Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Στάχτη και μπούρμπερη, πομπή και γάνα και άλλα τέτοια ζευγάρια

Posted by sarant στο 31 Αύγουστος, 2016


Στο κυριακάτικο άρθρο μας για την άγνωστη συλλογή δημοτικών τραγουδιών του Ανδρ. Λασκαράτου, είχα κάνει παρεμπιπτόντως λόγο για τη στερεότυπη έκφραση «πομπή και γάνα», όπου έχουμε δύο περίπου συνώνυμες λέξεις, αφού «πομπή» είναι η διαπόμπευση και κατ’ επέκταση ο άνθρωπος που αξίζει τη διαπόμπευση, αλλά και γάνα είναι η σκουριά των χάλκινων σκευών, είναι όμως και η μουτζούρα και, συνεκδοχικά, η διαπόμπευση, διότι αυτούς που διαπόμπευαν τους αποσβόλωναν, τους πασάλειβαν τα μούτρα με καπνιά. Κατ’ επέκταση, και πάλι, γάνα είναι ο άξιος διαπομπεύσεως.

Τη στερεότυπη αυτή εκφραση, που βέβαια είναι σπάνια στις μέρες μας, τη βρίσκουμε σε παροιμίες όπου δηλώνει κάτι που είναι άξιο καταφρονήσεως, παράδειγμα «ψηλός άντρας σαν άγγελος, κοντός πομπή και γάνα».

Να προσεχτεί ότι το δεύτερο ουσιαστικό δεν έρχεται να προσθέσει κάτι στο νόημα, αφού οι δυο λέξεις είναι περίπου συνώνυμες, αλλά λειτουργεί επιτατικά, πολλαπλασιάζει μπορούμε να πούμε τη δύναμη και την εκφραστικότητα που θα είχε η φράση αν λεγόταν μόνο με το πρώτο ουσιαστικό.

Αυτό το βλέπουμε πιο καθαρά σε μια παρεμφερή έκφραση, που την ανέφερε ο φίλος μας ο Παναγιώτης στα σχόλια. Στην Ήπειρο, μας λέει, λένε «Ντροπήηη! Ντροπή και γάνα!». Σαν να μην έφτανε μόνη της η ντροπή, η (περίπου συνώνυμη) γάνα έρχεται να επισφραγίσει τη φράση και να ενισχύσει τη βαρύτητά της. Να σημειώσω ότι την παραλλαγή «ντροπή και γάνα» τη βρίσκω κάμποσες φορές στο γκουγκλ σε σημερινά κείμενα, αλλά και στ’ Απομνημονεύματα του Κασομούλη.

Κάμποσες τέτοιες φράσεις έχουμε στον λαϊκό λόγο και σε αυτές θα αφιερώσω το σημερινό μου σημείωμα. Δεν ξέρω αν κάποιος μελετητής έχει γράψει γι’ αυτό το φαινόμενο, και θα σας χρωστώ χάρη αν ξέρετε κάτι και με πληροφορήσετε ή αν προσθέσετε κι εσείς φράσεις στον κατάλογο που θα φτιάξουμε.

Το μόνο που έχω σημειώσει σχετικά με μια θεωρητική, ας πούμε, διερεύνηση του φαινομένου, αφορά μιαν άλλη φράση της ίδιας οικογένειας, την πολύ πιο διαδεδομένη «στάχτη και μπούλμπερη», στην οποία έχω αφιερώσει και άρθρο. Σε ένα καλό άρθρο του, που είχε αρχικά δημοσιευτεί στο skai.gr (αλλά τώρα δεν το βρίσκω στον ιστότοπο, ίσως το βγάλανε επειδή δεν βρίζει τον ΣΥΡΙΖΑ) ο Κώστας Ράπτης θυμάται κάτι που έλεγε, για την έκφραση «στάχτη και μπούρμπερη», ο αείμνηστος Τάσος Χρηστίδης:

Μελετώντας τις οριακές καταστάσεις της γλώσσας (λ.χ. τις μαγικές φόρμουλες), στις οποίες η κυριαρχία της συγκίνησης καταλύει την προτασιακή δόμηση και τις σαφώς οριοθετημένες σημασίες, ο αξέχαστος καθηγητής της Γλωσσολογίας στο ΑΠΘ Τάσος Χριστίδης συνήθιζε να φέρνει το παράδειγμα της γνωστής έκφρασης «στάχτη και μπούρμπερη». Άγνωστη κατά τα λοιπά στην ελληνική γλώσσα, η λέξη «μπούρμπερη» (ή, κατ’ άλλους, «μπούλβερη»), που ετυμολογείται από το ιταλικό polvere, μοιάζει χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της «καταφυγής στην ακατανοησία», αφού αναδιπλασιάζει τρόπον τινά την αίσθηση του πύρινου ολέθρου, συμπαραθέτοντας τη «στάχτη» με το, ασαφές για τον μέσο ομιλητή, ξενικό αντίστοιχό της.

Θα δεχτώ ότι για τον μέσο σημερινό ομιλητή της νεοελληνικής η λέξη «μπούρμπερη» είναι ακατανόητη ή τέλος πάντων όχι εντελώς διαυγής, και πράγματι σε κάποιες από τις εκφράσεις που θα δούμε πιο κάτω η δεύτερη λέξη του ζευγαριού είναι λιγότερο κατανοητή από την πρώτη (κάτι που άλλωστε ισχύει και για την ‘ντροπή και γάνα’), αλλά σε πολλές άλλες περιπτωσεις τούτο δεν ισχύει, οπότε δεν νομίζω πως είναι η «καταφυγή στην ακατανοησία» το ειδοποιό χαρακτηριστικό των εκφράσεων αυτών.

Θα έλεγα ότι εκείνο που χαρακτηρίζει κατεξοχήν τις εκφράσεις αυτές είναι πως αποτελούν ένα παγιωμένο ζευγάρι από οιονεί συνώνυμες λέξεις, συνήθως ουσιαστικά. Η οιονεί συνωνυμία, το ζευγάρωμα των δύο λέξεων, επιτείνει την ένταση της εικόνας.

Παραδείγματα (προσθέστε και τα δικά σας, παρακαλώ)

  • χαΐρι και προκοπή. Το χαΐρι, βεβαίως, είναι επίσης η προκοπή, τουρκικό δάνειο. Η έκφρ. λέγεται θετικά (π.χ. «έκανε χαΐρι και προκοπή»), κυρίως όμως αρνητικά («τόσα χρόνια στο μεροκάματο, δεν είδα/έκανα χαΐρι και προκοπή») αλλά και ως κατάρα: χαΐρι και προκοπή να μη δεις. Εδώ έχουμε την ξενική/σπανιότερη λέξη να προηγείται στη φράση, σε αντίθεση με το σχήμα του Χρηστίδη. Να τονίσουμε επίσης ότι στις εκφράσεις που θα δούμε σπάνια αλλάζει η σειρά με την οποία παρατίθενται οι δυο (περίπου συνώνυμες) λέξεις -δεν έχω ακούσει να λέγεται ποτέ «προκοπή και χαΐρι να μη δεις», αν και δεν το αποκλείω.
  • έγινε μέγας και τρανός / μέγας και πολύς. Πρόκοψε στη ζωή, έγινε σπουδαίος, ισχυρός. Και πάλι, η παράθεση των οιονεί συνωνύμων λειτουργεί επιτατικά.
  • έγινε πυρ και μανία. Συνώνυμες δεν είναι οι λέξεις, αλλά οπωσδήποτε δίνουν συγγενικές εικόνες.
  • είναι φωτιά και λάβρα. Το λέμε για τον καύσωνα, το λέμε για τον μεγάλο θυμό ή άλλα έντονα συναισθήματα, μπορεί να το πούμε και για τις πολύ τσουχτερές τιμές στα καταστήματα. Η λάβρα (από το αρχαίο επίθετο λάβρος) δεν είναι βέβαια ακατανόητη λέξη αλλά πάντως λιγότερο οικεία από την πασίγνωστη φωτιά.
  • χρόνια και ζαμάνια: πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, ιδίως στη φράση «έχω να τον δω χρόνια και ζαμάνια». Η λέξη ζαμάνι από το τουρκ. zaman, που σημαίνει «χρόνος, εποχή». Εδώ το σχήμα του Χρηστίδη επαληθεύεται, αφού η δεύτερη λέξη είναι σαφώς λιγότερο κατανοητή -και μάλιστα απαντά κυρίως σε αυτή τη στερεότυπη φράση και σπανιότατα μόνη της. Υπάρχει και παραλλαγή «καιρούς και ζαμάνια«.
  • χρόνο-καιρό. Κατ’ εξαίρεση χωρίς το «και». Φράση ιδιωματική της Μυτιλήνης, αγνοώ αν λέγεται αλλού, που σημαίνει «διαρκώς, ολοχρονίς». Παρεμφερής έκφραση το χρόνο-χρονικής του Παπαδιαμάντη.
  • την ώρα και τη στιγμή π.χ. σε φράσεις όπως «βλαστήμησα την ώρα και τη στιγμή που…» όταν κάποιος μετανιώνει πικρά για κάτι, ιδίως όταν μετανιώνει που μπλέχτηκε σε μιαν υπόθεση. Και σαν απειλή «θα βλαστημήσεις την ώρα και τη στιγμή». Να αναφέρουμε εδώ, με τις ίδιες λέξεις, την έκφρ. κάθε ώρα και στιγμή, συνεχώς, αδιάκοπα.
  • απορώ κι εξίσταμαι: Φράση από την εκκλησιαστική γλώσσα (από ένα θεοτόκιο). Δηλώνει μεγάλη απορία και έκπληξη. Η παράθεση των (νοουμένων ως) συνωνύμων επιτείνει την έννοια.
  • ούτε φωνή ούτε ακρόαση. Η φράση από την Παλαιά Διαθήκη («και ουκ ην φωνή και ουκ ην ακρόασις -Βασιλειών Γ’ 18.26), λέγεται όταν κάποιος δεν βρήκε καμιά ανταπόκριση σε κάτι που είπε ή ζήτησε -ή όταν έχουμε χάσει τα ίχνη κάποιου και δεν έχουμε καθόλου νέα του.
  • βρόμα και δυσωδία. Αφόρητη βρόμα -λέγεται και μεταφορικά για ανήθικη κατάσταση. Από το ιδιόμελο της νεκρώσιμης ακολουθίας, «ότι γυμνά οστέα ο άνθρωπος, σκωλήκων βρώμα και δυσωδία», όπου το «σκωλήκων βρώμα» (τροφή των σκουληκιών) παρερμηνεύτηκε λόγω της γειτνίασης με τη δυσωδία και θεωρήθηκε πως σημαίνει «κακοσμία». Σήμερα οι φράσεις λειτουργούν σαν οιονεί συνώνυμες, επιτατικά.
  • έγινε μπούρμπερη και κουρνιαχτός. Εξαφανίστηκε. Μπούρμπερη, που την είδαμε και παραπάνω, είναι η σκόνη και ειδικά το μπαρούτι, ενώ κουρνιαχτός (από τον κονιορτό) είναι πάλι η σκόνη.
  • ξερός και ρέκαλος. Την έκφραση αυτή τη χρησιμοποιούσε η μακαρίτισσα η πεθερά μου -και, εκτός από τη γυναίκα μου και άλλα μέλη της οικογένειάς της, δεν την έχω ακούσει από κανέναν άλλον ούτε έχω συναντήσει άνθρωπο να την ξέρει (πρέπει να την έχω ξαναγράψει εδώ). Ωστόσο, μπορεί να μην είναι ιδιωτική έκφραση. Τη λέξη ‘ρέκαλος’ επίσης δεν την έχω συναντήσει πουθενά. Η πεθερά μου χρησιμοποιούσε την έκφραση για το φαγητό, π.χ. ξερό και ρέκαλο θα το φας το παστίτσιο; να σου κόψω μια σαλάτα.
  • σημεία και τέρατα. Πράγματα απίστευτα. Η φράση συχνή στην Καινή Διαθήκη για δήλωση υπερφυσικών φαινομένων και θαυμάτων. Τέρας ήταν στη γλώσσα της εποχής κάθε εκπληκτικό ουράνιο φαινόμενο. Σήμερα, που η σημασία της λέξης έχει αλλάξει, η φράση έχει πάρει σαφώς αρνητική χροιά, λέγεται επικριτικά. Κατ’ εξαίρεση, η φράση αυτή ακούγεται και με τη σειρά αντιστραμμένη: τέρατα και σημεία.
  • Σόδομα και Γόμορρα. Συνήθως  με το ρήμα «γίνομαι» (γίναμε, θα γίνουμε), φράση στιγματισμού της έκλυσης των ηθών. Τα Σόδομα και η Γόμορρα ήταν οι δυο πόλεις της Παλαιστίνης που κατέκαυσε ο Θεός επειδή οι κάτοικοί τους ήταν ακόλαστοι -θυμάστε την ιστορία με τον Λωτ και τη γυναίκα του.

Η τελευταία αυτή φράση κάπως διαφέρει αφού έχουμε κύρια ονόματα. Θα σταματήσω εδώ την απαρίθμηση περιμένοντας τη δική σας συμβολή.

Να πω πάντως ότι δεν μας ενδιαφέρει κάθε έκφραση με δύο λέξεις που συνδέονται με το «και», παρά μόνο αν είναι «οιονεί συνώνυμες» και η παράθεσή τους λειτουργεί επιτατικά. Δηλαδή, δεν μας ενδιαφέρει η έκφραση π.χ. «είναι κώλος και βρακί» (ή «κρέας και νύχι») όπου χρειάζονται και οι δύο λέξεις αφού δείχνουμε τη σχέση των δύο προσώπων.

Ιδιαίτερη κατηγορία, που δεν θα μας απασχολήσει, είναι όταν έχουμε εκφράσεις με δυο ρήματα που συνδέονται με το «και» αλλά είναι όχι συνώνυμα παρά αντίθετα: λύνει και δένει, κόβει και ράβει, δίνει και παίρνει κτλ.

Αντίθετα, μπορεί να ανήκουν εδώ οι «αγενείς απαντήσεις», φράσεις που λέμε σε κάποιον που λέει κάτι που δεν μας αρέσει, και που παρηχούν τη λέξη που είπε ο συνομιλητής μας, ένα θέμα που του έχω αφιερώσει ειδικό άρθρο.

Φράσεις όπως μόρα και κασίδα (να σε πιάσει) ή οχιά κι αστρίτης (να σε φάει) ασφαλώς ανήκουν στα «ζευγάρια οιονεί συνωνύμων», με τη συνωνυμία να λειτουργεί επιτατικά, έστω κι αν λέγονται σαν απάντηση, αντίστοιχα, στο «μωρέ» και στο «όχι» του συνομιλητή μας.

Αλλά πολλά είπα, ο λόγος σε σας.

 

Advertisements

335 Σχόλια to “Στάχτη και μπούρμπερη, πομπή και γάνα και άλλα τέτοια ζευγάρια”

  1. Mod said

    Αλί και τρισαλί; Μόνος κι έρημος;
    Καλημέρα

  2. Γιάννης Κουβάτσος said

    Καλημέρα!
    Η Πανάθα φέτος θα είναι φόβος και τρόμος των αντιπάλων του, πάει; Φόβος και τρόμος, λέμε! 💚

  3. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    1: Μπράβο, μόνος κι έρημος.

    2: Το «φοβος και τρόμος» το είχα σκεφτεί και τελικά ξέχασα να το γράψω, ίσως επειδή δεν έχει κλείσει η μεταγραφική περίοδος 🙂

  4. Γιάννης Κουβάτσος said

    Κλαυθμός και οδυρμός στα κανάλια της διαπλοκής;

  5. Γιάννης Ιατρού said

    2 Γ.Κ.
    Η Πανάθα …
    Κοίτα τώρα συνειρμός 🙂

  6. spiral architect said

    Καλημέρα.
    Το «βρόμα και δυσωδία» κυκλοφορεί παραλλαγμένο σαν «βρόμα και λυσωδία». 😀

  7. spiral architect said

    H γιαγιά μου καταριόταν με το «ψόφος και σφαή».
    (απο το σφαγή το τελευταίο)

  8. spiridione said

    Σοκ και δέος

  9. venios said

    Μου φέρθηκε σκαιά και αποτρόπαια…

  10. sarant said

    4 Κι αυτό

    6 Eίναι συχνή παραλλαγή από παρετυμολογία Όπως λέγανε και «λυσεντερία»

    8 Μπράβο, αν και πάει προς τα κλισέ (αλλά γιατί όχι; ) βλ. ύφος και ήθος

  11. Γιάννης Κουβάτσος said

    Ο Ολυμπιακός τρέχει να προλάβει και παίρνει τη σάρα και τη μάρα; 😜

  12. spiral architect said

    Στάχτη και Burberry

  13. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Τζάμπα και βερεσέ… Τζάμπα σημαίνει «δωρεάν» και «βερεσέ» από το verace επί πιστώσει, αλλά το δεύτερο δεν είναι πολύ γνωστό και οι περισσότεροι θεωρούν τις δύο λέξεις συνώνυμες. Εγώ π.χ αν δεν είχα κάνει κάποτε μαθήματα τουρκικών δε θα ήξερα τη διαφορά τους

  14. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Οταν η γιαγιά μου μεγείρευε στις διακοπές και δε μας άερσε το φαγητό απειλούσε ότι δε θα ξαναμαγείρευε. «Από αύριο νηστεία και προσευχή» έλεγε. Εντάξει δεν πληροί όλα τα κριτήρια αλλά τη θυμήθηκα

  15. Πάνος με πεζά said

    Καλημέρα !
    Φρου-φρου κι αρώματα, γιατί υποθέτω ότι το πρώτο είναι ηχοποιημένο από τα παλιά μπουκαλάκια !

  16. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Καλάθια και κοφίνια. Οταν κάποιος λέει συνέχεια «καλά»

  17. ΓιώργοςΜ said

    Σκ@@ κι απόσκ@@, δε μπορώ να σκεφτώ τίποτε…

  18. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Λύπη και καημός

  19. Γαμεί και δέρνει

  20. Πάνος με πεζά said

    Κι ας μην ανοίξουμε και το τραγουδιστικό θέμα «Απ’ της Ζέας το λιμάνι, μέχρι το Πασαλιμάνι»…
    Επίσης υπάρχει η έκφραση «μάγκας και αλάνι», που συνδυάζει συνώνυμα. Στον αντίποδα, το «νηστεία και προσευχή».

  21. Σόδομα και Γόμορρα…μια πονεμένη ιστορία τυφλής εκδίκησης. Ο Σαραμάγκου στο «Κάιν» περιγράφει τον προβληματισμό του Κάιν για τον μίσος που βγάζει ο θεός που τον στιγμάτισε μετά το φόνο του αδερφού του.
    Δόξα και Τιμή πιάνει;

  22. smerdaleos said

    αφού «πομπή» είναι η διαπόμπευση και κατ’ επέκταση ο άνθρωπος που αξίζει τη διαπόμπευση,

    Καλημέρα σε όλους!

    Μία ανάρτηση που σκοπεύω να κάνω προσεχώς είναι η βυζαντινή διαπόμπευση πάνω σε ημίονο.

    Έχω βρει 4-5 περιστατικά στους βυζαντινούς ιστορικούς και το υπερχιλιάχρονο αυτό έθιμο επιβίωνε σε πολλά χωριά μέχρι και το πρώτο μισό του 20ου αιώνα, όταν γινόταν η δημόσια διαπόμπευση κλεφτών και μοιχαλίδων πάνω σε μουλάρι ή γαϊδούρι.

    Μέχρι να κάνω την ανάρτηση σας παραθέτω για ορεκτικό αυτήν την ωραία φωτογραφία:

    http://www.stougiannidis.gr/diapobeysi1.htm

  23. ΑΑ, σοβαρά δεν ήξερες πριν μάθεις τούρκικα τι ακριβώς σημαίνει στα ελληνικά ‘βερεσέ’;

  24. Παναγιώτης Κ. said

    Συμπληρωματική της «μπούρμπερη και κουρνιαχτός» είναι η » στάχτη, αλάτι και κουρνιαχτός».

  25. Πάνος με πεζά said

    Α, ειπωμένο το «νηστεία και προσευχή». Ωραία, το αλλάζω με το «καλός και άγιος», επίσης από τον ίδιο χώρο.

  26. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ντροπή κι αισχύνη.
    Ζόφος και ψόφος.

  27. ΓιώργοςΜ said

    13 αλλά το δεύτερο δεν είναι πολύ γνωστό
    Όχι δα! Ίσα-ίσα, τώρα με την κρίση αναδεικνύονται οι λεπτές διαφορές: Το τζάμπα είναι σπάνιο και ο βερεσές καθημερινός!

  28. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα

    13 τζάμπα και βερεσέ, πολύ καλό παράδειγμα

    14 Πώς, μετράει

    19 Κι αυτό μάλλον

    21 Δόξα και τιμή, βεβαίως

    22 Χτες έβαλε (στο κυριακάτικο άρθρο) το Σπαθόλουρο ένα λινκ προς κείμενο του Βλαχογιάννη το 1932 με θέμα τη διαπόμπευση

    24 Δεν την ήξερα

  29. Πάνος με πεζά said

    «Αητέ και παλληκάρι», που έλεγε και ο Κούρκουλος… 🙂

  30. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Βαριά κι ασήκωτη
    βρωμεί και ζέχνει.

  31. Πάνος με πεζά said

    «Με σφραγίδα και με βούλα» ίσως, όπως και το «τύπος και υπογραμμός». Ας πει ο Νοικοκύρης.

  32. LandS said

    Και Λεβέντης και μ@λ@κ@ς Για εποχές πριν τον Ιούνιο του 12.

  33. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    4.Στο ίδιο μοτίβο
    Θρήνος και καημός
    οδυρμός και θρήνος
    Κοπετός και θρήνος

  34. Θρασύμαχος said

    ούτε γάτα ούτε ζημιά, ούτε ντροπή ούτε διάκριση

  35. Παναγιώτης Κ. said

    @12. 🙂 🙂 🙂
    Αναπληρώνεις τον Γς καλή του ώρα!

  36. Πάνος με πεζά said

    «με πόνο και καημό» ίσως, «ο καημός και το μεράκι μου», «στα όρη, στ’ άγρια βουνά», «σκότος και έρεβος». Και πιο χαρακτηριστικό, «φωτιά και λάβρα».

  37. Corto said

    Πολύ ωραίο άρθρο!

    Το «απορώ κι εξίσταμαι» να πούμε ότι είναι από το αριστουργηματικό «Την ωραιότητα της Παρθενίας σου».

    ρούσα και ξανθιά
    βαρύς κι ασήκωτος
    καλός κ’ αγαθός (με την σημερινή έννοια του καλού)
    θα κάνω και θα ράνω
    πολλά και διάφορα
    μαύρος κι άραχλος (ή άραχνος = σκοτεινός)

  38. 22 Μπορείς να πας κατευθείαν στο λήμμα «πομπή» της Μεγάλης Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας («Πυρσού» ή Δρανδάκη)… κάπου θα την έχει κάποιος θείος (έτσι γίνεται συνήθως). Ακόμα θυμάμαι τι ανατριχιαστική εντύπωση μου είχε κάνει, πιτσιρικά, η περιγραφή του φριχτού τέλους του Ανδρόνικου Κομνηνού. Έχει όμως και όλες τις λεπτομέρειες που θα έψαχνες.

  39. LandS said

    Το «λαλεί και λέει» (το τρίτο, το καλύτερο πουλάκι των Δημοτικών Τραγουδιών)

    Εδώ που τα λέμε πρέπει να είναι σπάνια τα Δημοτικά στα οποία να μη γίνεται χρήση αυτού του σχήματος

  40. Βασιλειαδης Ιωάννης said

    Νομίζω ότι πολλά από τα παραδείγματα που αναφέρθηκαν εμπίπτουν στο λογοτεχνικό σχήμα εν διά δυοιν

  41. Λευτέρης-Δικαίος said

    Εν κρυπτώ και παραβύστω

  42. cyrusmonk said

    Μᾶλλον δὲν ἐμπίπτει στὴν κατηγορία, ἀλλὰ τὸ παραθέτω ἐπειδὴ πρόκειται γιὰ τριπλέττα 🙂
    Κακός, ψυχρὸς κι ἀνάποδος.

    Καλημέρα εἶπα;

  43. Corto said

    κόσμος και ντουνιάς
    τρελός και παλαβός

  44. Πάνος με πεζά said

    To «πλούτη και παλάτια» όπως και το «παλάτια και λεφτά» έχουν περάσει μέσω των τραγουδιών, και ίσως τα λένε κάποιοι.
    Επίσης σε αρκετές ειδήσεις διαβάζαμε «έκλεψαν χρυσαφικά και κοσμήματα«. Θεωρητικώς μπορεί να υπάρχει διάκριση, αλλά μάλλον το ίδιο πράγμα εννοούσε η φράση.

  45. Βασιλειαδης Ιωάννης said

    Νομίζω ότι κάποια από τα παραδείγματα που αναφέρθηκαν εμπίπτουν στο λογοτεχνικό σχήμα εν διά δυοιν

  46. Πάνος με πεζά said

    Και φυσικά είναι κρίμα κι άδικο που δε σκεφτήκαμε τόση ώρα αυτό…

  47. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ρόδο και τριαντάφυλλο.

    Να τονε πάρεις μερακλή
    χάρο να μη φοβάται
    ρόδα και τριαντάφυλλα
    να στρώνεις να κοιμάται

  48. Λευτέρης-Δικαίος said

    Μαύρος κι άραχνος/άραχλος (επίρρ.: μαύρα κι άραχνα/άραχλα)

  49. Δε νομίζω ότι τα ξέρετε καλά:

    Στάχτη και Burberry.
    Βρόμα και λυσσωδία (ένας μακρινός μου θείος το έλεγε)
    Σημεία και κέρατα.
    Απορώ κι εξανίσταμαι.

    Καλημέρα σας!

  50. Πάνος με πεζά said

    «Γιορτές και πανηγύρια», κι επίσης «γάμοι και χαρές».

  51. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Το έρημος και μόνος, αλλιώς:
    έρμη και μοναχή (Ν.Ξυλούρης, Είτανε μια φορά…)

    12/35. Ζωή και κότα, τώρα σκεφτόμουν μ΄αυτό το Γς (ας έχει δύναμη και κουράγιο) που θα έβαζε μια Ζωή και μια πουλάδα από κοντά, ξέρει αυτός!
    -Ξένος πεντάξενος
    -Γάμος και χαρά.
    -Μούδε ήτο μούδε εφάνη, μια έκφραση γι΄αυτούς που φύγανε νωρίς και σα ν΄αποξεχαστήκανε με τον καιρό.

  52. ConspiRaki Theologist said

    «Σέντζελα και μέντζελα». (πληροί και το κριτήριο του Χρηστίδη, και μάλιστα εις διπλούν για μένα)

    Ίσως και «τα σέα και τα μέα».

  53. Λευτέρης-Δικαίος said

    «ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΤΩΝ ΥΠΕΡ ΠΑΤΡΙΔΟΣ ΠΕΣΟΝΤΩΝ ΚΑΙ ΘΑΝΟΝΤΩΝ»: επιγραφή σε μνημείο. Δειτε εδώ: http://l-d-papadeas.blogspot.gr/2010/10/blog-post_28.html

  54. 40, 45: Το οποίο, δεν είναι το ίδιο με το σχήμα του άρθρου.

    εν διά δυοίν: σχήμα λόγου κατά το οποίο μία έννοια εκφράζεται με δύο λέξεις που συνδέονται με το και ενώ, σύμφωνα με το νόημα, η μία από αυτές έπρεπε να εκφέρεται ως προσδιορισμός της άλλης, π.χ.: «Πέρασε ράχες και βουνά» αντί «Πέρασε ράχες βουνών». (ΛΚΝ)

  55. akindynos said

    Η νύχτα βγάζει επίσκοπο κι η αυγή μητροπολίτη (επίκαιρη λόγω αδειών).

  56. Πάνος με πεζά said

    Φυσικά, η σάρα και η μάρα, που βγαίνει και σε τριπλέτα.
    Επίσης, μια που είδα κι ένα ιερατικό από πάνω, η μάνα μου έλεγε «παπάδες και μολάδες και δώδεκ’ αποστόλοι». Στο Ίντερνετ σήμερα δεν το βρίσκω, αλλά σίγουρα υπήρξε παλιά έκφραση.

  57. Καλημέρα.

    Αυτό που επαναλαμβάνεται η λέξη αλλάζοντας το αρχικό σύμφωνο ή ∅ σε μ-, τα σέα μου και τα μέα μου, τζάτζαλα – μάτζαλα (νομίζω είναι της τουρκικής το κόνσεπτ), είναι παρεμφερές φαινόμενο;

  58. Ουπς, αναφέρθηκαν τα σέα και τα μέα (και η σάρα και η μάρα)!

  59. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Δυὸ τραγουδιστικὰ:

    -Τρελλὴ κι ἀλλοπαρμένη.
    -Τρελλή κι ἀδέσποτη.

    Καὶ δυὸ Θερμιώτικὰ:

    -Μαύρη καὶ μουζωμένη.
    -Πῦρ-πυριοῦ νὰ πάει. (κατάρα).

  60. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    23. Μην υπερβάλλουμε. Δεν είπα ότι έμαθα τούρκικα. Ξεκίνησα κάποτε μαθήματα. Ισα ένα δίμηνο

  61. Πάνος με πεζά said

    Διαβόλοι και τριβόλοι…

  62. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Άναψε και κόρωσε
    Μόνος κατάμονος
    Ύστερα κι απόστερα

  63. Πάνος με πεζά said

    Φίλος κι αδερφός.
    Eξώλης και προώλης»
    Δανεικά κι αγύριστα Kάποτε οι δύο όροι είχαν διαφορά, σήμερα μάλλον ταυτοποιούνται…

  64. Corto said

    αυθωρεί και παραχρήμα
    βράχια και κατσάβραχα

  65. Γιάννης Ιατρού said

    60: Ἀρχιμήδη,
    κυκλοφορεί ευρέως ότι τα σταμάτησες γιατί διαπίστωσες ότι δεν είχαν τόνους και πνεύματα 🙂 🙂

  66. tamistas said

    ταπί και ψύχραιμος/η/ο

  67. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    67. Οχι ακριβώς. Τα ήθελα με οθωμανικό……………αλφάβητο

  68. Τσούρης Βασίλειος said

    Ψωμί κι αλάτι
    πίσσα και πούπουλα (για τους χαρτοκλέφτες στο Λούκυ Λουκ))

  69. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    67–>65

  70. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Χαίρετε και αγαλλιάσθε

  71. Θρασύμαχος said

    πράματα και θάματα, σκατά κι απόσκατα

  72. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Όξος και χολή

  73. Αναστό said

    Εγώ πάλι που είμαι λαρτζ τύπος, έχω τριπλό. «Πυρ, γυ(μ)νή και θάλασσα». Δεν είναι συνώνυμες οι λέξεις αλλά όλοι συμφωνούν ότι είναι στοιχεία (ρωτήστε και τον Μπρους τον Γουίλις που πρωταγωνιστούσε και στο πέμπτο). Και ένα ακόμα που πάλι δεν πληροί αλλά μου θυμίζει τον παππού μου που δεν τον καταλάβαινα όταν επικαλούταν τον ακατανόητο (δαίμονα; πνεύμα; στοιχειό;), τον γιαπυριμχθήτο που ποτέ δεν μου εξήγησαν ποιος ήταν.

    Παρεμπιπτόντως οι πλίνθοι περνάνε ή να ψάξω άλλο;

    Καλημέρα!

  74. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Γυαλια-καρφιά
    Κεριά και λιβάνια

  75. Μαριλένα said

    Χμ, 52: Η Λάρισα λέει «τζάτζαλα – μάντζαλα», ή τζίτζιρα-μίτζιρα, φαντάζομαι ότι είναι κάποια παράφραση. Επίσης, κουρνιαχτός κι αντάρα. Τέλος, το Ν. Πήλιο για να κοροϊδέψει συγκεκριμένες περιοχές, έλεγε «Μπιρ και Μπιστινίκα φωτιά και δεκανίκα». Η δεκανίκα ακόμη και σήμερα αδυνατώ να εντοπίσω τι είναι και τι σήμαινε, τα 2 πρώτα είναι το τούρκικο και σλάβικο αντίστοιχα όνομα της Καλλιθέας και της Ξυνοβρυσης

  76. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Θάλασσες και πελάγη

  77. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Βουνά και λαγκάδια. Μη βαράτε ένα ένα μου ΄ρχονται

  78. Πέπε said

    Συγχαρητήρια για το σημερινό άρθρο, Νίκο. Νομίζω ότι είναι από αυτά που θ’ αξίζει να ξαναγραφτούν μετά τον σχολιασμό (που θα φέρει όχι μόνο κι άλλα παραδείγματα αλλά πιθανώς και σχετικές παραπομπές), και να εκδοθούν.

    Εν πομπή και παρατάξει.

    Τα όργανα, τα τούμπανα.
    (Είναι σχεδόν συνώνυμα: και διάλεκτοι υπάρχουν όπου το νταούλι, το τούμπανο, λέγεται «όργανο», και άλλες όπου «τούμπανα» ή «νταούλια» σημαίνει γενικώς τα όργανα.)

    To «θρήνος και κοπετός», που ήθελα να βάλω, βλέπω ότι η Έφη (#33) το ξέρει ανάποδα.

    @39:
    Πράγματι, οι καθιερωμένες εκφράσεις αυτού του τύπου μπορεί να είναι πάμπολλες, αλλά μπροστά σ’ αυτές που χρησιμοποιούνται στα δημοτικά τρ. χωρίς κατά τα άλλα να είναι καθιερωμένες, δεν είναι τίποτε, π.χ.:

    Τι έχεις ΧΧ και κλαις και βαριαναστενάζεις;

    Ωστόσο, το ακραίο παράδειγμα «κι απηλοήθη κι είπε του και λέγει και λαλεί του» δεν είναι, νομίζω, από δημοτικό αλλά από κάποιο επώνυμο βυζαντινό ή πρωτονεοελληνικό έργο.

  79. Πάνος με πεζά said

    Μαλλιά κουβάρια…, και στην ίδια κατηγορία αυγά πουλιά. Οι εκφράσεις αυτές βεβαίως δεν έχουν το χαρακτήρα της επίτασης, αλλά της σύγχυσης. Δηλώνουν όμως παραπλήσια πράγματα, σε αντίθεση με τα αυγά και τα πασχάλια.

  80. ΓιώργοςΜ said

    56 παπάδες και μουλάδες βρήκα μερικά.

  81. Πέπε said

    είδα κι απόειδα

  82. Γιάννης Ιατρού said

    Eξώλης και προώλης
    Από το ρήμα όλλυμι = καταστρέφω, αφανίζω, διαφθείρω

    …π.χ. στη φράση του Δημοσθένη στον λόγο του Υπέρ Κτησιφώντος:
    εἰ δ΄ ἄρ΄ ἔχουσιν ἀνιάτως͵ τούτους μὲν αὐτοὺς καθ΄ ἑαυτοὺς ἐξώλεις καὶ προώλεις ἐν γῇ καὶ θαλάττῃ ποιήσατε
    … αν αυτοί δεν αλλάζουν γνώμη, να τους καταστρέψετε στη στεριά και στη θάλασσα (δηλ. τελείως και ολοκληρωτικά)…

    (λέει για τους οπαδούς του Φιλίππου, καλόντας τους θεούς να τους καταστρέψουν, τώρα αυτό μπορεί να ταιριάξει για όποιο θέλετε … 🙂 Άσε που τον κατηγορήσανε ότι είχε φάει κάτι λεφτά….)

  83. κουτρούφι said

    #20. Ποιο ακριβώς είναι το θέμα με το «Απ’ της Ζέας το λιμάνι, μέχρι το Πασαλιμάνι»;

    Δεν ειναι ακριβώς συνώνυμα και μάλιστα στο σχολείο μαθαίναμε να τα ξεχωρίζουμε. «Αίτια και αφορμές του τάδε πολέμου». Αλλά στη λαϊκή παράδοση το βλέπουμε σε δίστιχα:
    Εσύ είσαι αιτία κι αφορμή που σ’ εκκλησιά δε μπαίνω
    μήτε Βαγγέλιο προσκυνώ, μήτε μεταλαβαίνω

  84. Θρασύμαχος said

    κολοκύθια τούμπανα, άρατα κούρατα κουκιά μαγειρεμένα

  85. Τσούρης Βασίλειος said

    κεριά και λιβάνια
    Μπαρμπαριά και Τούνεζι

  86. Πέπε said

    @59 τέλος:
    στάχτωσ’ τα και μούντζω τα.
    Το ξανάβαλα στο άλλο άρθρο τις προάλλες. Εκεί είχε και σχετική συζήτηση, που έδειχνε ότι κι αυτά είναι συνώνυμα (μουντζώνω = μουντζουρώνω).
    Δωδεκανησιακή έκφραση.
    Και σε καλύμνικη μαντινάδα:
    Σταχτώνω τις μυζήθρες σου, μουζώνω τα τυριά σου
    που θα με κάνεις βόσκισσα να βόσκω γω τ’ αρνιά σου.

  87. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα σχόλια, δεν περίμενα τέτοιαν ανταπόκριση αν και ήξερα ότι τα ζευγάρια είναι πολλά.

    30 Α μπράβο, πολύ καλά και τα δύο

    31 Το δεύτερο έχει και ιστορία για το πώς φτιάχτηκε

    43 Το πρώτο πολύ χαρακτηριστικό. Και: κόσμος και κοσμάκης

    46 🙂

    48 Αυτό το είχα σκεφτεί κι έλεγα ποιος θα το προτείνει.
    Στο παλιό ιντυμήντια υπήρχε ένας χρήστης με το ευρηματικό ψευδώνυμο Μάυρος κι άναρχος

    49: 🙂

    52 Σέντζελα δεν έχω ακούσει, συνήθως τζάντζαλα και μάντζαλα ακούω.

    40-45-54 Σε γενικές γραμμές, είναι άλλο το «εν διά δυοίν» αλλά κάποιες λίγες μπορεί να πεις ότι εντάσσονται εκεί π.χ. κάθε ώρα και στιγμή

    55 Βρε καλώστον!

    57 Ναι, τούρκικη πατέντα είναι

    59 Αυτό με το πυρ-πυριού υπάρχει κι αλλού

    Πολύ ωραίες προσθήκες γενικά, αν και δεν είναι όλες σε αυτό που έχω στο μυαλό μου π.χ. στο πίσσα και πούπουλα απλώς περιγράφεις την τιμωρία που αξίζει στον λεγάμενο.

  88. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Ἀπὸ παλιὰ κάλαντα (τὰ λέγανε στὰ Θερμιὰ τὴ δεκαετία τοῦ ’50):

    «Ἤρχαμε κι ἀπόρχαμε στοῦ φίλου μας τὴν πόρτα…»

  89. Θρασύμαχος said

    Κοσμάς ο Αιτωλός: «θα διευθύνουν τον κόσμο τα άλαλα και τα μπάλαλα»

  90. Παναγιώτης Κ. said

    Μερικές από αυτές τις εκφράσεις που παραθέτουμε εδώ δεν είναι γνωστές στον πολύ κόσμο και κυρίως στη νέα γενιά.Παρόλα αυτά, αξίζει η καταγραφή και επομένως η διάσωσή τους.

    Αλλά και η διατύπωση-διαπίστωση όπου , όταν κυριαρχεί η συγκίνηση στη γλώσσα τότε (ενδεχομένως να) καταλύεται η προτασιακή δόμηση και η σαφώς οριοθετημένες σημασίες, πάρα πολύ εύστοχη!

  91. Πέπε said

    > > χρόνο-καιρό. Κατ’ εξαίρεση χωρίς το «και». Φράση ιδιωματική της Μυτιλήνης, αγνοώ αν λέγεται αλλού, που σημαίνει «διαρκώς, ολοχρονίς».

    Να σχολιάσω και κάτι πέρα από τη σημερινή θεματική μας:

    Απ’ ό,τι καταλαβαίνω, σ’ αυτή τη φράση ο χρόνος και ο καιρός γίνονται συνώνυμα, όχι με την έννοια του καιρού (time), που είναι στάνταρ, αλλά του έτους.
    Συμβαίνει κάτι παρόμοιο και στην Κάρπαθο και την Κάλυμνο (δεν ξέρω αν και αλλού, στα υπόλοιπα 12νησα ή και στην Κρήτη [;;;]), όπου η δική μας φράση «του χρόνου» (δηλ. την επόμενη χρονιά) λέγεται «του καιρού».
    Επιπλέον, η ευχή «και του χρόνου» λέγεται «(κι) από καιρού», όπως και άλλες ευχές, που παρ’ ημίν ξεκινάνε με το «και σ’»: κι απ’ τις χαρές σου, κι απ’ των παιδιών σας, κι απ’ τα (δ)ικά σου κ.ά..

  92. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Βλέπω αυτό το άρθρο να φτάνει μακριά κι απόμερα

  93. cronopiusa said

    Ludebat numero modo hoc modo illoc
    για το Γουσού

    Κράτα ρε φίλε γερά
    κράτα ρε φίλε γερά

    Καλή σας μέρα!

  94. Πάνος με πεζά said

    @ 78 : Επίσης, αν γίνει κάτι τέτοιο, θα πρέπει να εστιάσουμε και στις διαφορές. Π.χ. άλλο ταπεινός, άλλο καταφρονεμένος.

    «Εν χορδαίς και οργάνοις» λέει η Εκκλησία.
    Παρατραβηγμένα θα λέγαμε «με το νι και με το σίγμα», όπως και «με τo σεις και το σας».
    Κάποιοι επίσης ίσως λένε «λάσπη και βόρβορος», κι έχουμε το «πάτσι και πόστα», υπό την έννοια ότι μπορεί να σταθεί και μόνο με το «πάτσι».

  95. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

  96. Spiridione said

    Πήρα τα όρη και τα βουνά. Παλιά είχαν διαφορά, τώρα σύνωνυμα. Από εκκλησιαστική φράση «παν όρος και βουνός ταπεινωθήσεται».
    https://books.google.gr/books?id=a8sGAAAAQAAJ&pg=PA60&dq=%22%CF%84%CE%B1+%CF%8C%CF%81%CE%B7+%CE%BA%CE%B1%CE%B9+%CF%84%CE%B1+%CE%B2%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%AC%22&hl=el&sa=X&ved=0ahUKEwjG9Z7go-vOAhUF6xQKHQ8CAvA4ChDoAQgeMAA#v=onepage&q=%22%CF%84%CE%B1%20%CF%8C%CF%81%CE%B7%20%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CF%84%CE%B1%20%CE%B2%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%AC%22&f=false

  97. Πέπε said

    Στα ρεμπέτικα, πολλά ζεύγη του τύπου:

    μάγκας και νταής
    μάγκας και αλάνι
    φίνος μάγκας
    ντερβίσης κι αλανιάρης
    γυναίκα φίνα ντερμπεντέρισσα

    κι εκτός ρεμπέτικων, φίνος και καραμπουζουκλής

  98. Θρασύμαχος said

    μακριά κι αλάργα

  99. Corto said

    91: Στην Κέρκυρα υπάρχει η πρόποση/ ευχή:
    (Και) του καιρού και πάντα.

  100. Πάνος με πεζά said

    @ 80 : Σωστό, και κοίτα που δεν πήγε το μυαλό μου…

  101. spiral architect said

    Πίτα, σπανακόπιτα, σπανακοτυρόπιτα

  102. Παναγιώτης Κ. said

    Αρές και κατάρες.

  103. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Βροχές και καταιγίδες

  104. @8 Το «σοκ και δέος» δεν είναι απλά γλωσσικό παιχνίδι για επαύξηση του νοήματος, είναι πολεμικό δόγμα που αποτελείται από το συνδυασμό δύο τακτικών, της πρόκλησης ενός αρχικού σοκ το οποίο ενισχύει και εγκαθιδρύει το ζητούμενο δέος απέναντι στον εχθρό.

    Η αίσθηση δέους επιτυγχάνεται με συντριπτική στρατιωτική δύναμη σε συνδυασμό με άλλες τεχνικές όπως προπαγάνδα ενώ το σοκ προκαλείται με στιγμιαία (και σαφώς σκηνοθετημένη) θεαματική επίδειξη ισχύος. Π.χ. οι χειροβομβίδες κρότου-λάμψης είναι ο ορισμός του σοκ. Αν μιλούσαμε για ταινία θρίλερ, δέος είναι η συνολική ατμόσφαιρα της ταινίας ενώ σοκ είναι οι κρίσιμες σκηνές κορύφωσης της αγωνίας.

    Στη γλώσσα βέβαια χρησιμοποιείται πλέον αδιακρίτως απλά για επαύξηση του νοήματος.

    Μεγάλο ενδιαφέρον έχει και η φοβερή σλανγκοπαραλλαγή: http://www.slang.gr/lemma/6449-sok-kai-peos

  105. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    88. Ἀπὸ τὰ ἴδια κάλαντα:
    «…πηγάδια-πετροπήγαδα κι αὐλές μαρμαρωμένες..»

    «Οὗλοι συγκούρβουλοι». Λέγεται σὲ περιπτώσεις ὁλικῆς ἀπώλειας, δηλαδὴ χαθήκανε ὄλοι καὶ δὲν ἔμειναν οὔτε τὰ κούτσουρα (κούρβουλα εἶναι οἱ κορμοὶ τῶν κλημάτων).

  106. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Ανώγια και κατώγια

  107. Spiridione said

    104. Ναι σωστά, η κληρονομιά που μας άφησε ο Μπους.

  108. Παναγιώτης Κ. said

    @101. Αυτά μόνον και μετά…θα καάθεται… 🙂 😦

  109. Πέπε said

    στο αριά και που, το «που» είναι το αρχαίο αόριστο (εγκλιτικό) κάπου; Αν ναι, τότε η φράση σημαίνει αραιά και κάπου, αραιά και κάπου-κάπου, οπότε εμπίπτει κι αυτή εδώ…

  110. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Θεέ και Κύριε τι ξεχάσαμε!

  111. Πάνος με πεζά said

    Και ο μέγας Ζαγοραίος, «στους τάφους και στα μνήματα», δια στόματος άλλου αείμνηστου…
    Φυσικά αυτό είναι συνηθισμένο φαινόμενο για να γεμίσει ο στίχος, π.χ. «στου Χαροκόπου και στην Καλλιθέα».

  112. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    39.>>-Πῦρ-πυριοῦ
    Κάκος κακού (πήγε)

    103.βροχές κι αντάρες ή
    αντάρες και κρυγιότες:
    Θυμήσου χαϊδεμένο μου
    τα κάναμεν αλλότες
    κι εδά μασε πλακώσανε
    αντάρες και κριγιότες

    Μαύρη μαυρίλα (πλάκωσε κλπ)

    Καλά και πάγκαλα περνούμε λέω. Α ρε Γς, λείπεις…

  113. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    110. Κερά και Παναγιά μου! 🙂

  114. Παναγιώτης Κ. said

    Νομίζω ότι ο κατάλογος που έχουμε ανοίξει δύσκολα κλείνει. 🙂

  115. Πάνος με πεζά said

    @ 100 : Πράγματι, ξεχάσαμε αυτό, ενώ γράψαμε την Άρτα και τα Γιάννενα ! 🙂 🙂

  116. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Κλέφτες και λωποδήτες

  117. Παναγιώτης Κ. said

    @111. Μου θύμισες τον αείμνηστο Σάκη Μπουλά που παρόμοια άσματα τα μιμούνταν με πολύ επιτυχία. 😦

  118. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Καθαρά και ξάστερα
    ντρέτα και σταράτα
    ατάκα κι επί τόπου

  119. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Στα βάθη και στα Πέλαγα

  120. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Κεραυνοί κι αστροπελέκια

  121. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Αὐτὰ τά ‘παμε;

    -Κακὴν κακῶς
    -Στὰ καλὰ καθούμενα (Τό ‘χω ἀκούσει «καλὰ καλούμενα» καὶ «καλὰ καλούτσικα»).

  122. 107. Ο Μπους το έκανε mainstream. Σαν πολεμική τεχνική απαντά από τον Σουν Τζου μέχρι τους Ρωμαίους.

  123. spatholouro said

    20/83 (Κουτρούφι)

    Το θέμα νομίζω είναι το εξής:

    Ζέας (λιμάνι) -έτσι ονομαζόταν παλιότερα από πολλούς η «βρωμόλιμνη» ή «λίμνη Ζέας» που βρισκόταν στο βάθος του λιμένος Πειραιώς, η οποία στη συνέχεια προς επέκταση του κεντρικού λιμένος καθαρίσθηκε, εμβαθύνθηκε και είναι έκτοτε γνωστή ως «λιμήν Αλών».

    Ο εν λόγω στίχος (από το τραγούδι «Απ’ της Ζέας το λιμάνι» του Παπαϊωάννου), εάν διαβαστεί χωρίς αυτή τη γνώση, είναι αντιφατικός: δηλ. η βόλτα είναι σα να γίνεται από το…Πασαλιμάνι (Ζέα) μέχρι το…Πασαλιμάνι (Ζέα)…

  124. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    -Σιμά κοντά
    -Κοντά κι απόκοντα
    -Πόρτα φόρα
    -στρατί και μονοπάτι (δρόμο και δρομί, δρόμους και σοκάκια -την αγάπη μου να βρω- Ο Πραματευτής)

    98.
    Αλάργο και μακριά
    Αλάργο είναι και μακριά
    το ρόδο που μυρίζει
    μα η μυρωδιά ντου έρχεται
    και στην καρδιά μ΄ αγγίζει

  125. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    93 Όλοι σκεφτόμαστε τον Γιάννη (Γς)

    95 Κομμάτια και θρύψαλα, τίτλος θεατρικού έργου

    96-98-110 Πολύ καλό παράδειγμα

    104 κε: Πολύ σωστά!

    109 Ναι, αυτό είναι

  126. Πάνος με πεζά said

    @ 123 : Εγώ πάλι έχω διαβάσει ότι το λιμάνι της Ζέας ήταν άλλο μικρό λιμανάκι στη μία πλευρά του μεγάλου κόλπου. Κάτι σαν να πας από του Μιαούλη στου Τζελέπη.

  127. Να σκάσεις και ν’ ανοίξεις.
    Μακριά κι αλάργα

  128. sarant said

    127 Λέμε και: να σκάσεις και να πλαντάξεις

  129. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Συνειρμικά θυμήθηκα τον παρακάτω διάλογο από τους βατράχους του Αριστοφάνους. Δεν ξέρω ποιανού είναι η μετάφραση. Το βρήκα γκουγκλίζοντας:

    ΑΙΣΧΥΛΟΣ
    «Πάνω στον τάφο αυτόν επικαλούμαι τον πατέρα
    να αφουγκραστεί, να ακούσει».
    ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ
    Το ίδιο είναι και το ένα και το άλλο.
    «Αφουγκράζομαι» και «ακούω» είναι το ίδιο.
    Ξεκάθαρα.
    ΔΙΟΝΥΣΟΣ
    Σε πεθαμένο μιλούσε κακούργε!
    Που και τρεις φορές να πεις, πάλι δεν ακούει

  130. raf said

    Νέτα-σκέτα!

  131. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Ξύλα και κούτσουρα

  132. raf said

    Οχιές και άχεντρες!

  133. spatholouro said

    126
    Πού έχεις διαβάσει για τρίτη τοπωνυμία, με τρίτο σημαινόμενο;

  134. cronopiusa said

    «Για πείτε του του Κωνσταντή, του μοσχαναθρεμμένου,
    δε θέλω τον, δε χρήζω τον, δεν καταδέχομαι τον.
    Σαν έρθει η μάνα μ’ απ’ την γης κι ο κύρης μ’ απ’ τον Άδη,
    τα δυο μ’ αδέρφια τα καλά από τον κάτω κόσμο,
    να σπείρουνε τη θάλασσα σιτάρι να καρπίσει,
    χρυσάγανο, χρυσόσταχο και χρυσοκονδυλάτο
    και με τ’ αργυροδρέπανα να μπουν να το θερίσουν
    κι εις τον αφρό της θάλασσας να κάμουνε τ’αλώνι,
    μηδέ και τ’ άχυρο βραχεί μηδέ και το σιτάρι,
    μηδέ την πάχνη τ’ αλωνιού αέρας να την πάρει,
    τότε κι εγώ τον Κωνσταντή θα τόνε πάρω γι άντρα
    και πάλι ναι και πάλι όχι και πάλι σαν μου δόξει».

  135. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    133. Σπαθόλουρο κάτι είχαν ξαναπεί
    https://sarantakos.wordpress.com/2013/10/10/zeia/#comment-189579

  136. Πάνος με πεζά said

    Από τα τραγούδια, κάποτε διακριτά και κάποτε παραπλήσια, Πίκρες και βάσανα, Nτέρτια και καημοί, Σπίτι και γωνιά, Γιορτή και σκόλη , Κρύο και παγωνιά , Μπατίρης και φτωχός , Έχθρα και μίσος κλπ.

  137. giorgos said

    Ανεμομαζώματα , ανεμοσκορπίσματα .

  138. μεγάλος και τρανός
    μωρό παιδί
    γριά Σάρα (δεν ξέρω αν λέγεται γενικά, το λέει πολύ η μητέρα μου για πολύ ηλικιωμένες γυναίκες, από την βιβλική Σάρα)

    Καλημέρα σε όλους! 🙂

  139. sarant said

    136 Α μπράβο

    138 Καλημέρα χαζομπαμπά (ή σου πέρασε; )
    Τη γριά Σάρα δεν την είχα ακούσει

  140. Πάνος με πεζά said

    Kι ένα παλιό που λέγαμε. «Αηδίες και ξεράσματα».

  141. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Βοριάς κι αέρας

  142. Spiridione said

    Νικοκύρη, μερικά θεωρητικά από μια διατριβή για τις παγιωμένες εκφράσεις. Είναι στο κεφάλαιο για τις επαναλήψεις. Πιο πολλές πληροφορίες θα έχει ίσως μια εργασία του Σετάτου «Διλεκτικές και παραπλήσιες μονάδες της ΚΝΕ» (1994).
    Βάζω ένα απόσπασμα από το κεφάλαιο αυτό, που έχει και αρκετά παραδείγματα:
    Ο Τριανταφυλλίδης (1996, § 450) αναφέρει ότι «πολύ συχνές είναι οι παγιωμένες εκφράσεις που γίνονται με την επανάληψη της ίδιας, όμοιας, συνώνυμης ή αντίθετης λέξης, που κάποτε ενώνεται με την πρώτη με τον σύνδεσμο και (κι) ή την πρόθεση για». Παραθέτει αρκετά παραδείγματα όπως: ίσα ίσα, λογής λογής, άκρες μέσες, κ ο υ τ σ ά σ τ ρ α β ά, σ υ χ ν ά π υ κ ν ά, 78 φ α ρ δ ι ά π λ α τ ι ά, χειμώνα καλοκαίρι (ασύνδετοι τύποι), γέννημα και θρέμμα, δανεικά και αγύριστα, ι ε ρ ά και ό σ ι α, φ ό β ο ς κ α ι τ ρ ό μ ο ς, 79, έτσι κι έτσι, φ ω τ ι ά κ α ι λ άβ ρ α, στη χάση και στη φέξη, απ’ έξω κι ανακατωτά, τα παίζει όλα για όλα, είναι/μένει πανί με πανί, τα φέρνει τσίμα τσίμα, πού σε είδα πού σε ξέρω, τον έχει στο σήκω σήκω κάτσε κάτσε, έγινε πατείς με πατώ σε, από στόμα σε στόμα, το πάει λάου λάου, το πάει φιρί φιρί κ.ά.
    78 Ο Ανδριώτης (1941: 54) αναφέρει ότι η σύνδεση των δύο αυτών επιρρημάτων για την επίταση της έννοιάς τους έγινε ήδη στη μεσαιωνική ελληνική, όπως μας δείχνουν τα εξής παραδείγματα: νὰ εἶπες χαχατουρίζουσι, συχνοπυκνογελοῦσι (Βέλθανδρος και Χρυσάντζα, 354), καὶ νὰ πρησθῆς, νὰ ἀγκωθῆς, νὰ συχνοπυκνοκλάνης (Διήγησις παιδιόφραστος των τετραπόδων ζώων, 246). Η συνθετική χρήση τους στα παραπάνω παραδείγματα προϋποθέτει τη συντακτική τους χρήση, όπως σώζεται σήμερα. Ως προς τη σημασία του καθενός, φαίνεται πως το πυκνά είχε συμπέσει σημασιολογικά με το συχνά πριν ζευγαρωθούν. Αυτό δείχνει και η χρησιμοποίηση του ενός αντί του άλλου σε παραλλαγές του ίδιου συνθέτου: συχνά περιστρεφόμενος καὶ βλέπων τὸν κελλάρην/καὶ πυκνογυριζόμενος μὴν νὰ εὓρω κἄν σαυρίδιν (Προδρομικά 3, 203-204). 79 Ο Ανδριώτης (1941: 38) επισημαίνει ότι το ζευγάρωμα των ουσιαστικών φόβος και τρόμος για επίταση της σημασίας τους είναι αρκετά παλιό, όπως φαίνεται από μεσαιωνικά ποιήματα: οὐδέ σὲ λείπει πώποτε ὁ φόβος καὶ ὁ τρόμος (∆ιήγησις παιδιόφραστος των τετραπόδων ζώων, 248), ’ς τὸ ζύγι νὰ καμπανιστοῦ μὲ φόβου και μὲ τρόμου (Ερωτόκριτος, ∆ 1351).

    Οι λέξεις αυτών των παγιωμένων εκφράσεων μπορεί να συνδέονται και σε επίπεδο σημαίνοντος, λόγω ομοιοκαταληξίας ή παρήχησης, π.χ. είμαστε μέλι γάλα, φ ω ς φ α ν ά ρ ι , τα ’κανε γυαλιά καρφιά (Αναστασιάδη-Συμεωνίδη & Ευθυμίου, 2006:
    61). Αρκετά από τα παραδείγματα αυτά ανήκουν στα δίλεκτα ή αλλιώς δίδυμους
    τύπους ή φρασεολογικά λεξικά ζευγάρια. Πρόκειται για παγιωμένες εκφράσεις που
    αποτελούνται από δύο (σπάνια τρία) λεξήματα της ίδιας κατηγορίας λέξεων, π.χ.
    κακά, ψυχρά κι ανάποδα, άρες, μάρες, κουκουνάρες, ησυχία, τάξις και ασφάλεια.
    Συνδέονται μεταξύ τους με συμπλεκτικούς συνδέσμους ή προθέσεις και παρουσιάζουν μια σημασιολογική σχέση, που είναι συνωνυμική ή αντωνυμική. Ακόμη μπορούν να αναλάβουν τη λειτουργία της κατηγορίας λέξεων από τις οποίες αποτελούνται (Συμεωνίδης, 2000: 66). Η κύρια αποστολή των λεξιλογικών ζευγαριών, που υπάρχουν σε πολλές γλώσσες, είναι να δίνουν έμφαση. Ο Σετάτος (1994β: 188) σημειώνει ότι τα δίλεκτα δηλώνουν πέρα από την έμφαση και άλλες σχέσεις όπως το επιπλέον (π.χ. κόσμος και κοσμάκης), το επακόλουθο (π.χ. Γιάννης κερνά και Γιάννης πίνει), συμπληρώνουν το νόημα (π.χ. κατά μάνα κατά κύρη), κτλ. Στην περίπτωση του μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα έχουμε αντίθεση και συνωνυμία, ενώ στο οι πρώτοι έσονται έσχατοι και οι έσχατοι πρώτοι εκτός από αντίθεση έχουμε και χιαστό. Πολλές φορές έχουμε και μεταγλωσσική χρήση της γλώσσας (παικτική, λαϊκή ετυμολογία κτλ.) π.χ. δυο χαρές και τρεις τρομάρες, εν τω άμα και το θάμα, ή τιμάρι ή τομάρι, τι ξέρω και ξερό σου!, ποτέ των ποτών!, είναι Δούναβης και λαβύρινθος! (< δούναι και λαβείν), με το σεις και με το σας (Σετάτος, 1994β: 176).
    … Άλλα παραδείγματα: επίθετα φοβερός και τρομερός, σώος και αβλαβής, εξώλης και προώλης, Επίρρήματα: δεν είμαστε ίσα κι όμοια … Αντωνυμίες: ένας κι ένας, όλα κι όλα..
    Ο Fleischer (1982: 22) ονομάζει «συνδετική σύνδεση» (kopulative Verbindung) το ζευγάρι λέξεων όπου συνδέονται είτε συνώνυμα είτε αντώνυμα. Συνώνυμα έχουμε στα ακόλουθα παραδείγματα: χρόνια και ζαμάνια, μια φορά κι έναν καιρό, καθαρά και ξάστερα, αχ και βαχ, μη στάξει και μη βρέξει, είπα και ελάλησα, δεν είμαστε ίσα κι όμοια, απειλεί θεούς και δαίμονες, ουαί και αλίμονό σου, άδηλα και κρύφια.
    … Επίσης οι επαναλήψεις με υποκοριστικά: το ψωμί ψωμάκι, το βιολί βιολάκι.
    http://ikee.lib.auth.gr/record/122618/files/CHIOTI.pdf

  143. sarant said

    142 Α μπράβο, αυτό ήθελα -αν το ήξερα δεν θα έγραφα το άρθρο 😉

    Μου φαίνεται ενδιαφέρον αυτό του Φλάισερ, το πιο κοντινό σε ό,τι έχω στο μυαλό μου, αν κρίνω από τα παραδείγματα.
    Και η πλάκα είναι πως αυτή τη διατριβή την έχω κοιτάξει.

  144. sarant said

    Ή μάλλον μόνο η ονομασία είναι από τον Φλάισερ, τα παραδείγματα είναι από τον Σετάτο:
    «Διλεκτικές και παραπλήσιες μονάδες της ΚΝΕ». «Γλωσσολογικές μελέτες». Επιστημονική επετηρίδα της φιλοσοφικής σχολής. Περίοδος Β΄- Τεύχος τμήματος φιλολογίας Α.Π.Θ. Παράρτημα 4, 187-201.

    Το έχει κανείς αυτό;

  145. Πάνος με πεζά said

    Μου αρέσει η αναφορά «ΚΝΕ», αβασάνιστα, πάντως ! 🙂

  146. Γιάννης Κουβάτσος said

    Πάτσι και πόστα;

  147. gpoint said

    # 2

    το μόνο που μούρχεται…Πανάθα και βαζελίνη !!

  148. Triant said

    Χύμα και τσουβαλάτα;

  149. @139: Γιατί περνάει ποτέ το χαζομπαμπαλίκι; 🙂

    Εμείς το «γριά Σάρα» το λέμε πολύ πάντως στην οικογένεια, ίσως να λέγεται γενικότερα στην Χίο απ’όπου είναι η μαμά, δεν ξέρω. Δεν το έχω ακούσει πάντως από άλλους, εκτός οικογένειας 🙂

  150. gpoint said

    Εγώ το ξέρω σαν καιροί και ζαμάνια

    μερικά ακόμα

    σκέφτομαι και λέω του εαυτού μου

    καρφιά και βελόνια

    ντερμπεντέρηςκαι καραμπουζουκλής

    από πάπου προς πάπου

    Ελλην και Γραικός

  151. LandS said

    145 Πράγματι.
    Ενώ έχουμε Ελληνιστική Κοινή (ε, έχουμε, δεν έχουμε; ) γιατί να μην έχουμε Νεοελληνική Κοινή (ΝΕΚ) ;

  152. Πάνος με πεζά said

    Χριστός κι Απόστολος
    Ούτε γράμμα ούτε γραφή

  153. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Ούτε πουλί πετούμενο

  154. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Πύργοι και παλάτια
    Λεφτά και λούσα

  155. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Έξω στη μπόρα και τ’αγιάζι

  156. Κάτω στο γιαλό, κάτω στο περιγιάλι

    και λίγη ποίηση

  157. Alexis said

    Θεέ και Κύριε!
    Τώρα που τα ‘πατε όλα εγώ τι να προσθέσω;

  158. Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι σε παρόμοια σχήματα η βραχύτερη λέξη κατά κανόνα προηγείται της μακρύτερης. Το φαινόμενο αυτό εμπίπτει στον λεγόμενο «4ο νόμο του Μπεχάγκελ», τον νόμο των αυξανομένων όρων (Gesetz der wachsenden Glieder) που διατυπώθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα από τον Γερμανό γλωσσολόγο Otto Behaghel. Παρεμπιπτόντως, ενώ ο όρος εν δια δυοίν όπως σωστά επισήμανε και ο Stazybo Horn στο 54 περιγράφει κάτι διαφορετικό από το σχήμα του άρθρου, στα Γερμανικά είναι ακριβώς αυτός που ταιριάζει για την περίσταση: Hendiadyoin, ένα ευρύτατα διαδεδομένο, πλούσια μαρτυρημένο φαινόμενο. Οι τρίδυμοι τύποι (Drillingsformeln) είναι λιγότερο συχνοί με χαρακτηριστικότερο ίσως παράδειγμα τον πρώτο στίχο της δεύτερης στροφής του γερμανικού εθνικού ύμνου («Einigkeit und Recht und Freiheit»), ο οποίος, βέβαια, για την ακρίβεια είναι πολυσύνδετο.

  159. Alexis said

    #156: Έξοχο!!! 😀 😀 😀

  160. τελεία και παύλα

  161. Πάνος με πεζά said

    To «τελεία και παύλα» είναι στην κατηγορία των αλληλοσυμπληρούμενων, π.χ. «χαρτί και καλαμάρι», «κώλος και βρακί» κλπ.

  162. Πάνος με πεζά said

    Κι ας μην είμαι τόσο αυστηρός, το «τελεία και παύλα», μιας που μπορεί να ειπωθεί και μόνο με «τελεία !», λειτουργεί επιτατικά.

  163. Γιατί, δεν επιτείνει τη σημασία του τέλους στην τελεία; Αμέτι μουχαμέτι να με βγάλεις λάθος; 🙂

  164. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    150α
    Ζαμάνια το χα να σε δω
    καιρούς να σ΄ανταμώσω
    κι αγρίεψές μου σαν πουλί
    και πως θα σε μερώσω

  165. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    162/163
    Κόμμα τελεία περισπωμένη 🙂
    (είτανε τρεις αδελφωμένοι)

    Χίλια μύρια (κύματα)
    άλογα και παράλογα
    σύρε ξέσυρε
    Ο θεός του θεού

  166. C_B said

    οπωροκηπευτικά; Τα περισσότερα κηπευτικά είναι οπώρα

  167. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    145 Οι γλωσσολόγοι μόνο 🙂

    148 Ακριβώς, πολύ καλό παράδειγμα

    158 Α, ευχαριστώ για την ορολογία

    160-1 Οριακό είναι. Διαφέρει μεν αλλά…

    162-3 Ακριβώς

  168. Γιάννης said

    Καλημέρα κι απ’ τα Εμιράτα!
    Η λέξη «ζαμάνι» είναι και αραβική λέξη με την ίδια έννοια (του παρελθόντος χρόνου).
    Επίσης (σαν μαθητής της βυζαντινής μουσικής) να πω ότι λέμε «θεοτοκίον» και όχι «θεοτόκιον», αν μπορείτε να το σχολιάσετε.
    (Λύστε μου μια απορία επίσης: Όταν αναφέρεστε σε σχόλια, βάζετε τον αριθμό του σχολίου, όμως εγώ στο τηλέφωνο δεν βλέπω αριθμούς. Υπάρχει λύση;)

  169. Spiridione said

    Νίκο, το ξερό και ρέκαλο έχω την αίσθηση ότι το έχω ακούσει, αλλά δεν είμαι καθόλου σίγουρος.
    Τέλος πάντων, η μόνη αναφορά στο ιντερνέτι είναι από μία σχολική σελίδα της Ηλείας που έχει γλωσσάρι ιδιωματικών λέξεων της περιοχής: ρέκαλο = αδύνατο, γερασμένο. Μήπως η πεθερά σου είχε σχέση με τ’ Άγια Χώματα;
    http://lyk-varth.ilei.sch.gr/wp-content/uploads/2015/11/project-lykvarth-2011-iliaki-dialektos.pdf

  170. cronopiusa said

  171. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Περί ανέμων και υδάτων Οριακούλι

  172. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Γιάννης Γιαννάκης -πάλι στο Γς πάει ο νους.
    Παίξε γέλασε
    Πέρα περού (ή πέρου περού)

    θηρίο ανήμερο/κακός χαμός- εμπίπτουν; και ναι και όχι 🙂

    153. το πουλί πετούμενο μου θύμισε το
    άνθρωπος γεννημένος (κανένας), που λέμε κάτω.

  173. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Μια φορά κι έναν καιρό…

  174. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Κι ένα ρατσιστοχουντοβελοπουλικό: τσεκούρι και φωτιά

  175. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Χάνει η μάνα του παιδί και το παιδί τη μάνα

  176. Σουμέλα said

    άστα βράστα

  177. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    169. ρέκαλο … Άγια Χώματα
    Ρέκαλο δεν ξέρω στην Κρήτη.Ίσως Θεσσαλία,σαν κάτι να μου θυμίζει. Ξερό κι απόξερο,ναι.
    Στ΄ Άγια Χώματα λέμε ξέκαλο και δεν ξέρεις πόσες φορές μου ήρθε να το γράψω: Καλό και ξέκαλο (καλό και άγιο).
    Κι απ το κάλλος, ξεκαλλένω:
    «Φαίνεται πως εξεκουράστηκε κι εξεκάλληνε στην Αθήνα», ομόρφηνε.

  178. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    176 . και χέστα κι άστα 🙂 σόρι
    Κόψε δέσε
    Σουρ΄τα φερ΄τα

  179. ΓιώργοςΜ said

    174 Νόμιζα πως ήταν του Κολοκοτρώνη αυτό, «φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους», θυμάμαι λάθος;

  180. Σουμέλα said

    καλή ζωή, κακή διαθήκη
    γης μαδιάμ
    ανεμομαζώματα διαβολοσκορπίσματα
    κλάφτα Χαράλαμπε

  181. Πάνος με πεζά said

    @ 163 : Όχι, αυτό είπα. Εφόσον στέκεται και μόνο του (Δε θα ανεχτώ άλλες διορθώσεις – τελεία !), είναι σίγουρα επιτατική η παύλα.

  182. Παναγιώτης Κ. said

    Αν αρχίσουμε να μιλάμε για ψ υ χ ή, για «κ α ρ δ ι ά», για ν ο υ, για δ ι ά ν ο ι α και δεν ξέρω πόσα ακόμα κυριολεκτικώς μπλέκονται στον λόγο νομίζετε ότι θα βγάλουμε άκρη;

  183. κουτρούφι said

    #172.
    Εφη, το «πέρα περού» ή το «περού περού» είναι Κρητική έκφραση ή είναι καινούρια;
    Ευχαριστώ

  184. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Φλισκούνι και φασκόμηλο
    αρισμαρί και δυόσμο
    βασιλικό και δίκταμο
    τον ήθελα τον κόσμο

  185. Πάνος με πεζά said

    Τρεχα γύρευε και πάντα ρώτα.

  186. Πάνος με πεζά said

    Πάντως στον πολιτικό λόγο, υπάρχουν άπειρες κλισεδούρες με επανάληψη του ίδιου νοήματος. Π.χ. :

    – Εγώ τέτοιες απόψεις ούτε τις ενστερνίζομαι, ούτε τις υιοθετώ.
    – Δε θέλω ούτε να τάξω ούτε να υποσχεθώ.
    – Δεν έχω σχέση με αυτό και δεν με αφορά.
    κλπ.

  187. Φτεράααααααααα και πίπουλα!

  188. Θρασύμαχος said

  189. Τσούρης Βασίλειος said

    αίμα κι όμπυο (πύον) βγάζει η πληγή
    μάστορας και κάλφας (εκείνος που κάνει τις δουλειές μόνος του).

  190. Pedis said

    Το «πάρε-δώσε» το είπατε;

    Το «ντροπή και ξεφτίλα»;

  191. Ποντικαρέος said

    @153 Νομίζω ότι το «ούτε πουλί πετούμενο (να μη βρεθεί μπροστά σου)» όπως το λέει το δημώδες άσμα δεν επαναλαμβάνει τη ίδια έννοια αλλά αντιδιαστέλλει το πουλί που μπορεί να κάθεται στο έδαφος (ή στη θάλασσα) και κατά συνέπεια να γίνει εμπόδιο σε ένα διαβάτη/ταξιδευτή με το πουλί που πετάει και δεν μπορεί να γίνει εμπόδιο. Εκτός αν το έχω καταλάβει λάθος.

  192. spatholouro said

    133/135 (Έφη-Έφη)

    Ευχαριστώ, ενδιαφέρουσα συζήτηση και για το τοπωνύμιο «Ζέα»

    Το ζήτημα με τον λιμένα Αλών, που λεγόταν παλιά από πολλούς και λιμένας Ζέας, έχει από χρόνια πολλά διευκρινιστεί ότι δεν έχει καμμία σχέση με τον λιμενίσκο Ζέας (=Πασαλιμάνι). Οπότε, στο τραγούδι του Παπαϊωάννου, η βόλτα είναι από τον λιμένα Αλών προς το Πασαλιμάνι.

    Η παρεξήγηση που μπερδεύει πολύ κόσμο γεννιέται από τη δεκαετία του 1960 και μετά, όταν καταστρέφεται στην κυριολεξία ο όρμος Φρεαττύδας (καλά που πρόλαβε και πέθανε ο Πορφύρας!) προκειμένου να δημιουργηθεί αυτό που λέγεται «Μαρίνα Ζέας».

    Αλλά το 1946, που τραγουδεί τη συγκεκριμένη βόλτα ο Παπαϊωάννου, «Μαρίνα Ζέας» δεν υπήρχε…

  193. Πάνος με πεζά said

    Λιμήν Αλών δεν είναι το κεντρικό λιμάνι του Πειραιά; (και μάλιστα το μέσα-μέσα του;)

  194. spatholouro said

    193
    Εδώ μας τα λέει όμορφα:
    http://mlp-blo-g-spot.blogspot.gr/2015/10/Alai.html

  195. Γιάννης Ιατρού said

    156: Ρε σκύλε αργά ξύπνησες σήμερα 🙂 🙂

  196. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    183.Κουτρούφι ναι, παλιά και τρίπαλια 🙂 μπορεί . Και οι γονείς και η γιαγιά το έλεγε : Ως πέρου (ή πέρα) περού, (όι ως περού-περού), ως την άκρη των ακριώ.»Καλησπέρα, πέρα ως πέρα, ως πέρου περού κι ακόμη πέρα.» Θραύσματα μνήμης από την καθημερινότητα στα παιδικάτα.

    Άσχετο: σήμερα άκουσα την προστακτική μάχου (να μάχεσαι) ,όπως το κάθου που είχαμε πει σε άλλο νήμα αλλά και προχτές κάποιο παρόμοιο (ποιο; – το άλτσι μου μέσα!)

    192. Ιδέα δεν έχω για τη Ζέα αλλά έχω ξαδέλφη Μαρίνα στη Ζέα. Αλήθεια 🙂

  197. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    168 Καλώς ήρθες, αγαπητέ εμίρη! Στον Μπαμπινιώτη, που έχει έφεση στα εκκλησιαστικά, βλέπω «θεοτόκιο και θεοτοκίο». Ο τύπος «θεοτοκίο» με παραξενεύει.

    169 Α γεια σου, ο πρώτος που βρίσκει ίχνος του ρέκαλου. Ταιριάζει το ζαρωμένος. Η πεθερά όχι, από το νομό Θεσσαλονίκης ήταν, γηγενής.

    172 Μάλλον όχι αφού επίθετο και ουσιαστικό

    196 Προχτές είχαμε (στον Λασκαράτο) ένα «χάρου» = να χαίρεσαι.

  198. Θρασύμαχος said

    ##196-197: υπάρχει και το «ντράπου, τις προγόνοι ντράπου!» στη Μπαλάντα του Κυρ-Μέντιου (Βάρναλης)

  199. Πάνος με πεζά said

    Ρέστος και ταπί. Βεβαίως και το «ρέστος» ξεκινάει από το «μόνος», αλλά χρησιμοποιείται και για τον χωρίς χρήματα.

  200. 195

    Κι ακόμα δεν έχω τελειώσει τον καϊφέ μου

  201. Πάνος με πεζά said

    Ντρέψου εσύ, ρε ! που είχε ακουστεί σε μια εκπομπή.
    Το «ντράπου» βεβαίως το ξέρουμε και από αλλού : «Ντράπου τον έναν, ντράπου τον άλλον, παιδί με τον άντρα μου δεν έκανα…»

  202. Πέπε said

    189:
    Ο μάστορας με τον κάλφα δεν είναι συνώνυμα. Αναλόγως του συμφραζομένου μπορεί να είναι έως και αντίθετα: ο μάστορας κατέχει την τέχνη, είναι αφεντικό, και τη διδάσκει κιόλας. Ο κάλφας είναι μαθητευόμενος (τσιράκι), και υπάλληλος. Άρα όταν η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από το πόσο ξέρει ο καθένας ή γύρω από το εργασιακό τους καθεστώς, είναι αντίθετα.

    «Μάστορας και κάλφας» είναι ο ακραία επαρκής, που δεν έχει ανάγκη ούτε να τον διευθύνουν (είναι μάστορας) ούτε να τον βοηθήσουν (είναι και κάλφας), σαν να λέγαμε «και στρατηγός και στρατιώτης», ή σαν την καλή νοικοκυρά που ‘ναι δούλα και κυρά (αν και δεν καταλαβαίνω ακριβώς τι σημαίνει αυτό…).

  203. Γιάννης Ιατρού said

    200: Μπα .. κάτι θα σκάρωσες πάλι.και κρύβεσαι… 🙂

  204. spatholouro said

    168/197
    Θεοτόκιον/θεοτοκίον

    Και τα δύο βλέπω να παίζουν, αλλά εδώ θεωρεί ορθότερο το «θεοτόκιον»:

    https://books.google.gr/books?id=v5CV_-6BGFgC&pg=PT533&dq=%22%CE%B8%CE%B5%CE%BF%CF%84%CF%8C%CE%BA%CE%B9%CE%BF%CE%BD%22&hl=el&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=%22%CE%B8%CE%B5%CE%BF%CF%84%CF%8C%CE%BA%CE%B9%CE%BF%CE%BD%22&f=false

  205. Πάνος με πεζά said

    Υπάρχει και κάποια έκφραση που περιλαμβάνει το πετσί και το λουρί. Δεν τη βρίσκω πρόχειρη, για να δούμε αν πετσί εννοεί το ανθρώπινο ή το ζωϊκό δέρμα.

  206. 203

    Δεν μπορώ να κρυφτώ εύκολα, με ξέρεις. Αλλά κάνω ό,τι μπορώ…

  207. 205

    Υπάρχει και μια παλιομοδίτικη έκφραση που χρησιμοποιούσε το ΚΚΕ για να δείξει πως το κόμμα είναι αδιαχώριστο από το λαό, όπως το κρέας με το νύχι αλλά μάλλον δεν έπιασε… μπλιάχ!!!!

  208. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    197δ Μόλις προχτές 😦

    205. Ναι! Πετσί κορδόνι
    Μέτρα και σταθμά πάει;

  209. Πάνος με πεζά said

    Μουσικό ιντερμέτζο, με το «Δημοπρατήριο και γιουσουρούμι», κατά κόσμον «Εντάξει», του 1949.

  210. Πάνος με πεζά said

    Και «σειρί κορδόνι»…

  211. κουτρούφι said

    #192,
    Να προσθέσω ότι και όσοι ζήσαν(μ)ε στην περιοχή αυτή του Πειραιώς από το 70, χοντρικά, και μετά (είτε γεννήθηκαν, είτε μετακόμισαν) ως Ζέα καταλαβαίνουν την πιο πρόσφατα διαμορφωμένη Μαρίνα στη Φρεαττύδα (Μαρίνα Ζέας) ενώ έχει ξεχαστεί η ονομασία Ζέα για το λιμάνι του Πειραιά που πιάνει (αν δεν κάνω λάθος) την περιοχή Άγιος Διονύσης – Ηλεκτρικός. Στην παλιά Ζέα αναφέρεται και το τραγούδι του Γενίτσαρη «Γεια σου Περαία Αθάνατε» (1956) όπου λέει σε ένα σημείο
    «στη Ζέα, στα Λιπάσματα
    και στα γνωστά Ταμπούρια»
    Εδώ δεν μπορεί να εννοεί το νέο τμήμα του Πασαλιμανιού.
    Αλήθεια, ο κ. Σαραντάκος που κατέβαινε στον Πειραιά στην Ιωνίδειο πώς ονομάτιζε (αν πήγαινε καθόλου) την περιοχή αυτή στη Μαρίνα της Φρεαττύδας;
    #196,
    Έφη ευχαριστώ,
    Πρόσφατα το συνάντησα σε ένα κείμενο με Σιφνέικη ντοπιολαλιά. Δεν θυμόμουν να το είχα ξανακούσει και επειδή ο συγγραφέας είναι σχετικά νέος δεν ήξερα μήπως είναι καμιά έκφραση slang της σημερινής νεολαίας ή αν το είχε ακούσει από τη γιαγιά ή τον παππού του. Οπότε είναι παλαιή και, φαίνεται, υπήρχε και στη Σίφνο. Απλά, εγώ δεν είχε τύχει να την ακούσω.

  212. daeman said

    @15:

    Το φρου-φρου είναι ηχομιμητικό, αλλά από το θρόισμα των φορεμάτων:

    φρου φρου το [frú frú] Ο (άκλ.) : (προφ.) ο ήχος που παράγει το φόρεμα γυναικών που βρίσκονται σε κίνηση, κυρίως στην έκφραση (όλο) ~ κι αρώματα, για ντύσιμο υπερβολικά στολισμένο, εντυπωσιακό. || (επέκτ.) για λόγια ή ενέργειες εντυπωσιασμού, χωρίς ουσιαστικό περιεχόμενο.
    [λόγ. < γαλλ. frou-frou (ηχομιμ.)]

    (http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq="φρου+φρου"&dq=)

    βλ. επίσης:
    φρουφρού = rustle , swish | frills (http://lexilogia.gr/forum/showthread.php?8806-φρουφρού-rustle-swish-frills)

    φρουφρού χωρίς αρώματα (http://lexilogia.gr/forum/showthread.php?13573-φρουφρού-χωρίς-αρώματα)

  213. Πάνος με πεζά said

    A μάλιστα ! Εγώ όπως καταλάβατε, φανταζόμουν αυτό το vintage μπουκαλάκι.

  214. Πάνος με πεζά said

    (σε φυσικό μέγεθος) 🙂

  215. daeman said

    @ 210:

    Συγγνώμη, Πάνο, που γίνομαι πεζός και πέφτω πάλι πάνω σου :-), αλλά η φράση είναι «σερί κορδόνι» από το τουρκικό σερί (στη σειρά) σε συνδυασμό με το κορδόνι (πιθανόν με την παλιά σημασία του στο όχι αμερικάνικο μπιλιάρδο: εκεί, όταν συμπλήρωνε κάποιος τη σειρά των χαντρών που μετρούσαν τους πόντους στη ράβδο, όπως στα παλιά αριθμητήρια, λέγαμε ότι «έκλεισε κορδόνι», ίσως επειδή τα πιο παλιά δεν είχαν ράβδο, αλλά κορδόνι).

    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=σερί&dq=

    http://www.slang.gr/lemma/6865-galliko

  216. daeman said

    213:

    Τώρα κατάλαβα. 🙂 Αυτό το λένε μερικοί «φσιν φσον» ή «φσον φσον», προφανώς από τον ήχο και το σιφόν.

  217. Πάνος με πεζά said

    Α, νόμιζα ότι ήταν κάποιας μορφής κομμένο «σειρήτι».

  218. daeman said

    Πάντως υπάρχει και λημματογραφημένο μάλιστα στο ΛΚΝ η φράση «σκοινί κορδόνι» που νομίζω ότι πάει εδώ, κι ας μην έχει το συνδετικό «και»

    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=κορδόνι&dq=

  219. Πάνος με πεζά said

    Χμμμ…Τώρα μπήκα σε σκέψη : υπάρχει η παραλλαγή «σειρί-κορδόνι» ή από το μυαλό μου το έβγαλα; Το «σκοινί -κορδόνι» σίγουρα είναι το συχνότερο.

  220. Ιάκωβος said

    Μούντζες και στρούντζες.

    Τύφλες και μούντζες

    Ο Μοριάς έχει πολλά τέτοια.

    Ξερό και δράπανο

    Μόρα και κασίδα ( μάλλον δεν ψάχνουμε σαν αυτό, είναι δύο διαφορετικές αλληλοσυμπληρωνόμενες λέξεις, όπως πολλά που έχουν αναφερθεί εδώ).

    Σαν το ρέκαλο υπάρχει το μπρίσκαλο, που σημαίνει το ξερό, το άγουρο. Όταν τα αχλάδια δεν έχουν ωριμάσει λέμε, είναι μπρίσκαλα.

  221. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    195 Ρε σκύλε αργά ξύπνησες σήμερα
    και 206 Σκυλαράξιον;τώρα θα δεις… 🙂

    210. και «πετσί μπαιγνίδι» το βρήκες λέγαμε.

    211.τέλος. Α΄αυτό είναι ωραίο! γιατί ξέρεις,κάποιες φορές ταλαντεύομαι επειδή με τις μετέπειτα επιρροές και τα χρόνια που πέρασαν, λέω μπορεί να μπερδεύομαι.Φέρνω και ξαναφέρνω στη μνήμη τις σκηνές και τις λαλιές για να σιγουρεύομαι. Διαπιστώνω ότι κι ο πατέρας μου,πάνω από 90, με καλή νοητική κατάσταση, έχει ξεχάσει πολλά.Μάλλον όχι λόγω ηλικίας ,αλλά κυρίως από τη συνάφεια με αλλομερίτες και την τηλεόραση και βέβαια από την αχρησία καθώς έχει και πεθάνει η μάνα μου πάνω από τρία χρόνια τώρα.
    Λέγαμε και αποσπερού το αποσπέρα (αποβραδίς)

  222. Πάνος με πεζά said

    Και «σκοινι-γαϊτάνι» δεν υπάρχει;

  223. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Αναντάμ παπαντάμ

    κόψε θέσε: «Είδα το μικιό, κόψε θέσε ο παππούς του ο Μαρουλοκωσταντής»

  224. Spiridione said

    215. Συγνώμη, το σερί απ’ τα γαλλικά δεν είναι;
    Σχοινί κορδόνι το ξέρω κι εγώ – και σε τραγούδι του Άσιμου.

  225. Ιάκωβος said

    Τελευταία μπαίνω βιαστικά εδώ,αλλά κατάλαβα ότι κάτι συμβαίνει με τον Γς.
    Τι;

  226. 225

    https://sarantakos.wordpress.com/2016/08/27/meze-234/#comment-379106

    😦

  227. Ιάκωβος said

    226, Αμαν.Μακάρι να πάνε όλα καλά. Κουράγιο, Γς.

  228. ΣΠ said

    Τα έχετε πει σχεδόν όλα. Τα μόνα που μπόρεσα να σκεφτώ:
    Νικητής και τροπαιούχος (το έλεγε ο πατέρας μου όταν με κέρδιζε στο τάβλι).
    Αγάπες και λουλούδια.
    Και για τα Σόδομα και Γόμορα να βάλουμε το βίντεο:

  229. Μπαφέρω said

    Tα σχόλια δω μέσα ρίχνονται σούρδουλα μούρδουλα,( κοινώς, ανακατωμένος ο ερχόμενος) και αυτός ο Νικο-κύρης, από μυαλά… όρτσα μου πόρτσα μου, κοινώς ό,τι θυμάμαι χαίρεται και μας θυμίζει!
    😉

  230. Triant said

    @223
    Το αναντάμ παπαντάμ περιέργως σημαίνει κάτι πολύ συγκεκριμένο. Είναι στα τουρκικά ‘από μάνα και από πατέρα’ (anadan babadan). Αλλά μάλλον το ξέρεις…

  231. Spiridione said

    Και τα πάντα όλα του Αλέφα βέβαια 🙂

  232. @226: Ωχ κουράγιο Γς, όλα καλά να πάνε!

  233. Πάνος με πεζά said

    H πλάκα είναι ότι πολύ (δεκαετίες) πριν από τον Αλέφαντο, εγώ άκουγα τη φράση «Όλα τα πάντα»…

  234. Παναγιώτης Κ. said

    Το παραδοσιακό τραγούδι με τίτλο «Τα κεριά τα σπαρματσέτα»

  235. Τσούρης Βασίλειος said

    ξίκι και πάστρα

  236. Θρασύμαχος said

    Αλλά και σε ενικό αριθμό «γυαλί-καρφί» http://www.stixoi.info/stixoi.php?info=Lyrics&act=details&song_id=4809

  237. ΣΠ said

    κουτσά στραβά
    τσάτρα πάτρα

  238. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    215 Δαεμάνε, έπαθα ένα μικρό σοκ -δεν είχα συνειδητοποιήσει ότι το ΛΚΝ ΄δίνει αυτή την ετυμολογία στο σερί, που εδώ που τα λέμε την αγνοούσα Νόμιζα ότι είναι από τα γαλλικά (και ο Μπαμπ γαλλικά δίνει)

    222 Βεβαίως.

    224 Α, να και άλλος που είχε/έχει την ίδια εντύπωση

    229 Έναν συμφοιτητή είχα με επώνυμο που μοιάζει με το χρηστώνυμό σας -σύμπτωση, ε;

    235 Με ποια σημασία; Ξίκι ειναι το λειψό ή κάτι άλλο;

  239. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Σα να επέστρεψαν οι δραπέτες.☺
    Πίσα και πούπουλα. – Ταπί και ψύχραιμος.

  240. daeman said

    @224.

    Ναι, από τα γαλλικά πρέπει να είναι (ιδίως στο μπιλιάρδο, γιατί μιλάμε κυρίως για γαλλικό μπιλιάρδο με την εισαγόμενη ορολογία του), από το serie όπως λένε στο slang.gr (δηλαδή τελικά συγγενές με τη σειρά: http://www.etymonline.com/index.php?term=series).

    Αλλά, βλέπεις, με μπέρδεψε το λήμμα του ΛΚΝ που δίνει προέλευση από το τουρκικό seri:

    σερί [serí] επίρρ. : (οικ.) στη σειρά: Πήρε τα μαγαζιά ~, το ένα μετά το άλλο. Δούλεψα ~ όλο το απόγευμα, συνεχώς, χωρίς διακοπή. || (ως ουσ.) το σερί, για ενέργεια που επαναλαμβάνεται χωρίς διακοπή: H ομάδα μας είχε ένα ~ δέκα πόντων, πέτυχε δέκα πόντους στη σειρά, χωρίς η αντίπα λη ομάδα να σημειώσει κανέναν.
    [τουρκ. seri (από τα αραβ.) `γρήγορος΄]
    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=σερί&dq=

    Επομένως, δεν μετράμε την καραμπόλα του ΛΚΝ στην ετυμολογία του σερί, τη θεωρούμε ξώφαλτση στεκιά και δεν κλείνει το κορδόνι; 🙂

  241. daeman said

    @238. Καραμπόλα, τόμπολα! 🙂 Σοκ και δέος.

  242. sarant said

    240 Μου κάνει εντύπωση, διότι είναι γενικά αξιόπιστο στις ετυμολογήσεις του -αλλά εδω πρέπει να έχει δίκιο ο Μπαμπι.

  243. ΓιώργοςΜ said

    Μιας κι έχουμε λίγο ξεστρατίσει, να προσθέσω το διαζευτικό
    «ούτε στο σακί, ούτε στο σακόδεμα»
    για κάποιον/κάποια συνθήκη που δεν τον ικανοποιείς με τίποτε, κάτι σαν του τρελλού το σκοινί που μονό δε φτάνει, διπλό περισσεύει.

  244. sarant said

    243 Ούτε στο σακί ούτε στο παρασάκι, επίσης.

    Θα λείψω για μερικές ώρες, τα λέμε!

  245. LandS said

    Από το Στρατό:
    Όταν λέμε άπαντες εννοούμε ΟΛΟΙ

  246. Alexis said

    Γκολ και ξύλο…
    (Το υπόλοιπο δεν το γράφω… )

  247. Alexis said

    Γρίβα μ’ σε θέλει ο βασιλιάς
    ούλος ο κόσμος κι ο ντουνιάς

  248. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Στη γη στην οικουμένη.

  249. antpap56 said

    Απορώ και εξίσταμαι= από το γνωστό Θεοτοκίο (όχι θεοτόκιο, δεν λέγεται έτσι στην εκκλησιαστική γλώσσα) «Την ωραιότητα της παρθενίας σου» (στους Χαιρετισμούς).
    Υπάρχει και ένα κοινοβουλευτικό ανέκδοτο, που το μεταφέρω όπως το άκουσα από αξιόπιστο πρόσωπο (μακαρίτη πλέον). Σε παλαιά σύνθεση της Βουλής (ίσως και πριν έναν αιώνα) κάποιος βουλευτής στην αγόρευσή του αναφώνησε «Απορώ και εξίσταμαι», οπότε ο επόμενος που πήρε το λόγο διαμαρτυρήθηκε στο προεδρείο, έχοντας βαρυακούσει: «Ορίστε, ο συνάδελφος ζητεί να τον ξύσουμε!». Όποιος γνωρίζει περισσότερες λεπτομέρειες, ευπρόσδεκτος.

  250. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Σοκ και δέος ή Εσ-εντ-Έι , S&A, (Shock and Αwe)
    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%BF%CE%BA_%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CE%94%CE%AD%CE%BF%CF%82

  251. Αιμ said

    Στο «οχι» ξέρω την παραλλαγή : οχιά και δεντρογαλια να σε φάει (ευτυχώς η δεντρογαλια δεν είναι ιοβολος).
    Την έλεγε η μάνα μου και οχι ο τάδε και ο δείνα.

  252. Alexis said

    -γράμμα και γραφή
    -μόσχος και κανέλα
    -θάμα κι αντίθαμα

    Μανουσάκια μανουσάκια
    μόσχος και γαρυφαλλάκια

  253. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    230. Α, ευχαριστώ! δεν το ήξερα ή δεν το θυμόμουν (δε μπορεί, θα το έχουν ξαναπεί εδώ 🙂 ) Νομιζα κάτι απλώς ισότιμο,ταυτόσημο, περίπου το ίδιο, όπως τάλε κουάλε ξέρω γω …

  254. Νίκος Κ. said

    Ξανά-μανά

  255. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Της μουρλής και της παλαβής.

  256. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Του κλώτσου και του μπάτσου.

  257. ανάγκη και κόψιμο

  258. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Καλάμια και παλούκια.
    Του σκοινιού και του παλουκιού.

  259. Γιάννης Ιατρού said

    Δεν είδα δύο εκφράσεις μέχρι τώρα, το
    τάκα-τάκα και το
    μάνι-μάνι

  260. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Κόσμος και λαός
    Ελεεινός και τρισάθλιος

  261. Alexis said

    Πετσί και κόκαλο (άλλης κατηγορίας αυτό όμως)
    Βάτους κι αγκάθια (πάτησα Βασίλω μου) 🙂

  262. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    259. Άντε άντε 🙂
    μάγκας και ωραίος
    μάγκας και καραμπουζουκλής
    Ένοχοι και φταίχτες

  263. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    Μπορεί στην Ελλάδα να μην τον γνωρίζουμε, όμως ο Criss Angel είναι από τους πιο γνωστούς μάγους σε όλη την Αμερική και έχει ρίζες Ελληνικές! Το πραγματικό του όνομα είναι Christopher Nicholas Sarantakos

  264. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Με τρώει και με θερίζει
    με νοιάζει και με κόφτει
    Με καίει και με λιώνει

  265. Αφώτιστος Φιλέλλην said

    263. Για την σχετικη αναζητηση αν ο ως ανω μαγος εχει σχεση με το γεν. δενδρο του Νικοκυρη 🙂

  266. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Τόνα σου μυρίζει, τ΄άλλο σου βρωμάει.

  267. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    πού σε πονεί και πού σε σφάζει.

  268. Πάνος με πεζά said

    Παλιότερα νομίζω ότι ακούγαμε στις ειδήσεις «θλίψη και οδύνη».

  269. κουτρούφι said

    «Χρόνια και καιροί»
    Υπάρχει σε διάφορα δημοτικά τραγούδια ανά την Ελλάδα. Το δίστιχο που υπάρχει στη Σίφνο:

    «Κα(η)μένα χρόνια και καιροί που ‘σαστε περασμένα
    γιάντα να μη γυρίζετε μια-ν-ώρα και για μένα»

  270. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Πονάει και τσούζει.

  271. Reblogged στις anastasiakalantzi50.

  272. 168, …Όταν αναφέρεστε σε σχόλια, βάζετε τον αριθμό του σχολίου, όμως εγώ στο τηλέφωνο δεν βλέπω αριθμούς. Υπάρχει λύση;…

    Ναι, πηγαίνεις κάτω-κάτω μετά τα σχόλια και διαλέγεις να ξαναφορτώσεις την σελίδα χωρίς τις απλοποιήσεις.

  273. Αδέρφι και καρντάσι (μου
    Πιες λίγο από το τάσι μου)

    Έχοντες και κατέχοντες

  274. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    269. Γνώριμο πολύ το μοτίβο.
    Αυτό μου ήρθε κοντινό:
    Άχι πως φεύγουνε οι καιροί και καταλιούνται οι χρόνοι
    δίχως ν΄αλλάζει τίποτα βραδιάζει ξημερώνει

  275. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Τέρμα τελειώσαμε. (Τώρα απ΄το ράδιο 🙂 )

  276. Αμφότεροι και οι δύο

  277. κουτρούφι said

    #186. Όχι μόνο στον πολιτικό λόγο:
    «απλός, λιτός κι απέριττος»

  278. Αιμ said

    176 αμφοτεροι ομού και οι δυο μαζί 🙂

  279. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Κουνιστή και λυγιστή
    σινάμενος κουνάμενος
    και λυγάμενος κουνάμενος

  280. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Όμορφα κι ωραία !

  281. Ελένη said

    Σχετικά με τις λέξεις «πομπή» και «γάνα», αναλυτικά στο: Νικόλαος Γ. Πολίτης, «Υβριστικά Σχήματα», Λαογραφικά Σύμμεικτα Β’ . Ακαδημία Αθηνών, Δημοσιεύματα Λαογραφικού Αρχείου, β΄έκδ. Αθήναι 1975, σελ. 421-437 και στο http://www.kentrolaografias.gr/sites/default/files/Laografika_Summeikta_t_B-2.pdf

  282. Φωνή κι αντάρα

  283. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    Ξαναλεω, βρήκατε πάρα πολλά και πολύ καλά.Τόσα πολλά δεν περίμενα να ειναι.

    263 Τον ξέρω τον συνονόματο μάγο, αλλά συγγένεια δεν έχουμε.

  284. χαλαρός και λάιτ

  285. sarant said

    281 Ευχαριστούμε!

    Πολύ χαρακτηριστικό είναι ότι στη σελ. 436 ο Πολίτης δίνει τη φράση «Έπαρ’ την πομπή χτύπα τη γάνα», με προέλευση Κεφαλονιά. Πολύ όμοια με τη μορφή που καταγράφει ο Λασκαράτος.

  286. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    277. ένας,μόνος και ξερός
    Μια κι αμοναχή.

  287. Μπούφος said

    Νικο-κύρη
    Παναγία η Μπαφέρω βρίσκεται στη Στεμνίτσα!

  288. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Νέκρα και σιωπή από τους εσώκλειστους της Γ.Γραμματείας.
    Γεια και χαρά για τώρα. Είν΄αργά και νύχτα 🙂

  289. Τσούρης Βασίλειος said

    Νίκο το 235 ξίκι και πάστρα
    γένε ξίκ(ι) από δω= άει χάσου από δω
    παστρέψ(ου) από δω= άει χάσου από δω,φύγε, εξαφανίσου, άδειασέ μας τη γωνιά
    Το google δεν βγάζει τίποτα αλλά κάποιος μπαίνει έτσι στο facebook

  290. LandS said

    Τα καλά και τα συμφέροντα.

  291. Χρήμα δώσ´ μου και παρά.

  292. spiridione said

    Τι να τα κάνεις τα λεφτά άμα δεν έχεις φράγκα;

  293. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    289 Α, μάλιστα!

  294. Παναγιώτης Κ. said

    Χρειάζεται τώρα ένας…γενναίος ή έστω μια ομάδα και αφού τα ξεδιαλύνει να αποτελέσουν έναν συγκεντρωτικό κατάλογο. 🙂

  295. Πάνος με πεζά said

    Θέλει αρετή και τόλμη όμως αυτό…

  296. Spiridione said

    294. 295.
    Συγνώμη αν ξέχασα κάποια. Αν είναι να προστεθούν ή να αφαιρεθούν κάποια το λέτε.

    Διλεκτικές παγιωμένες φράσεις συνωνύμων/οιονεί συνωνύμων με επιτατική λειτουργία:
    Α) Ασύνδετα: σιμά κοντά, συχνά πυκνά, φαρδιά πλατιά, φως φανάρι, γυαλιά καρφιά, κουτσά στραβά, σκοινί κορδόνι, νέτα σκέτα, σινάμενος κουνάμενος/λυγάμενος.
    Διαλεκτικά: χρόνο-καιρό/χρόνο-χρονικής, χρόνια και καιροί.
    1) Ουσιαστικά: στάχτη και μπούρμπερη, χαΐρι και προκοπή, χρόνια και ζαμάνια, την ώρα και τη στιγμή, μια φορά κι έναν καιρό, ούτε φωνή ούτε ακρόαση, βρόμα και δυσωδία, σημεία και τέρατα, μόνος κι έρημος, φόβος και τρόμος, κλαυθμός/θρήνος και οδυρμός, τζάμπα και βερεσέ, με δόξα και τιμή, με σφραγίδα και με βούλα, τύπος και υπογραμμός, κόσμος και ντουνιάς/κόσμος και κοσμάκης, κρίμα κι άδικο, γιορτές και πανηγύρια, (πήρα) τα όρη και τα βουνά, Θεέ και Κύριε, κομμάτια και θρύψαλα, τελεία και παύλα, δανεικά κι αγύριστα, πυρ και μανία, φωτιά και λάβρα, ιερά και όσια, τα καλά και τα συμφέροντα, νηστεία και προσευχή, (απειλεί) θεούς και δαίμονες, ανάγκη και κόψιμο, γράμμα και γραφή, πράματα και θάματα, φωνή και αντάρα, σοκ και δέος, εν χορδαίς και οργάνοις, εν πομπή και παρατάξει, εν κρυπτώ και παραβύστω, Σόδομα και Γόμορρα, χολή και όξος.
    Διαλεκτικά: πομπή και γάνα/ντροπή και γάνα, μπούρμπερη και κουρνιαχτός, ξερός και ρέκαλος/ ξερός και δράπανος, παπάδες και μουλάδες, ψόφος και σφαή, πυρ-πυριού, ξίκι και πάστρα.
    2) Επίθετα: μέγας και τρανός/μέγας και πολύς, καλός και άγιος, βαρύς κι ασήκωτος, τρελός και παλαβός, μαύρος κι άραχλος/άραχνος, εξώλης και προώλης, ρέστος και ταπί, σώος και αβλαβής, φοβερός και τρομερός, κουνιστή και λυγιστή, έχοντες και κατέχοντες, ελεεινός και τρισάθλιος.
    3) Ρήματα: απορώ κι εξίσταμαι, βρωμάει και ζέχνει, γαμεί και δέρνει, ζει και βασιλεύει, φτάνει και περισσεύει, μη στάξει και μη βρέξει, είπα και ελάλησα, άναψε και κόρωσε, να σκάσεις και να πλαντάξεις, πονάει και τσούζει, χαίρετε και αγαλλιάσθε, με νοιάζει και με κόφτει, στάχτωσ’ τα και μούντζωσ’ τα.
    4) Επιρρήματα: μακριά κι αλάργα, αραιά και που, καθαρά και ξάστερα, ατάκα κι επί τόπου, χύμα και τσουβαλάτα, κακά ψυχρά κι ανάποδα, (δεν είμαστε) ίσα κι όμοια, πάτσι και πόστα, άδηλα και κρύφια, όμορφα κι ωραία, αυθωρεί και παραχρήμα.
    5) Επιφωνήματα: ουαί και αλίμονο, αχ και βαχ, αλί και τρισαλί.
    6) Φράσεις που λέγονται ως απάντηση: μόρα και κασίδα, οχιά κι αστρίτης, κεριά και λιβάνια, Μπαρμπαριά και Τούνεζι, καλάμια και παλούκια.
    7) Αναδιπλασιασμός του μι: τα σέα και τα μέα, τζάντζαλα μάντζαλα, η σάρα και η μάρα, άρες μάρες.

  297. sarant said

    296 Σπύρο είσαι εντυπωσιακός, αποκαλύπτομαι! Ευχαριστούμε πολύ!

  298. Μια φράση που έχω ακούσει εδώ στην Πάτρα, συνοδευτική συνήθως του «Στάχτη και μπούρμπερη», είναι το «όρμπος και κατσιφάρα». Κατσιφάρα πρέπει να είναι το πούσι.

  299. Πάνος με πεζά said

    @ 296 : Πολύ καλό το αποτέλεσμα της συγκέντρωσης ! Θα μπορούσε να είναι «χέσε θέατρο, κατούρα παράσταση» !

  300. Η Κεφαλλονίτισσα μάνα μου, όταν ήταν απασχολημένη με κάτι και την προσφωνούσαμε»μάνα» γιά να αποσπάσουμε την προσοχή της και να ασχοληθεί με μας, απαντούσε σχεδόν πάντα:
    «μαλλιά και γάνα».
    Τη ρώτησα πολλές φορές τι σημαίνει η φράση, δεν απάντησε ποτέ.
    Μάλλον η φράση ήταν πατροπαράδοτη, εκ των υστέρων (μετά το σημερινό αρθρο) έβαλα στο μυαλό μου πως ο τρόπος να επιχριστεί με γάνα ο διαπομπευόμενος ταυτίζεται με τον τρόπο απομάκρυνσης της καπνιάς από χτιστούς φούρνους γιά μαγείρεμα, από εστίες και καπνοδόχους (δηλαδή με στελιάρι που στη μιά άκρη έχει πανιά, κουρέλια ή και μαλλιά).

  301. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    βρόμικος κι ελεεινός

  302. Μπούφος said

    298 Ορέστη
    μου θύμισες αυτό που έλεγαν τα ξόμπλια, στη Μεσσηνία «όρμπος και φουρνόξυλο μην κάψει!» (ιδέα δεν έχω τι είναι ο όρμπος)

  303. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    298. Ορέστης >>Κατσιφάρα πρέπει να είναι το πούσι.
    Ναι!
    Μαντινάδα:
    Ήθελα να ΄μουνε πουλί
    γ΄ή πρίνος στη Μαδάρα
    να μ΄αγκαλιάζει δροσερά
    τς αυγής η κατσιφάρα

  304. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Αέρας και καπνός.
    Πρώτος και καλύτερος.
    Νόμος και τάξη
    Φίνα και ωραία
    Ωραία και καλά.
    Δανεικά κι αγύριστα
    Εμ κερατάς εμ ζημιωμένος
    Μπουχός και σκόνη .

  305. sarant said

    298 Εντυπωσιακός πράγματι ο «όρμπος», δεν τον ήξερα

  306. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Ένας βλάκας και μισός

  307. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Τελευταίος και καταϊδρωμένος
    Ελεύθερος κι ωραίος
    Ιπτάμενος και τζέντλεμαν 🙂

  308. Πέπε said

    @298, 303:
    Και στη Νάξο ο κατσιφόρας.

    @301:
    ελεεινός και τρισάθλιος

  309. sarant said

    306 Ε, το «και μισός» είναι άλλη έκφραση.

  310. Avonidas said

    #4. Κλαυθμός και οδυρμός στα κανάλια της διαπλοκής;

    Κλαυθμός, πνιγμός, παραπληγισμός και ο μέλανας δρυμός, που έλεγαν και τα ημισκούμπρια 😛

    http://www.imiskoumbria.gr/odiskos.html#tilethrinos

  311. Avonidas said

    Το σαμπουάν και κοντίσιονερ το είπαμε;

    (Καλά, σκάω)

  312. Avonidas said

    Κλέβω, γιατί δεν είναι 2 λέξεις και είναι και μαργαριτάρι, αλλά το «ξαναεπαναλαμβάνω» το έχω ακούσει ουκ ολίγες φορές.

  313. Πάνος με πεζά said

    Aλλά το ξανά-μανά μπορεί να πάει στους αναδιπλασιασμούς του «μ» @296.

  314. Ω, ρε! Φωτιά και λαύρα είστε εδώ μέσα.

  315. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    36.Να τ΄αβγατίσουμε 🙂
    Βλάκας και πανίβλακας 🙂
    Χαζός κι ολόχαζος
    Κώτσος και κορόιδο

  316. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    311. Και νουνού και λάιτ 🙂

    Καλά και καλαμάρια
    Καλά και Τρίκαλα
    Μαμά και μαμούνια
    Μαμά κι άμαμα

  317. sarant said

    312. … για μία ακόμα φορά

  318. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Ψέμα κι ολόψεμα
    σεμνά και ταπεινά
    Σιωπηλά κι αθόρυβα
    ντέρτι και καημός

  319. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Κυρά κι αρχόντισσα
    Κύριος και κάτοχος
    φυσικό κι επόμενο

  320. Θρασύμαχος said

    #319β: «κύριος»/»κάτοχος» δεν είναι συνώνυμα, η παράταξή τους έχει τη σημασία της και δεν αποτελεί σχήμα λόγου.

  321. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    320. Nαι δεν είναι το ίδιο ,το ένα δεν εμπίπτει στο Εμπράγματο 🙂 αλλά στην καθημερινή εκφορά νομίζω λέγεται για επίταση.

  322. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Τοκιστής και σουλατσαδόρος

  323. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Οἱ κύκνοι τὸ φθινόπωρο

    Οἱ κύκνοι τὸ φθινόπωρο ζητᾶνε τὴ χαρά τους
    γιατὶ ἡ χαρά τους πέταξε μαζὶ μὲ τ᾿ ἁγιοκαίρι…
    Θὰ ζήσουν τάχα νὰ τὴ βροῦν, τὴν ἄνοιξη; -Ποιὸς ξέρει;
    …γιατὶ μπορεῖ καὶ νὰ χαθοῦν πρὶν βροῦνε τὴ χαρά τους…
    Ἀπόψε τὴν περίμεναν, σχεδὸν ὅλο τὸ βράδι,
    ὥσπου στὸ τέλος νύσταξαν κοιτώντας τὸ σκοτάδι,
    κι ἔγειραν καὶ κοιμήθηκαν ἀπάνω στὰ φτερά τους…
    http://users.uoa.gr/~nektar/arts/poetry/napolewn_lapa8iwths_poems.htm

  324. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    Πέταξαν οι κύκνοι σ΄αυτό το νήμα. (Νομίζω ότι) το ανάρτησα στο Μηνολόγιο,άλλά ή δεν το πήρε ή το κράτησε η παγίς.
    Συγγνώμη.

    Τέλος και τελεία.

  325. geobartz said

    Sarant said: «Υπάρχει και παραλλαγή «καιρούς και ζαμάνια»

    Τα παραμύθια που μας έλεγαν κάποτε οι μεγαλύτεροι άρχιζαν με την στερεότυπη έκφραση: «Έναν καιρό και ένα ζαμαν(ι)» (ήταν ένας δράκος κλπ, κλπ).

  326. sarant said

    325 Ζαμάνι στον ενικό δεν έχω ακούσει, εδώ στα νότια

  327. Εγώ said

    Δεν ξέρω αν γράφτηκαν πιο πάνω, τα σχόλια είναι πάρα πολλά. Με μια κάπως γρήγορη ματιά, δεν τα είδα.

    Κόσμος και κοσμάκης
    Κόσμος και ντουνιάς

  328. sarant said

    327 Ευχαριστούμε. Υπήρχαν βέβαια -αλλά πράγματι τα σχόλια είναι πάρα πολλά. Βοηθάει η αναζήτηση με ctrl-F

  329. Νομίζω πως ξεχάσαμε τα ζευγάρια «κοίταξε να δεις» και «άκου να σου πώ»

  330. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Γούστο μου και καπέλο μου
    Μαγκιά του και καουμποϋλίκι του

  331. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Πριτς κοκό

  332. Βάγια said

    78. Εγώ ξέρω, ως ειρωνική απάντηση σε κάποιον που λέει «εντάξει» ή ως αστείο, τη φράση » εν τάξει και εν παρατάξει». Δεν μπορώ όμως να φανταστώ πώς γράφεται, αν δηλαδή η παράταξη γράφετε με σύγχρονη ορθογραφία ή αν γράφεται στη δοτική(;) ώστε να μοιάζει με το άλλο μέλος της ατάκας.

  333. sarant said

    Είναι δοτική και γράφεται έτσι όπως το γράψατε. Και λέγεται καμιά φορά χωρίς ειρωνεία, εν τάξει και παρατάξει.

  334. Βάγια said

    Σας ευχαριστώ για την απάντηση! Μάλλον προέκυψε λόγω «ευφωνικού αστείου», ας πούμε, καθώς οι δυο λέξεις μοιάζουν πολύ, ιδίως αν το εντάξει προφερθεί όχι ως μια λέξη, αλλά ως δύο. Επίσης το «παρατάξει», εκτός από την παράταξη θυμίζει και παρά+εντάξει, σαν να κάνει πιο δυνατό το εντάξει, όπως το παν-, το ξανά- κλπ. Εσείς τι λέτε, που ξέρετε από γλωσσολογικά;

  335. sarant said

    Κάτι τέτοιο, καλά το λέτε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: