    Επίσης, θαρρώ πως οι Δωριείς δεν «έτρεπαν» το κάθε ου σε ω αλλά μόνο αν προερχόταν από αντέκταση του ο. Φαντάζομαι ότι αυτό το ου, στην αττική διάλεκτο, θα πρέπει να ήταν μονόφθογγο μακρό κλειστό ο και όχι δίφθογγος σαν το γνήσιο ου – τουλάχιστον κάποτε παλιά. (Το όμικρον ήταν βραχύ και κλειστό, το ωμέγα μακρό και ανοιχτό, βραχύ και ανοιχτό δεν υπήρχε, μακρό και κλειστό όμως μάλλον υπήρχε, το ου.)

    __________________
    (Τα εισαγωγικά στο έτρεπαν εννοούν ότι συμβατικά θεωρώ την αττική ως αφετηρία και τη δωρική ως απόκλιση. Φυσικά δεν ήταν έτσι στην πραγματικότητα, ήταν διαφορετικές εξελίξεις από άλλο, τρίτο σημείο αφετηρίας.)

  237. Γιάννης Ιατρού said

    236: πάντα επανερχόμαστε στο πόσο ακριβής ή ατελής είναι στη γραφή η απόδοση της προφοράς… 🙂

  238. Myriolis said

    223 και μετά:
    Βότομος με τη σημασία της αφθονίας γενικά, δεν την ξέρω. Όμως για νερό λεγόταν. ΄Ενας βότομος νερό, δλδ πάρα πολύ νερό.
    Και το νερό της πηγής ήταν πολύ και χωρίς μεγάλη εποχική απόκλιση.
    Πρίν γίνει η τεχνητή λίμνη, όλος ο χώρος αυτός που πιάνει η λίμνη, με την πηγή στο βάθος, στη ρίζα του βουνού, ήταν γεμάτος λάσπη όπου φύτρωνε ένα χόρτο που κάλυπτε όλη την έκταση. Ίσως ήταν το καλαμόχορτο που περιγράφει ο Παρλαμάς. Το χόρτο αυτό πιό πολύ με βούρλο έμοιαζε παρά με καλάμι και λεγόταν λάχαρη. Ήταν μακρύ και ίσιο, λεπτό και εύκαμπτο, αλλά αντί για κυκλική διατομή είχε μάλλον τριγωνική με τις ακμές να είναι πριονωτές. Το χόρτο αυτό δεν ξέρω αν το έτρωγαν τα βόδια, γιατί δεν είχε πια η περιοχή, αλλά χρησίμευε για να φτιάχνονται καλύβες. Το χωριό την εποχή του τρύγου ερήμωνε σχεδόν, γιατί οι περισσότεροι κάτοικοι είχαν αμπέλια στον κάμπο της Μεσσαράς κι επειδή οι μετακινήσεις ήταν δύσκολες (εποχή ’50-’70), «μετανάστευαν» για ένα περίπου μήνα. Όσοι δεν είχαν κάποια μόνιμη στέγη, συνήθως ένα σπιτάκι ενός δωματίου, ‘εφτιαχναν καλύβες με σκελετό από ξύλα και κάλυψη με λάχαρη.
    Βότομος βέβαια λέγεται και η πηγή και η στενή περιοχή γύρω από την πηγή, αλλά και η ευρύτερη, σχεδόν μέχρι τις παρυφές του χωριού.
    (ΒΟΤΟΜΟΣ ΑΕ και η εταιρία που εμφιαλώνει το Zaro’s, αλλά και αναψυκτικά Βοτόμου υπήρχαν μέχρι πριν λίγα χρόνια).

  239. Πέπε said

    @237
    Μάλλον ακριβέστερη η δωρική: προφανώς εκεί το αντεκτεινόμενο ο δε γινόταν μακρό κλειστό αλλά μακρό ανοιχτό, δηλαδή ω, ίδιο με το γνήσιο ω, οπότε δεν είχαν φωνήματα χωρίς διακριτή γραφή.

    Δηλαδή ακριβέστερη όχι επειδή έλυναν καλύτερα τα προβλήματά τους αλλά επειδή είχαν λιγότερα προβλήματα! (Αναφέρομαι φυσικά στη δωρική -και γενικά στ’ αρχαία- όπως γράφονται σήμερα, άρα έτσι κι αλλιώς συμβατικά μιλάμε…)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: