Η μέρα του χαλβά, ξανά
Posted by sarant στο 23 Φεβρουαρίου, 2026
Κούλουμα σήμερα, αλλά δεν είχα έμπνευση για κάποιο φρέσκο άρθρο σχετικό με την ημέρα -δέκατη όγδοη φορά που τα γιορτάζουμε στο ιστολόγιο, άλλωστε, επόμενο είναι να έχουμε εξαντλήσει το σχετικό λεξιλόγιο. Κι έτσι καταφεύγω στη λύση της επανάληψης -θα ξαναδούμε ένα άρθρο που είχε ανεβει το 2019, πριν από εφτά χρόνια. Όλο και κάποιοι δεν θα το είχαν διαβάσει τότε ή δεν θα το θυμούνται καλά. Αλλάζω κάποια πράγματα και προσθέτω ένα άσχετο εκκλησιαστικό -αλλά αθυρόστομο- υστερόγραφο.
Θα δούμε λοιπόν ένα παλιότερο άρθρο για τον χαλβά. Κι αν αναρωτιέστε για τη λαγάνα, φυσικά και υπάρχει σχετικό άρθρο, εδώ., ενώ βέβαια έχουμε και άρθρο για την ίδια τη λέξη Κούλουμα.
Θα λεξιλογήσουμε λοιπόν σήμερα για ένα από τα εμβληματικά εδέσματα της Καθαροδευτέρας, τον χαλβά.
Ποιον χαλβά; θα αναρωτηθείτε. Ποιον απ’ όλους; Η ερώτηση μπορεί να έχει πολλές απαντήσεις διότι χαλβάδες υπάρχουν πολλοί -και εννοώ τη λέξη με την κυριολεκτική της σημασία.
Έχουμε, ας πούμε, τον σιμιγδαλένιο χαλβά, ο οποίος στη βασική του μορφή έχει απλούστατη σύνθεση, και είναι γνωστος και ως χαλβάς 1:2:3:4 επειδή παρασκευάζεται με 1 μέρος βούτυρο ή λάδι, 2 μέρη σιμιγδάλι, 3 μέρη ζάχαρη και 4 μέρη νερό. Ως εκεί, ξέρω κι εγώ που οι επιδόσεις μου στη μαγειρική είναι υποτυπώδεις. Αυτός είναι ο κατεξοχήν σπιτικός χαλβάς, ενώ τώρα τελευταία τον φερνουν συχνά και στις ταβέρνες σαν κέρασμα στο τέλος.
Υπάρχει βέβαια και ο χαλβάς Φαρσάλων ή σαπουνέ χαλβάς, που χρησιμοποιεί νισεστέ αντί για σιμιγδάλι. Η λέξη «νισεστές» είναι τουρκικό δάνειο, περσικής αρχής (nişasta, το αμυλάλευρο). Μου αρέσει, αλλά με γκώνει.
Όμως ο χαλβας που κυρίως συνδέεται με τη σημερινή μέρα, επειδή περιέχει μόνο νηστίσιμα υλικά, είναι ο ταχινένιος χαλβάς, ή «χαλβάς του μπακάλη», αφού αυτόν τον αγοράζουμε και δεν τον φτιάχνουμε στο σπίτι. Χρησιμοποιεί ταχίνι αντί για σιμιγδάλι. Το ταχίνι είναι πολτός από αλεσμένο σουσάμι. Και το ταχίνι είναι τουρκικό δάνειο, tahin, αραβικής αρχής και το βρίσκουμε και σε άλλα εδέσματα της λεβαντίνικης κουζίνας, σαν το χούμους.
Το συστατικό που προσφέρει στον ταχινένιο χαλβά την ελαστικότητά του είναι το λεγόμενο τσουένι ή σαπουνόχορτο (σαπωναρία η φαρμακευτική είναι η επιστημονική του ονομασία), το οποίο λέγεται έτσι επειδή παλιότερα όντως το χρησιμοποιούσαν για να πλένουν τα ρούχα. Και το τσουένι τουρκικό δάνειο είναι (çöven).
Ο χαλβάς του μπακάλη προσφέρεται σε διάφορες συσκευασίες και παραλλαγές, με μύγδαλα ή φιστίκια και με σοκολάτα, ενώ τελευταία έχουν εμφανιστεί και πιο προχωρημένες παραλλαγές, ας πούμε με κράνμπερι και με ό,τι άλλο θελήσει η φαντασία του παραγωγού.
Αυτά είναι τα τρία βασικά είδη χαλβά που ξέρουμε στην Ελλάδα. Οι εξ ανατολών γείτονες έχουν και άλλα είδη, όπως τον κετέν χαλβά ή πισμανιγιέ, σαν μαλλί της γριάς κάπως, που σας συνιστώ να τον δοκιμάσετε αν και λερώνει χειρότερα από τους κουραμπιέδες. Δείτε κι ένα άρθρο του Γιάννη Μαλλιαρού, που έχει και κάτι άλλα είδη χαλβάδων.
Δηλαδή, το αξιοπερίεργο είναι ότι με την ίδια λέξη, χαλβάς, δηλώνονται εντελώς διαφορετικά είδη γλυκισμάτων. Το περίεργο μάλιστα είναι ότι η χαλβαδόπιτα, άλλο γλύκισμα, δεν σχετίζεται με κανέναν από τους τρεις βασικούς χαλβάδες.
Φτάσαμε ως εδώ και δεν αναφέραμε την ετυμολογία του χαλβά. Είναι και αυτός τουρκικό δάνειο, από τον διαλεκτικό τύπο halva, ενώ ο κοινός τουρκικός τύπος είναι helva, από το αραβικό حلوى ḥalwá, που σημαίνει γλύκισμα γενικώς και τον χαλβά ειδικώς.
Aλλά η λέξη χαλβάς έχει και πασίγνωστη μεταφορική σημασία. Χαλβάς είναι, λέει το λεξικό, ο άβουλος και νωθρός άνθρωπος, ο νερόβραστος. Αντιγράφω από το λεξικό της λαϊκής του Δαγκίτση: άνθρωπος άβουλος, ανάξιος. Συνώνυμα: Λαπάς, μαμαλίγκας, μουχαλεμπής, νιανιάς -και προσέξτε ότι και όλα τα συνώνυμα αναφέρονται σε εδέσματα επίσης!
Να βάλουμε και εποπτικό μέσο:
Ο συγχρωτισμός με τον λαπά, έδεσμα παροιμιωδώς άγευστο και που κυρίως το συνδέουμε με το διαιτολόγιο ασθενών, δεν είναι και τόσο τιμητικός για τον χαλβά. Θα σκεφτούμε πως η ονομασία δόθηκε από τη μαλακή υφή του και όχι από τη γεύση του.
Πάντως, στα νεότερα χρόνια έχει (αναπόφευκτα θαρρώ) αναπτυχθεί και η σημασία χαλβάς = αργόστροφος, που δεν είναι βέβαια και πολύ μακριά από τον άβουλο. Θυμάμαι στα νιάτα μας που λέγαμε διάφορα σχετικά αστεία, ας πούμε μια Καθαρά Δευτέρα είχαμε κατηγορήσει για κανιβαλισμό κάποιον της απέναντι παρέας όταν έφαγε χαλβά. Να αναφέρω επίσης ότι σε ένα σατιρικό του ποίημα ο Βάρναλης αποκαλεί «Χαλβούζο» τον Αλέξανδρο Δελμούζο, τον καιρό που είχαν συγκρουστεί, στα τέλη της δεκαετίας του 1920.
Αυτή η μεταφορική σημασία του χαλβά πρέπει να αναπτύχθηκε στα ελληνικά -δεν τη βρίσκω στα τουρκικά, όπου το μόνο κάπως μεταφορικό είναι η λέξη helvalik, που σημαίνει το χαρτζιλίκι (που και αυτό τούρκικο δανειο είναι, harçlik). Χαλβαλίκι λοιπόν είναι το χαρτζιλίκι των παιδιών, κατά λέξη ‘λεφτά για να αγοράσουν γλυκά’ -όπως το πουρμπουάρ σημαίνει κατά λέξη ‘για να πιεις κάτι’. Από την άλλη, βρίσκω την ποντιακή παροιμία ‘άμον άναλον χαλβάν’ [σαν τον ανάλατο/άγευστο χαλβά] που λέγεται για κάποιον «χωρίς χάρη στις κινήσεις του».
Υπάρχει και το ρήμα «χαλβαδιάζω», που σημαίνει «κοιτάζω με λαχτάρα, με μεγάλη επιθυμία» κάτι ή κάποιον, ίσως όπως κοιτάζει το παιδί ένα λαχταριστό γλύκισμα. Άλλωστε, υπάρχουν και τα παρεμφερή «γλυκοκοιτάζω», «ζαχαρώνω».
Ως τώρα είπαμε πράγματα που τα ξέρετε σε γενικές γραμμές. Να πούμε και κάτι άλλο που μάλλον δεν το ξέρετε.
Ποια λέξη έχουμε στη γλώσσα μας που είναι ομόρριζη με τον χαλβά αλλά δεν αναφέρεται σε έδεσμα;
Σκεφτείτε το λίγο πριν διαβάσετε παρακάτω, προσπαθήστε να το μαντέψετε.
.
.
.
.
.
.
.
Να το πάρει το ποτάμι;
Πρόκειται για τη χαλάουα, τη μέθοδο αποτρίχωσης, όπου χρησιμοποιείται μια κολλώδης ουσία από καραμελωμένη ζάχαρη. Τη χαλάουα αυτή μπορεί κανείς να τη φτιάξει και στο σπίτι, με ζάχαρη, λεμόνι και νερό, και είναι δάνειο μέσω αγγλικών (halawa) από τα αραβικά, από την ίδια ρίζα που σημαίνει «γλυκό», από την οποία προέρχεται και ο χαλβάς.
Αλλά με τον χαλβά δεν γίνεται τόσο καλά η αποτρίχωση, φαντάζομαι.
ΥΓ Το αθυρόστομο εκκλησιαστικό που σας υποσχέθηκα. Είναι άσχετο με τον χαλβά ή την Καθαρή Δευτέρα, αλλά κάπως επίκαιρο αφού τις προάλλες λέγαμε για τον Άρειο και για το ομοούσιο.
Στην εκκλησιαστική ιστορία του Θεόδωρου Αναγνώστη (παρατίθεται από τον Ιωάννη Δαμασκηνό) περιγράφεται ένα επεισόδιο όπου ένας αρειανιστής, αμφισβητώντας το τριαδικό δόγμα, είπε:
«Τί γάρ ἐστιν ἡ τριάς; Ποίῳ δὲ τοίχῳ οὐκ ἐπιγέγραπται;» Καὶ κρατήσας τῶν ἑαυτοῦ
ἀναγκαίων ἔφη· «Ἴδε, κἀγὼ τριάδα ἔχω»
Και έπιασε τα αχαμνά του και είπε «έχω κι εγώ τριάδα» -όπως κάποιοι λένε σήμερα, μαμά μη διαβάζεις, πάρτε τα τρία μου.







atheofobos said
Και για όσους φοβούνται την ζάχαρη φτιάχνουν σήμερα και χαλβά με στέβια, και γευστικά δεν καταλαβαίνεις καμιά διαφορά.
Αριστουργηματική δε μου φάνηκε η φράση: τῶν ἑαυτοῦ ἀναγκαίων !
Δύτης των νιπτήρων said
Το τσουένι το ξέρω μόνο από το «Όταν ο ήλιος…» της Ζωρζ Σαρρή – ως ακατανόητο παρατσούκλι. Ένας κετέν χελβά αναφέρεται στη Λωξάντρα, και είναι κάτι σαν μαλλί της γριάς: https://en.wikipedia.org/wiki/Pi%C5%9Fmaniye
Ωραίος ο αρειανιστής!
Δύτης των νιπτήρων said
2 Γράψτε λάθος: Ζέη στον Μεγάλο περίπατο του Πέτρου, όπως μας θύμιζε το ’19 το Κιγκέρι https://sarantakos.wordpress.com/2019/03/11/halva/#comment-572392 Στο ίδιο άρθρο ο μακαρίτης ΣΠ μας θυμίζει τον χαλβά της θείας Μάρως. Για ντροπή μου, δεν τον θυμήθηκα ούτε τότε ούτε τώρα.
Παρεμπιφτού, τα λινκ στο ποστ για τα παλιά άρθρα θέλουν επισκευές.
dryhammer said
Καλημέρα, και του χρόνου!
Πέπε said
Καλημέρα.
Θα έλεγα ότι τέσσερις είναι οι βασικοί χαλβάδες: οι τρεις του άρθρου και ο χαλβάς της Ρήνας, περί του οποίου διαβάζουμε ότι ο Χαλβάς της Ρήνας δεν είναι χαλβάς αλλά ένα υπέροχο, αφράτο ραβανί με άρωμα κανέλας, και ότι η συνταγή του ανάγεται στον Ν. Τσελεμεντέ αυτοπροσώπως.
Το «δεν είναι χαλβάς» το προσπερνάμε, αφού για να είσαι χαλβάς αρκεί να λέγεσαι – κατά τα άλλα δεν υπάρχουν κοινά χαρακτηριστικά που να ορίζουν τον χαλβά.
Τους άλλους δύο του Γ. Μαλλιαρού δεν τους γνώριζα. Τη χαλβαδόπιτα γνώριζα, που καλώς αναφέρεται. Η οποία, όταν έχει και μαστίχα, δε λέγεται χαλβαδόπιτα με μαστίχα αλλά μαστιχόπιτα.
Ιδιαίτερη παράδοση και τεχνοτροπία στον ταχινένιο χαλβά έχει η Σύρα, αλλά εμένα δε μ’ αρέσει, προτιμώ τον στάνταρ. Σκέτο ή με μύγδαλα, μέχρι εκεί. Με σοκολάτα το βρίσκω κακή ιδέα, γιατί έχουμε χιλιάδες διαφορετικά γλυκά στην κουζίνα μας κι αν αρχίσουμε όλα να τα κάνουμε με σοκολάτα (μελομακάρουνα με σοκολάτα, χαλβά με σοκολάτα, τσουρέκι με σοκολάτα κλπ.) εξισώνονται όλα.
Τέλος, ταιριαστή η ιστοριούλα στο τέλος. Μου θύμισε ένα δίστιχο που ακούγεται τοπικώς ως φινάλε σε αποκριάτικα γλέντια με γαμοτράγουδα:
Και τώρα που τελειώσαμε περάστε ένας ένας
τ’ αρχίδια μας να πιάσετε για να σας πάει γούρι.
(Που έχει και ωραία ομοιοκαταληξία.)
sarant said
Καλημέρα, καλά Κούλουμα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!
3 Ωχ, θα το κοιτάξω μετά
5 Δύσκολη ρίμα, πλούσια.
Βιβη Ζούμπερη said
Καλημέρα!Ευχαριστώ για το ωραίο άρθρο καθώς και για το αθυροστομο τελείωμά του…πολυ μου άρεσε…Καλη σαρακοστή σε όλους, με υγεία και καλή αντάμωση.
Αντώνης said
Παντελώς άσχετο αλλά τώρα το είδα:
Τί δουλειά έχουν οι σημαίες των ευρωπαϊκών κρατών και της Ένωσης στο Συμβούλιο Ειρήνης του Τραμπ;
https://x.com/JorgeLiboreiro/status/2024559998127260050
Άκουσε κανείς καμιά αντίδραση;
Γιάννης Μαλλιαρός said
5 Πέπε Γράφεις (και απορρίπτεις) για σοκολάτα. Αλλά χαλβάς (του μπακάλη) με κακάο είναι παμπάλαια παραλλαγή. Από το σκέτο κακάο μέχρι το επεξεργασμένο σε σοκολάτα μια ιδέα δρόμος (όχι, δεν μιλάω για επικάλυψη, αυτό το να σκεπάζεις τα πάντα με τη σοκολάτα για αν ξεγελάς αυτό που το τρώει είν’ άλλο θέμα).
Τον πανηγυριώτικο που γράφω δεν τον έχω συναντήσει πουθενά εκτός Λέσβου. Άλλα στα μικράτα μου μόνο αυτόν (και του μπακάλη βέβαια) ήξερα. Άλλα είδη δεν είχαμε στο χωριό. Όσο δε για τον τυροχαλβά κι αυτός είναι τσανακλιώτικη ιδέα (σε τουριστικούς οδηγούς έχω δει να τον προμοτάρουν πως αν πας Τσανάκαλε να δοκιμάσεις -κάτι σαν τα βατραχάκια στα Γιάννενα 😀).
Γιάννης Μαλλιαρός said
Ιδέες για καθαροδευτεριάτικα λεξιλογικά άρθρα (δεν ξέρω ποσ’ απ’ αυτά έχουν καλυφτεί): για την ίδια την καθαροδευτέρα, για τον ταραμά, τα νηστίσιμα. Άμα σκεφτώ τίποτ’ άλλο θα το προσθέσω (νομίζω πως χαρταετός, κούλουμα και λαγάνα υπάρχουνε).
sarant said
7 Καλή Σαρακοστή, Βιβή!
8 Απάτη του Τραμπ
Vazelas99 said
Για τη λεξη κουλουμα βλέπω οτι το Wiktionary, αναμεσα στις διάφορες ετυμολογίες, δίνει και το
< αλβανική kulluem (καθαρός)
το οποιο μου φαίνεται το πλεον πιθανόν, οτι την Καθαρά Δευτέρα οι Αρβανίτες την λέγανε κουλουεμ – κουλουμε, παρα να είναι λογιο λατινικό δάνειο.
Βέβαια ειδικός δεν είμαι, οπότε εσεις τι λετε;
sarant said
10 Nαι, αυτά είναι και δεν βγαίνει άρθρο, δεν έχει και πολλά να πεις για τον ταραμά, εκτός ότι δεν τον μασάει η κατσίκα.
sarant said
12 Ο Ανδριώτης είχε προτείνει αυτή την αρχή. Στο άρθρο για τη λέξη Κούλουμα είχα γράψει:
Οπότε; Η αλβανική εκδοχή φαίνεται πολύ ελκυστική και για λόγους γεωγραφικής εξάπλωσης του όρου «Κούλουμα». Ωστόσο, αφενός η λέξη, όπως είπαμε, δεν επιχωριάζει μόνο στην Αττική και αφετέρου η προέλευση από το κούμουλο = σωρός κερδίζει σε πειστικότητα αν παρθούν υπόψη διάφορες μαρτυρίες, σύμφωνα με τις οποίες σε πολλές περιοχές την Καθαρά Δευτέρα λεγόταν η φράση «να χαλάσουμε τα κούλουμα». Σε αυτό το άρθρο του 1920 αναφέρονται οι φράσεις «χαλάμε τα κούλουμα» ή «σπούμε τα κούλουμα» (Κρήτη) ή «βγάνουμε τα κούλουμα» (Λαύριο). Δίνονται διάφορες ερμηνείες, δηλ. ότι σημαίνει τη διάλυση της συνάθροισης και του γλεντιού ή το πιθανότερο ότι καταλύουμε τους σωρούς των φαγητών που συγκεντρώθηκαν από συγγενείς και φίλους.
Επίσης, φαίνεται ότι υπήρχαν παλιότερα και άλλες παραλλαγές της λέξης, όπως Μπούκλουβα στη Μεσσηνία
– εδώ και ένα παλιό δημοσίευμα εφημερίδας όπου υπάρχει η φράση Ο κόσμος θα πάη να «χαλάση τα μπούκλουβα» κατά την λαϊκήν έκφρασιν, κούλουμπα (Κλειτορία Πελοποννήσου), ανακούλουμα (Ιθάκη), κούλουμες (Λεύκτρα Πελοποννήσου), κούμουλα (Μύκονος, Πάρος) και κουμουλάδες (Κύθηρα).
Ακόμα, ο Βλαχογιάννης σε άρθρο του στη Νέα Εστία συσχετίζει τα Κούλουμα με την επίσκεψη στους τάφους και ο φίλος μας ο Στάζιμπο είχε σε σχόλιό του παρουσιάσει αποκομμα από παλιό άρθρο σύμφωνα με το οποίο, επί Ιουστινιανού, «η τελευταία ημέρα της καλανδικής πομπής εκαλείτο Απόθεσις, δηλ. Κούλουμα – Νεαρά 105).
Κουτρούφι said
Καλημέρα. Καλή Σαρακοστή.
Τι είδους χαλβάς άραγε ήταν αυτός που η παρέα του Σαββόπουλου ζητούσε να τους φυλάξει την επόμενη μέρα η θεία Μάρω;
xar said
@12, 14
Και στην Κεφαλλονιά παραδοσιακά οι αποκριές λέγονται κούλουμα, κάτι που ίσως συνηγορεί υπέρ λατινογενούς ετυμολογίας.
Jorge said
Και η καλούμπα έχει να κάνει με χάλασμα. Καλή Σαρακοστή.
Costas Papathanasiou said
Καλημέρα!
Στο πνεύμα των ημερών, και πάλι, το ξανα-άρθρο, του οποίου η επαναπροσέγγιση μπορεί επομένως, πλέον, να νοηθεί καλύτερα ετυμολογικώς και ως ένας εύθυμος :
Χαλβά χαβάς
“Αγάπη μου Ουάουα”1,
το χάλεψα, το βρήκα :
Δεν με χαλά η χαλάουα2
η του χα(λ)βά2 σου η γλύκα2.
Εσύ με κάνεις πλούσιο
μ’ ένα μόν’ ή κ’αι δύο
κι όχι τ’ ωμοπεριούσιο
των παπΑρείων τρίο.
(Κώστας Αναλυτής 1)
1: http://eliaserver.elia.org.gr/lselia/rec.aspx?id=321436 , https://www.youtube.com/watch?v=wB0G0RhR55g .
2: https://en.wiktionary.org/wiki/%D8%AD%D9%84%D8%A7%D9%88%D8%A9#Arabic , https://en.wiktionary.org/wiki/%D8%AD%D9%84%D8%A7#Arabic .
Nestanaios said
5.
Τώρα τελευταία παρεκτρέπεσαι. Ξέχασες τους χαλβάδες των υπουργείων και τους χαλβάδες των κομμάτων.
Πέπε said
19 Κάνε υπομονή και σήμερα. Μετά τέλος οι παρεκτροπές.
Πέπε said
9 Ε, και πως είναι παλιό, τι; Εμένα λέμε δε μ’ αρέσει. Δεν είχαν πάντα καλές ιδέες οι παλιοί.
Δηλαδή βασικά μ’ αρέσει, αλλά έχω ηθικής φύσεως επιφυλάξεις. Προφανώς όπου μπαίνει ζάχαρη μπορεί να ταιριάξει και το κακάο σε κάποια από τις διαθέσιμες μορφές του, σοκολάτα ή άλλη. Αυτό δε δικαιολογεί να τα κάνουμε όλα ίσωμα, όπως τα άνετε εσείς οι παλαιοί που δε σέβεστε τίποτα.
ΚΑΒ said
Το επεισόδιο με τον αρειανόφρονα συνέβη σε λουτρό και ο δύσφημος είχε οικτρό τέλος.
Καλημέρα, καλά (λατινικά και όχι αλβανικά) κούλουμα.
ΜΙΚ_ΙΟΣ said
Καλή Σαρακοστή!
>>… ενώ ο κοινός τουρκικός τύπος είναι helva,
Ο πατέρας μου – και οι συνομήλικοί του – πρόφεραν «χελιβά», αλλά σχεδόν άηχο, όχι με το παχύ –χ– των κρητικών. Οι νεότεροι, βέβαια, λέγαμε «χαλβά», ειδικά στη μεταφορική του χρήση…
Χαρούλα said
Καλή καθαρή Δευτέρα, με τους αητούς μας πάντα σε χαρούμενες πτήσεις!
*Η Μαργιά ψωμί δεν είχε και χαλβά παζάρευε!
*Αν δεν φάει ου χριστιανός κουπριές, δεν τρώει ου Τούρκους χαλβά.
*Πότε με τα καρύδια του, πότε με τον χαλβά του, ήφερε την καλόγρια εις τα θελήματά του.
*Ρωμιών καβγάς, Τούρκων χαλβάς.
*Το στόμα δεν θα είναι γλυκό αν πείς χαλβά.(αζέρικο Halva-halva deməklə ağız şirin olmaz)
Λάμπας said
Χαλβά, πάντως, στα μέρη μου έλεγαν ένα μαύρο πολτώδες πράμα από αλεύρι που τον έριχναν στο τηγάνι και μετά το σέρβιραν με ζάχαρη.
Θυμάμαι και την έκφραση ήρωας-χαλβάς.
Costas Papathanasiou said
15β: Ίσως χαλβάς καϊμακλής:
ΠΑΣΑΣ: Τι παίρνετε, συνήθως, για την όρεξη;
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Να, πεπονόφλουδες, καρπουζόφλουδες, λεμονόφλουδες, πορτοκαλόφλουδες…
ΠΑΣΑΣ: Α, όχι! Εμείς έχουμε ρακί και χαλβά καϊμακλή.
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Έχετε πολύ χαλβά;
ΠΑΣΑΣ: Νταβάδες.
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Ε, πάμε τότε να φάμε καμιά δεκαριά νταβάδες.
ΠΑΣΑΣ: Τόσο πολύ θα φάτε;
ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ: Όχι, πασά μου! Καμιά οχτακοσαριά μπουκιές για τη λιγούρα θα πάρω.
( “Χαλβάς είσαι και…τρώγεσαι!” Εύη Τσιτιρίδου, 28/03/2015 https://www.evitsitiridou.me/2015/03/28/chalvas-eisai-kai-trogesai/ )
Costas X said
Καλημέρα, και καλή… σημερινή, όπως μου είπε και ο αδελφός μου γελώντας στο τηλέφωνο.
«Χαλιβά» τον έλεγαν οι Κορφιάτες, μάλλον τον έφεραν στην Κέρκυρα οι Μικρασιάτες πρόσφυγες το ’22.
@ 12 – 14 – 16 : Στα κορφιάτικα υπάρχουν το επίθετο «κούλουμος» που σημαίνει «εντελώς γεμάτος, πλήρης, τίγκα», και το ρήμα «κουλουμώνω» που σημαίνει «επικαλύπτω, σκεπάζω κάτι εντελώς», π.χ. «μη το φας αυτό, το κουλουμώσανε οι μύγες». Υπάρχει επίσης το «κουλουμίζω» που σημαίνει «φροντίζω κάποιον», όπως και το «γεροκουλουμίζω» που σημαίνει «γηροκομώ».
Και αφού το άρθρο τελειώνει… άσεμνα, στα παρεμφερή του «χαλβαδιάζω», «γλυκοκοιτάζω» και «ζαχαρώνω», να προσθέσω κι εγώ το άσεμνο «καυλαντίζω», που το άκουσα στην Αθήνα, την πρώτη φορά για μπουφάν σε βιτρίνα, και αργότερα για μοτοσικλέτα!
Χαρούλα said
Χαρούλα said
Και τι δηλαδή; Θα κάνουμε Καθαρή Δευτέρα εδώ χωρίς😉☺️χαρταετούς;
https://youtu.be/pSujHbm-rG8?si=EOc6TZyegUqgUeHP
Λεύκιππος said
Για τη μεταφορική έννοια του χαλβά, το μουνίκακας στη Θράκη και το βυζάστακας στην Κρήτη. Προερχόμενα και τα δύο μάλλον από το μαμάκιας.
sarant said
10-13 Tώρα που το ξανασκέφτηκα, υλικό για άρθρο δίνουν τα ντολμαδάκια. Να το έχω στο νου μου.
18 Ωραίος Κώστα!
28 Τρώγεται ο χαλβάς Άδωνης; Αμφιβάλλω.
spyridos said
Η σωστή προφορά.
Χαρούλα said
….Ο χαλβάς παραμένει σταθερός στις απόψεις του στο πέρασμα του χρόνου και γι΄ αυτό το λόγο μάς είναι πάντα οικείος. Ηρεμη δύναμη, χωρίς να σε γεμίζει ανασφάλειες για το αν θα κόψει η σαντιγί ή αν θα φουσκώσει η μαρέγκα. Ο χαλβάς είναι εκεί για να σε κάνει να νιώσεις ασφάλεια. Είναι αποφασισμένος να πετύχει ….η σχέση σας!
…….…Ο χαλβάς είναι ο ιδανικός πατέρας για τα παιδιά σου. Σοβαρός, μετρημένος… πάντα σε φλιτζάνια, σταθερός. Δεν πίνει, δεν καπνίζει. Είναι ο άντρας που ονειρεύεται κάθε μάνα για την κόρη της. Ενας εύκολος άνθρωπος που τιμά τις παραδόσεις και νηστεύει όλη τη Σαρακοστή. Θα σ΄ έχει βασίλισσα. ….
από https://www.protagon.gr/kouzina/o-xalvas-44342456558
sarant said
33 Χαλβά εγκώμιον!
Faltsos said
Αν δεν κάνω λάθος στα πολλά είδη χαλβάδων δεν αναφέρθηκε αυτός:
Στη φωτογραφία που βρήκα γράφει σουσαμόπιττα, αλλά εμείς χαλβά τον λέγαμε – αποκριάτικο χαλβά.
Αυτό περιπλέκει ακόμη περισσότερο το ερώτημα, τι κοινό έχουν τα διαφορά γλυκίσματα που τα λέμε χαλβάδες. Αφού εκτός από την ποικιλία στις πρώτες ύλες (ταχίνι, σιμιγδάλι, νισεστές κλπ), έχουμε και διαφορά στην υφή. Οι περισσότεροι χαλβάδες είναι μαλακοί αλλά αυτός εδώ είναι εξαιρετικά σκληρός.
Τον χρησιμοποιούσαν για το έθιμο της «χάσκας». Τον κρεμούσαν από ψηλά με κλωστή ώστε να αιωρείται και τα παιδιά έπρεπε να τον δαγκώσουν με τα χέρια δεμένα πίσω. Σε άλλα μέρη το έθιμο γίνεται με αυγό που είναι πιο ακίνδυνο. Το δάγκωμα αυτού του χαλβά, με αυτό τον τρόπο, συνοδευόταν συχνά με απώλεια δοντιού
Χαρούλα said
#34 υπαλρχει και Ύμνος(ChatGPT)😂🤣😂
Ύμνος εις τον Χαλβάν
Ὦ Χαλβά σεμνέ και ταπεινέ,
τέκνον του σίτου και της φωτιάς,
σὺ ποὺ ἐγέννησες γλυκύτητα
ἐκ τῆς ἐλλείψεως καὶ τῆς σιωπῆς.
Οὔτε βούτυρα ἐζήτησες,
οὔτε χρυσὰ στολίσματα,
μὲ λάδι, ζάχαρη καὶ κόπον
ἐστάθης στύλος τοῦ σπιτιοῦ.
Σὲ ἡμέρες νηστείας βαρείας
καὶ φτώχειας ἀμίλητης,
ἐσύ ἐγίνου παρηγορία
καὶ γλυκασμὸς ψυχῆς.
Ἡ κουτάλα σὲ ἀνακάτευε
ὡς προσευχὴ ἀργή,
καὶ ἡ κανέλα ἐσφράγιζε
τὸ θαῦμα τῆς ὑπομονῆς.
Δόξα σοι, Χαλβὰ τῆς μάνας,
τοῦ φούρνου καὶ τῆς Κυριακῆς,
ὁ ἄρχοντας τῶν ταπεινῶν
καὶ βασιλεὺς τῆς ἀπλότητος.
Ἀμήν — καὶ κόψτε ἴσες μερίδες.
Costas Papathanasiou said
Χαλβάς ( παραλλαγή, ως τραγουδοποιός) με Γλύκα κιθαρίστα :
«Ο Περικλής Χαρβάς ( <Χαλβάς) με τον Αλέκο Γλύκα! Τι να λέμε τώρα! […] » ( “Η τραγουδοποιός Μαίρη Δαλάκου θυμάται από εκείνες τις μέρες (από αφήγησή της στο δικό μας facebook)” https://diskoryxeion.blogspot.com/2018/11/blog-post_28.html )
https://www.youtube.com/watch?v=gmuNJqSP9So Περικλής Χαρβάς – Είναι Μια Μικρή Πόλη , acid folk Greece ,1971
Faltsos said
Τώρα, γιατί θυμήθηκα τον πρώην δήμαρχο Θεσσαλονίκης:
«αν ήμουν κανένας λαπάς, θα γινόμουν ποιητής»
michaeltz said
Καλημέρα, Χρόνια πολλά!
Χτες απουσίασα, είχαμε καλεσμένους παιδιά, νύφες γαμπρούς κι εγγόνια, γέμισε το σπίτι! Σήμερα να δούμε αν θα προλάβουμε τη λαγάνα, πρέπει να συμμαζέψουμε το χάος. Και είμαστε και πτώματα απ’ την κούραση· τι να σου κάνει πεντάωρος ύπνος…
Πάντως το καθήκον μου απέναντι στο ιστολόγιο για την Καθαροδευτέρα το έχω κάνει. Η περιγραφή μου για την κατασκευή του χαρταετού μου είπαν πως είναι μοναδική στο είδος της . 🙂
https://sarantakos.wordpress.com/2025/02/27/xartaetoi/
dimosioshoros said
Με το τριφωνηεντικό σύστημα της αραβικής γλώσσας (/i/, /a/, /u/) πολλές λέξεις αραβικής προέλευσης αποδίδονται στα ελληνικά με -α- αλλά μερικές φορές και με -ε- μέσα από την τουρκική αποκατάστασή τους. Παράδειγμα είναι ο χαλβάς.
Στην Πρέβεζα λέμε «σαϊτάν παζάρ» (τη γειτονιά του Καρυωτάκη) αλλά συχνά γράφουμε «σεϊτάν παζάρ» (τουρκικά: Şeytan Pazar).
Triant said
13: Λάθος. Μασάει και φτύνει και τα κουκούτσια!
Χρονια πολλά.
Costas Papathanasiou said
[…]Την κάπα μου την κρέμασα ρε σπλάχνο στη στρατώνα
και όποιος πει για σένανε θα τονε φάει το χώμα
πρέφα το πήρες και γελάς μου κάνεις την κουρνάζα
είσαι κορόιδο και χαλβάς σ’ εμέ δεν πιάνεις μπάζα.[…]
https://www.youtube.com/watch?v=IL613gbUFqk Με πιάνουνε ζαλάδες (1931)- Α. Κωστής (Κ. Μπέζος)
Costas Papathanasiou said
[…]Όταν μπαίνει, κάνουν όλοι στις μπάντες/ μαζί του μπαίνει ο Χριστός κι οι Άγιοι Πάντες[…]
Κι όταν σκοράρει θα κάνει τον σταυρό του/ αφού ξέρει πως μισό ήταν του Θεού, μισό δικό του
και κατόπιν, θα φιλήσει και τη βέρα,/ τα ξίδια και τις γκόμενες τα έχει κανει πέρα.
Στις εξέδρες όλοι τον αγαπάνε. / Για πάρτη του στο γήπεδο μόνο και μόνο πάνε
και φωνάζουν “Φανούρη, Φανούρη, Φανούρη! / Βγάλ’ τον αγιασμό και χύσ’ τον μες στη μούρη
των αντιπάλων, των άμπαλων των άλλων,/ που τους κάνεις να μοιάζουνε σαν χαλβάς Φαρσάλων”
https://www.youtube.com/watch?v=VeCXc7chA7M Chillador – Ωδή στο Φανούρη ( Γουνδουλάκη , http://www.fightclub.gr/forum , 2012, @YanniSpath )
Costas Papathanasiou said
Ευωδιάζει η γειτονιά της, / φημισμένος ο χαλβάς της.
Παραπήγματα και σκόνη,/ μι’ αγκαλιά : Εργάτης, πόρνη .
https://www.youtube.com/watch?v=ObPciXsgsck Μανταλιώ και Δραπετσώνα- Κατερίνα Τσιρίδου ( Στίχοι & μουσική : Γιάννης Τσιαντής )
ΓΤ said
Λίγοι οι Χαλβατζήδες στα γράμματά μας, αλλά και ένας παλιός γκόμενος της Ταραμπάνκο.
heroicf5b41716cc said
https://www.google.com/search?q=%CE%BC%CE%B5+%CF%84%CE%B7+%CF%87%CF%81%CE%AE%CF%83%CE%B7+%CF%84%CE%B7%CF%83+%CE%BD%CE%B9%CE%BF%CF%84%CE%B7%CF%83+%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CF%80%CE%BB%CE%B9%CE%B1&oq=%CE%BC%CE%B5+%CF%84%CE%B7+%CF%87%CF%81%CF%85%CF%83%CE%AE+&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqCAgDEAAYFhgeMgYIABBFGDkyCAgBEAAYFhgeMggIAhAAGBYYHjIICAMQABgWGB4yCAgEEAAYFhgeMggIBRAAGBYYHjIICAYQABgWGB4yCAgHEAAYFhgeMggICBAAGBYYHjIICAkQABgWGB7SAQg4MTczajBqNKgCALACAQ&sourceid=chrome&ie=UTF-8#fpstate=ive&vld=cid:7a262195,vid:Tqa5iVXtjj0,st:0
spyridos said
46
Costas Papathanasiou said
Παλιός τιμοκατάλογος:
Μου ‘ρχεται να κάνω γιούργια/ στον ταμπλά με τα κουλούρια (x2)
δύο φράγκα ένα σιμίτι, πέντε φράγκα ο χαλβάς/ δέκα (‘η εξήντα) φράγκα η μαστούρα, ε ρε μάγκα τι τραβάς
https://www.youtube.com/watch?v=TsTHm0Fe17Y “Σούρα και μαστούρα” – Απόστολος Νικολαΐδης ( ή https://www.youtube.com/watch?v=0w2AdzfeHc0 Γ. Μαργαρίτης – ‘Καπνουλούδες – Γιούργια ‘ )
ΓΤ said
Κι έβγαλε ο βαψομαλλιάς βλάχος της Μπαφωκίωνος Νέγρη πινακάκι για να μας πει ότι φτιάχνει OMELLET. Ούτε κέρμα!
Faltsos said
15
Το πιο λογικό είναι να πρόκειται για σπιτικό, σιμιγδαλένιο χαλβά.
Ο ίδιος ο Σαββόπουλος σε συνέντευξη του, δεν μας φώτισε για το είδος του χαλβά, παρά μόνο για τη θεία Μάνου που έγινε θεία Μάρω από τη λογοκρισία:
Αγγελος said
Μπρἀβο, Πέπε (5), κι έλεγα κι εγώ, τον χαλβά της Ρήνας τον ξεχάσανε; — Δεν καταλαβαίνω όμως τι υπαινίσσεσαι όταν μιλάς για ομοιοκαταληξία (και ο Νικοκύρης υπερθεματίζει «Δύσκολη ρίμα, πλούσια») σε σχέση με το αθυρόστομο δίστιχό σου 🙂
ΓΤ said
Και, βέβαια, ο… χαλβάς Δραπετσώνας του ιστορικού Κοσμίδη.
Theo said
Καλημέρα, καλή Σαρακοστή και καλό Πάσχα!
geobat said
αγαπημένη φαν φακτ ερώτηση, τι άλλο φτιάχνεται όπως το φύλλο της χαλβαδόπιτας;
Theo said
@22:
Το περιστατικό του θανάτου του Αρείου σε αποχωρητήριο, πριν να χειροτονηθεί επίσκοπος, το αναφέρει ο ο Μ. Αθανάσιος και οι ιστορικοί του 5ου αι. Σωκράτης ο σχολαστικός και Γελάσιος ο Κυζικηνός, και το αναπαρήγαγαν αρκετοί άλλοι. (Σήμερα μιλούν για οξεία γαστρεντερίτιδα ή δηλητηρίαση.) Το ίδιο αναφέρεται και για τον Νεστόριο, αιρετικό του 5ου αι. Επίσης, στο Λειμωνάριο του Ιωάννη Μόσχου αναφέρεται παρόμοιο τέλος για κάποιον Θαλέλαιο, επίσκοπο Θεσσαλονίκης, μάλλον κατά τον 6ο αιώνα πριν ν’ αποκατασταθεί στον θρόνο του.
Μιχάλης Νικολάου said
… χαλβάς Φαρσάλων …
Θυμάμαι ατάκα από παλιά ελληνική ταινία (που δεν θυμάμαι):
Κατ’ ιδέαν ωραίος 1: «… με βλέπουν σαν ξερολούκουμο«
Κατ’ ιδέαν ωραίος 2: «Αν εσένα σαν ξερολούκουμο, εμένα σαν χαλβά Φαρσάλων!»
Μιχάλης Νικολάου said
… «χαλβάς του μπακάλη», αφού αυτόν τον αγοράζουμε και δεν τον φτιάχνουμε στο σπίτι. …
Τον παράγει η
Ελληνική χαλβουργία.
(Κάνει και εξαγωγές.)
spyridos said
54
Όστια.
Μιχάλης Νικολάου said
… Καὶ κρατήσας τῶν ἑαυτοῦ ἀναγκαίων ἔφη·
«Ἴδε, κἀγὼ τριάδα ἔχω» …
Γνήσιος παρτριώτης
Μιχάλης Νικολάου said
49,
Παραγγελία ομελέττητα
ΓΤ said
55 Τεό
Θαλέλαιος —> Θαλλέλαιος
ορθογραφία δίχως έλεος
michaeltz said
Σήμερα ο χαλβάς σχεδόν μονοπώλησε τη συζήτηση, παρέα με τα Κούλουμα.
Όμως, σαν παλιότερος, πρέπει να περιγράψω τον ουρανό τις Καθαρές Δευτέρες.
Το θέαμα ήταν απίστευτο! Το κέντρο της Αθήνας ήταν το μόνο που είχε λίγους χαρταετούς να πετάνε, γιατί μόνο στου Φιλοπάππου και στην Αγία Φωτεινή, δίπλα στους στύλους του Ολύμπιου Δία υπήρχε άνοιγμα, Σε όλο το υπόλοιπο λεκανοπέδιο δεκάδες χιλιάδες χαρταετοί (και λίγους λέω) σκέπαζαν τον ουρανό. Ακόμα και στο Παγκράτι, όπου σήμερα σε πιάνει κλειστοφοβία σε όποιο δρόμο κι αν περάσεις, ήταν ο ουρανός γεμάτος.
Πότε-πότε η ουρά κάποιου πιανόταν στον σπάγκο άλλου που ήταν ψηλότερα. Καποιανού αλλουνού ο σπάγκος κοβόταν, και αυτός, σεινάμενος κουνάμενος έπεφτε και ο θεός ήξερε πού: Σε ταράτσα, σε δρόμο, σε κινούμενο αυτοκίνητο, σε σύρματα της Ηλεκτρικής… (ακόμα και μετά το 1950, που ιδρύθηκε η ΔΕΗ, ο κόσμος σύρματα της Ηλεκτρικής τα έλεγε). Οι κακοφτιαγμένοι (γιατί τον χαρταετό τον έφτιαχνες, δεν τον αγόραζες) τρόμαζαν να πετάξουν, ήθελε μαστοριά να τον φτιάξεις σωστόν και να τον αμολύσεις. Αν μάλιστα είχε και αεράκι, δεν εύρισκες τρύπα ελεύθερη στο έδαφος για να τον αμολύσεις, αλλά και να την εύρισκες δεν υπήρχε εναέριος χώρος ελεύθερος! Αν αργούσες να βγεις από το σπίτι σου, μπορεί να χρειαζόταν να περπατήσεις ένα δύο χιλιόμετρα για να βρεις χώρο ελεύθερο, μετά τις 11, καλό απόγευμα!
Το δικό μου σπίτι ήταν αρχικά στη Χαραυγή του Υμηττού, σχετικά κοντά στον Υμηττό και, αν φυσούσε, τον αμολούσες από την ταράτσα σου, μια και τον περνούσες πάνω από τα σύρματα ήσουν σίγουρος. Αν όχι έπρεπε να πας λίγο ψηλότερα, προς την Αγια-Μαρίνα. Αργότερα, από το ’60, μέναμε στην Ηλιούπολη, τέρμα θεού, έλεγε ο πατέρας, πάνω από τρία χιλιόμετρα το Γυμνάσιο, με χαντάκια από τις βροχές έξω από το σπίτι, ούτε σύρμα τηλεφώνου να σε εμποδίζει. (Ο πατέρας μου έκανε εφτά χρόνια να πάρει αριθμό, μ’ όλο που ήταν αξιωματικός στο Ναυτικό και η σύνδεση με την Υπηρεσία ήταν απαραίτητη!), εκεί, λοιπόν, ανέβαινες στην ταράτσα της μονοκατοικίας, αμόλαγες τον χαρταετό σου και έδενες τον σπάγκο σε κάποιο από τα σκοινιά για άπλωμα της μάνας. Αν φυσούσε αρκετά, κατέβαινες και για φαΐ στο σπίτι, όλο κηπουρικά τα εδέσματα και ψαρικά. Είχες κατέβει με τον Παππού στην Αγορά, περνούσατε έξω από κάποια μαγαζιά, ο παππούς έκανε νόημα στον μαγαζάτορα (γνωστό του από την Πόλη) αν εκείνος του έκανε χαμογελαστό νόημα, έμπαινε και ψώνιζε, αν το νόημα ήταν βλοσυρό, με έπαιρνε να πάμε σε άλλον. Τι ήθελε ο παππούς; π.χ. παστουρμά από καμήλα, αν ήταν από άλλο κρέας δεν του άρεσε, έπρεπε να πήγαινε σε εμπιστοσύνης άνθρωπο για τον βρει. Όχι την Καθαρή Δευτέρα, βέβαια, αλλά πάντα ζητούσε κάτι το ξεχωριστό!
Για τον χαρταετό τα έχουμε πει: μήκος μάνας όση η διαγώνιος της πόρτας εξόδου από το σπίτι!
Χρόνια Πολλά!
Κιγκέρι said
Με φώναξε ο Δύτης στο 3 και να ‘μαι!
Helwa ya baladi, γλυκειά μου πατρίδα, τραγουδάει η γεννημένη και μεγαλωμένη στην Αίγυπτο Δαλιδά:
https://www.google.gr/url?q=https://www.youtube.com/watch%3Fv%3Dok-VPH0G9vc&sa=U&ved=2ahUKEwiYpc6Z9–SAxWWR_EDHaDrMrIQFnoECAUQAQ&usg=AOvVaw3w83csjyaoQ0Kt64dhCExu
Theo said
@61:
Έτσι γράφεται, ναι. Αλλά σ’ ένα πολύ επιμελημένο χειρόγραφο του 12ου αι. που μελέτησα το βρήκα μ’ ένα λ και μου ‘χει μείνει.
sarant said
64 Ενας που γνώρισα με το σπάνιο αυτό όνομα, και κάμποσοι που το έχουν επώνυμο, το είχε με α και στην παραλήγουσα, Θαλαλαίος. Αλλά η ετυμολογία δείχνει όντως το Θαλλέλαιος.
55 Έχει μείνει παροιμιώδης ο θάνατος του Άρειου.
sarant said
Aλήθεια, την έκφραση «πετάει χαρταετο» με τη σημασία «αλλού βρέχει, αγρόν αγοράζει» κτλ την ξέρατε από παλιά; Θαρρώ πως είναι τούτου του αιώνα.
Γιάννης Μαλλιαρός said
35 Faltsos Αυτός μοιάζει αρκετά με τον δικό μας τον πανηγυριώτικο που έλεγα, μόνο που σε μας φτιάχνεται σε μικρά κομματάκια (μιας μπουκιάς) και δεν τον έχω δει πουθενά συσκευασμένο.
36 Χαρούλα «Οὔτε βούτυρα ἐζήτησες» Δεν είναι ύμνος στο χαλβά γενικά αλλά στον του μπακάλη μόνο. Σαπουνέ χωρίς βούτυρο γίνεται μεν, αλλά η γεύση του δεν λέει.
45 ΓΤ Χαλβατζής Σπύρος κι ο πάλαι ποτέ γραμματέας της ΚΝΕ (και βουλευτής του ΚΚΕ αργότερα).
Μαρία said
66 Πολύ πρόσφατη πρέπει να είναι.
sarant said
67 Kαι ο αδελφός του ο Λαοκράτης στο ΚΚΕ εσ
68 Και πολύ συχνά εμφανίζεται
sarant said
51 Aγγελε, μια εποχή κάτι άγγλοι λόγιοι κάνανε διαγωνισμό με ρίμες
Λέει ο Συλβέστερ
«I, John Sylvester,
Lay with your sister.»
Απαντάει ο Μπεν Τζόνσον
«I, Ben Jonson, lay with your wife.»
—»That is not rhyme.»
—»No,but it is true.»
Jorge said
#66. Ολόφρεσκη πρέπει να είναι.
ΥΓ. Εδώ και μέρες το σλανγκ δίνει «404».
sarant said
71 Και από πολλούς μήνες σερνόταν και άνοιγε πολύ αργά.
Μαρία said
69 Ο Λαοκράτης πέθανε πέρσι το Μάρτιο.
Jorge said
«I, Ben Jonson, lay with your wife.»
—»That is not rhyme.»
—»No, but she’s now mine.»
leonicos said
, αραβικής αρχής tahina όχι tahin .
humuş = ρεβύθια. Παρασκευάζεται ως εξής: Ποσότητα ταχινιού, το χτυπάς με χυμό λεμονιού μέχρι ν’ ασπρισει, δηλαδή αφού σφίξει με το λεμόνι να ‘ξανααναλιγώσει’ ρίχνοντας κι αλλο λεμόνι. Τότε ρίχνεις ανάλογη ποσότητα λειοτριβημένων βρασμένων ρεβυθιών.
Η Χαρούλα, αντί για ρεβυθια, μπορεί να βάλει ερεβύνθους.
dryhammer said
#17. Και η καλούμπα έχει να κάνει με χάλασμα. [Το αντέγραψα λόγω απόστασης.]
Η Καλούμπια να δεις…
leonicos said
επικροτώ τον αρειανιστή που σμφισβήτησε το τριαδικό δόγμα, και ας ξεσπαθώσει όποιος θέλει εδώ μέσα. Στην Αγία Γραφή δεν υπάρχει. Για να το υποστηρίξουν το βάλανε μετά τον 3ο αιώνα, το περίφηο Ιωαννειον κόμμα. Αποτελεί αυτόχρημα επιβίωση προχριστιανικών αντιλήψεων, κυρίως από την Αίγυπτο. Αντιστρατεύεται τη μοναδικότητα του Θεού. Δε θα επεκταθώ, αλλά θα ήταν ακατανοητο το λήμμα κατά το οποίο ο Σατανάς προσπαθεί να προσεταιριστεί τον Ιησού. Και ο νοών νοήτω
Κατα τα άλλα…. χαλβάς
Georgios Bartzoudis said
35-Faltsos: «…. τον λέγαμε – αποκριάτικο χαλβά…. είναι εξαιρετικά σκληρός. Τον χρησιμοποιούσαν για το έθιμο της «χάσκας». Τον κρεμούσαν από ψηλά με κλωστή ώστε να αιωρείται και τα παιδιά έπρεπε να τον δαγκώσουν με τα χέρια δεμένα πίσω. Σε άλλα μέρη το έθιμο γίνεται με αυγό που είναι πιο ακίνδυνο. Το δάγκωμα αυτού του χαλβά, με αυτό τον τρόπο, συνοδευόταν συχνά με απώλεια δοντιού»
# Εμείς τον λέγαμε «καρυδένιο χαλβά», λόγω της σκληρότητάς του και μολονότι δεν φαινόταν να έχει κάτι από καρύδι. Υπήρχαν και τα… χαλβαδάκια της φωτογραφίας, αρκετά αλλά όχι πολύ, σκληρά. Χρησιμοποιούνταν για ευκολότερη κατανάλωση. Ο καθιαυτού καρυδένιος χαλβάς ήταν ολόλευκος και πωλούνταν στο αποκριάτικο παζάρι με την μορφή μεγάλων κύβων. Σαν τις πλάκες του «τυρί φέτα». Υποθέτω ότι το κύριο συστατικό του ήταν καραμελοποιημένο γάλα αγελάδας. Ένα μικρό κομματάκι έκοβε ο πατέρας, που το έδενε με κνάπ(ι) [όπερ σπάγγος εστί] και έφτιαχνε τη «χλάτσκα» το Σαββατόβραδο της Αποκριάς, αμέσως μετά το βραδινό φαγητό και πριν αρχίσουν τα «σ(ι)χωρτίκια»
sarant said
73 Ναι, ήταν μεγαλύτερος από τον Σπύρο
Μιχάλης Νικολάου said
70, 74,
Περί rhyme και το γνωστό ρητό
History Does Not Repeat Itself, But It Rhymes
Costas Papathanasiou said
Πετάω χαρταετό = σφυρίζω αδιάφορα /δεν βλέπω ή κάνω πως δεν βλέπω τι συμβαίνει γύρω μου. (slang.gr)
Στρατιωτική αργκό: Πετάω χαρταετό= Κρύβομαι, λουφάζω, αποφεύγω υπηρεσία ή αναλαμβάνω ελαφριές υπηρεσίες μόνο( https://www.ellinikos-stratos.com/leksiko_2?bk=%CE%A0%CE%B5%CF%84%CE%AC%CF%89+%CF%87%CE%B1%CF%81%CF%84%CE%B1%CE%B5%CF%84%CF%8C#google_vignette).
Πάμε στο βουνό/ πάμε εμείς τα δυο-ξέρω να πετώ, το χαρταετό
Κοίτα πώς γελά/μες στα χρώματά του, λάμπει και πετά- το παλιόπαιδο
https://www.youtube.com/watch?v=4FLTjzlOcrM “Ο χαρταετός”/1974 – Δημήτρης Ζευγάς(Στίχοι: Άκος Δασκαλόπουλος/ Μουσική: Μιχάλης Τερζής)
https://www.youtube.com/watch?v=dqUJO-Yp9iE “ΕΝ..+..ΑΙΣΘΗΣΗ” σε μουσική ΣΤΕΛΙΟΥ ΧΑΛΒΑΤΖΗ (Full Album)
https://www.youtube.com/watch?v=AG1-qLhCvQg Νίκος Χαλβατζής – ο διάδοχος ( https://www.youtube.com/playlist?list=PLs1iX26RN4tJzOM6HPmXCeunJtn09r0y2 “Γκόλεμ”,2010 )
Πέπε said
27
Εγώ το ξέρω τελείως αλλιώς το καυλαντίζω: κάνω την καύλα μου, κάνω ανέμελα και ανεύθυνα ό,τι μου καπνίσει (μέχρι να…).
Όσο για το χαλβαδιάζω, νομίζω είναι ακριβές συνώνυμο του ζαχαρώνω. Ο στίχος «μια εφτάμισι Γιαμάχα ζαχαρώνω» έρχεται και κουμπώνει ακριβώς με το παράδειγμα του Κώστα Χ.
Πέπε said
70 Πάει δεν πάει, ο Κάλφας τη γαμάει.
(@Άγγελε, μα τίποτα δεν υπαινίσσομαι: το δίστιχο είναι ξεδιάντροπα ανομοιοκατάληκτο! Εντωμεταξύ τα λαϊκά δίστιχα είναι υποχρεωτικά ομοιοκατάληκτα, γι’ αυτό είναι δίστιχα, επειδή οι στίχοι ζευγαρώνουν ανά δύο. Όποιος θέλει λαϊκή ποίηση χωρίς ρίμα, υπάρχουν άλλες φόρμες που δεν κλειδώνουν τους στίχους ανά δύο.)
Πέπε said
66 Μήπως όμως προϋπήρχε το «αμολάω καλούμπα»; Το τραγούδι «Αμόλα καλούμπα Κούλα» είναι του 1988, λέει εδώ παρακάτω, αλλά δεν ξέρω τι σημαίνει η έκφραση, ούτε αν σημαίνει τίποτε ολωσδιόλου ή απλώς είχε βγει στο πλαίσιο των «ξένων» φράσεων, και καλά αφρικάνικο (όπως κουνιάδος σε σέλα βέσπας ισπανικό, λεπτοί λαιμοί μπουκαλιών γαλλικό κλπ.)
ΓΤ said
75 Λεώνικος
Μες στου στόμαχου τα βύθια
έχεις αχώνευτα ρεβίθια
Πέπε said
35, 78 Αυτό που λέτε δεν είναι περίπου μαντολάτο; Απλώς το μαντολάτο έχει μέσα μύγδαλα.
Costas Papathanasiou said
Χαλβέτι : (ειδικά) Το ιδιαίτερο μπάνιο ( Γενικά: Απομονωτήριο : Η λέξη προέρχεται από την αραβική ρίζα khalwa ( خلوة), η οποία σημαίνει «απομόνωση», «μοναξιά» ή «ιδιωτικότητα». https://www.kalavrytanews.com/2012/09/blog-post_6409.html?srsltid=AfmBOoq-j7NK4KKXWh_bKPxL1mycJM8jwwm8kqBSTJwFQ4z940ScHdkz , πρβλ halwa=κλουβί, φυλακή https://en.wiktionary.org/wiki/halwa )
“Λέει κι’ ανάβγουνε τό χαμάμι, πέρνει τό βασιληόπουλο βάνει το στο χαλβέτι, χύνει του ζεστό νερό, και το κουκκίζει με τον άθο.” Ευαγγελία Φραγκάκι “Τση Χαράς η Πολιτεία”/ “ Το Κρητικό Παραμύθι”, Αθήνα 1952, σ.39 https://repository.librarychania.gr/media/vivlia/Pdf/BI00626.pdf )
Jorge said
Αμόλα καλούμπα, σήμαινε κάποτε λάσκαρε και μην τεντώνεις.
Πέπε said
Συγγνώμη για το άσχετο. Μπήκε κανείς σήμερα στο gov? Από το πρωί δε μ’ αφήνει να μπω, λες κι έχει κλείσει για Κ Δευτέρα και πετάει χαρταετό. Δεν πιστεύω το σάιτ να ακολουθεί ωράρια εργασίας!
Theo said
@77:
Ναι το Ιωάννειο κόμμα φαίνεται νόθο, αλλά στην Καινή Διαθήκη υπάρχουν ένα σωρό μαρτυρίες για την Αγία Τριάδα και το ισότιμο των τριών υποστάσεων, άσχετα αν κάποιοι εθελοτυφλούν και δεν τις βλέπουν. Σε διάλογο με μτΙ του έφερνα το «Θεὸς ἦν ὁ Λόγος» (Ιω. 1:1), κι αυτός έλεγε πως ο Ευαγγελιστής δεν έγραψε Θεός αλλά θείος, επειδή έτσι γράφουν οι μεταφράσεις που χρησιμοποιείτε! Να μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας.
Η Βίκι παραπέμπει σε κάποιες θεολογικές μελέτες. Μπορείς να τις ψάξεις, αν θέλεις.
Theo said
@89:
Έκανα μια δοκιμή και μόλις μπήκα.
Μαρία said
91 Κι εγώ.
dryhammer said
35,78,86. Αυτό το καθαροδευτεριάτικο γλυκό, σκληρό σαν πέτρα [το σπάγαμε με σφυράκι όταν αρχίσαμε να προσέχομε (για) τα δόντια μας] στη Χίο το λέμε κασκαμπούκα κι έχω γράψει γι αυτό στο προηγούμενο σημείωμα.
https://www.facebook.com/watch/?v=741852879297674
Πέπε said
91, 92 Ε λοιπόν εγώ ακόμα όχι!
Costas Papathanasiou said
Για μερακλήδες, παλιακό:
Helvacı helva / Kendir tohumlu helva/ Şeker lokumlu helva
( Χαλβατζή, χαλβά, / λιναρόσπορου χαλβά, / ζαχαρολούκουμου χαλβά.
https://www.youtube.com/watch?v=WMYJStiaHgg Zehra Bilir «Helvacı» (1935)
Georgios Bartzoudis said
86-Πέπε: «… Αυτό που λέτε δεν είναι περίπου μαντολάτο….»;
# Όχι. Το μαντολάτο είναι πολύ μαλακό. Το συνηθίζω μέχρι σήμερα. Ο «καρυδένιος χαλβάς» ήταν πολύ σκληρός. Κόβονταν με πριόνια ή μεγάλα μαχαίρια. Ίσως να έχουν κάποια σχέση στη βασική πρώτη ύλη. Και αυτό που περιγράφει το λινκ του Dryhammer-93, είναι το «πιτάκι» του Φάλτσου: μικρό, πλατιασμένο και πασπαλισμένο με σουσάμι για να «σπάζει» η σκληρότητα και να τρώγεται κάπως ευκολότερα.
Nestanaiοs said
90.
«Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος.»
Από άλλη γλώσσα κακή μετάφραση.
Costas Papathanasiou said
“Οι χωριάτες του χωριού μαζεύονται στο σπίτι του γηραιότερου κατοίκου κουβαλώντας πίτες (τυρόπιτα, χορτόπιτα και όχι κρεατόπιτα),βραστά αυγά, τυρί και κόκκινο κρασί. Το σπίτι γεμίζει φωνές και τραγούδια. Γλεντάει όλο το χωριό και κοντά στους ενήλικες χαίρονται και τα παιδιά. Τα μικρά και μεγάλα παιδιά συγκεντρώνονται στο μεγάλο δωμάτιο ή στην αυλή γύρω από ένα κρεμασμένο κομμάτι από χαλβά. Αυτός ο χαλβάς είναι σαν μαντολάτο με μπόλικο σουσάμι παρασκευάζεται ειδικά για αυτή την περίσταση και πουλιέται μόνο αυτές τις ημέρες. Το κρεμασμένο, από ένα δοκάρι, σκληρό χαλβά συμβολίζει ίσως την μοίρα ή την τύχη του νέου έτους. Κυνηγώντας το θέλουν να βγούνε τυχεροί και νικητές. Κανόνας του παιχνιδιού είναι να μην ‘κλέψουνε’. Να κρατήσουνε τα χέρια τους πισώπλατα και να προσπαθήσουν να αρπάξουν και να δαγκώσουν το χαλβά. Τα κοκκινισμένα προσωπάκια πασπαλίζονται με γλυκά ζουμιά και σουσάμι. Τα χέρια τους κολλάνε στα πάντα και οι νοικοκυρές ταλαιπωρούνται ημέρες για να καθαρίσουνε τα σπίτια τους αλλά το έθιμο το απαιτεί!”
(«ΣΥΧΩΡΕΜΕΝΑ ΚΑΙ ΕΥΛΟΓΗΜΕΝΑ» Η Θρακιώτικη ευχή το βράδυ της Αποκριάς/ της ΕΥΓΕΝΙΑΣ ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ https://vetonews.gr/editorial/65080-sychwremena-kai-eyloghmena-h-thrakiwtikh-eychh-to-brady-ths-apokrias)
“ΤΟ ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ”/ ΤΑ ΠΑΘΗ/ ΑΝΑΓΝΩΣΜΑ ΔΕΥΤΕΡΟ/ ΟΙ ΗΜΙΟΝΗΓΟΙ
ΤΙΣ ΗΜΕΡΕΣ ΕΚΕΙΝΕΣ έφτασαν επιτέλους ύστερα από τρεις σωστές εβδομάδες οι πρώτοι στα μέρη μας ημιονηγοί. Και έλεγαν πολλά για τις πολιτείες που διάβηκαν, Δέλβινο, Άγιοι Σαράντα, Κορυτσά. Και ξεφόρτωναν τη ρέγγα και το χαλβά κοιτάζοντας να ξετελέψουν μια ώρα αρχύτερα και να φύγουνε. Ότι δεν ήταν συνηθισμένοι και τους ετρόμαζε το βρόντισμα στα βουνά και το μαύρο γένι στη φαγωμένη την όψη μας […]
https://www.youtube.com/watch?v=q4u7qTxcK6Q Άξιον Εστί – Οι ημιονηγοί – Ένα το χελιδόνι ( Petros Vorgias )
ΕΦΗ - ΕΦΗ said
>>«χαλβαδιάζω»…και τα παρεμφερή «γλυκοκοιτάζω», «ζαχαρώνω»
σοροπιάζω
…
Από τη Χαρίκλεια Καβάφη
κι ενάμιση αιώνα βάθη
Xαλβάς σιμιγδάλι
1 οκά σιμιγδάλι, 150 δρ. βούτιρο, 1 οκά γάλα, 350 δρ. ζάχαρι. πρώτον καίει τις το βούτιρον, έπειτα ολίγο κατ’ ολίγον ρίπτει εντός του βουτίρου το σιμιγδάλι και το δουλεύει έως ότου τζιρτζιρίζει και αρχίσει να χύνη το βούτιρον και να κάμνη φουσκαλίδες εις το όπισθεν της χουλιάρας. έπειτα έχει τις λιωμένη την ζάχαριν με ολίγον νερόν και το γάλα βραστόν. ρίπτουν πρώτον το γάλα και το ανακατώνουν έως να το πιή, έπειτα και την ζάχαριν και την ανακατώνουν καλά και αφού κρυόση τον χουλιαριάζουν.
ΕΦΗ - ΕΦΗ said
Χαλουβάς , στην Κρήτη μα και στην Κύπρο, είδα.
evamaten said
5
Πέμπτος ο αλευρένιος, του κουταλιού (μικρασιάτικη παράδοση) που, άμα πετύχει, δεν τρως χαλβά, τρως βιλούδο:
Χαλβάς του Κουταλιού: Μια Παράδοση αιώνων https://xrysoskoufaki.gr/xalvas-koutaliou/
Costas Papathanasiou said
“ΚΟΛΛΟΧΑΛΒΑΣ”
Κάθε χρόνο του Αγίου Ευθυμίου το χωριό μας γιόρταζε από άκρη σε άκρη, γιατί όλα τα σπίτια είχαν Θύμιο και Θυμιούλα. Έτσι τα παιδιά του χωριού, γυρίζαμε από μαχαλά σε μαχαλά, από σπίτι σε σπίτι, και από πόρτα σε πόρτα και φωνάζαμε: ΚΑΛΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ!
Οι νοικοκυρές μας φίλευαν γλυκά όπως κοκοτάκια, ζελεδάκια, λουκούμια, σοκολατάκια μαργαρίτα και που και που κουραμπιέ ή αμυγδαλωτό. Την τιμητική του δε, είχε ο χαλβάς της κόλλας. Έδινε κι έπαιρνε. Γινόταν ανάρπαστος! Γλυκό σπιτικό, ελαφρύ, γρήγορο και εύκολο για όλες τις ώρες, που μπορείτε να το απολαύσετε με την οικογένειά σας. Είναι ιδιαίτερα αγαπητό στο χωριό μας και ιδανικό για την περίοδο της νηστείας. Δοκιμάστε το.
ΥΛΙΚΑ:
• 1 ποτήρι του κρασιού λάδι
• 1 ποτήρι του νερού νισεστέ
• 2 ποτήρια του νερού ζάχαρη
• 4 ποτήρια νερό
• 1 φλιτζάνι του τσαγιού αμύγδαλα καθαρισμένα
• Ξύσμα από λεμόνι ή πορτοκάλι και 2-3 βανίλιες (προαιρετικά)
ΕΚΤΕΛΕΣΗ:
Σ’ ένα μπολ βάζουμε το νερό, τη ζάχαρη, το ξύσμα, τις βανίλιες και το νισεστέ και τα ανακατεύουμε καλά μέχρι να λιώσουν.
Σε μια κατσαρόλα καβουρδίζουμε τα αμύγδαλα με το λάδι, μέχρι να πάρουν την απόχρωση που θέλουμε και αφού καβουρδιστούν ρίχνουμε το μίγμα που έχουμε στο μπολ. Ανακατεύουμε συνεχώς με μια ξύλινη κουτάλα μέχρι να πήξει ο χαλβάς. Μετά τον βάζουμε σε φόρμα και τον αφήνουμε για 4 ώρες στο ψυγείο για να κρυώσει. Αφού κρυώσει αναποδογυρίζουμε τη φόρμα και πασπαλίζουμε με κανέλα. Σερβίρουμε και με μια μπάλα παγωτού ή γλυκό κυδώνι αν θέλουμε, και απολαμβάνουμε.
ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΚΑΙ ΚΑΛΗ ΟΡΕΞΗ!!!
( ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΤΗΣ «ΑΓΙΑΘΥΜΙΩΤΙΚΗΣ ΚΟΥΖΙΝΑΣ» Γράφει η Γιώτα Ποντίκη–Γλυμή/ ΑγιαθυμιώτικαΝΕΑ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ-ΜΑΡΤΙΟΣ 2015 σ.27 https://www.agiathimia.com/wp-content/uploads/2015/03/%CE%91%CE%93%CE%99%CE%91%CE%98%CE%A5%CE%9C%CE%99%CE%A9%CE%A4%CE%99%CE%9A%CE%91-%CE%9D%CE%95%CE%91-%CE%A6.96.pdf )
Jorge said
102. Αγιαθυμιά, γενέθλιος του μπαρμπα-Γιάννη Σκαρίμπα.
sarant said
81 Καλό εύρημα
82 Το καυλαντίζω τώρα λέγεται πολύ για φλερτάρισμα και σεξοσυζήτηση
101 Πόσοι χαλβάδες!
Πέπε said
91, 92, 94 Τελικά το γκοβ δουλεύει κανονικά. Για κάποιον λόγο δεν μπορούσα να μπω στην αρχική του σελίδα. Μετά από άπειρες προσπάθειες, μου ‘ρθε η έμπνευση να μπω σε κάποια από τις επιμέρους σελίδες που εμφανίζει η αναζήτηση για γκοβ, και μπήκα χωρίς πρόβλημα.
ΕΦΗ - ΕΦΗ said
Χαλβάδες κατά τόπους και χρόνους
86 «…Όταν ήμουν πιτσιρικάς, αυτός δεν ήταν όπως ο σημερινός, με ταχίνι, αλλά ένας σκληρός λευκός, πιο κοντά στο μαντολάτο. Θυμάμαι τον μπακάλη να σπάει κομμάτια με το σφυρί και να τα βάζει σε μια λαδόκολλα. Από εκεί τα παίρναμε και τα πιπιλάγαμε κομμάτι-κομμάτι. «
https://www.gastronomos.gr/syntages/chalvas-ena-glykisma-me-polla-prosopa/103336/
…
ΘΡΑΚΙΚΑ τ.41. 1967
Από τα γ λ υ κ ί σ μ α τ α συνηθίζεται ο χαλβάς με καλαμποκίσιο αλεύρι και πετιμέζι στα νυχτέρια του χειμώνα και στούς αρραβώνες.
(Λαογραφικά Δαδιάς Σουφλίου,σ.166.)
Φούρμιρι. (είδος χαλβά)…
Κουρμά. (χαλβάς). Από το παζάρι αγοράζαμε (τα παλιά χρόνια) τον κουρμά που μας τον έφερναν από την Αραβία και ήταν από τα καλύτερα γλυκά.
(Λαογραφικά Σαύρας σ.194)
Κυριακή της τ υ ρ ο φ ά γ ο υ : … Στο σπίτι του παππού, σωστό πανηγύρι. Απ’ το ταβάνι θα κρεμούσαν το χαλβά, στη μέση του κύκλου των γονατισμένων παιδιών. Ένας.μεγάλος γερνούσε το χαλβά κοντά απ’ τ΄ανοιχτά στόματα των παιδιών, τα οποία προσπαθούσαν ποιο θα δαγκώσει το χαλβά. Τα χέρια ήταν πίσω. Απ το βράδυ αυτό θα νήστευαν. Έτρωγαν και πίναν, έτρωγαν το χαλβά και στο τέλος, σαν καπάκι, έτρωγαν ένα αυγό λέγοντας: Μ’ αυγό το κλείνουμι μ’ αυγό θα τ’ ανοίξουμι».
Τη μέρα αυτή οι πιθιρές πήγαιναν το χαλβά καρυδένιο, πορτοκάλια και δώρο (παπούτσια κ.λ.π.) στη νύφη (στην αρραβωνιασμένη).(Λαογραφικά Βρυσικών Διδ/χου σ. 265)
(την τυρινή Κυριακή) …κάθε νοικοκύρης από νωρίς αγόραζε χαλβά σκληρόν (καρυδένιο) και το βράδυ συγγενείς και φίλοι μαζεύονταν σε ένα σπίτι και μετά το φαγοπότι κρεμούσαν το χαλβά με νήμα από το ταβάνι, όλοι δε μικροί – μεγάλοι κάθονταν γύρω στο σουφρα (χαμηλό στρογγυλό τραπέζι) και με ανοιχτό το στόμα προσπαθούσαν να δαγκώσουν το κομμάτι του χαλβά που γύριζε. Τί γέλια και τί χαρές είχε ο νικητής. Στο τέλος του γλεντιού ή νοικοκυρά πρόσφερε από ένα αυγό κι’ αυτός που το έτρωγε έλεγε , με το αυγό το κλείνω, με το αυγό θα το ανοίξω, εννοούσε ότι θα κρατήσει ολόκληρη την τεσσαρακοστή νηστεία.(Λαογραφικά Διδυμοτείχου σ.292)
https://www.he.duth.gr/erg_laog/thrakika/Thrakika41.pdf
ΕΦΗ - ΕΦΗ said
Πολιτισμικές καταγραφές από την παλιά Κάλυμνο
… Άνοιγαν τα μπουκάλια με τα μυρωδάτα σπινιάλα. δίπλα οι χαλουβάδες, τα τουρσιά, οι ταραμάδες οι χλωρασσές (καμπιλιές, μαρούλια, σκορδοκρόμμυα ) άναβαν τα κάρβουνα σε πρόχειρες παραστιές, μοσχομύριζαν τα ψητά χταπόδια, οι αστακονουρές, …
Ο Καλύμνιος ποιητής Γιάννης Γεράκης, γράφει στο ποίημά του
«Η Τυρινή κι η Καθαρή Δευτέρα» (Φεβρουάριος 1950)
Μας ήρθαν οι Αποκριές με τόσες νοστιμάδες,
γλέντια, παντρέματα, χαρές, γλεντούνε ακόμη κι οι γριές, αυτές τις εβδομάδες
Νέοι της Πόθιας, του Χωριού με λεβεντιά χορεύουν,
η ομορφιά του τσεμπεριού κι η χάρη του σαλουβαριού
και ποιόν δεν σαγηνεύουν;
Σιμώνει η Σαρακοστή, πλάκωσε τ’ Αρτζιβούρι*(φαγοπότι)
και μεις «Καλύμνιοι ξακουστοί»…. (καλοφαγάδες)
στις παραδόσεις μας πιστοί, πέφτουμε με τη μούρη.
Λύρες , τσαμπούνες και χοροί, μια λυσσαλέα μάχη,
κρασιά, ποτά, φαγιά σωροί, ρίχνουμε μέσα όσο χωρεί,
στ’ απύθμενο στομάχι
Κι ο ποιητής μας Γιάννης Γεράκης συνεχίζει:
Γλεντήσαμε την Τυρινή, ξημέρωσε η Καθαρά Δευτέρα,
μα δε θα δούνε οι τωρινοί, όσο κι αν είναι ζορινοί, τέτοια καλήν ημέρα.
Καλόγνωμες και αστακοί, κάτω στου Χατζησμάλη,(μεγαλοταβέρνα)
Πίνες εδώ, χταπόδια εκεί, μην τα θυμάστε, άστα ‘κεί
τι θησαυρός τι μάλι!
Ψημένες αστακονουρές, τι θέλγητρα, τι χάρη!
Σπινιάλο, φούσκες, τι χαρά. Κρασί Κυπραίικο μια φορά κι αμόλα
παλαμάρι! (για το σφουγγαράδικο ταξίδι)
kalymnos – news
ΕΦΗ - ΕΦΗ said
Ο χαλβάς του παραδείσου
απαραίτητη η χαλβαδόριζα (ή τσουένι, ή ρίζα κέθρου, ή σαπουνόριζα)
Μιχάλης Νικολάου said
63,
Helwa ya baladi is a
helluva ballad
sarant said
108 !!
105 Κερκόπορτα!
ΓΤ said
Βολέ ο τερματοφύλακας, τέζα ο γλάρος. Τρέχει ποδοσφαιριστής, ΚΑΡΠΑ, επιστροφή στη ζωή (Α’ Κωνσταντινούπολης).
Alexis said
Ώστε o σαπούν-χαλβάς δεν είναι ο γνωστός σαρακοστανός χαλβάς του μπακάλη;
Βρε τι μαθαίνει κανείς…
Πέπε said
107
Δεν είναι τυχαίες αυτές οι περιγραφές. Μιλούν για μια σημαντική φάση του κύκλου του χρόνου:
Απόκριες, και μέχρι και Κ Δευτέρα, στην Κάλυμνο γινόταν χαμός από γλέντια σ’ όλο το νησί και κυρίως στη Χώρα (που τώρα λέγεται Χωριό, όπως το αναφέρει ο ποιητής). Όχι μόνο γιατί το καλούσαν οι μέρες, αλλά και γιατί, όπως λέει ο τελευταίος στίχος, ετοιμάζονταν να ξεκινήσουν τα σφουγγαράδικα καΐκια.
Ήρθεν η ώρα του φευγού και του ποκινημάτου,
φεύγουσι ‘πού την Κάλυμνο οι βέργες του κλημάτου.
Οι σφουγγαράδες ήξεραν ότι, από τη στιγμή που πατάνε το πόδι τους στο καΐκι, το αύριο μπορεί και να μην ξημέρωνε. Ο θάνατος ή το «πιάσιμο» (παράλυση) από τη νόσο των δυτών καραδοκούσε σε κάθε βουτιά, εν μέρει λόγω των αντικειμενικών κινδύνων του επαγγέλματος και εν μέρει από την αποκοτιά ειδικά των Καλυμνίων, που καταστρατηγούσαν κάθε κανόνα ασφαλείας για λόγους παλικαρισμού. Για παράδειγμα, οι κανόνες λένε: πολυ αργή ανάδυση, να συνηθίσει βήμα βήμα το αίμα την αλλαγή της πίεσης. Ο Καλύμνιος μηχανικός (=δύτης με σκάφανδρο) το ‘χε μαγκιά να τιναχτεί ολόκληρος μέχρι τα σιδεροπάπουτσα του φορέματος (=σκαφάνδρου) πάνω από την επιφάνεια του νερού, σαν κανονόμπαλα.
Που βέβαια δεν ήταν μόνο παλικαρισμός. Ήταν και η εκμετάλλευση από καπεταναίους και κολαουζέρηδες, που τους άφηναν κάτω παραπάνω ώρα για να βγάλουν περισσότερα σφουγγάρια. Η αντίδραση δεν ήταν «μη με πιέζεις γιατί θα πεθάνω» αλλά «δε με νοιάζει όσο και να με πιέσεις, εγώ θα κάτσω πιο πολύ κι απ’ όσο με βάζεις».
Οπότε διαμορφώθηκε στο νησί μια νοοτροπία YOLO: σήμερα είμαστε, αύριο δεν είμαστε, άρα σήμερα ας τα ζήσουμε όλα μέχρι τέρμα. Αυτή η αρρωστημένη σχέση με τον κίνδυνο σφράγισε τη συλλογική κουλτούρα του νησιού, και επιβιώνει σήμερα στη συνήθεια με τους δυναμίτες, που τους σκάνε σε κάθε γιορτή, γεννητούρια, γάμο, κηδεία (ναι!), γκολ της Εθνικής, και, κατά το κοινώς λεγόμενο, όποτε γεννά η κατσίκα τους, κατεξοχήν δε το Πάσχα, που από τις πολλές εκρήξεις το νησί σιγά σιγά μικραίνει. Ακούς στο νησί ιστορίες από παλιννοστήσαντες συνταξιούχους μετανάστες πώς έριχναν τους δυναμίτες το Πάσχα στην τάδε πόλη της Αμερικής, και ήρθε η αστυνομία κι έφυγε σαν βρεμένη γάτα… Κάθε τόσο κάποιος σκοτώνεται ή ακρωτηριάζεται από δυναμίτη, αλλά τι να κάνεις, έτσι είναι αυτά…
Τα καΐκια ξεκινούσαν όλα μαζί. Λίγες μέρες πριν οι σφουγγαράδες έπαιρναν την πλούσια μπροστάντζα τους, που προοριζόταν για την επιβιωση των οικογενειών τους μέχρι να γυρίσει το καΐκι το φθινόπωρο, και συχνά την έτρωγαν μέσα σε λίγες μέρες στα γλέντια της αναχώρησης, με ανήκουστες σπατάλες σε όργανα, κεράσματα, πουτάνες κλπ., ή και απλές φιγούρες (άναμμα τσιγάρου με χαρτονόμισμα…), αφήνοντας τη φαμίλια πίσω να ψωμολυσσά.
Δεν ξέρω μέχρι πότε τα καΐκια ήταν ιστιοφόρα, πάντως έχω ακούσει αυτοπροσώπως από γέροντα πρώην σφουγγαρά ότι σ’ όποιο καΐκι είχαν νεκρό άλλαζαν τα πανιά από άσπρα σε μαύρα, για να δουν το σινιάλο οι γυναίκες που, τον καιρό της επιστροφής, πιάναν όλες τις βίγλες του νησιού αγναντεύοντας σε προσμονή. Κάποια θα έβλεπε ότι το καΐκι που ήταν ο δικός της είχε μαύρα πανιά, αλλά δε θα ήξερε για ποιον, μέχρι να αράξουν και να αποβιβαστούν. Δε νομίζω ο μπάρμπας να ήξερε τον μύθο του Αιγέα…
Ο ποιητής λέει τσαμπούνες και λύρες. Τα καλά γλέντια γίνονταν με τα βιολιά, αλλά το νησί δεν είχε και πολλά βιολιά. Όσα μπορούσε να συντηρήσει η πιάτσα με γάμους και πανηγύρια. Ενώ οι τσαμπούνες ήταν εκατοντάδες, ήταν ερασιτεχνικό όργανο σχεδόν του κάθε βοσκού που το έφτιαχνε μόνος του, το έπαιζε στην παρέα ή και στη μοναξιά της βοσκής, αν μπαρκάριζε (οι βοσκοί κι οι σφουγγαράδες ήταν εν μέρει οι ίδιοι άνθρωποι) το ‘παιρνε και στο καΐκι μαζί του για τα βράδια που τέλειωναν οι βουτιές κι οι άλλες δουλειές, αλλά ειδικά εκείνες τις μέρες γινόταν και εργαλείο βιοπορισμού. Οι λύρες έχουν χαθεί από το νησί (σώζεται μία φωτογραφία και μία καταγραφή σε πεντάγραμμο), αλλά το 1950 που γράφτηκε το ποίημα πρέπει να υπήρχαν ακόμη οι τελευταίες.
Μεταξύ εκείνων που ήταν μόνο βοσκοί κι εκείνων που ήταν μόνο σφουγγαράδες, κι όχι εποχικά μια το ένα μια το άλλο, υπήρχε μια μόνιμη κόντρα. Ο σφουγγαράς είναι πιο άντρας, πιο ατρόμητος, ο βοσκός είναι πιο εγγύηση.
Μα πιο ‘μορφοι ‘ναιν οι βοσκοί ‘πού τους μηχανικούς σας,
που παν και βγαίνουν τράμπουλο (=παράλυτοι) και χήρες παρατούν σας.
Ο Παναγιώτης κόρντιζε (=καυχιόταν) να πάει στο σφουγγάρι,
το βράυ την ηφέρασι μες στη ρασιά κουβάρι (=τυλιγμένο σε μια κουβέρτα, παράλυτο).
Όλοι αυτοί οι εκλεκτοί θαλασσινοί μεζέδες που αναφέρει, καλόγνωμες, αστακοί, πίνες, σπινιάλα κλπ. βρίσκονται και σήμερα σε αφθονία και σχετική φτήνια στην Κάλυμνο. Το σπινιάλο (το ‘χουμε ξανασυζητήσει) είναι ένα μπουκάλι όπου συντηρούν ξεφλουδισμένες φούσκες μέσα σε θάλασσα. Όσο δεν βγάζεις τον φελό, μπορεί να κρατήσει μήνες.
Τέλος, ο χαλουβάς αλλά και το σαλουβάρι (η βράκα) λέγονται έτσι και στην Κάρπαθο.
Alexis said
Κι όμως αυτός θυμίζει σαπούνι, κι όχι ο άλλος με τον νισεστέ, ο πανηγυριώτικος, που επισήμως λέγεται χαλβάς Φαρσάλων, κι εγώ τον λέω χαλβά-λάστιχο.☺️
Πέπε said
Το βράυ την ηφέρασι > τον ηφέρασι.
Το πρωί πήρε την απόφαση, το ίδιο βράδυ είχε μείνει παράλυτος κι επειδή το καΐκι δεν είχε ακόμα ξεμακρύνει πολύ τον έφεραν πίσω στο νησί, να μην τον ταΐζουν αδιαφόρετα έξι μήνες. (Αλλιώς μπορεί και να τον παρατούσαν σε μια οποιαδήποτε ακτή, στην Μπαρμπαριά λ.χ.).
Πέπε said
Τελικά αυτό τον χαλβά της χάσκας / χλάτσκας, που μου φάνηκε σαν μαντολάτο, βλέπω κι άλλοι στις πηγές να τον περιγράφουν σαν μαντολάτο. Είχα κι εγώ την εντύπωση ότι το μαντολάτο είναι σκληρό. Αγαναχτείς να κόψεις μια δαγκωνιά, και μετά σου μένει στα δόντια και κολλάνε. Μάλλον δεν ξέρουμε το ίδιο μαντολάτο.
Γιάννης Μαλλιαρός said
113 Πέπε Η Κυριακή της αποκριάς ήταν ημερολογιακό ορόσημο και για τους ναυτικούς της περιοχής μου που δεν ήταν σφουγγαράδες. Παραδοσιακό τραγούδι ήταν το έρι πάλι που ξεκινάει:
Θε να ταξιδέψου θέλου στις Αττάλειας τα νιρά
μι τα ψαριανά καράβια πούνι άξ(ι)α στα πανιά.
Και μετά συνεχίζει με διάφορα δίστιχα (ήθελα να ρθω το βράδυ κλπ).
Alexis said
Το μαντολάτο λίγο-πολύ είναι κάτι στάνταρ, κάτι σαν αυτό:
Η υφή είναι πάντα κολλώδης (κολλάει έντονα στα δόντια), η σκληρότητα «παίζει»…
Γιάννης Μαλλιαρός said
Ένα μικρό δείγμα https://www.facebook.com/share/v/1bRtnJDsmU/ (χωρίς το θε να ταξιδέψω) που από το έρι πάλι το γυρίζει στον πλωμαρίτικο (ή πλαγιώτικο).
Jorge said
Μαντολάτο, το αγαπημένο των φλύαρων διαβητικών.
Γιάννης Μαλλιαρός said
118 (κι όχι μόνο) Alexis Βρώμα η δουλειά. Κάθε τόπος κι η παραλλαγή του. Ναι, κι εγώ αυτό ξέρω γενικά σαν μαντολάτο (ζακυνθινό) αλλά έχω δε και τα σκληρά που αναφερθήκανε. Πανηγυριώτικος, λες, ο σαπουνέ (Φαρσάλων) εκεί που είχε εμποροπανύγηρη (παζάρι) πανηγυριώτικος σε μας ο σκληρός που ανέφερα. Χαλβάς = γλυκερίδα, αυτό μούμειν’ εμένα.
Πέπε said
118 Και όπως έχουμε ξαναπεί, η διαφορά μεταξύ μαντολάτου και μαντολίνου είναι η ίδια όπως μεταξύ μαντόλας (μεγάλο μαντολίνο) και μάντολας (ζαχαρωμένο αμύγδαλο).
Πέπε said
119 Εξαιρετικό. Μάλλον εσύ Γιάννη πρέπει προ ετών να είχες ξαναποστάρει ένα Έρι πάλι (μόνο ήχο), εξίσου αντιπροσωπευτικό, αλλά τούτο δω είναι καλύτερο.
nikiplos said
Χαλβάς μπακάλη, Χαλβάς Φαρσάλων η Σαπουνέ Χαλβάς, ο κλασσικός σιμιγδαλένιος χαλβάς και ο χαλβάς κόλλας, που πολλοί λησμονούν και σιγά σιγά εξαφανίζεται. Είναι με νισιστέ κι αυτός αλλά δεν είναι σαπουνέ και επειδή είναι αλάδωτος, είναι χρήσιμος για σκληρές νηστείες. Τον πρωτοέφαγα στην Άμφισσα. Δεν τον συνάντησα πουθενά αλλού.
nikiplos said
Το 124@ από εδώ: https://cookpad.com/gr/sintages/11867082
sarant said
113 Ωραίο σχόλιο
Γιάννης Μαλλιαρός said
123 Πιθανά. Έψαξα να βρω πού τόχω το άλλο αλλά δεν το πέτυχα (δεν θυμάμαι πού τόχω βάλει, δεν έψαξα να δω τι έκανα στο γιουτιούμπ) και μιας κι αυτό ήταν εύκολο (ο ξανανέβασε ο σύλλογος αυτές τις μέρες) και μικρό με δυο διαφορετικά κομμάτια είπα να δώσω αυτό 🙂
Theo said
@119:
Ναι, εξαιρετικό!!
Χαρούλα said
#124 Nikiplos πολύ συνηθισμένος στο πατρικό μου σπίτι, εύκολος και με υλικά που πάντα έχει ένα σπιτικό. Εμείς χωρίς τα φρούτα, αλλά καλυμμένο με σπιτική μη αραιωμένη βυσσινάδα. Μουχαλεμπί τον λέγαμε. Πριν 50-60 χρόνια στο καφενείο στον σιδ.σταθμο Ν.Βύσσας ήταν «υποχρεωτική» απόλαυση. Τον έφαγα και στην Σμύρνη ως «τοπικό» χαλβά, αρωματισμένο με «κλεμμένη» από απέναντι μαστίχα. Υπέροχος.
Η χάσκα σε μας πάντα στρόγγυλη σαν πίτα. Παιχνίδι καθαροδευτεριάτικο. Τότε με σουσάμι. Είχε χαθεί για χρόνια. Τελευταία ξανακυκλοφορεί και με χρωματιστή τρούφα.
Alexis said
#121: Εδώ στην Ήπειρο ο χαλβάς Φαρσάλων είναι ο κατ’ εξοχήν πανηγυριώτικος. Είναι σχεδόν στάνταρ στα πανηγύρια, ενίοτε μαζί με λουκουμάδες.
Και στα διάφορα παζάρια, τις εμποροπανήγυρεις δηλαδή, επίσης…
ΕΦΗ - ΕΦΗ said
113, Ωραίο Πέπε!
Στη φωτό του λινκ στο σχ. 107, γράφει κάτω από μια φωτό (αποκριάτικου γλεντιού λέει) :
Ο λαϊκός τσαμπουνιστής Μιχάλης Μπαϊράμης.
Τοπικά δηλαδή, τσαμπουνιστής ο τσαμπουνιέρης.
Δεν ξέρουμε αν ήταν ξεχωριστός, ιδιαίτερα βιρτουόζος ο συγκεκριμένος, αφού, καθώς λες, πολλοί …τσαμπουνάγανε 🙂 . Μπαϊράμη Κυριάκο βλέπω άλλον, σύγχρονο, να λέει στιχάκια σαν αυτά που παραθέτεις (βοσκός ~ σφουγγαράς, κλπ)
Πέπε said
131 Ναι, τσαμπουνιστής λένε καμιά φορά στην Κάλυμνο, αλλά πιο πολύ τσαμπουνιέρης. Ίδια και στην Κάρπαθο, όπου λένε επίσης λυριστής παρά λυράρης.
Ο Κυριάκος θα ‘ναι καμιά εβδομηνταριά, λέω στο περίπου. Είναι η κατεξοχήν φωνή της Καλύμνου, και είναι όντως καλός και πολύ γνώστης του παλιού καλύμνικου ρεπερτορίου, αλλά δεν τον θυμάμαι ιδιαίτερα ενεργό στα γλέντια. Πιο πολύ των οργανωμένων εκδηλώσεων και της δισκογραφίας. Δεν ξέρω αν ο Μιχάλης ήταν πατέρας του. Ο Μιχάλης Μπαϊράμης ήταν ονομαστός, αλλά δεν έχει ηχογραφηθεί ποτέ η τσαμπούνα του (όσο ξέρω τουλάχιστον). Αδερφός του Κυριάκου ο Γιάννης Μπαϊράμης, τσαμπουνιέρης κι αυτός αλλά όχι από τους πολύ δραστήριους και προβεβλημένους.
Πέπε said
η κατεξοχήν φωνή της Καλύμνου *προς τα έξω*
Γιάννης Μαλλιαρός said
Στο παρακάτω βίντεο με αποκριάτικο Αλάτι της Γης, εκεί προς το τέλος (στο 1:46:24) ένας απ’ τους γέρους χορευτές ετοιμάζει τη χάσκα και λίγο αργότερα (στο 1:47:05 περίπου) πάει πιο κοντά στο χορό και την προσφέρει -και κάποιος την καταφέρνει, χωρίς να συζητηθεί το σχετικό δρώμενο.
Να το φέρω και στη σωστή θέση…