Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο κουρνάζος δεν κουρνιάζει

Posted by sarant στο 13 Μαΐου, 2022


Στοιχηματίζω πως τη λέξη του τίτλου πολλοί την ξέρουν αλλά ελάχιστοι τη χρησιμοποιούν ενεργητικά. Την ξέρουν, επειδή ακούγεται σε δυο πασίγνωστα τραγούδια, αλλά αυτό δεν αρκεί για να τη χρησιμοποιούν ενεργητικά (αν κάνω λάθος, διορθώστε με).

(Κατά σύμπτωση χτες ο Κουραφέλκυθρος ξεκίνησε στη σελίδα του στο Φέισμπουκ μια συζήτηση με λέξεις που τις ξέρουμε μόνο από τραγούδια ή από τίτλους βιβλίων, χωρίς ενεργητική χρήση. Θα δω μήπως τα πορίσματα της συζήτησης δίνουν υλικό για άρθρο).

Άλλωστε κανένα από τα μεγάλα γενικά λεξικά μας, αν δεν σφάλλω, δεν την λημματογραφεί -και δεν νομίζω ότι πρέπει να το θεωρήσουμε παράλειψη των λεξικών. Είναι λέξη που έχει παλιώσει, που ίσως θα είχε τη θέση της σε ένα λεξικό του μεσοπολέμου ή σε ένα λεξικό της αργκό -και πράγματι τη βρίσκουμε π.χ. στο Λεξικό της Λαϊκής του Δαγκίτση ή στο Λεξικό της Πιάτσας του Καπετανάκη. Τη βρίσκουμε και στο slang.gr.

Κουρνάζος είναι ο έξυπνος, ο ανοιχτομάτης, ο παμπόνηρος· από το τουρκικό kurnaz, που σημαίνει τον πονηρό· νομίζω πως υπάρχει μια μετατόπιση του νοήματος, αφού στα ελληνικά η λέξη έχει πιο θετική απόχρωση. Όπως λέει ο Καπετανάκης: Κουρνάζος είναι ο παμπόνηρος· ο έξυπνος επί καλώ· ο μπερμπάντης (άλλη μια λέξη για την οποία θα μπορούσαμε να γράψουμε άρθρο.

Στο βιβλίο μου Λέξεις που χάνονται (2011) είχα χαρακτηρίσει τη λέξη κουρνάζος «ζωντανή και πασίγνωστη» -ίσως έπρεπε να μετριάσω κατά ένα κλικ την εκτίμησή μου αυτή, και στα δύο σκέλη. Αλλά αυτό θα μου το πείτε κι εσείς.

Όπως είπα πιο πριν, ο κουρνάζος περιλαμβάνεται σε δυο πολύ γνωστά τραγούδια. Πρώτο χρονολογικά είναι ο , «Αραμπατζής» του Μάρκου Βαμβακάρη, τραγούδι προπολεμικό, του 1934, που μου αρέσει πολύ.

Πάντα σε συλλογίζουμαι, ντερβίση αμαξά μου
είσαι κουρνάζος, μάγκα μου, σ’ έβαλα στην καρδιά μου.

Κι έπειτα, έχουμε το γνωστότερο και πολύ μεταγενέστερο Βαπόρι απ’ την Περσία του Τσιτσάνη, με τη ρητορική ερώτηση «Βρε κουρνάζε μου τελώνη, τη ζημιά ποιος την πληρώνει;».

(Τι τραγούδι είναι το Βαπόρι απ’ την Περσία; Λαϊκό ή ρεμπέτικο; Για μένα ρεμπέτικο αλλά ξέρω ότι πολλοί διαφωνούν κατηγορηματικά).

Και από τα δυο παραπάνω παραθέματα επιβεβαιώνεται αυτό που είπαμε στην αρχή, ότι η λέξη «κουρνάζος» έχει θετική χροιά.

Το ίδιο συμβαίνει και με ένα ακόμα τραγούδι του Μάρκου, όπου επίσης ακούγεται ο κουρνάζος, το «Πρέπει να ξέρεις μηχανή».

Εκεί λοιπόν, ανάμεσα στις προδιαγραφές που πρέπει να έχει ο μάγκας για να κόψει μαύρα μάτια, είναι και:

Να’σαι κουρνάζος κι έξυπνος κι όλο με ζοριλίκι
για μαύρα μάτια ζόρικα να’χεις το νταηλίκι

Και πάλι, βλέπουμε πως θεωρείται προσόν να είσαι κουρνάζος. Κατά σύμπτωση, τον στίχο αυτό τον έχει αποδελτιώσει ο Γ. Κάτος, στο Λεξικό της λαϊκής και περιθωριακής γλώσσας, στο λήμμα «ζόρικος» -αλλά δεν έχει λήμμα «κουρνάζος» στο λεξικό του (οπότε είναι απορίας άξιο από πού θα πληροφορηθεί ο αναγνώστης τη σημασία της λέξης, αν υποθέσουμε πως την αγνοεί).

Αν ο κουρνάζος έμπαινε στα γενικά λεξικά, θα βρισκόταν αμέσως πριν από το λήμμα «κουρνιάζω». Το ρήμα «κουρνιάζω» και το ουσιαστικό «κούρνια» ίσως έχουν σλαβική ετυμολογία, ίσως τουρκική, πάντως δεν έχουν ετυμολογική συνάφεια με τον κουρνάζο. Κι επειδή ο κουρνάζος είναι ο ανοιχτομάτης, που δεν κοιμάται, ο τίτλος του άρθρου μας επιβεβαιώνεται διπλά: ο κουρνάζος δεν κουρνιάζει.

Αλλά υπήρχε και Κουρνάζος, και μάλιστα όχι τυχαίος. Όπως δεν ξέρουν πολλοί έξω από τους φίλους του ρεμπέτικου, ο μεγάλος τραγουδιστής Νίκος Γούναρης είχε γράψει και καθαρά ρεμπέτικα τραγούδια, τα οποία όμως τα δισκογραφούσε με το ψευδώνυμο «Νίκος Κουρνάζος».

Θα κλείσω το άρθρο με ένα από αυτά, το Μπρος στον Άγιο Σπυρίδωνα (1940), με την Ιωάννα Γεωργακοπουλου και τον Στελλάκη Περπινιάδη σε δεύτερη φωνή (το Γιουτούμπ γράφει τον Κερομύτη, αλλά αν προσέξετε είναι ο Στελλάκης) και τον Τσιτσάνη στο μπουζούκι.

Ο δίσκος αναφέρει συνθέτη τον Ν. Κουρνάζο και στιχουργό τον Β. Ταμβάκη, που είναι ψευδώνυμο του Μπάμπη Βασιλειάδη ή Τσάντα όπως ήταν το πολύ γνωστότερο μεταγενέστερο ψευδώνυμό του. Τόσο συνθέτης όσο και στιχουργός με ψευδώνυμα δηλαδή. Πολύ καλός αυτός ο Κουρνάζος!

Advertisement

136 Σχόλια προς “Ο κουρνάζος δεν κουρνιάζει”

  1. ΓΤ said

    Άρθρο λιτό. Ταξίδι μυρίζει

  2. ΓΤ said

    και Κουρναζίδης/Κουρναζίδου

  3. Corto said

    Καλημέρα!

    Υπάρχει και το θηλυκό «κουρνάζα», όπως γνωρίζουμε από το «μπαρμπεράκι» του Μπάτη (1935):

    «…είμαι μάγκα και κουρνάζα κι όλο θα στην κοπανώ»
    (μάγκα, η = θηλυκό του μάγκα)

  4. atheofobos said

    Μου ήταν παντελώς άγνωστη λέξη!

  5. Πέπε said

    Καλημέρα!

    > λέξεις που τις ξέρουμε μόνο από τραγούδια ή από τίτλους βιβλίων, χωρίς ενεργητική χρήση
    > κανένα από τα μεγάλα γενικά λεξικά μας, αν δεν σφάλλω, δεν την λημματογραφεί -και δεν νομίζω ότι πρέπει να το θεωρήσουμε παράλειψη των λεξικών. Είναι λέξη που έχει παλιώσει, που ίσως θα είχε τη θέση της σε ένα λεξικό του μεσοπολέμου ή σε ένα λεξικό της αργκό

    Χμ… Τι γίνεται όταν μια λέξη δεν τη χρησιμοποιεί κανείς εδώ και δεκαετίες αλλά ωστόσο παραμένει παθητικά ζωντανή επειδή τη συναντά κανείς με μια σχετική συχνότητα σε παλιότερα κείμενα που εξακολουθούν να διαβάζονται, ή τραγούδια που ακούγονται; Πρέπει να μπαίνει στα λεξικά ή όχι; Τη συγκεκριμένη, τον κουρνάζο, είμαι βέβαιος ότι πολλοί την έχουν ακούσει χωρίς να ξέρουν τι σημαίνει, στο δε Βαπόρι απ’ την Περσία συχνά παρερμηνεύεται και ως επώνυμο, Κουρνάζε μου τελώνη ή και Μπουρνάζε μου τελώνη (τι ζημιά με το ραμόνι). Πιστεύω ότι αυτό ελάχιστα θα άλλαζε αν την είχαν τα νεότερα λεξικά, από την άλλη όμως δεν ξέρεις καμιά φορά.

  6. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Καλημέρα.

    Πολὺ μοῦ ἄρεσε τὸ σημερινό.

    @1. Οὐκ ἐν τῷ πολλῷ τὸ εὖ. 😉

    Τί γλυκὸ τὸ παίξιμο τοῦ Τσιτσάνη στὸ δεύτερο τραγούδι!

  7. Όπως @ 4 Atheofobos κι εγώ. 🙂

  8. Aghapi D said

    Καλημέρα με τραγούδι τού «κουρνάζου»

    Πες μου καλά το σκέφτηκες και θες να χωριστούμε,
    για τιποτένια πράγματα, να μη ξαναιδωθούμε,
    για τιποτένια πράγματα, να μη ξαναιδωθούμε

    Αντί να γίνεις βάλσαμο, στο πόνο που με δέρνει,
    φαρμάκι εσύ με πότισες, που τη ζωή μου παίρνει,
    φαρμάκι εσύ με πότισες, που τη ζωή μου παίρνει

    Κι όμως θα ‘ρθει κάποια στιγμή, με δάκρυα στα μάτια,
    που θα θυμάσαι μια καρδιά, πως έκανες κομμάτια,
    που θα θυμάσαι μια καρδιά, πως έκανες κομμάτια

  9. Georgios Bartzoudis said

    Κουρνιάζουν τ’ αρνίθια στην καθίστρα, λέμε Μακεδονιστί (ενώ εν Χαμουτζία λέγουσι, αναπαύονται οι κότες στο κοτέτσι)

  10. skom said

    Ούτε στο ενεργητικό ούτε στο παθητικό λεξιλόγιο μου.

  11. Πέπε said

    > ενώ εν Χαμουτζία λέγουσι, αναπαύονται οι κότες στο κοτέτσι

    Στον ορνιθώνα λέμε. Και πιο συχνά, εντός του ορνιθώνος. Και βέβαια αι όρνιθες, ποιες κότες, δεν είναι χαμουτζίστικα αυτά. Και είναι πολύ σημαντικό που διευκρινίζουμε ότι απλώς αναπαύονται, και όχι κατ’ ανάγκην ότι κοιμούνται – μπορεί να διαβάζουν κανένα βιβλίο πριν παραδοθούν στας αγκάλας του Μορφέως, όπως λέμε εδώ χάμου.

  12. ΚΩΣΤΑΣ said

    Η λέξη κουρνάζος, εννοιολογικά παντελώς άγνωστη, ακουστικά από τα τραγούδια με αμφιβολία αν λέει κουρνάζος ή φουρνάζος. Δεν το έψαξα ούτε ρώτησα ποτέ για την σημασία της. Στον κοινό λόγο ούτε την άκουσα ούτε την πρόφερα ποτέ.

  13. ΓΤ said

    @11

    Το θράσος δεν είναι ότι ξεμυτά απ’ το καλύβι, αλλ’ ότι πιάνει και μολύβι…

  14. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    1 Βουλωμένο γράμμα διαβάζεις, θα τα πούμε το βράδυ.

    3 Καλά λες!

  15. ΓιώργοςΜ said

    Καλημέρα!
    Και σε μένα εντελώς άγνωστη η λέξη, στα τραγούδια την προσπερνούσα προφανώς σαν άγνωστη λέξη της παλιάς αργκό.

  16. Παναγιώτης Κ. said

    2004 Ν.Ζίχνη Σερρών. Κουβέντιαζα με κάποιον Ζιχνιώτη και απαξιωτικώς χαρακτήρισε κάποιον κουρνάζο. Μέχρι τότε ήξερα τη λέξη από το τραγούδι του Μάρκου αλλά δεν έψαξα την ακριβή του έννοια. Πιο πολύ λοιπόν ταιριάζει το πονηρός και λιγότερο το έξυπνος. Βεβαίως η…λαϊκή ψυχή αυτά τα δύο δεν τα ξεχωρίζει αλλά αυτό είναι σχόλιο σε μια άλλη ευκαιρία.

  17. Αγγελος said

    Κι εμένα μου ήταν τελείως άγνωστη η λέξη. Αλλά δεν έχω εντρίψει στα ρεμπέτικα…

  18. Παναγιώτης Κ. said

    Ο Μάρκος δίνει μάλλον θετική χροιά στη λέξη ενώ ο Τιτσάνης με μάλλον αρνητική.
    Το δημοφιλές αυτό τραγούδι που κυκλοφόρησε το ΄77, άρα εκτός…ρεμπετικής περιόδου κτγμ. έχει στίχο και μουσική ρεμπέτικου χαρακτήρα.
    Αυθορμήτως για την πλευρά της μουσικής μου έρχεται στο νου το τραγούδι «Ψηλά τα παραθύρια σου». Πως και γιατί μη με ρωτάτε… 🙂

  19. Καλημέρα,
    Τόχουμε ξανακουβεντιάσει νομίζω πως σε μας οι όρθες (=κότες) τστάζουν σκ τστάχτηρια (τα τσ παχιά παχιά παρακαλώ). Κάποιος (Πέπε; ) είχε πει κι από πού βγαίνει, αλλά δεν το θυμάμαι.

    (Περί κουρνάζου αγνοώ).

  20. ΓΤ said

    Στρατής Μπουρνάζος: κουρνάζος στο στρατί αράδων

  21. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    11# Όρνιθα μηδαμώς λέγε, αλλ’ αλεκτορίς.

  22. nikiplos said

    18@ Μπορεί να κυκλοφόρησε τότε, δισκογραφικά, αλλά δεν σημαίνει ότι δεν θα το τραγουδούσαν στην εποχή του στα κουτούκια… Εικάζω πως μιλάς για τον «Αραμπατζή».

    Επίσης δεν ήξερα το γεγονός ότι ο Γούναρης έγραψε ρεμπέτικα. Μου λύνεται κι ένα παζλ, γιατί ο Νίκος Μάθεσης διαφήμιζε πως έκανε παρέα με τον Γούναρη, ωστόσο ο ΝΜ ήταν αρκετά λογάς κι έλεγε πολλά που δεν ίσχυαν, αυτοπαινευόμενος.

    Την λέξη δεν την ήξερα νοηματικά, ενώ ακουστικά μόνο από παράκουσμα… Δεν είναι μόνο το ραμόνι που νόμιζα ότι λέει «Μπουρνάζε μου Τελώνη» στο άλλο του Τσιτσάνη, είναι που η μάνα μου, ως μικρασιάτισα της ξεφεύγουν τέτοια, αλλά μάλλον από παράκουσμα στην προφορά… κάτι σαν κυρνάζο ή κιουρνάζο είχε πει δυό τρεις φορές που εγώ το είχα ακούσει σαν Μπουρνάζο που το λέει μια που έτσι κι αλλιώς δεν προφέρει σωστά τα ελληνικά, και που φυσικά νόμισα πως μιλούσε για κάποιον επικό φίλο της που θα είχε εμβληματικό το χαρακτηριστικό που απέδιδε σε κάποιον τρίτο…

    Εμείς στη νιότη μας είχαμε ως διάσημο το Σπύρο Μπουρνάζο βλέπεις…

  23. Κιγκέρι said

    Κι εγώ σ’ αυτούς που δεν ήξεραν τον κουρνάζο, στο δε Βαπόρι απ´ την Περσία άκουγα ένα απροσδιόριστο Κουρμάντζελο και νόμιζα, χωρίς να το ψάξω και πολύ-πολύ, ότι αυτό είναι το όνομα του ευσυνείδητου τελώνη.

  24. Καλέ, κανένας δεν ξέρει την Οδός [σικ βέβαια] Βουρνάζων; Δεν άκουσα τίποτα ακόμα.

  25. Το κουρνιάζω γνωστό( και κότες είχαμε κάποτε στον κήπο) και λέγεται και για μωρά παιδιά την αγκαλιά της μάνας τους. Τ Κουρνάζς το πέρναγα γι όνομα ή επίθετο.

    Χαμουτζίδικα δεν υπήρχανε. Με την αστυφιλία κατέβηκαν πολλοί στην Αθήνα, καθένας με τους ιδιωματισμούς του. Η λαϊκή σοφία διάλεξε από τις πολλές εκφράσεις την πιο ταιριαστή κι έτσι αποτυπώθηκε η αθηναϊκή ομιλία με επικράτηση της κότας αντί της όρνιθας.
    Λέγω λοιπόν σαν Αθηναίος το πουλερικό, κότα στην Αθήνα αλλά όρνιθα όταν είμαι στην Κρήτη γιατί για να το λένε έτσι κεί κάτι παραπάνω από μένα ξέρουνε για το τι ταιριάζει στον τόπο που ζούνε

  26. ΓΤ said

    κουρνάζια

    Αντιγράφουμε από φόρουμ του ΠΑΟΚ (04.11.2021): «Ρε αιντε τσακωστε τους απο το λαιμο και πατηστε τους 3 γκολαρες στο ημιχρονο τους Σκανδιναυους τσαπαδες! Που τους «φοβομαστε» κιολας επειδη τρεχουν ασταματητα ενω δεν ξερουν να κανουν μια τριπλα τα κουρναζια. Οταν η ΠΑΟΚΑΡΑ μας απεκλειε Λυων, Λεγκια μεχρι και Αρσεναλ αυτοι ακομα ζουσαν πανω στα δεντρα ξερω γω!»

  27. Κι άλλος κουρνάζος, πολύ ωραίος, του Μάρκου:

    Πρέπει να ξέρεις μηχανή
    να κόψεις μαύρα μάτια
    γιατί σαν σε κοιτάζουνε
    σε κάνουνε κομμάτια
    να ’σαι κουρνάζος κι έξυπνος
    κι όλο με ζοριλίκι

  28. Ωχ, τώρα το είδα ότι υπάρχει στο άρθρο! Τουλάχιστον έβαλα το τραγούδι που πραγματικά αξίζει να το ακούσετε.

  29. Κιγκέρι said

    «Ξενοκουρνιάζει» έλεγε ο πατέρας μου με νόημα γι’ αυτόν που κοιμάται σε άλλο σπίτι από το δικό του και κατ’ επέκταση απατάει το ταίρι του.

  30. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Κουρνάζος λοιπόν, και το ήξερα και όχι. Όσο το σκεφτόμουν τόσο σιγουρευόμουν ότι τον έχω ακούσει, ως τετραπέρατο.

    κουρνάζης ή κουρνάζος = (Θρ.Κ. ακΜ.), πανούργος, πονηρός, έξυ. πνος, (kurnaz)
    tps://www.he.duth.gr/erg_laog/arxeio/arxeio_thrakikou_laografikou_glossikou_thisavrou_t25.pd

    κουρνάζης = γλίσχρος, φειδωλός/ Ποντιακό λεξικό
    http://www.greeklanguage.ru/publications.html?start=110

    μπαγάσας [1931] || πονηρός, αλεπού, αλπού, αλούπου, κατεργάρης, κουνάζους, κουρνάζης, κουρνάζος, μαργιόλος, μαριέλος, μαριόλος, μαριόλτς, μεκιαρές, πουνιρός
    https://www.lithoksou.net/2020/11/lexeis-pou-arhizoun-apo-mp.html

  31. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα ! Πράγματι υπέγραψε ως Κουρνάζος, αλλά αργότερα το κράτησε και ως παρατσούκλι, όπως είχαν παρατσούκλια οι περισσότεροι λαϊκοί και ρεμπέτες στα μέσα του 20ου αιώνα. Στο επόμενο θα στείλω την πι αναλυτική λίστα που βρήκα με τα παρατσούκλια, είναι πολύ θετικό που αρκετά παρατσούκλια αναφέροντια και στο stixoi.info.

  32. Πάνος με πεζά said

    Εδώ λοιπόν η πιο αναλυτική λίστα με παρατσούκλια, που βρήκα. https://m.facebook.com/notes/%CE%BB%CE%B1%CF%8A%CE%BA%CE%AC-%CF%84%CF%81%CE%B1%CE%B3%CE%BF%CF%8D%CE%B4%CE%B9%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CF%83%CF%8D%CF%81%CE%B1/%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%84%CF%83%CE%BF%CF%85%CE%BA%CE%BB%CE%B9%CE%B1-%CF%81%CE%B5%CE%BC%CF%80%CE%B5%CF%84%CF%89%CE%BD-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BB%CE%B1%CE%B9%CE%BA%CF%89%CE%BD/312859778745415/?locale=id_ID&_rdr

  33. nikiplos said

    24@ Ξέρουμε όμως την οδό Βουρνάζου στους Αμπελοκήπους και τη διάσημη γωνία Τσόχα και Βουρνάζου όπου το νεοκλασσικό με τον διάσημο ρεστωράν Μπαλτάζαρ…

  34. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    1. Το ΄χε πει ο Νικοκύρης πως ο Μάης είναι πιεστικός (και ίσως να σπάσει -ο μη γένοιτο, το σερί των άρθρων).
    Βοηθάτε να μην ! 🙂

    27 Δύτη, ετοιμαζόμουν κι εγώ να το ποστάρω.Το ψιθυρίζω απ την ώρα που είδα το νήμα.Μ΄αρέσει εξαιρετικά. Όταν θέλω να πω για πραγματική μαγκιά, χρησιμοποιώ αυτόν τον στίχο «πρέπει να ξέρεις μηχανή να κόψεις μαύρα μάτια»

  35. ΣΠ said

    3
    Την κάπα μου την κρέμασα ρε σπλάχνο στη στρατώνα
    και όποιος πει για σένανε θα τονε φάει το χώμα
    πρέφα το πήρες και γελάς μου κάνεις την κουρνάζα
    είσαι κορόιδο και χαλβάς σε με δεν πιάνεις μπάζα.

    Μια μαυρομάτα, καστανή,
    τσαχπίνα και κουρνάζα,
    μου ‘κλεψε την καρδούλα μου,
    με τα τρελά της νάζια.

  36. Πέπε said

    25
    > Χαμουτζίδικα δεν υπήρχανε. Με την αστυφιλία κατέβηκαν πολλοί στην Αθήνα, καθένας με τους ιδιωματισμούς του. Η λαϊκή σοφία διάλεξε από τις πολλές εκφράσεις την πιο ταιριαστή κι έτσι αποτυπώθηκε η αθηναϊκή ομιλία

    Ε πώς δεν υπήρχανε; Χαμουτζήδικα είναι όλα τα νότια ιδιώματα, τα οποία είχαν και τον πιο αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της ΚΝΕ. Έχουμε βέβαια υπόψη μας ότι, προκειμένου για ιδιώματα, οι όροι βόρειο / νότιο είναι αρκετά συμβατικοί, δηλαδή κάποια «βόρεια» μιλιούνται αρκετά πιο νότια γεωγραφικώς από κάποια «νότια»…

  37. Πέπε said

    31,32
    Τα παρατσούκλια δεν είναι πάντα το ίδιο με τα ψευδώνυμα. Τον Βασιλειάδη τον λέγανε Τσάντα, δηλαδή τον φωνάζανε έτσι ή τον ανέφεραν προς τρίτους έτσι, όπως γίνεται σε πολλά χωριά με παρατσούκλια ανθρώπων που δεν είναι καλλιτέχνες, όμως υπέγραψε κάποια τραγούδια με το [καλλιτεχνικό] ψευδώνυμο Ταμβάκης. Αν υπέγραψε και άλλα ως Τσάντας, που δεν το ξέρω (μπορεί), τότε αυτό ήταν και παρατσούκλι και ψευδώνυμο.

    Και άλλες ακόμα υποπεριπτώσεις υπάρχουν: το «Τσίλας» π.χ. του Τσιτσάνη δεν είναι ούτε παρατσούκλι ούτε ψευδώνυμο, είναι -θαρρώ- τρικαλινό υποκοριστικό του Βασίλης.

  38. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Οι παράλληλες ιστορίες πίσω από το βαπόρι από την Περσία – Ο κάπταιν Νικ και η αμερικανική DEA…
    «Ο «κουρνάζος» (στα τουρκικά κurnaz = ατσίδα, τσακάλι) όχι μόνο πιάνεται στη φάκα, αλλά και παθαίνει τεράστια οικονομική ζημιά, αφού η αξία του παράνομου φορτίου εκτιμάτε σε πάνω από 4 δισ. δραχμές, πόσο που κατατάσσει τη σύλληψη αυτή σε μια από τις μεγαλύτερες επιτυχίες κατά του λαθρεμπορίου ναρκωτικών στον κόσμο. »
    https://eleftherostypos.gr/istories/688888oi-paralliles-istories-piso-apo-to-tragoudi-to-bapori-apo-tin-persia-o-kaptain-nik-kai-i-amerikaniki-dea

  39. ΚΩΣΤΑΣ said

    Να πω κι εγώ περί χαμουτζήδικων, βόρειων ιδιωμάτων, … κλπ.

    Θεσσαλιστί συνηθίζεται η κότα και αραιά όρνιθα… με τα παράγωγά της.
    Το σπίτι της κότας το γνωρίζω ως κοτέτσι και όχι ως κουμάσι που το λένε αλλού. Κουμάσι λέμε το γουρουνόσπιτο και πιο ιδιωματικά το λέμε γουρνολόζιο.
    Γα τις κότες λέμε κουρνιάζουν και όχι κοιμούνται ή αναπαύονται!!!

    Δεν θα συμβιβαστώ ποτέ με τους νότιους στο σουβλάκι – καλαμάκι και στην λεμονάδα – λεμονίτα.

    Με έκανε κιμά και κεφτέδες το αφήνω ασχολίαστο! 😉

  40. Πέπε said

    39
    Κάποιος θα πρέπει κάποια στιγμή να διαλύσει αυτό τον βόρειο μύθο ότι δήθεν οι νότιοι λέμε λεμονίτα! Ίσως τα ελλένικ χόαξες ή κι ο Sarant, που θα ανέβει βέβαια και κατακόρυφα στην Αλέξαινα, καθώς είναι απόλυτα εξασφαλισμένο ότι σε τέτοια θέματα πέφτει πολύ ξύλο (και μάλιστα ξύλο πολυχρησιμοποιημένο – κανείς ποτέ δε βαριέται να ξαναπεί τα ίδια άλη μια φορά. Το τυρί και το κασέρι, η μπουγάτσα κ.ο.κ. …)

  41. Corto said

    35α: Όπου στο τραγούδι του Μπέζου (μάλλον του 1931) έχουμε αναφορά στη φυλακή του Μεντρεσέ, σε εποχή που ήδη είχε κλείσει και εν μέρει γκρεμισθεί.
    Άλλη μια κάπως αναχρονιστική αναφορά στον Μεντρεσέ έχουμε στο «Ένας μάγκας στο Βοτανικό» του Σπύρου Περιστέρη (και του Μάτσα πιθανότατα) του 1933.

  42. @33
    Nikiplos
    🙂

  43. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Πολύ ενδιαφέρον και το σημερινό! Τον κουρνάζο τον ήξερα αλλά τον Ν. Κουρνάζο = Νίκο Γούναρη, όχι!

    – Νικοκύρη, εδώ βλέπω ότι ο Γ. Κάτος έχει λήμμα «κουρνάζος» στο λεξικό του.

    https://georgakas.lit.auth.gr/dictionaries/index.php/anazitisi/g-katou?chronoform=search_katos&lima=%CE%BA%CE%BF%CF%85%CF%81%CE%BD%CE%AC%CE%B6%CE%BF%CF%82&event=submit

    – Ο Η. Πετρόπουλος τον περιλαμβάνει στο γλωσσάρι στα ‘ΡΕΜΠΕΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ» του ως: ‘Κορνάζος, ο έξυπνος, καπάτσος’.

    25.
    ‘Ετσι Τζη! Και οι όρνιθες (που λες), εδώ κάτω ‘κοιτάσσουνε’ (=κουρνιάζουν και κοιμούνται) 🙂

  44. # 36

    Πέπε, στο δικό μου κόσμο υπάρχουν τα ρουμελιώτικα, τα μωραΐτικα κ.λ.π. αλλά χαμουτζήδικα λένε οι βόρειοι αυτά που μιλούνται στην Αθήνα. Το πραζ αν τράω, το ξέρω σαν ρουμελιώτικο, όχι σαν χαμουτζήδικο.
    Οι παλιοί κάτοικοι της Αθήνας λεγότουσαν Γκάγκαροι,δεν μίλαγαν… χαμουτζήδικα, ούτε ξέρω να λένε τους νότιους π.χ. τους Αρκάδες ή τους Κρητικούς χαμουτζήδες, νομίζω πως αναφέρονται πεεριφρονητικά κυρίως σε (νεο)αθηναίους γιατί παράτησαν την τοπική λαλιά τους και μίλάνε πλέον… χαμουτζίδικα

  45. @ 37 Πέπε

    Σωστό για το «Τσίλας». Στην Πρέβεζα «Τσίλιας».

  46. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    3,35 >>κουρνάζα
    Μη μου κάνεις την κουρνάζα
    και τη βλάμισσα
    μάθε πρώτα στη ζωή μου
    πώς περπάτησα

  47. @ 442 Gpointofview

    Σωστό για το «πράζ άν τράου» (σικ, σικ, σικ), βορειοϊδιωματικό γενικότερα.

  48. 43 (19) Μπορεί νάσουνα εσύ που μου τόχες πει την προηγούμενη φορά. Μάλιστα. Κοίτη, κοιτάζουνε, τσοιτάζουν, τστάζουν.

    Το βρε κουρνάζε μου τελώνη (τη ζημιά ποιος την πληρώνει), ίσως έχει και την έννοια εσύ εξυπνάκια για πες μου τώρα… (λετ)

    33 «το διάσημο ρεστωράν Μπαλτάζαρ» Απωθημένο πολλών ετών, κάπου 85 – 86 ΄που έμενα στη γειτονιά, είχαμε πάει να μπούμε και φάγαμε πόρτα. Εμ, πού πας ρε Καραμήτρο, εμείς ντυμένοι με τα τζιν κι έτσι κι από μέσα να ξεχύνεται η κυριλίλα αβέρτα.

  49. ΓΤ said

    @33, 48
    https://balthazar.gr/

  50. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Δε κορτάρω αλλά μπανίζω
    ούτε βλέπω αλλά ψωνίζω
    λέω την έξυπνη κουρνάζα
    και τη λοβιτούρα μπάζα

    Λεξικό του μάγκα /Τα ρεμπέτικα: ένα ταξίδι στο λαϊκό αστικό τραγούδι των Ελλήνων 1850-1960. Περίοδος Β’: 1922-1937
    Συνθέτης Καπετανάκης Κίμων/ τραγούδι Πέτρος Κυριακός

  51. ΓΤ said

    50@

    κι άμα είναι για τα μπάζα
    λέμε και σκληρά «μπαζόλα»
    με τη ματιά μου την κουρνάζα
    ζουμερή θέλω μπριζόλα

  52. Πέπε said

    @44

    > Το πραζ αν τράω, το ξέρω σαν ρουμελιώτικο, όχι σαν χαμουτζήδικο.

    Αν τράου! Ναι, δεν είναι χαμουτζήδικο, είναι βόρειο. Είπαμε, έχει και στον Νότο βόρεια ιδιώματα.

    > Οι παλιοί κάτοικοι της Αθήνας λεγότουσαν Γκάγκαροι,δεν μίλαγαν… χαμουτζήδικα

    Οι ελληνόφωνοι μίλαγαν ένα χαμένο σήμερα ιδίωμα, που έχει παρουσιαστεί παλιότερα κι εδώ. Νομίζω δε ότι στην καθαυτού Αθήνα ήταν κυρίως ελληνόφωνοι. Στα γύρω χωριά, που σήμερα πολλά από αυτά είναι απλώς περιοχές της Αθήνας, μιλούσαν αρβανίτικα.

    > χαμουτζήδικα λένε οι βόρειοι αυτά που μιλούνται στην Αθήνα

    Μα δε μιλιέται κάτι ξεχωριστό στην Αθήνα. Όσοι δεν διατηρούν το ιδίωμα της καταγωγής τους μιλάνε ΚΝΕ. Η ΚΝΕ δεν ανήκει σε κάποιον γεωγραφικό τόπο. Και όσοι από οπουδήποτε τείνουν να μιλάνε λιγότερο ιδιωματικά, προς την ΚΝΕ είναι που μετακινούνται. Αν το λένε για την Αθήνα, είναι απλώς επειδή εκεί μαζεύονται περισσότεροι Κνέφωνοι, πράγμα φυσικό αφού μαζεύονται οι μισοί κάτοικοι της χώρας έτσι κι αλλιώς.

  53. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    >>Το ρήμα «κουρνιάζω» και το ουσιαστικό «κούρνια» ίσως έχουν σλαβική ετυμολογία, ίσως τουρκική, πάντως δεν έχουν ετυμολογική συνάφεια με τον κουρνάζο.
    Όπως λέει και ο τίτλος «Ο κουρνάζος δεν κουρνιάζει» αλλά πέτυχα ένα μπεντροβάτο, όπου συσχετίζονται, μέσω της αυτοσχεδιαστικής ερμηνείας μιας παροιμίας. Έχει μιαν αξία το εύρημα, ως παράθεση παροιμιών από τη Φιγαλία Ηλείας:
    «Η νύχτα κι η αυγή είναι μάνα κι αδελφή», λέμε για τη σημασία που έχει για τη νοικοκυρά, την κουρνάζα (< κούρνα = σπιτάκι για κότες).
    http://users.sch.gr/panlampri/melet12.html

  54. Corto said

    50: Έφη θύμησέ μου αν μπορείς σε παρακαλώ, από πού είναι οι εν λόγω στίχοι (γιατί δεν έχω εύκαιρο το βιβλίο του Κουνάδη εδώ που βρίσκομαι). Η στροφή αυτή δεν είναι ηχογραφημένη στο «λεξικό του μάγκα» του 1931. Αναφέρει ο Κουνάδης το πλήρες επιθεωρησιακό κείμενο ή κάποια παραλλαγή;

  55. nikiplos said

    48@ @49. Όλοι είχαμε φάει πόρτα στο Baltazar και μετά κάπως μας φαινόταν όταν καλοντυμένοι είχαμε καταφέρει να μπούμε. 🙂

  56. Mitsi Vrasi said

    Μην ξεχνάμε τους καταυλακιώτες. Εμείς οι χαμουτζήδες τους το βγάλαμε μάλλον, ε;

  57. Mitsi Vrasi said

    Με διάφορα ιδιώματα.

  58. antonislaw said

    Καλημέρα σας! Πολύ ωραίο και το σημερινό άρθρο, τη θυμόμουν τη λέξη από το ρεμπέτικο του Τσιστάνη αλλά δεν ήξερα τι σημαίνει η λέξη.

    32,37
    Για τα παρατσούκλια των ρεμπέτιδων:
    Η συγκεκριμένη λίστα αν και χορταστική είναι αμέθοδη και έχει και δύο κτγ μου σοβαρές αβλεψίες:

    Όπως ανέφερε ο Πέπε, ο Τσιτσάνης λεγόταν «Τσίλας» (Βασίλης) και όχι «Τσίλιας»(σιγά μην λεγόταν και Μπίλιας 😀 ) όπως αναφέρει η λίστα (πιθανώς λάθος κατά την πληκτρολόγηση) και η Πόλυ Πάνου Κολιοπάνου αναφέρεται παντού και όχι «Κολοπάνου» όπως την αναφέρει η λίστα, το οποίο είναι αμιγώς καλλιτεχνικό ψευδώνυμο και δη προερχόμενο με σύντμηση του ονοματεπώνυμού της και όχι βέβαια παρατσούκλι.

  59. ΓΤ said

    https://jenny.gr/update/now/400345/i-hrisi-tis-lexis-karaflos-stin-ergasia-tha-theoreitai-sexoyaliki-parenohlisi-sti

  60. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    Ολίγη …κουρνάζα ακόμη! [Κατάλληλο για μεταμεσονύχτια ακρόαση – πολύ βαρύ, αδερφάκι μου! 🙂
    “Ά(ϊ)ντε, ρε κουρνάζα Μαριγούλα, όμορφη και νοστιμούλα”.

  61. BLOG_OTI_NANAI said

    «κανένα από τα μεγάλα γενικά λεξικά μας, αν δεν σφάλλω, δεν την λημματογραφεί»

    Δεν ξέρω αν δεν κατάλαβα κάτι, αλλά ο Δημητράκος το έχει, τ. 8, σ. 4088α

  62. GeoKar said

    Δυο νέες γνώσεις σήμερα, κι ας είναι Παρασκευή κ 13: ούτε τη λέξη κουρναζος είχα ξανακούσει ούτε πως ο Γούναρης τραγουδούσε -και- ρεμπέτικα με αυτό το ψευδώνυμο. Ευχαριστω Ν(ο)ικοκυρη!

  63. Σέρτη, βγες απ’ τον BLOG_OTI_NANAI!

  64. Prince said

    58 τέλος.
    Η Πόλυ Πάνου ήταν πράγματι (Πολυτίμη) Κολοπάνου. Και αυτό ήταν το όνομα στο κουδούνι της όταν, ως συμβασιούχος ταχυδρόμος στα ΕΛ.ΤΑ. το ’94, της διένειμα την αλληλογραφία της στο Π. Ψυχικό (στην οδό Βερενίκης αν θυμάμαι καλά).
    Δεν την είχα δει ποτέ.

  65. BLOG_OTI_NANAI said

    Ο Μπαμπινιώτης το αναφέρει στο Ετυμολογικό λεξικό, βλ. «ετυμολογικό παράρτημα» και σε αντίστοιχο πίνακα στη σ. 627 στο «Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας» (2η έκδ. εμπλουτισμένη, 2005).

  66. BLOG_OTI_NANAI said

    63: Τι; 🙂

  67. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    54 Corto, αντιγράφω όλο το κείμενο, όπως το βρήκα στο διαδίκτυο (Βιβλιοθήκη ΤΕΙ Ηπείρου) . Στο τέλος και το λινκ

    – Κεσάτια μωρέ βλάμη κι όταν έχει αναδουλειά, δεν έχει αλισβερίσι
    – Τι θα πει αλισβερίσι;
    – Νταραβέρι.
    – Και νταραβέρι;
    – Αλισβερίσι.
    – Μας φώτισες.
    – Όταν δε σακουλεύεσαι τα σέα και τα μέα, γίνου λαγός και πούλευε
    – Μα τι γλώσσα είν’ αυτή;
    – Αυτή είναι η Εσπεράντο, το λεξικό του μάγκα και από ενθάδε και εμπρός όλη η Ελλάδα θα ξηγιέται μ’ αυτό το βιολί. Και τώρα δώσε βάση να φωτιστείς για να μη μείνεις στραβός, αδερφέ μου!

    Δε μεθάω αλλά σουρώνω
    το μαχαίρι λέω λάζο
    δε κοιτάω αλλά φερμάρω
    ούτε τρώω μπουζουριάζω

    Το μηδέν το λέω τρίχες
    και το δάνειο λέω τράκα
    το εννόησες λέω μπήκες
    και τους ντίγκι-νταγκ Μαρίκες

    Ξέρω κι άλλα, αλλά στρι και κόβω ρόδα
    και σας κάνω τη κορόιδα

    Σπλάχνο λέω τη γκόμενα μου
    και τη μάνα μου γριά μου
    λέω τα χρέη τεμπεσίρια
    και τα ρούχα τσαμασίρια

    Λέω το καπνό ντουμάνι
    το γιατρό τον λέω αλμπάνη
    το απών το λέω ερήμην
    τα κακά ήθη καρντερίμι

    Ξέρω κι άλλα, αλλά δεν σας σκάω μύτη
    και πουλεύω σα σπουργίτι

    Το φαί το λέω μάσα
    το ψαθάκι λέω γαλέτα
    το παρλάν λέω ομιλώντα
    το παλτό Επαμεινώντα

    Το σκασμός το λέω μόκο
    τα ψιλά τα λέω μπαγιόκο
    το καθρέφτη μπανιστήρι
    το συνωστισμό κολλητήρι

    Ξέρω κι άλλα από τέτοια φίνα, μάτσα
    μα σας κάνω τη μπεκάτσα
    – Μωρέ συ ’σαι περιβόλι.
    – Ναι. Περιβόλι με τσικουνίδες και γαϊδουράγκαθα.
    – Έλα τώρα πες μας τίποτ’ άλλο.
    – Θα κεράσεις;
    – Ναι.
    – Το ’χεις. Βαράτε τα κλαπατσίμπαλα φίλοι.

    Δε κορτάρω αλλά μπανίζω
    ούτε βλέπω αλλά ψωνίζω
    λέω την έξυπνη κουρνάζα
    και τη λοβιτούρα μπάζα

    Τους πολίσμαν λέω τσίλιες
    και τα μάτια λέω γρίλιες
    όποιος κλέβει λέω σφυρίζει
    το δε βαριέσαι βράσε ρύζι

    Ξέρω κι άλλα μα τραβάω στη γειτονιά μου
    να μην εύρω το μπελά μου

    http://libsearch.teiep.gr/Record/1%2F324

  68. antonislaw said

    64
    «Η Πόλυ Πάνου ήταν πράγματι (Πολυτίμη) Κολοπάνου. Και αυτό ήταν το όνομα στο κουδούνι της όταν, ως συμβασιούχος ταχυδρόμος στα ΕΛ.ΤΑ. το ’94, της διένειμα την αλληλογραφία της…»

    Ενδιαφέρουσα πληροφορία πράγματι! Πάντως στο «από πού κρατάει η σκούφια σου» «Κολοπάνους» δεν έχει, μόνο «Κολιοπάνους» με μεγαλύτερη συχνότητα του ονόματος στην Άρτα και στην Πρέβεζα.
    https://apps.vrisko.gr/apo-pou-krataei-i-skoufia-sou/%ce%ba%ce%bf%ce%bb%ce%b9%ce%bf%cf%80%ce%ac%ce%bd%ce%bf%cf%82

  69. Παναγιώτης Κ. said

    1. Άρθρο λιτό.
    Αυτή είναι η λύση για να μη σπάσει το σερί.
    Λιτότητα… 🙂

  70. Παναγιώτης K. said

    37,45,58 Και στα Γιάννενα και ευρύτερα στο Ν.Ιωαννίνων ένα από τα υποκοριστικά του Βασίλη ήταν το Τσίλιας (όχι Τσίλας).

  71. Spiridione said

    66.
    https://sarantakos.wordpress.com/2021/09/02/pizulo-2/#comment-757474

  72. Corto said

    67: Έφη σε ευχαριστώ πολύ!
    Στην παραπομπή σου γράφει: «Ο Π. Κουνάδης, στο βιβλίο της έκδοσης, καταγράφει άλλες δύο εκτελέσεις.»

    Θα ακούσω αργότερα την εκδοχή με τον Καμβύση για να την συγκρίνω με αυτό που παραθέτει το ΤΕΙ Ηπείρου και θα αναζητήσω άλλη πιθανή ηχογράφηση με τον Κυριακό. Πράγματι ορισμένα επιθεωρησιακά ηχογραφούντο και δύο και τρεις φορές, ακόμα και με τους ίδιους ηθοποιούς σε παραλλαγές, αλλά από όσο θυμάμαι ο Κουνάδης στην ανθολογία του περιλαμβάνει ηχογραφημένη μόνον την γνωστή εκδοχή -συνεπώς η παραπομπή των εν λόγω στίχων ως προερχομένων από το τ.8, CD1, track 20, με μπερδεύει. Τέλος πάντων, θα το ψάξω και θα επανέλθω…

  73. Πέπε said

    70
    Τσίλας, Τσίλιας, μη σας πάρω στον λαιμό μου. Δεν είμαι βέβαιος πιο από τα δύο είναι το σωστό, απλώς ήθελα να αναφέρω ότι δεν είναι αυτό που λέμε παρατσούκλι.

  74. Prince said

    68. Μ’έβαλες να ψάχνω μεσημεριάτικο! 🙂
    Βρήκα και στο Δημοτικό Συμβούλιο Πατρέων εγκριθείσα πρόταση να ονομαστεί μελλοντικά κάτι στην Πάτρα με το όνομά της (οδός, πλατεία ή συνοικισμός). Σελ. 6.: Προτεινόμενο όνομα: Πόλυ Πάνου (Πολυτίμη Κολοπάνου)

    Click to access 17_%CE%9F%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%B8%CE%B5%CF%83%CE%AF%CE%B1_%CE%BF%CE%B4%CF%8E%CE%BD_%CF%80%CE%BB%CE%B1%CF%84%CE%B5%CE%B9%CF%8E%CE%BD_%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8E%CE%BD_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%94%CE%AE%CE%BC%CE%BF%CF%85_%CE%A0%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%AD%CF%89%CE%BD.pdf

    Από σήμερα θα γκουγκλάρεται πιο εύκολα. 🙂

  75. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    73 και πριν

    Νομίζω του Θεσσαλού Τσιτσάνη ήταν Τσίλας. Από Αιτ/νία μεριά το υποκ. του Βασίλη το ξέρω Τσίλιας.

  76. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    72 Ναι, ναι το είχα δει. Μάλιστα άκουσα μια εκτέλεση διαθέσιμη στο Υ.Τ. αλλά δεν εκείνο έχει στίχο με κουρνάζα :).
    Και σε άλλα περιεχόμενα (όταν ανοίξουμε το λινκ του ΤΕΙ, στο πλάι) κάνει παρόμοιες αναφορές π.χ. για τη Διαθήκη του μάγκα (Γ.Καμβύσης, Π.Κυριακός), αναφέρει «Ο Π. Κουνάδης, στο βιβλίο της έκδοσης, καταγράφει άλλη 1 εκτέλεση. «

  77. Costas Papathanasiou said

    Καλημέρα.
    …Και ένα υπόγειο απόφταιγμα περί αγαθής ποιητικής πονηρίας:
    “Τους ποιητές θα έπρεπε να τους σκοτώνουν
    σαν τα λυσσασμένα σκυλιά.
    Κι ο πιο κουρνάζος Ποιητής
    είναι αφελέστατο άτομο.
    Και γιαυτό επικίνδυνο.
    Ο Αθώος είναι Επαναστάτης”
    (Ηλίας Πετρόπουλος-συλλογή «Μετά»)

  78. Corto said

    76: Το κακό με την προπολεμική επιθεώρηση είναι ότι πέραν των ηχογραφημένων σκετς, τα έργα που σώζονται σε γραπτή μορφή (διάλογοι, στίχοι και παρτιτούρες) είναι σπάνια και λιγοστά. Γενικώς η προπολεμική επιθεώρηση αποτελεί έναν εξαφανισμένο θησαυρό. Ένα τεράστιο και πολύτιμο υλικό -ειδικότερα αυτό που παιζόταν στις περιφερειακές σκηνές- χάθηκε για πάντα…

  79. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    73,75. Ο Τσιτσάνης , ναι, Τσίλας ή Βλάχος.

    51, Μια μεσίτρα μια κουρνάζα
    μού στειλε μια για τα μπάζα.
    Ύφος παίρνω ντιπ χαζό
    μόλις ειδα το μπαζό
    λέω δεν έχεις iso,
    ειδικό βάρος και μάζα
    και δεν κάνεις για μασάζα

  80. … ο κουρνάζος δεν κουρνιάζει. …

    Περιμένει να
    κουρνιάσει ο κουρνιαχτός

  81. Πέπε said

    68
    Πολυτίμη Κολοπάνου, Κολοπάνου Πολυτίμη. Καλημέρα καμηλιέρη, καμηλιέρη καλημέρα.
    Καλύτερα που το ‘κοψε.

    80
    Βέβαια, κι ο κουρνιαχτός! Έπρεπε να είναι εδώ. Ευκαιρία να πούμε άλλη μια φορά «θέλει άρθρο»! 😉

  82. antonislaw said

    74 Κολοπάνου ή Κολιοπάνου η Πόλυ Πάνου τελικά;

    Πραγματικά είναι εύρημα για το όνομα της Πόλυς Πάνου η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου της Πάτρας, γιατί το 99,9% στο διαδίκτυο την έχουν Κολιοπάνου. Πάντως έκανα κι εγώ ένα μικρό ψάξιμο, υπάρχει άλλη μία διοικητική υπάλληλος της Περιφέρειας με το ίδιο επώνυμο, Κολοπάνου στην Πάτρα, έτσι και στο φέισμπουκ. Πέραν αυτής δεν βρίσκω διαδικτυακά τουλάχιστον κάποιο άλλο. Άρα προφανώς υπάρχουν και τα δύο επώνυμα, και εφόσον έτσι έχει γίνει η πρόταση για να δοθεί το όνομά της σε οδό της Πάτρας αλλά υπάρχει και τουλάχιστον ένα ακόμα πρόσωπο με το ίδιο επίθετο πρέπει να είναι Κολοπάνου. Εκτός αν πρόκειται για παραλλαγή ή διπλό τύπο επιθέτου, πώς λέμε Χατζιδάκις και Χατζηδάκης και σε κάποια στιγμή επικράτησε κατά κράτος το Κολιοπάνος. Δεν αποκλείω επίσης να γραφόταν και με τους δύο τρόπους και τότε και να επικράτησε το Κολιό του Κολό, επειδή το δεύτερο δεν ήταν και τόσο εύηχο!

  83. Πέπε said

    77
    Η γνωστή αυταρέσκεια του Πετρόπουλου:
    «Αν επιθυμείτε να με σκοτώσετε, ή έστω αν νιώθετε κάποια απειλή από μένα, θα μου δώσετε τη χαρά της ηρωοποίησης ή έστω την ικανοποίηση ότι σας φόβισα. Αν πάλι όχι, σας το προτείνω από μόνος μου. Μην ξεχνάτε ότι όλο μας το σινάφι, π.χ. Εγώ και όλοι οι υπόλοιποι, είμαστε επικίνδυνοι επαναστάτες.»

  84. Πάνος με πεζά said

    Ναι,πράγματι έχει κάποια θέματα η λίστα με τα παρατσούκλια-ψευδώνυμα. Ας πούμε, ο Μητσάκης νομίζω ότι περισσότερο γνωστός ήταν ως «Δάσκαλος», παρά ως «Καραντουζένι»… Και βέβαια, την τροποποίηση του επωνύμου θα έπρεπε να την έχει απέξω. Στο κάτω κάτω και η Κατερίνα Γιουλάκη είναι Γουβαρλάκη, κανονικά…

  85. Μαρία said

    Τόσα χρόνια πίστευα οτι Κουρνάζος ήταν το επώνυμο του τελώνη. Μη βαράτε.

  86. Πάνος με πεζά said

    Εγώ πάλι πίστευα ότι «κουρνάζος» είναι ο τελώνης, στα τούρκικα ξερωγω, και ο Τσιτσάνης κάνει πλεονασμό για να γεμίσει ο στίχος, όμορφα κι ωραία που λέμε.

  87. Prince said

    82. Το επώνυμο πάντως υπάρχει. Να κι ένας Φώτης Κολοπανος (είναι κεφαλαία και δεν έχει τόνο) στο Λαύριο:
    https://www.11888.gr/search/white_pages/73903907/

    Το σίγουρο είναι προέρχεται απ’το Νικόλαος και το Παναγιώτης. Προφανώς έπαιξαν και οι 2 παραλλαγές υποκοριστικών στην παραγωγή τού επωνύμου, Κολός και Κολιός.

    Θα μπορούσε να υπάρχει και Νικογιώτης ας πούμε!

    ______________

    Για μένα πάντως δεν υπάρχει αμφιβολία ότι λεγόταν Κολοπάνου. Αυτό έγραφε η αλληλογραφία της στο όνομα παραλήπτη και αυτό έγραφε και το κουδούνι της.

  88. BLOG_OTI_NANAI said

    71: A, οκ, ευχαριστώ. Οπότε μόνο ο Μπαμπινιώτης κάτι αναφέρει, αλλά το έχει με «η» και με αρνητική έννοια.

  89. BLOG_OTI_NANAI said

    Αυτό για την Πόλυ Πάνου αναφέρεται σε έναν πίνακα που αφορά και το ρεμπέτικο όπως λέει:

  90. Spiridione said

    Εγώ ανήκω σ’ αυτούς που νόμιζαν ότι λέει Μπουρνάζος.

    Για την Πόλυ Πάνου έχω ακούσει κι εγώ για την αλλαγή του ονόματός της σχόλια του τύπου «ε, καλά έκανε και το άλλαξε», δηλαδή ότι ήταν Κολοπάνου.
    87. Ο αδελφός της Πόλυς ήταν Φώτιος Κολοπάνος
    https://www.rizospastis.gr/story.do?id=3724104

  91. Α. Σέρτης said

    Ο κουρνάζος βέβαια λημματογραφείται και στο μεγάλο γενικό λεξικό της νέας ελληνικής του Σταματάκου

  92. Nestanaios said

    Εγώ είμαι σίγουρος πως ο κούριος Απόλλωνας Τούρκος ήταν και ο Κουρνάζος ξάδελφος.
    Το «κουρείο» πρέπει να είναι τουρκική λέξη επίσης.

    Η κότες κουρνιάζουν ή μήπως εμείς τις κουρνιάζουμε;
    Τα μωρά κουρνιάζουν στην αγκαλιά της μάνας τους ή μήπως η μαμά τα κουρνιάζει στην αγκαλιά της;
    Τι λένε τα λεξικά; Τα τούρκικα;

  93. BLOG_OTI_NANAI said

    Κάποτε, αντί για «(ε)πάνω», μερικοί έγραφαν «(ε)πάνου», σαν το όνομα:

  94. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    89 Η Τζένη Βάνου ήταν …Βραχνού!

  95. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Η άλλη (Ευγενία) Τζένη, η Καρέζη, γεννήθηκε Καρπούζη

  96. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Κορνιάζω (με ο) στην Κρήτη , σημαίνει μουδιάζω.
    Εκόρνιασε ο πόδας μου, η χέρα μου, το δαχτύλι μου κ.ο.κ
    Κορνιάζουν και τ΄αυγά της κλωσσούς (όταν μένουν κλούβια κ δεν ξεπουλιάζουν).
    Κορνιάζει και ο (υγρός) ασβέστης, όταν πετρώνει και πια είναι άχρηστος. Το ίδιο και το τσιμέντο, όταν απ την πολυκαιρία(τραβώντας προφανώς υγρασία) σκληραίνει σαν μια μάζα μες το σακί και πια δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί.

  97. Α. Σέρτης said

    κουρνάζος: πεπαλαιωμένος, γηραλέος
    (Θ . Πουσίου : Συλλογή λέξεων, παραμυθίων , ασμάτων κ.τ.λ. του εν Ζαγορίω της Ηπείρου ελληνικού λαού, 1884).

  98. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    81 >>κουρνιαχτός
    έγινε μπούρμπερη και κουρνιαχτός. Εξαφανίστηκε. Μπούρμπερη, που την είδαμε και παραπάνω, είναι η σκόνη και ειδικά το μπαρούτι, ενώ κουρνιαχτός (από τον κονιορτό) είναι πάλι η σκόνη.
    https://sarantakos.wordpress.com/2016/08/31/wordpairs/

  99. @ 70 Παναγιώτης K.

    Το παιδί που ήξερα στην Πρέβεζα με το υποκοριστικό «Τσίλιας» είχε, πράγματι, γιαννιώτικη καταγωγή.

  100. ΓΤ said

    «των ανιχνευθέντων ουσιών» (ιατροδικαστής Κλάινος Μαΐνης)

    https://www.in.gr/2022/05/13/greece/patra-aytes-einai-oi-12-ousies-pou-vrethikan-stin-tzortzina-ziteitai-ektafi-tis/

  101. sarant said

    Xαιρετώ σας από μια πόλη που έγινε διάσημη από την ποδοσφαιρική της ομάδα.

    20 Καλό!

    32 Α μπράβο!

    40 Το πρώτο παραφορτωμένο, λιγάκι σαν παρωδία οι στίχοι

    43 Ξεχασα να δω τον Κάτο

    61 Εννοούσα τα σύγχρονα.

    65 Δεν έχω συναντήσει αυτόν τον τύπο με αυτήν τη σημασία

    85-86 🙂

    93 πάνου και κάτου έγραφαν, χωρίς να είναι χωριάτικο ή ΒΙδιωματικό

    97 Δεν το έχω συναντήσει αυτό

  102. Μαρία said

    101
    Και που οι μη φίλαθλοι όπως εγώ την ξέρουν απ’ τα σταυρόλεξα. 🙂

  103. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @100. Δέν εἶναι μόνο ὁ ἰατροδικαστής γιά σφαλιάρα (ὑποψιάζομαι πτυχιοῦχο βαλκανικοῦ περιφερειακοῦ πανεπιστημίου). Εἶναι καί ὁ δημοσιογραφῶν κειμενογράφος τοῦ in.gr. Γιά νά κάνουν δέ ἀναμφισβήτητη τήν ἀγραμματοσύνη τους, ἔχουν παρακάτω καί ἕνα ἀκόμη πιό φρικιαστικό: «ηωσυνόφυλλα» (ἡωσινόφιλα) 🙂

  104. 85# Εννοείται πως δε θα σε βαρέσω αλλά με στεναχώρησες 🙂

  105. ΓΤ said

    103@
    «ὑποψιάζομαι πτυχιοῦχο βαλκανικοῦ περιφερειακοῦ πανεπιστημίου»

    Εκ Γενούης ορμώμενος.
    https://el-gr.facebook.com/sotiris.bouzianis

  106. 103# Όντως φρικιαστικό. Ηωσινόφυλλα είναι τα φύλλα του τσαγιού που συλλέγονται το χάραμα στην Άπω Ανατολή.

  107. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @105. Ὡραῖος! Ποῦ στό καλό τίς βρίσκεις αὐτές τίς πληροφορίες; 🙂 [Πάντως, ἐπιβεβαιώνεις κατ’ οὐσίαν τίς ὑποψίες μου! 🙂 🙂 🙂 ]

  108. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @106. Ἔξυπνο σχόλιο! 🙂 (..στήν Κίνα -σιν- γιά τήν ἀκρίβεια..)

  109. dimopal said

    43 – Ο Η. Πετρόπουλος τον περιλαμβάνει στο γλωσσάρι στα ‘ΡΕΜΠΕΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ» του ως: ‘Κορνάζος, ο έξυπνος, καπάτσος’.
    Η μόνη (!) θετική αναφορά στον Ηλ. Πετρόπουλο . Εχω παρατηρήσει και σε παλιότερα κείμενα – σχόλια μια κάποια δυσανεξία. Μαλλον κάτι θα ξέρουν οι κουρνάζοι.
    Που δεν το ξέρω εγώ.
    Κατά τα άλλα σας πάω με χίλια .

  110. ΓΤ said

    107@

    Ποιες υποψίες; 🙂

  111. Α. Σέρτης said

    109
    Το ότι ο Η.Π. γράφει τον «κουρνάζο» ως «κορνάζο» δεν σε προδιαθέτει σε εύλογη δυσανεξία;
    Και πού να ξεφυλλίσει κάποιος τα Ρεμπέτικα Τραγούδια του, να τον πάει η δυσανεξία αίμα…

  112. Ο Νισανιάν ετυμολογεί από το περσικό kurnas= ανήθικος, δόλιος, κάθαρμα.

  113. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @110. Ἀπό ἕναν εὐφυῆ ἄνθρωπο, δέν θά περίμενα τέτοια διευκρινιστική ἐρώτησι.. 🙂 (Ἐπ’ αὐτοῦ, θά συζητήσουμε μιάν ἄλλη φορά! 🙂 )

  114. Georgios Bartzoudis said

    13, ΓΤ said: «Το θράσος δεν είναι ότι ξεμυτά απ’ το καλύβι, αλλ’ ότι πιάνει και μολύβι»

    # Έτσι! Κι αν έρθει να κουρνιάσει κανένα στρουθοκαμηλοειδές, μπορεί να σαμπουρντίξ(ει) και καμιά βασταγαριά. [αυτά, όσνοι αντρέπουντι για το τσιπρουξιπούλ(ι)μα της Μακεδονικής γλώσσας, ας τα λένε βορειοϊδιωματικά ή… ΒΙ].

  115. dimopal said

    111.Και πού να ξεφυλλίσει ….

  116. Μαρία said

    105
    Πολύ γνωστή μούρη.
    Αυτός υποτίθεται οτι ελεγχόταν πειθαρχικά https://www.avgi.gr/arheio/342788_ekthesi-iatrodikasti-gia-brefos-dis-examartein
    Έρευνα σε βάρος του ιατροδικαστή διέταξε ο υπουργός Δικαιοσύνης https://www.flash.gr/greece/1573743/nekro-brefos-ereyna-se-baros-toy-iatrodikasti-dietaxe-o-ypoyrgos-dikaiosynis-vid

    107
    Τον θυμόμουν λόγω επωνύμου 🙂

  117. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @116. Νομίζω πώς τά’πιασα- καί τό νοούμενο [γνωρίζω διάφορα πού δέν λέγονται ἐδῶ 🙂 ] καί τό ὑπονοούμενο [Ἄν τελικά ἐννοοῦμε τό ἴδιο πρᾶμα, ἔχω προσωπικές ἐμπειρίες 🙂 🙂 ]

  118. BLOG_OTI_NANAI said

    Υπάρχει και με «γ»:

  119. Α. Σέρτης said

    -Είσαι κουρνάζος, ναι, το παραδέχουμαι, αλλά μπορεί να βρεις και το μπελιά σου
    (Λαπαθιώτης, «Το τάμα της Ανθούλας», 1931-32)

    Ο φιλολογικός επιμελητής στο γλωσσάρι:
    κουρνάζος: ο επιδέξιος, ο ανοιχτομάτης/προσκολλημένος

    {το «προσκολλημένος» ποιος ξέρει πού το κονόμησε…]

  120. Corto said

    72 σε σχέση με 67 (ΕΦΗ):

    Λοιπόν έψαξα την ανθολογία του Κουνάδη και πράγματι έχει την εκδοχή που έβαλες, την Victor V-58089 και αναγράφει χρονολογία 1930 ( ; ) με ερωτηματικό. Την εν λόγω εκδοχή την καταγράφει, αλλά δεν την δίνει ηχογραφημένη το rebetiko sealabs, την χρονολογεί δε το 1931.
    Το His Master’s Voice AO 2031, Αθήνα 1931, το οποίο στο rebetiko sealabs αποδίδεται ως άλλη εκδοχή επίσης με τον Κυριακό (αυτή που βρίσκουμε και στο youtube) , ο Κουνάδης το καταγράφει ως εκτέλεση με τους Ιωάννη Στυλιανόπουλο – Γιώργο Καμβύση – Σοφία Βερώνη.
    Ως τρίτη εκτέλεση καταγράφει ο Κουνάδης αυτήν με τον Καμβύση, Parlophone B 21559, Αθήνα 1931 την οποία περιλαμβάνει το rebetiko sealabs, αλλά την χρονολογεί το 1930.

    Συμπέρασμα από αυτό το χάος:
    Είτε ο Κουνάδης κάνει λάθος, είτε υπάρχει και τέταρτη εκτέλεση, άγνωστη σε εμένα. Όποιος ανακαλύψει κάτι σχετικό, θα ήταν ευχής έργο να το κοινοποιήσει…

  121. ΓΤ said

    113@
    «Ἐπ’ αὐτοῦ, θά συζητήσουμε μιάν ἄλλη φορά! 🙂 »

    Παίρνω για Γιαννιτσά το ΚΤΕΛ
    να έρθω να σε εύρω
    κι όταν βρεθώ στην πύλη σου
    από των λέξεων το παστέλ
    θα είπεις μόνο «δεύρο»

    Φουριόζος με τα ακουστικά
    και τη λευκή τη ρόμπα
    θα εξετάσεις τον ΓουΤου
    μα κι αν μου πεις «περαστικά»
    σιγά μη νιώσω «ρόμπα»

    Μες στο κεφάλι σου γυρνούν
    πλήθος οι υποψίες
    και όλα τα ερωτηματικά
    του νου καταληψίες
    θα καταθέσεις σφόδρα

    Μα με την κνίσα από μακριά
    θα κόψει μας η λόρδα
    κι όταν θα πάμε για μεζέ
    όλα εκεί θα απαντηθούν
    — κοινή της γλώσσας η πετριά!

  122. Alexis said

    #75: Επιβεβαιώνω.
    Τσίλιας ο Βασίλης και στο Ξηρόμερο.

  123. Μαρία said

    117
    Αν είχε βαρύ χέρι, τον ίδιο λέμε.

  124. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @121. Ἀπίθανος! Νά εἶσαι καλά! 🙂

  125. Alexis said

    #0: Το ρήμα «κουρνιάζω» και το ουσιαστικό «κούρνια»…
    «Κούρνα» το έχω ακούσει εγώ…

  126. Γιώργος Κατσέας, Θεσσαλονίκη said

    @123. Εἶχε!!! 🙂 🙂 🙂 🙂

  127. Α. Σέρτης said

    120
    «Το His Master’s Voice AO 2031, Αθήνα 1931, το οποίο στο rebetiko sealabs αποδίδεται ως άλλη εκδοχή επίσης με τον Κυριακό (αυτή που βρίσκουμε και στο youtube) , ο Κουνάδης το καταγράφει ως εκτέλεση με τους Ιωάννη Στυλιανόπουλο – Γιώργο Καμβύση – Σοφία Βερώνη.»

    Η ετικέτα γράφει Ιω. Στυλιανόπουλος και Γ. Καμβύσης
    https://vmrebetiko.gr/item/?id=10247

  128. sarant said

    119 Δεν το θυμομουν, Εχω τη φριχτή υποψία ότι ο προσκολλημένος είναι (αμφισβητούμενης ορθότητας) εξηγηση για τον κολαούζο, που μοιάζει με τον κουτρνάζο στην αρχή και στο τέλος.

  129. ΣτοΔγιαλοΧτηνος said

    122# Ακριβέστερα, Ξηρόμερο εννοώ στο 75.

  130. @ 64 Prince, 68 Antonislaw

    >>Η Πόλυ Πάνου ήταν πράγματι (Πολυτίμη) Κολοπάνου. Και αυτό ήταν το όνομα στο κουδούνι της όταν, ως συμβασιούχος ταχυδρόμος στα ΕΛ.ΤΑ. το ’94, της διένειμα την αλληλογραφία της στο Π. Ψυχικό (στην οδό Βερενίκης αν θυμάμαι καλά).

    Δηλαδή, χωρίς παρεξήγηση, βέβαια, «διένεμα», κάθε τόσο, εννοείται.

    Ναι, ναι, έχουμε «Κολιοπάνους» στην Πρέβεζα.

  131. Πέπε said

    @12ο κλπ.:

    Λάθη γίνονται πολλά, του τύπου να καταγράψει κανείς τα στοιχεία ενός δίσκου και να τα αποδώσει στο ηχογράφημα άλλου δίσκου. Ή να τα αποδώσει σωστά αλλά να τα αντιγράψει λάθος! Το σάιτ του Κουνάδη στο #137 είναι το μόνο που ξέρω όπου ακούς το ηχογράφημα βλέποντας ταυτόχρονα την αυθεντική ετικέτα, οπότε η πιθανότητα για τέτοια λάθη μειώνεται πάρα πολύ. (Όχι πως δε θα ήταν ανθρώπινο να μπει κι εδώ μια ετικέτα σε λάθος ηχογράφημα, αλλά αποφεύγεται πιο εύκολα.) Δεν έχει την πληρότητα του sealabs αλλά το θεωρώ πιο αξιόπιστο, ενώ το sealabs είναι σαφώς το πιο αξιόπιστο από όσα άλλα έχω υπόψη μου – δηλαδή μετά από αυτά τα δύο δεν πιστεύυμε τίποτα.

  132. ΜΙΚ_ΙΟΣ said

    101. (για 43)
    >>Ξέχασα να δω τον Κάτο
    Είναι απορίας άξιο, κατά το άρθρο! 🙂 🙂

  133. Prince said

    130. Καμία παρεξήγηση, αντίθετα, ευχαριστώ πολύ για τη διόρθωση!

  134. Corto said

    127 (Α. Σέρτης):

    Ενδιαφέρουσα παρατήρηση, ευχαριστώ. Από την άλλη η Σοφία Βερώνη που αναφέρει ο Κουνάδης στο βιβλίο, δεν καταγράφεται επί του δίσκου. Μπορεί να αναφέρεται βέβαια ως συνδημιουργός, είτε στα κείμενα της ΛΟΒΙΤΟΥΡΑΣ αν σώζονται, είτε στα αρχεία της ΑΕΠΙ. Το πρόβλημα είναι ότι εκτός από την εν λόγω εκτέλεση (αυτή του δίσκου που γράφει Ιω. Στυλιανόπουλος και Γ. Καμβύσης) στο βιβλίο του Κουνάδη αναφέρεται και άλλη εκτέλεση με τον Καμβύση. Πιθανόν να είναι λάθος, και να εννοούσε την δεύτερη με τον Κυριακό.

    131 (Πέπε):
    Έτσι είναι, συμφωνώ. Τέλος πάντων επειδή αν (απίθανο αλλά ποτέ δεν ξέρεις) υπάρχει τέταρτη εκτέλεση θα έχει τεράστιο λαογραφικό ενδιαφέρον, λέω να απευθυνθώ στον ίδιο τον Κουνάδη και αν τυχόν μας απαντήσει, όπως ευγενικώς έκανε την προηγούμενη φορά, θα κοινοποιήσω την απάντηση εδώ.

  135. Πέπε said

    130
    Μιας και το ‘φερε η κουβέντα, και με τη διαβεβαίωση του Πρινς ότι δεν υπάρχει παρεξήγηση, μήπως το σωστό δε θα ήταν ούτε διένεμα αλλά άλλλο ρήμα ολωσδιόλου; Ο διανομέας διανέμει όλη την αλληλογραφία που κουβαλάει στον σάκκο του, δηλαδή τη μοιράζει. Αυτό το ρήμα που βάζουμε για το σύνολο, δεν ξέρω, ταιριάζει και για τα επιμέρους;

  136. Κατσπουδιαρς said

    Μια που ανέφερες το κουρνιάζω: ο «ξεκουρνιάρης» (που το είχε ψωμοτύρι πριν απο καμια δεκαετία περίπου, ένας πιτσιρικάς -νομίζω- Πυργιώτης που πέτυχα στη θητεία μου) είναι ο ανέστιος; ο καψοκαλύβας;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: