Εσείς ταΐζετε τα περιστέρια;

Έγινε κάποια συζήτηση στα σόσιαλ για την ανακοίνωση του δήμου Αθηναίων, που υπενθυμίζει τους πολίτες παλαιότερη εγκύκλιο του Υπουργείου Εσωτερικών για το τάισμα των περιστεριών.

Η ανακοίνωση του δήμου μπορεί να έχει κατεβεί, διότι το σχετικό  λινκ είναι ανενεργό. Εξάλλου, η παραπομπή που δινόταν στην ανακοίνωση ήταν λανθασμένη, διότι η επίμαχη εγκύκλιος δεν είναι του υπ. Εσωτερικών αλλά του υπ. Υγείας (τη βλέπετε εδώ).

Η εγκύκλιος ζητεί από τους δήμους να πάρουν μέτρα για την «εγκατάσταση μεγάλου αριθμού ελεύθερων περιστεριών» και ανάμεσα στα άλλα να συστήσουν στους πολίτες να μην ταΐζουν τα περιστέρια. Φιλοζωικές οργανώσεις είχαν επικρίνει την εγκύκλιο, θεωρώντας ότι αποτελεί «εντολή για θανάτωση» των περιστεριών.

Πολλοί πολίτες παραπονιούνται ότι τα περιστέρια λερώνουν τα μπαλκόνια τους, κι αν ψάξετε στο γκουγκλ θα δείτε πολλά άρθρα με συμβουλές για το πώς  να τα διώξετε από το μπαλκόνι σας. Και αυτοκόλλητα στον  δρόμο βλέπω πολλά που διαφημίζουν «αντιπεριστερικά». Δεν  έχω δοκιμάσει τα προτεινόμενα μέτρα για να ξέρω την αποτελεσματικότητά τους -για καλή μου τύχη δεν είχα ποτέ πρόβλημα με περιστέρια στο μπαλκόνι. Είμαι όμως  σπισιστής και θεωρώ ότι οι άνθρωποι έχουν δικαίωμα να τρώνε ζώα και ότι η πολιτεία μπορεί να θανατώνει ζώα αν κρίνει ότι υπάρχει σοβαρός λόγος.

Κατά σύμπτωση, ενώ είχα διαλέξει  τον τίτλο του σημερινού άρθρου μας, γκουγκλίζοντας για το τάισμα των περιστεριών βρήκα ένα προπέρσινο άρθρο της Καθημερινής που έχει ακριβώς ίδιο τίτλο, Εσείς ταΐζετε  τα περιστέρια; Ο συντάκτης, πολύ θυμωμένος που ένα περιστέρι κατάχ… λέρωσε το μπαλκόνι του, παραπονιέται για τα προβλήματα που προκαλούν τα περιστέρια στις πόλεις.

Εμείς όμως εδώ λεξιλογούμε, οπότε με αφορμή τα παραπάνω θα λεξιλογήσουμε για το περιστέρι -κάτι που, περιέργως, δεν έχουμε κάνει μέχρι σήμερα. Έχουμε όμως αφιερώσει ένα πολύ καλό άρθρο (κυρίως τα σχόλια αξίζουν) στη δεκοχτούρα, πουλί συγγενικό με το περιστέρι. Το ξαναδιάβασα τώρα και συγκινήθηκα, διότι έναυσμα  για το άρθρο ήταν  μια συζήτηση  που είχα κάνει, τότε, το μακρινό 2011, με  τον  αξέχαστο φίλο Νίκο Κούρκουλο, τον Μπουκανιέρο, που συμμετέχει και στη συζήτηση.

Επίσης, έχουμε δημοσιεύσει ένα κατοχικό χρονογράφημα του Βαρναλη, Η αθώα περιστερά, με διάφορες συνταγές για το κυνήγι του περιστεριού και για το μαγείρεμά του, διότι, όπως λέει, το κρέας του κανονικά είναι πολύ σκληρό.

Η λέξη περιστέρι είναι μετεξέλιξη από το αρχαίο «περιστέριον», υποκοριστικό του «περιστερά», λέξη που σήμερα διατηρείται κυρίως στη φράση «αθώα περιστερά», για κάποιον που προσποιείται ότι δεν έχει καμιά ανάμιξη σε επιλήψιμη πράξη. Για την ετυμολογία της, υπάρχει  η  άποψη πως ο αρχικός τύπος ήταν *πελιστερά, πιθανώς από το επίθ. πελιός = φαιός, ωχρός (πρβλ. πελιδνός).

To περιστέρι ανήκει στην οικογένεια Περιστερίδες, που περιλαμβάνει τα περιστέρια, τις δεκοχτούρες, τα τρυγόνια  και τις φάσες.  Στα αγγλικά, υπάρχουν οι όροι pigeon και dove. Συνήθως τα μεγαλύτερα λέγονται pigeon και τα μικρότερα dove, αλλά η διάκριση δεν τηρείται με συνέπεια. Το dove έχει γερμανική ρίζα (Taube στα γερμανικά), ενώ το pigeon ανάγεται στο  παλαιογαλλ. pigeon, και αυτό λατινικό pipione, ίσως ηχομιμητικό, απ’ όπου και το ιταλ. piccione και το δικό μας πιτσούνι, όπως λέμε τον νεοσσό του περιστεριού. Στην σλανγκ, pigeon είναι το κορόιδο, το θύμα, ενώ stool pigeon ο χαφιές, από τη συνήθεια να δένουν ένα περιστέρι σε ένα παλούκι για να προσελκύουν άγρια πουλιά.

Η λατινική λέξη είναι columba, που διατηρείται στην επιστημονική ονομασία της οικογένειας (Columbidae). Aπό εκεί και το γαλλ. colombe και το ιταλ. colomba. Υπήρχε και άλλη λατινική  λέξη, για άλλο είδος περιστεριού, palumbus, απ’ όπου το ισπαν. paloma (κουκουρουκουκού).

Με τον  χριστιανισμό το περιστέρι πήρε μεγάλη  συμβολική αξία. Στη Βίβλο διαβάζουμε ότι ο Νώε μετά τον Κατακλυσμό άφησε ελεύθερο ένα περιστέρι,  το οποίο επέστρεψε φέρνοντας ένα κλαδί ελιάς, σημάδι ότι είχαν αρχίσει να τραβιούνται τα νερά. Και βέβαια, το περιστέρι συμβολίζει το Άγιο Πνεύμα, αφού στις ευαγγελικές διηγήσεις της βάπτισης του Χριστού, ήταν παρόν το Άγιο Πνεύμα «εν είδει περιστεράς», με την μορφή περιστεριού.

Αλλά και εκτός θρησκείας το περιστέρι έχει πάρει σειρά από θετικούς συμβολισμούς, αφού θεωρείται σύμβολο της ειρήνης (θυμηθείτε τα περιστέρια του Πικάσο), της αθωότητας, της αγνότητας. Αλλωστε, όσοι στρατιωτικοί ή πολιτικοί ηγέτες ακολουθούν φιλειρηνική πολιτική αποκαλούνται doves/περιστέρια (ενώ οι φιλοπόλεμοι hawks/γεράκια).

Το περιστέρι θεωρείται επίσης σύμβολο της άδολης και σταθερής ερωτικής αγάπης. Για ένα ερωτευμένο ζευγάρι λέμε πως είναι «σαν δυο περιστεράκια» ή τους αποκαλούμε, ειρωνικά ή όχι, «πιτσουνάκια».

Είχα παλιά διαβάσει ότι στην πραγματικότητα τα περιστέρια δεν αποτελούν υπόδειγμα σταθερών ζευγαριών, αλλά δεν  βρίσκω τώρα την πηγή. Αν ισχύει, φαίνεται πως θα πήραν καλό επικοινωνιολόγο, ίσως τον Γκρίνμπεργκ. Οι περιστερόφοβοι, για να πολεμήσουν όλους αυτούς τους θετικούς συμβολισμούς για τα περιστέρια, τα αποκαλούν «ποντίκια με φτερά» ή «αρουραίους με φτερά». Στην αγγλική βικιπαίδεια διάβασα ότι τον όρο rats with wings έπλασε το 1966 ο υπεύθυνος για τα πάρκα της Νέας Υόρκης -στην πολυάνθρωπη μεγάπολη τα περιστέρια είχαν  αρχίσει να γίνονται αντιπαθή από τα μέσα του 20ού αιώνα.

Από την άλλη, τα περιστέρια έχουν ιδιαίτερη ευφυΐα, που την εκμεταλλευτήκαμε παλιότερα εμείς οι άνθρωποι γυμνάζοντας ταχυδρομικά περιστέρια. Παλιότερα είχα παρουσιάσει εδώ τη νουβέλα του Γιάννη Μακριδάκη «Οι βάρδιες των  πουλιών«, ένας ήρωας της οποίας έχει πάθος με τα περιστέρια, εκτρέφει και γυμνάζει και καμαρώνει για τις επιδόσεις τους -είναι «περιστεράς» όπως λένε. Να θυμηθούμε και τους περιστερεώνες της Τήνου και αλλού.

Περιστέρι λέγεται βέβαια και ο μεγάλος δήμος στα δυτικά του λεκανοπεδίου. Νόμιζα πως πήρε το όνομά του  από τα χτήματα κάποιου Περιστέρη, αλλά βλέπω ότι οι γνώμες διίστανται -αναφέρεται κι ένας  κτηματίας Περιστέρ Αγάς.

Η ποίηση είναι γεμάτη  από θετικές αναφορές στα περιστέρια, το ίδιο και τα τραγούδια. Με ένα τραγούδι θα κλείσουμε, αν και υπάρχουν αμέτρητα.

Περιστεράκι της φτωχιάς αυλής, του Γιάννη Γλέζου με τον Γιάννη Πουλόπουλο.