Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το ελληνικό πεπόνι με τα πολλά ονόματα

Posted by sarant στο 23 Αύγουστος, 2010


Πλησιάζει στα τελειώματα το καλοκαίρι και θυμάμαι πως χρωστάω, σε εκλεκτό φίλο του ιστολογίου, ένα άρθρο για ένα φρούτο εποχής –μόνο που εξαιτίας της καλοκαιρινής χαλάρωσης (διότι… ραστόνι δεν γράφω που να μου καεί το βίντεο) περάσαν οι μέρες και πρέπει να βιαστώ αν θέλω να προλάβω να κρατήσω την υπόσχεσή μου, γιατί τώρα έχουν περάσει στο προσκήνιο τα σύκα και τα σταφύλια, ενώ εγώ έταξα να γράψω για το καρπούζι.

Φαίνεται πως για τους περισσότερους το καρπούζι είναι ο βασιλιάς των φρούτων του καλοκαιριού –όμως εγώ έχω κηρύξει δημοκρατία· θέλω να πω, δεν συμμερίζομαι τη γενική λατρεία για το καρπούζι –ευχαρίστως θα το γευτώ στο εστιατόριο, στο τέλος του γεύματος, αλλά με κανένα τρόπο δεν θα το θεωρούσα το αγαπημένο μου φρούτο. Αν όμως γευστικά το καρπούζι βρίσκεται χαμηλά στην κλίμακα των προτιμήσεών μου, γλωσσικά έχει μεγάλο ενδιαφέρον, και μεγάλη ποικιλία από ονόματα σε διάφορες γλώσσες.

Εμείς βέβαια το λέμε καρπούζι, το οποίο είναι τουρκικό δάνειο (karpuz), αν και δεν είναι σαφές από πού το πήραν οι Τούρκοι. Και οι Ρώσοι, που το λένε Αρμπούζ, από τα τούρκικα πρέπει να το έχουν πάρει. Βρίσκω ότι καρπούζ το λένε (μεταξύ άλλων ονομάτων) και οι Βούλγαροι. Βέβαια, επειδή λέξη όπως το καρπούζι δεν θα μπορούσε να γίνει ανεκτή στην επίσημη ονοματολογία, πλάστηκε η «ελληνική» ονομασία υδροπέπων, που τη βάζω σε εισαγωγικά διότι είναι καραμπινάτο μεταφραστικό δάνειο, από το γαλλικό melon d’eau και άλλες ανάλογες ονομασίες στα αγγλικά (watermelon), στα γερμανικά (Wassermelone) και σε άλλες γλώσσες.

Είναι δηλαδή το καρπούζι, κατά την ονομασία αυτή, ένα πεπόνι με μπόλικο νερό· άλλωστε, από φυτολογική άποψη καρπούζια και πεπόνια είναι συγγενικά είδη. Να πούμε εδώ ότι η λέξη melon της αγγλικής (και οι ανάλογες των άλλων γλωσσών) ανάγεται στο λατινικό melo, σύντμηση του melopepo, που είναι δάνειο από το ελλ. μηλοπέπων. Ποιος ακριβώς καρπός ήταν το melopepo δεν ξέρουμε, ίσως κάποιο κολοκυθοειδές. Σύμφωνα με τα περισσότερα λεξικά, το μηλοπέπων των αρχαίων ήταν το πεπόνι, αλλά ο Γεννάδιος στο Φυτολογικό λεξικό του λέει ότι οι μηλοπέπονες του Διοσκορίδη και του Γαληνού πιθανότατα ήταν καρπούζια. Δεν αποκλείεται η ίδια λέξη να χρησιμοποιήθηκε και για τα δυο φρούτα, λέω εγώ.

Το ήξεραν οι αρχαίοι το καρπούζι; Οι γνώμες διίστανται. Είναι μάλλον βέβαιο πως η κοιτίδα του καρπουζιού είναι η τροπική Αφρική, οι δε Αιγύπτιοι σαφώς το γνώριζαν –το έβαζαν και στους τάφους των Φαραώ, βρίσκω κάπου· στου Τουταγχαμών τον τάφο έχουν βρεθεί σπόρια καρπουζιού. Ο Γεννάδιος υποστηρίζει λοιπόν ότι είναι αδύνατο οι αρχαίοι Έλληνες, που είχαν διαρκή επικοινωνία από πολύ παλιά με τους Αιγυπτίους, να μη γνώριζαν το καρπούζι.

Στην υπόλοιπη πάντως Ευρώπη το καρπούζι έφτασε με τους σαρακηνούς μετά το 1000 μ.Χ.  Σε ένα κείμενο του Συμεών Σηθή, αραβομαθή βυζαντινού λογίου, διαβάζουμε ότι: ὁ δὲ λεγόμενος σαρακηνικὸς πέπων ψυχρός ἐστι καὶ ὑγρὸς καὶ ὠφέλιμος εἴς τε τοὺς καύσους πυρετοὺς καὶ τοὺς ἀκριβεῖς τριταίους καὶ τὰς θερμὰς γαστέρας. Λοιπόν, σαρακίνικο πεπόνι τον λέγαν οι βυζαντινοί το καρπούζι, πράγμα που μου θυμίζει ότι σε μια διάλεκτο της Καλαβρίας λέγεται saraciniscu, όπως λέει η Βικιπαίδεια, ενώ και στα καταλανικά λέγεται (μεταξύ άλλων) meló d’Alger.

Στα ιταλικά επικρατεί χάος με τις ονομασίες του καρπουζιού. Στη Βικιπαίδεια θα βρείτε δυο ντουζίνες διαλεκτικά ονόματα, αλλά σε χοντρές γραμμές στον βορρά το λένε anguria (δάνειο από τα ελληνικά), όπως είχαμε πει παλιότερα εδώ, ενώ στο κέντρο και στο νότο το λένε cocomero. Λέγεται επίσης melone d’acqua. Το καρπούζι στα ισπανικά λέγεται sandía, στα σέρβικα (και συναφείς γλώσσες) λουμπενίτσα, στα αλβανικά σαλκίρι. Θα μ’ ενδιέφερε πολύ η ετυμολογία αυτών των λέξεων, αλλά δεν έχω καιρό να την ψάξω. Όποιος ξέρει κάτι, ας το πει.

Είπαμε ότι το ελληνικό υδροπέπων είναι κάλκο, ξεπατικωτούρα, από το γαλλικό melon d’eau, αλλά δεν είναι αυτή η βασική γαλλική λέξη για το καρπούζι: είναι pastèque, παλαιότερα pateque (1530) το οποίο είναι αραβικό δάνειο, από battiha, το οποίο έχει περάσει και στα ισπανικά (albateca, bateca, αλλά και patilla, που χρησιμοποιείται στη Λατινική Αμερική). Αλλά και οι κουμπάροι στην Κύπρο το καρπούζι το λένε πατίχα (μερικοί το γράφουν παττίχα, για να δείξουν την προφορά), που είναι προφανέστατα δάνειο από την αραβική λέξη. Βρίσκω γκουγκλίζοντας και την έκφραση «μα, χάνει η πατίχα σου;» προφανώς για κάποιον που του έχει λασκάρει η βίδα ή χάνει λάδια, που έχει ακατοίκητο το επάνω πάτωμα, που δεν τα έχει τετρακόσια βρε αδερφέ, έναν μπουζουκοκέφαλο.

Καρπούζι λοιπόν, υδροπέπων και πατίχα –έχουμε άραγε καμιάν άλλη ονομασία για το καρπούζι; Υπάρχει κι άλλη μια, που είναι 100% ελληνική, αλλά επειδή οι γραφειοκράτες λόγιοι προτίμησαν το υδροπέπων δεν επικράτησε. Είναι η λέξη χειμωνικό. Γιατί χειμωνικό; Επειδή τα καρπούζια, και ιδίως τις όψιμες ποικιλίες με το παχύ φλούδι, τον παλιό καιρό στα χωριά ήξεραν να τα διατηρούν μέχρι τα Χριστούγεννα και βάλε («τα χειμωνικά τα κρέμασε στο μεσοδόκαρο» γράφει κάπου ο Πρεβελάκης)  –όχι όπως τώρα που τα φέρνουμε αεροπορικώς από τη Χιλή καταχείμωνο και κοστίζει ο κούκος αηδόνι. Παρόλο που η λέξη χειμωνικό σήμερα ακούγεται κυρίως στα Επτάνησα, είναι (ή έστω ήταν) πανελλήνια. Θα θυμάστε στη Βαβυλωνία, όταν πέφτει η πιστολιά, ο ξενοδόχος ξυπνάει τον κοιμισμένο Χιώτη και του λέει «έγινε φονικό» -κι εκείνος, από τον ύπνο ακόμα, ρωτάει «πού είναι το χειμωνικό;». Η λέξη έχει περάσει και στα κουτσοβλάχικα, λέει ο Ν. Πολίτης, και ίσως μας το επιβεβαιώσει ο voulagx.

Ο οποίος Πολίτης, την πασίγνωστη παροιμία, την καταγράφει ως «δυο χειμωνικά σε μια μασχάλη δεν βαστιούνται», μια ακόμα έμμεση μαρτυρία ότι τον 19ο αιώνα η λέξη «χειμωνικό» ήταν πολύ περισσότερο διαδεδομένη, και ότι σε πολλά μέρη θα ήταν η κατεξοχήν λέξη για το είδος. Και μια και πιάσαμε τις παροιμίες, να πούμε ότι το καρπούζι έχει έντονη φρασεολογική παρουσία. Λέμε λοιπόν «δυο καρπούζια σ’ ένα χέρι» (αυτή είναι η σημερινή επικρατέστερη μορφή), και συμπληρώνουμε αναλόγως – έχει γίνει και τραγούδι, πασίγνωστο, σε στίχους του Βασιλειάδη, του Τσάντα, ενώ συνθέτης του αναφέρεται ο Στελλάκης. Πάντως, αντίστοιχες παροιμίες υπάρχουν σε πολλές άλλες γλώσσες της περιοχής.

Κι επειδή το καρπούζι είναι δύσκολο να καταλάβεις από πριν αν θα είναι καλό, υπάρχει η φράση «μάπα το καρπούζι», που τη λέμε για κάτι που ήταν πολλά υποσχόμενο αλλά μας απογοήτευσε. Ή, όπως λέει η παξινή παροιμία: Γυναίκα και χειμωνικό, η τύχη τα διαλέγει. Παλιότερα οι πλανόδιοι, για να δείξουν πως η ποιότητα των καρπουζιών τους είναι αδιαφιλονίκητη, διαλαλούσαν «Με το μαχαίρι τα καλά καρπούζια», προσκαλώντας τους νοικοκυραίους να κόψουν ένα σφηνοειδές κομμάτι για να δοκιμάσουν, εξού και «καρπούζι με τη βούλα», που έμεινε παροιμιώδες, όπως και η άλλη κραυγή των καρπουζάδων «όλα τα σφάζω, όλα τα μαχαιρώνω», που κι αυτή έχει πάρει μεταφορική παροιμιώδη σημασία.

Υπάρχει επίσης και η έκφραση «έσκασε σαν καρπούζι», για κάτι που πέφτει και σπάει, ή για κεφάλι που ανοίγει (‘Οποιος αγγίξει το Μανολιό, φώναξε ο Λουκάς αρπώντας ένα κοτρόνι, θα του σπάσω το κεφάλι σαν καρπούζι!, λέει στον Χριστό που ξανασταυρώνεται ο Καζαντζάκης). Με τη φράση αυτή υπάρχει κι ένα μπεντροβάτο. Ένα τζαναμπέτικο μωρό, λέει ο μύθος, γκρίνιαζε και φώναζε «Θέλω… Θέλω… Θέλω…» χωρίς να προσδιορίζει το αντικείμενο του πόθου του. «Τι θες, βρε αχρόνιαστο, μη σου δώσω καμία και σκάσεις κάτω σαν καρπούζι;» το ρώτησε η μάνα του. «Καρπούζι θέλω!» προσδιόρισε άσπλαχνα το μικρό –και ήταν, βεβαίως, Φλεβάρης.

Τέλος, υπάρχει και η φράση «μοίρασε το καρπούζι στη μέση» που τη χρησιμοποιούν αρκετά συχνά οι αθλητικογράφοι για ακριβοδίκαιο διαιτητή –αν και, όταν ευνοήσει τη μια ομάδα σε λίγες αμφισβητούμενες φάσεις, χωρίς όμως να δείξει πρόδηλη εύνοια, συμπληρώνουν «…αλλά τα κουκούτσια τα έδωσε στους Τάδε». Σχετικά με τα κουκούτσια του καρπουζιού είναι μια φράση που την ανέφερε τις προάλλες εκλεκτό μέλος της Λεξιλογίας, πως την είπε αγιορείτης καλόγερος για κάποιον διαβόητο «αμαρτωλό» που πήγε στα γεράματα να μονάσει:

«Έφαγε καλά-καλά το καρπούζι κι ήρθε εδώ να φτύσει τα κουκούτσια!»

Βέβαια, με τις προόδους της επιστήμης, που έχει βγάλει καρπούζια άσπορα, οι παραπάνω φράσεις κινδυνεύουν να χάσουν το αντικείμενό τους. Κι επειδή έχουν επίσης βγει και μίνι-καρπούζια, με μικρό μέγεθος, καθώς και σε σχήμα κύβου, κοντεύει να διαψευσθεί και η παροιμία για τα δυο καρπούζια σ’ ένα χέρι. Ώρες είναι να βγει και κανένα μεταλλαγμένο που δεν θα σκάει με τίποτα, ώστε να ακυρωθεί και η φράση «έσκασε σαν καρπούζι».

Αλλά το καρπούζι έχει χρησιμοποιηθεί και στην πολιτική. Πριν από πολλά-πολλά χρόνια, κάποιοι της αριστερής πτέρυγας του ΠΑΣΟΚ παινεύονταν πως το κόμμα τους είναι σαν το καρπούζι: απέξω πράσινο αλλά από μέσα κόκκινο, ενώ τα κουκούτσια ήταν, λέει, οι παλαιοκομματικοί που έπρεπε να τους φτύνεις. Σαν να γέμισε κουκούτσια το καρπούζι. Κι άλλες τέτοιες μεταφορές έχουν γίνει με το πράσινο και το κόκκινο.

Έχω γράψει τόσα, σεντόνι βγήκε, κι ακόμα δεν έχω εξηγήσει για ποιο λόγο στον τίτλο λέω για «ελληνικό πεπόνι». Επίτηδες το έκανα, το άφησα για το τέλος. Είδαμε λοιπόν ότι σε πολλές γλώσσες το καρπούζι ονοματίζεται σαν ένα «άλλο πεπόνι»: πεπόνι με νερό στα διάφορα watermelon, πεπόνι σαρακίνικο στον βυζαντινό Σηθή, πεπόνι αλγερίνικο στα καταλανικά. Ε λοιπόν, στα ουγγαρέζικα το πεπόνι είναι dinnye, και το καρπούζι είναι görögdinnye, ήγουν ελληνικό πεπόνι, κάτι που ασφαλώς σας προκάλεσε ρίγη εθνικής υπερηφάνειας.

Και θα κλείσω με το καρπούζι και την εθνική υπερηφάνεια, ακριβώς. Σε ένα δημοφιλές κείμενο που κυκλοφορούσε παλιότερα στο Διαδίκτυο και που απαριθμούσε 100 (ή και περισσότερους) λόγους για τους οποίους γουστάρουν που είναι Έλληνες αυτοί που το έγραψαν και το διακινούν (περιέργως έχω κάμποσο καιρό να το δω), ένας από τους λόγους περηφάνιας που αναφέρεται είναι ότι «Γιατί το καρπούζι το αγοράζουμε ολόκληρο και όχι σε φέτες», υπονοώντας ότι είμαστε κιμπάρηδες κι όχι σπαγγοραμμένοι. Ομολογώ ότι κι εγώ είχα εκπλαγεί όταν είχα πρωτοδεί στα σουπερμάρκετ και τις λαϊκές αγορές της Εσπερίας να πουλιέται το καρπούζι με τη φέτα –αν και τώρα με τα μίνι καρπούζια έχει μετριαστεί το πρόβλημα του μπακούρη που δεν θέλει να κάνει καρπουζοδίαιτα αλλά απλώς να φάει λίγο. Τώρα, για το αν είναι ένδειξη αρχοντιάς να αγοράζεις ολόκληρο το καρπούζι δεν είμαι βέβαιος –το συζητάμε, αν θέλετε. Έχω όμως μια ένδειξη ότι παλιότερα δεν ίσχυε αυτό, τουλάχιστον στην παλιά Ελλάδα. Στις αναμνήσεις της πρόσφυγας Αγγέλας Παπάζογλου (γυναίκας του μεγάλου μουσικού Βαγγέλη Παπάζογλου) «Τα χαΐρια μας εδώ», διαβάζω (στη σελ. 181):

Τ’ ήτανε και κείνο με τσι φέτες το καρπούζι… Μας είχε κάνει μεγάλη εντύπωση. Βλέπαμε με γουρλωμένα μάτια άμα ήρχαμε, να περπατάνε οι άντροι στο δρόμο οι ντόπιοι, και να κρατάνε να το πηγαίνουνε στο σπίτι τους, μια φέτα καρπούζι… Μια φέτα… Άλλος πιο μεγάλη, άλλος πιο μικρή… Έτσι ατύλιχτο… γδυμνό… ξεβράκωτο… πώς το λένε. Μια φέτα σκέτη καρπούζι.

Κι αρχίσαμε οι πρόσφυγοι και τ’ αγοράζαμε ολόκληρα και δυο δυο καρπούζια, ένα σε κάθε χέρι, κι ύστερα ντρεπούντουστε πια να κόβουνε φέτες οι τσιγκούνηδοι…

Τώρα σου φαίνουνται παράξενα αυτά που σου λέω, αλλά αν δεν το πω θα σκάσω και κορόιδεψέ με πάλι… Εμείς τσι μάθαμε ν’ αγοράζουνε ολόκληρο καρπούζι… Τι ανάγκη έχω να σου πω ψέματα; Ρώτα να δεις…

Οπότε, όσοι περηφανεύονται που αγοράζουν ολόκληρο το καρπούζι, να ξέρουν πως οι παππούδες τους οι τσιγκούνηδοι αποκαλούσαν τουρκόσπορους εκείνους που τους έμαθαν τη συνήθεια τούτη, καλή ή κακή.

Advertisements

82 Σχόλια to “Το ελληνικό πεπόνι με τα πολλά ονόματα”

  1. Leximaniac said

    Εγω ήξερα ότι τουρκόσπορους έλεγαν οι παππούδες μας όσουν είχαν επώνυμο που έληξε σε -ογλού… Ισχύει και αυτό;

  2. Μπουκανιέρος said

    Καλημέρα Νίκο.
    Ως προς το μέγεθος, νομίζω ότι παλιότερα τα καρπούζια ήταν μικρότερα, ομοιόμορφα πράσινα (σκούρα) και στρογγυλά (όπως τα θέλουν πολλές εκφράσεις). Τουλάχιστον έτσι τα ήξερα στην παιδική μου ηλικία. Πότε και πούθε ήρθανε αυτά τα ριγέ, τα τεράστια, που μοιάζουνε με τορπίλες;
    Όσο για τη «βούλα» που λες, ήταν κάτι σαν ετικέτα κολλημένη πάνω στο καρπούζι, συνήθως στρογγυλή και σε χρυσό χρώμα (αν θυμάμαι σωστά), που σημάδευε την εγγυημένη (υποτίθεται) προέλευση του φρούτου. (Οι σημερνοί θα τα λέγανε, ίσως, «επώνυμα καρπούζια».)

  3. marulaki said

    Πατίχα και στη Ρόδο, με την αντίστοιχη προφορα ‘παττίχα’! Μου είχαν πει και μια λέξη νομίζω για τη μελιτζάνα, αλλά δεν τη συγκράτησα.

  4. Μπουκανιέρος said

    Χειμωνιάτικο καρπούζι μοίραζαν στους προσκυνητές στη γιορτή της Αγίας Θοδώρας (την αυτοκρατόρισσα εννοώ, αυτή με τις Εικόνες, όχι την άλλη την εξώλης και προώλης), που έχουνε το σώμα της στη Μητρόπολη.
    Ήταν άγλυκο και δεν ξέρω πού το βρίσκανε.
    Δεν ξέρω αν ισχύει ακόμα το έθιμο.

  5. ο Μήτσος said

    Ωραίο το κείμενο!

    Ωρίστε και ολίγον καρπούζι για τον δύτη των νιπτήρων που του αρέσει ο Σαββό

  6. chris-vom said

    Ωραίο θέμα για το ξεκίνημα της εβδομάδας! 🙂
    Λοιπόν, να ξεκινήσω με το ‘χειμωνικό’ (‘χυμωνικό’ το προτιμά ο Κοντοσόπουλος) που υπάρχει σαφώς και στα ρουμάνικα (himunic). Η κανονική λ. είναι pepene (< λατ. pepo, pepinis, σύμφ. με το DEX), και βεβαίως ακολουθούν και κάμποσες ακόμα: harbuz, lubeniță, bostan, καθώς και τα διαλ. dovleac, castravete. Με την έννοια "πεπόνι" έχουμε επίσης και τα boșar, cantaloș, cantalup, caune, gălboi, harbuz (πάλι), himunic (ξανά), ieură, popone και vleg. Ωραία και η φρ. a-și ieși din pepeni 'χάνω την υπομονή μου'.
    Από τα τουρκ., η γνωστή παροιμία bir koltuğa iki karpuz sığmaz (δεν χωράνε δυο καρπούζια σε μια μασχάλη).

  7. sarant said

    Καλημέρα και ευχαριστώ όλους!
    1: Πολλοί πρόσφυγες είχαν επώνυμο σε -ογλού, φυσικά.
    2-4: Το χειμωνικό το διατηρούσαν, ήξεραν αυτοί. Ώστε ήταν άγλυκο;
    3: Κύπρος-Ρόδος έχουν κάμποσες κοινές λέξεις
    6: Πολύ ενδιαφέροντα τα ρουμάνικα. Castravete διαλεχτικά το καρπούζι, ενώ έτσι λέγεται «κανονικά» το αγγούρι -να μια ακόμα περίπτωση που αυτά τα δυο μπλέκονται. Το καούνι (πεπόνι) το έχουμε κι εμείς, είναι τούρκικο.

  8. Μπουκανιέρος said

    Συμπληρώνω το #4, για όσους τους αρέσουν τα ψευδολαογραφικά και αφού ζήτησα βοήθεια από τους μεγαλύτερους.
    Η γιορτή της Θεοδώρας της Αυγούστας είναι στις 11 Φεβρουαρίου, μαζί με του Αγίου Βλάση.
    Το καρπούζι το φύλαγαν από το προηγούμενο καλοκαίρι.
    Η παρετυμολογία του εθίμου, τώρα: ο κόσμος έλεγε ότι της Θοδώρας τής είχε κόψει το κεφάλι «ο πατέρας της ο βασιλιάς, για την πίστη της» (δηλ. τη μπέρδευε με τους κατά πολύ παλιότερους μάρτυρες) και γι’ αυτό τρώμε καρπούζι, που είναι σύμβολο για το κεφάλι της Θοδώρας.
    Όσο για τα θαυματουργικά, υποτίθεται ότι αυτό το καρπούζι έκανε καλό στα παιδιά, ειδικά μάλιστα τα προφύλαγε από τα κρυώματα. (Έχει ενδιαφέρον ο συνειρμός: το καρπούζι ήταν, κατά κάποιο τρόπο, «συμπυκνωμένο καλοκαίρι»).

  9. Μπουκανιέρος said

    #7
    Ναι, άγλυκο και με κάπως ξεθωριασμένο χρώμα, ροδαλό ή ασπρουλό. Σχεδόν δεν έμοιαζε με καρπούζι, στη γεύση εννοώ.

  10. sarant said

    Από παλιότερο καρπουζολογικό νήμα της Λεξιλογίας, που το είχα ξεχάσει, προσθέτω:
    Στα μανταρίνικα το πεπόνι λέγεται 瓜 gua και το καρπούζι 西瓜 xigua, δηλ. Δυτικό πεπόνι.

  11. Jimakos said

    Με το όνομα Πεπόνιας, υπήρχε χαρακτήρας του θεάτρου σκιών, οχι τόσο γνωστός βέβαια (και ομολογώ δυσκολεύτηκα να βρω φώτο).

  12. #5 Μήτσο (πώς κάνει το άρθρο στην κλητική;!), ευχαριστώ!

  13. voulagx said

    1.Σαραντ, στα Βλάχικα: χιμουνίκ’ου (το «ου» συγκοπτομενο)=καρπούζι,οπως και στα Ρουμάνικα.Δεν μπορω να επιβεβαιώσω οτι πρόκειται για ελληνικό δάνειο, δεν το νομίζω.
    2.Δεν υπερηφανεύομαι οτι έχω μνήμη ελέφαντα αλλά νομίζω ότι την φράση «απέξω πράσινο αλλά από μέσα κόκκινο» για το ΠΑΣΟΚ την είπε για πρωτη φορα ενας πολιτικος της ΝΔ, νομιζω ο εξ Ηλείας Κανελλοπουλος.

  14. Zazula said

    «Εμείς βέβαια το λέμε καρπούζι, το οποίο είναι τουρκικό δάνειο (karpuz), αν και δεν είναι σαφές από πού το πήραν οι Τούρκοι.»

    «Από παλιότερο καρπουζολογικό νήμα της Λεξιλογίας, που το είχα ξεχάσει…» [ΣτΖ: …και το οποίο περιέχει πολλές πληροφορίες.]

    Στο οποίο καρπουζολογικό νήμα (http://www.lexilogia.gr/forum/showthread.php?t=4213) αναφέρεται μεταξύ άλλων ότι οι Τούρκοι έχουν πάρει τη λέξη από τα περσικά. Σε αυτό συμφωνούν και οι ίδιοι οι Τούρκοι (http://www.nisanyansozluk.com/?k=karpuz), επισημαίνοντας ότι είναι δυσχερής, από σημασιολογικής άποψης, η σύνδεση με την ελλ. λ. καρπός.

  15. chris-vom said

    Κάτι χαριτωμένο: Στα Afrikaans το πεπόνι λέγεται spanspek, μ’ άλλα λόγια ‘ισπανικό μπέικον’. Ιδού γιατί: όταν τα πρωινά ο βρετανός τοποτηρητής έτρωγε μπέικον η ισπανίδα σύζυγός του προτιμούσε να τρώει πεπόνι. Ε, οι ντόπιοι θεώρησαν ότι επρόκειτο για το ισπανικό μπέικον, κι έτσι έμεινε η λ. 🙂

  16. sarant said

    11: Πεπόνιας (και Ποπόνιας), αξιωματικός ήταν, νωθρός όμως -όχι σαν τον Βεληγκέκα

    13: Μπορεί να έχεις δίκιο για το χιμουνίκου, αλλά τότε το ελληνικό είναι δάνειο από τα ρουμάνικα-βλάχικα, και το χειμωνικό είναι παρετυμολογία.

    14: Καλά έκανες και έβαλες τον λίκνο.

    15: Γουστόζικο -διότι πεπόνι και ζαμπόν πάνε μαζί

  17. Πεπόνι μαζί με τυρί (τύπου φέτας), ο κλασικός ρακομεζές στην δυτική Τουρκία.

  18. Jimakos said

    Ισπανίδα φίλη μου έστειλε (και επιβεβαίωσε) το εξής.

    http://buscon.rae.es/draeI/SrvltConsulta?TIPO_BUS=3&LEMA=sandia

    Sandia, απο το sandiyyah που σημαίνει »απο το Σιντ», περιοχή του Πακιστάν.
    Επίσης μου τόνισε οτί αυτή την λέξη χρησιμοποιούν στην καθημερινότητά τους για το φρούτο αυτό.

  19. Αγαπητέ κ. Σαραντάκο μας άρεσαν οι πληροφορίες σας για το καρπούζι, δροσιστικές αν μη τι άλλο. Αν γνωρίζετε κάτι για το φραγκόσυκο, και στο μέλλον το αναρτήσετε θα το εκτιμούσαμε ιδιαίτερα. Ευχαριστούμε και σίγουρα δεν είναι μάπα το καρπούζι εδώ!

  20. Alfred E. Newman said

    Πρωτη εμπειρία.
    Στις ΗΠΑ το 1959 συνάντησα για πρώτη φορά τα μεγάλα καρπούζια στο Νότο. Στα δε σουπερμάρκετ τα πούλαγαν κομμένα στο μισό ή το τέταρτο. Λαογραφικά τα καρπούζια ήσαν εκεί συνδεδεμένα με τους (ακόμα τότε αποκαλούμενους) νέγρους.

    Δεύτερη εμπειρία.
    Καλοκαίρι του 1961 στην Ιταλία (Ρώμη και Νάπολη) -πλανόδιοι πούλαγαν φέτες καρπούζι, όπως εδώ αραποσίτι ή κάστανα.

  21. sarant said

    Τζιμάκο, ευχαριστώ, αλλά το λινκ πρέπει να διορθωθεί ώστε να μπει ο τόνος στην λέξη:
    http://buscon.rae.es/draeI/SrvltConsulta?TIPO_BUS=3&LEMA=sandía

    Μαύρα μεσάνυχτα, δεν υπόσχομαι αλλά καλή ιδέα για αρθράκι είναι το… βαρβαρόσυκο. Ίσως την άλλη βδομάδα.

  22. Μπουκανιέρος said

    #13 (2)
    Συμφωνώ με τον βουλάγξ, δηλ. κι εγώ μόνο από δεξιούς/ακροδεξιούς το έχω ακούσει, κυρίως επί Αβέρωφ, τότε που πίστευαν ότι το Πασόκ ήταν …κρυπτοκομμουνιστικό (άλλη φράση εποχής: «οι μαρξιστές του Πασόκ»). Τι πλάκα!

  23. Ναι εντάξει, ο Αβέρωφ -το ίνδαλμα του νυν- είχε πει και ότι ο Παπανδρέου ήταν πράκτορας της Μόσχας, απ’ όσο θυμάμαι. Βέβαια αποδείχθηκε κολοκύθα το καρπούζι (μάπα το καρπούζι, λέμε, αλλά το προσδιορίζουμε καλύτερα ως κολοκύθα -και πράγματι, και στο χρώμα και στη γεύση δεν είναι πιο εύστοχο;)

  24. Κι ένα σχετικό περιστατικό: μία φίλη σπούδαζε σε επαρχιακή πόλη και για να τα βγάλει πέρα, δούλευε τα απογεύματα σε μία καφετέρια. Έρχεται κάποια μέρα μία παρέα ντόπιων, στην οποία ήταν και η Σέρβα αρραβωνιαστικά του ενός, η οποία ζητάει μαζί με το ποτό και «καρπούζ». Μένει κάγκελο η δικιά μας, «Μα δεν έχει καρπούζι στο καταχείμωνο, καλή μου», της λέει. Αλλά η Σέρβα επιμένει: «Καρπούζ! Ξηρούζ καρπούζ!»

  25. voulagx said

    ##22 Συμφωνω Μπουκαν, οπως συμφωνω και με την παρατηρηση σου στο σχ.2 για τα καρπουζια. Τα καρπουζια-τορπιλες, οπως και τα κολοκυθοπέπονα, ειναι υβρίδια, τα μπολιαζουν σε ριζα κολοκυθιας.

  26. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Jimako (@18),
    αντιλαμβάνεσαι πώς μ’ ένα καρπούζι μπορείς να αμαρτήσεις (!).

    Alfred E. Newman (@20),
    -επί της δευτέρας εμπειρίας σου, που ελπίζω να ήταν και επαναλαμβανομένη: -είναι αλήθεια. Υπάρχει, μάλιστα, μια ιταλική παροιμία για το καρπούζι, που λέει, περίπου ότι, τρώγοντάς το, «ξεδιψάς, δροσίζεσαι, πλένεις και τη μούρη σου!». Νομίζω, επί πλέον, ότι την είχαν φέρει στην κατοχική Ελλάδα οι, συμπαθείς κατά τα άλλα, ιταλοί.(Πάντως, απ’ όσο ξέρω, δεν την εφήρμοσε στο Mediterraneo η Βάνα Μπάρμπα, η οποία, όπως πειστικά με διαβεβαιώνει φίλος «όλα τα κέρδισε με το σπαθί της» -αν μοιάζει σεξιστικό αυτό, ζητώ συγνώμη!)

  27. ΕΠΙΧΑΡΜΟΣ said

    @2. Φίλε Μπουκαν, κι εγώ θυμάμαι τους καρπουζάδες να διαλαλούν την πραμάτεια τους («καρπούζι με τη βούλα») εννοώντας ότι μπορούσες να κόψεις ένα σφηνοειδές κομμάτι για να διαπιστώσεις αν αγοράζεις καρπούζι ή κολοκύθι. Ο κακός χαμός γινόταν βέβαια αν αμφισβητούσες το πόρισμα της δοκιμής. Νομίζω ότι υπάρχει και σχετικό κείμενο του Ψαθά σε κάποια από τις Θέμιδες. Το καρπούζι-χρυσόβουλο δεν το θυμάμαι.
    Νικοδέσποτα, το «ραστόνι» από το πεπόνι σου βγήκε;

  28. Θα πρέπει να υπενθυμίσουμε και τη συμμετοχή ενός καρπουζού στη σύγχρονη ελληνική τέχνη για χειρός
    (και όχι μόνον) θανάση Τότσικα

  29. sarant said

    Ταρατατζούμ!

    Σκύλε ΒΚ, μόλις έκανες το αριθ. 40.000 σχόλιο του ιστολογίου!

    Ραστόνι, επειδή έχω βαρεθεί το κλισέ της θερινής ρ.

  30. Ουχ! Και με τι περιεχόμενο!

  31. Μπουκανιέρος said

    #27
    Νομίζω ότι μπερδεύετε την κραυγή «με το μαχαίρι» με την κραυγή «με τη βούλα».
    Υπήρχαν όμως κι εκείνοι που υπόσχονταν «καρπούζια και με τη βούλα και με το μαχαίρι!», που θα ήταν ανεπίτρεπτος πλεονασμός, αν τυχόν η μαχαιριά ονομάζονταν «βούλα».

    Τέλος πάντων, το «με το μαχαίρι» (δηλ. η σφηνοειδής δοκιμή) ισχύει και σήμερα στις λαϊκές. Μερικοί μάλιστα στο επιβάλλουν με το ζόρι, αν τυχόν έχεις μουρμουρίσει κάποια αμφιβολία αγοράζοντας το καρπούζι, ή αν δεν δείχνεις τον δέοντα ενθουσιασμό.

    ΥΓ Μπράβο Σκύλε, μέσ’ απ’ τα χέρια μου το πήρες.

  32. voulagx said

    Υποθετω οτι στις «οδηγιες χρησεως» θα τονιζεται πως το καρπουζι δεν πρεπει να ειναι παγωμενο, δια το καλον της χειρος (και οχι μονον)
    Και να μην ξεχναμε την συμβολη του ξαδερφου του καρπουζιου στην συγχρονη ελληνικη τεχνη, το βαρυ πεπονι!

  33. voulagx said

    #31 Ευχαριστω,Μπουκαν, ηθελα να το γραψω αλλα δεν ημουν σιγουρος, η μνημη μου βλεπεις…. 😳
    α, κι ενα ευχαριστω (και στον Βασιλη), που μου συστησατε τον Alan Stivel, αυτον ακουω τωρα! 🙂

  34. Φχαριστούμε, Νικοκύρη… Κι εγώ τα στρόγγυλα, καταπράσινα έξω, κατακόκκινα μέσα, με κατάμαυρα κουκούτσια, πεθύμησα.

    Μαζί με τις εποχές που κάνανε 20, 40, άντε 100 δρχ. το κιλό. Με τις σημερινές τιμές, άμα ξανα…δανειζόμασταν ολόκληρο καρπούζι στο κάμπινγκ έξω απ’ τη σκηνή των Γερμανών, χαράματα, γυρνώντας από την ντίσκο, για να το φάμε στην παραλία, για κακούργημα θα μας μπουζουριάζανε. Γι’ αυτό μας εκδικείται η Αγγέλα.

  35. Suitonios said

    Κι ένα ανέκδοτο σχετικό που κυκλοφορεί στην Χίο για να δικαιολογήσει το ότι δεν εγκατάσταθηκαν ποτέ εβραίοι στο νησί. (κάτι ανάλογο κυκλοφορεί και την Κοζάνη)
    Πάει ο εβραίος στο νησί με την οικογενειά του και κατεβαίνει απ το καράβι. Βρίσκει έναν αμαξά χιώτη κι αφού διαπραγματέυεται μαζί του για το αγώι,-«να μας κάνεις μια βόλτα στη πόλη και τα περίχωρα για να δούμε που μπορούμε να εγκατασταθούμε»- του δίνει τα χρήματα και κάτι παραπάνω, ν αγοράσει προμήθειες για το δρόμο. Ο αμαξάς χάνεται για μερικά λεπτά και γυρίζει μ ένα τεράστιο καρπούζι. Τι είναι αυτό ρωτάει ο πελάτης.

    -Να πήρα κάτι για το δρόμο, όπως με διατάξατε απαντά ο αμαξάς. Θα το ανοίξουμε, θα φάμε, θα δροσιστούμε, ούτε νερό θα χρειαστούμε ούτε τίποτα άλλο. Και το άλογο θα φάει τις φλύδες ενώ εγώ θα έχω τα σπόρια, για να περνά ή ώρα όσο σας περιμένω να τελειώσετε την εξερέυνησή σας.

    Κι ο εβραίος στην γυναίκα του. Σάρα, πάμε να φύγουμε από δώ γρήγορα. Δεν βλέπω να κάνουμε προκοπή σε τούτο τον τόπο

  36. Αφιερωμένο στους αρχαιολάτρες και τους λάτρεις του νεοελληνικού κιτς

  37. Πάλι ξέχασα το λινκ.
    Κύριε Σαραντάκο δεν μπορείτε να κάνετε κάτι για να βάζουν και οι επισκέπτες προεπισκόπηση;

  38. sarant said

    Φοβάμαι, αγαπητέ, ότι αυτό είναι κουσούρι της WordPress, ότι δεν μπορείτε να κάνετε επισκόπηση στα σχόλια. (Αν λέω λάθος, ας με διορθώσουν οι πιο μυημένοι).

    Αλλά δεν το ξεχάσατε το λινκ: κάποιο λαθάκι στους κωδικούς κάνατε και γι’ αυτό δεν φαίνεται.

  39. p55p55 said

    Μήπως δουλεύει σαν «thumbnail»;

    [URL=http://s436.photobucket.com/albums/qq86/p55p55/?action=view&current=800px-watermelons.jpg][/URL]

  40. Chris-Vom said

    Βλέπω επίσης ότι το watermelon μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να υποδηλώσει κάποιον κρυφοκομμουνιστή οικολόγο. Δεν το ήξερα, ομολογώ.

    Επιστρέφω στα τούρκικα για δύο ακόμα καρπουζοπαροιμίες: Karpuz kabuğunu görmeden denize girme («χωρίς να δεις τη φλούδα του καρπουζιού, στη θάλασσα μην μπαίνεις»), δλδ κάθε πράγμα τον κατάλληλο καιρό. Και Kavun, karpuz yata yata büyür («πεπόνια και καρπούζια ξάπλα μεγαλώνουν»), που λέγεται σαν πείραγμα για κάποιον που τεμπελιάζει. Πού τέτοιες τύχες! Καλημέρα!

  41. sarant said

    Κρις, εξαιρετικές παροιμίες!

    p55, δεν κατάφερα να σουλουπώσω το λινκ σου -εννοείς ότι είναι δική σου η φωτογραφία με τα καρπούζια; Από τη Βικιπαίδεια την πήρα.

  42. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Διαβάζοντας τις, πραγματικά, ωραίες τούρκικες παροιμίες του Chris-Vom, είναι δίκαιο, νομίζω, να πούμε ότι τα μεγαλύτερα καρπούζια στον κόσμο ωριμάζουν στην τουρκο-κουρδική πόλη του Diyarbakır, ποτισμένα απ’ τα νερά του Τίγρη (Dicle, εκεί) ποταμού. Γίνονται τόσο μεγάλα δε, που ενίοτε ξεπερνούν τα εξήντα κιλά σε βάρος, ενώ επανειλημμένως έχουν φιλοξενηθεί και στο βιβλίο αυτού του Γκίνεςς.
    Δεν είναι, λοιπόν, τυχαίο ότι ένα μνημείο με καρπούζι τεραστίων διαστάσεων κοσμεί κεντρική πλατεία της αμφιλεγόμενης -αλλά σίγουρα ιστορικής- αυτής τουρκικής πόλης.

  43. Περί κόκκινων καρπουζιών και γλυκών καρπουζιών, στο βιβλίο του «Το μονοπάτι στη θάλασσα» ο Αντώνης Σουρούνης, όπου μιλάει για τα παιδικά του χρόνια στη Θεσσαλονίκη, αναφέρει έναν θείο του μανάβη, ο οποίος τσακώθηκε με δύο αδέλφια σιδεράδες, όταν εκείνοι διαμαρτυρήθηκαν γιατί ενώ του είχαν ζητήσει το πιο γλυκό καρπούζι, εκείνος τους είχε δώσει ένα κίτρινο, σαν κολοκύθι. Αφού ο θείος τους έδειρε και τους δύο σιδεράδες, λέει ο Σουρούνης, τους έδωσε κι ένα μάθημα ότι η γλυκύτητα του καρπουζιού δεν συνδέεται πάντα με το κόκκινο χρώμα του.

  44. Δηλαδή, μόνο εγώ έχω το συνδυασμό καρπούζι-τυρίφέτα ως ένα από τα στάνταρ του καλοκαιριού;

  45. Immortalité said

    Εννοείται όχι μόνο εσύ 🙂

  46. Zazula said

    Ο συνδυασμος καρπουζι+φετα δεν ειναι αξιοσημειωτος μονον λογω της νοστιμιας του (εγω π.χ. δεν μπορω να φαω αλλιως το καρπουζι), αλλα κι επειδη αναδεικνυει τη λαικη σοφια αναφορικα με τη διατροφη: Το λυκοπενιο (που περιεχεται στο καρπουζι) μπορει να απορροφηθει απο τον οργανισμο μονον εφοσον ταυτοχρονα γινεται και καταναλωση λιπιδιων, και η φετα ειναι ενας εμπνευσμενος (και νοστιμος) τροπος αυτα να παρεχονται ταυτοχρονα με την προσληψη του λυκοπενιου (το αυτο ισχυει και στην περιπτωση της χωριατικης σαλατας, καθοτι λυκοπενιο περιεχεται και στην τοματα). Σε αυτην τη μελετη (http://jn.nutrition.org/cgi/content/full/134/8/1862) διαβαζουμε (περιλαμβανονται πηγες): «Carotenoids, including lycopene, are not readily absorbed compared with other dietary lipids and fat-soluble food components. Several studies showed that the concurrent consumption of a dietary lipid significantly increases carotenoid absorption.»

  47. voulagx said

    #44 ποίον σε έπος φύγεν έρκος οδόντων,ώ Στάζυ;

  48. ως αυτονόητο, λοιπόν, δεν ειπώθηκε…

  49. τὸ καρπούζι δὲν εἶναι ὁ βασιλεὺς τοῦ καλοκλαιριοῦ, ἀλλ’ὁ ἀντιβασιλεύς. δίνω τὰ πρωτεῖα στὸ σῦκο (ὰλλὰ βγαίνει γιὰ λίγο). τρίτη θέσι τὸ σταφύλι.

    καρπούζι-τυρὶ συνήθης συνδυασμός.

    ἐπειδὴ δὲν διάβασα ὅλα τὰ σχόλια εἴπατε τίποτε γιὰ τὰ κίτρινα καρπούζια ποὺ ἡ γιαγιά μου τὰ λέει χειμωνιάτικα;

  50. ΣΠ said

    Δεν υπήρξε μόνο το πράσινο εξω/κόκκινο μέσα για τους κρυφοκομμουνιστές αλλά και το κόκκινο έξω/πράσινο μέσα για τον κ. Ανδρουλάκη.

  51. ΑΠ said

    Κι άλλη ονομασία : στη Ζάκυνθο τα καρπούζια λέγονται πλεζονιές
    (και στην Ηλεία «καρπούζα» 😀 )

  52. ΚαπετανΈνας said

    Αποκλείεται η λέξη καρπουζ να είναι αντιδάνειο; Από τους «καρπούς»; Λέμε τώρα.

    Πάντως μιά έκφραση , που παληότερα τη λέγαν «κείθε κά» και που μάλλον τώρα έχει εκλείψει,και αναφέρεται στην ποιότητα του καρπουζιού, αλλά κυρίως του πεπονιού, είναι η «χλεμπόνα». Να κόψεις το καρπούζι και «να σου βγή χλεμπόνα» δηλαδή άσπρο, άγευστο, ξυλώδες, γενικώς χλεμπονιάρικο.

    Όσο για το ΠΑΣΟΚ της μεταπολίτευσης το αστείο με το καρπούζι το είχα ακούσει και από την πλευρά των υποστηρικτών του κόμματος. Μού είχε πή θείος μου, παληός αριστερός που τώρα ψήφιζε σοσιαλισμό, οτι έτσι είναι το ΠΑΣΟΚ: «Πράσινο απ’έξω, κόκκινο από μέσα,έ,έχει και λίγους «μαύρους» αυτούς τους φτύνουμε»

  53. ΚαπετανΈνας said

    Ένα πρόχειρο γκουγκλάρισμα ψάρεψα αυτό

    http://books.google.gr/books?id=oMudk_bN9AcC&pg=PA444&lpg=PA444&dq=karpuz+etymology&source=bl&ots=ghnwjMWWoe&sig=ZvmsEFcHSzxTXjoUSaS_wSlG0W8&hl=el&ei=vVR1TI6lNsuOswbRptnlBQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CCAQ6AEwAg#v=onepage&q=karpuz%20etymology&f=false

    Φαίνεται ενδιαφέρον.Ανασκευάζει την εκδοχή το κινέζικο σι κουά προέρχεται από το Ελληνικό συ-κέα.Αναφέρει και την εκδοχή ταρπούζ και τη Βυζαντινή λέξη καρπούσια.Και βέβαια την εκδοχή χαρπούζ,που είναι αναμενόμενη, μιά που στη Μαύρη θάλασσα συχνά το Χ αντικαθιστά το Κ.Το έχω παρατηρήσει και στους Τούρκους με καταγωγή βόρεια.Δεν ξέρω τι μπορεί να σημαίνει αυτό. Κανένας Πόντιος να μας εξηγήσει γιατί εσείς δεν πάτε στο κενέφι ,όπως όλοι οι καθωσπρέπει ανατολίτες, αλλά «ασο χενέφ;Με Χ;

  54. ΚαπετανΈνας said

    Διόρθωση:…να προέρχεται

  55. ΚαπετανΈνας said

    Κιάλλη διόρθωση….βιάζομαι να φύγω, κι όλο σκοντάφτω…

    όχι συκέα. Σικύα.

  56. #53 Όχι μόνο με καταγωγή βόρεια, όλη η κεντρική και ανατολική Μικρασία μετατρέπει το κ σε χ. Είναι κάπως όπως τα φωνήεντα στην ελληνική επαρχία (ο>ου κλπ), μέχρι που αποτελεί και το σήμα κατατεθέν των επαρχιωτών στα τούρκικα σήριαλ.

  57. sarant said

    53: Πάντως στο TLG (που βέβαια δεν έχει όλα τα βυζαντινά) δεν υπάρχει λέξη «καρπούσια» ή άλλη συναφής. Ούτε στο μεσαιωνικό του Κριαρά.

  58. Μαρία said

    Τα καρπούζια τορπίλες(2) τα λέγαμε αμερικάνικα(20).

    Στα περσικά(14) καρπούζ λένε το πεπόνι, μου είχε πει Περσίδα που μάθαινε ελληνικά, το οποίο πεπόνι οι παλιοί Σερραίοι το έλεγαν όπως στην παροιμία (40), δηλαδή καούν’, απ’ όπου και το παρατσούκλι Καούνας.

  59. Το καρπούζι είναι ελληνικής καταγωγής και ετυμολογίας, αυτά είναι λυμένα πράγματα.

    http://anamorfosis.net/blog/?p=655

  60. Nick Andrik said

    @16: Το prosciuto με (πορτοκαλί) πεπόνι είναι κλασσική συνταγή στην ιταλία και μάλιστα πηγαίνει μια χαρά (κι εγώ είχα τις αμφιβολίες μου πριν δοκιμάσω πρώτη φορά):
    http://www.marketmanila.com/archives/prosciutto-e-melone-prosciutto-melon

  61. sarant said

    Ε, ναι. Προσούτο της Πάρμας.

  62. Πάρα πολύ ωραίο και ενδιαφέρον άρθρο, νιώθω τόσο τυχερός που μαθαίνω τόσα εδώ για την καταγωγή μου..!

    Θα ήθελα, αν μου επιτραπεί, να τελειώσω με ένα σύνδεσμο που περιέχει την «Ωδή προς το Καρπούζι» του Πάμπλο Νερούδα (Oda a la sandia) στην αυθεντική -ισπανόφωνη- εκδοχή και από κάτω μεταφρασμένο στην αγγλική. http://spanishpoems.blogspot.com/2005/02/pablo-neruda-oda-la-sanda.html

  63. Καρπουζολόγος said

    #59 ΟΧΙ και ΝΑΙ. ΟΧΙ – Το καρπούζι είναι καταγωγής Νοτίου (και όχι τροπικής) Αφρικής και φυσικά δεν το ήξεραν οι αρχαίοι μας πρόγονοι. ΝΑΙ – είναι ‘καραμπινάτο’ αντιδάνειο και σιγά μην δέχονταν οι Τούρκοι (#14) ότι είναι ελληνική ρίζα.
    #2 Μετά τον πόλεμο και μέχρι τα μέσα των 70 κυριαρχούσαν στην αγορά τα στρογγυλά, σκουροπράσινα (ομοιόμορφα) και μικρά (σχετικά) καρπούζια (η αμερικάνικη ποικιλία Sugar Baby [!!]). Αργότερα εκτοπίστηκε για λίγο από τα τορπιλλοειδή, ανοιχτοπράσινα, ριγωτά Charleston Gray και έκτοτε μας κατακυρίευσαν τα Galaxy (σκουροπράσινα ριγωτά), και τα 2 τελευταία εννοείται επίσης αμερικάνικες ποικιλίες (καμία σχέση με υβρίδια και μπολιάσματα, #25).

  64. sarant said

    Ευχαριστώ για τις πληροφορίες σε σχέση με τις ποικιλίες και τα ονόματά τους.

    Βλέπω ότι σήμερα το άρθρο αυτό δέχτηκε εκατοντάδες επισκέψεις, κάτι που είναι εντελώς ασυνήθιστο για παλιό άρθρο, όλες μέσω γκουγκλ με αναζήτηση της λέξης «χειμωνικό». Αναρωτιέμαι ποια τηλεοπτική εκπομπή (ή τι άλλο; ) έδωσε το έναυσμα.

  65. Μαρία said

    64 Αυτή:
    http://www.megatv.com/article.asp?catid=15125&subid=2&pubid=19965990&puborgid=20450765

  66. Καρπουζολόγος said

    Κάποιοι έχασαν σήμερα 8000 ευρώ (και κάτι ψηλά) επειδή δεν ήξεραν το χειμωνικό, στο τηλεπαιχνίδι του Λιάγκα…

  67. sarant said

    Ενώ αν μας διάβαζαν… 🙂

    Ευχαριστώ!

  68. YOSEF22ADAR said

    Μαθαινοντας ελληνικα μεσω εβραικων :

    Μεσα της δεκαετιας του ’90 και ο υποφαινομενος
    μαθαινει εβραικα σε σχολειο του Ισραηλ.
    Η δασκαλα εξηγωντας την εβραικη λεξη για το ΑΓΓΟΥΡΙ (=»μελαφεφον») ,
    λεει πως προερχεται απο το εβραικο ρημα «μελαφεφ»
    που σημαινει περιπου «περιτυλιγω , φασκιωνω».
    Μην παιρνοντας τιποτε σαν δεδομενο,
    μετα το μαθημα τρεχω στη βιβλιοθηκη,
    οπου και ανακαλυπτω οτι η εβραικη λεξη προερχεται απο τα αρχαια ελληνικα
    – η λεξη ειναι γραμμενη με ελληνικους χαρακτηρες
    καιπαρουσιαζονται οι πηγες που εμφανιζεται.
    Μηλοπεπων.

  69. sarant said

    Πολύ ωραίο!

    Ανάλογα του Γκας Πορτοκάλος υπάρχουν παντού 🙂

  70. YOSEF22ADAR said

    http://polyglotveg.blogspot.com/2008_10_01_archive.html
    Polyglot Vegetarian
    Grazing through the world of words

    Watermelon Wednesday, October 1, 2008

    We probably had the last fresh whole watermelon of the summer a few weeks ago.
    The crate of large globular produce at the supermarket is now full of pumpkins.
    But the Summer 2008 issue of Edible Boston, a franchised locavore magazine, just showed up there.
    Either that, or we just noticed it.
    It contains an article on watermelon by Elizabeth Gawthrop Riely,
    who edits the newsletter of the Schlesinger Library at Radcliffe-Harvard,
    home to an important collection of vegetarian cookbooks and where CHB meets.
    She has also written for Gastronomica (e.g., here).

    The article makes the following observation directly relevant to this blog:

    The name for a plant can often point the way to its starting point, its root,
    but the words for watermelon in many languages do not relate to each other.
    In French (pastèque), Italian (cocomero), Spanish (sandia), and Portuguese (melancia).
    There is no etymological tie between these Romance words.
    Going further afield and back, the words for watermelon in ancient languages
    — Greek (karpouxzi), Hebrew (avatiah), Arabic (batfikh), Persian (hinduwana),
    and Tamil (palam) — have no cognates.

    This all shows the watermelon’s prehistoric dissemination.

  71. gbaloglou said

    #68:

    Στα φαγώσιμα ή μη κουκούτσια η διαφορά αγγουριών και πεπονιών κατά τον Γαληνό (TLG):

    τῶν δὲ πεπόνων οὐκ ἐϲθίοντεϲ οἱ ἄνθρωποι τὸ τῆϲ ϲαρκὸϲ ἔνδον, ἐν ᾧ τὸ ϲπέρμα, τὸ τῶν μηλοπεπόνων ἐϲθίουϲι, καὶ τοῦτ’ αὐτοῖϲ ϲυντελεῖ πρὸϲ διαχώρηϲιν

    [Αλλά δεν είναι και βέβαιο ότι οι «μηλοπέπονες» ήταν τα αγγούρια, σε ανώνυμο ιατρικό κείμενο (TLG) βλέπω διαχωρισμό ανάμεσα σε αγγούρια και τετράγγουρα (;), κολοκύνθια, πέπονες, μηλοπέπονες … (αλλά και ανάμεσα σε σύκα και ισχάδες, οπότε…)]

  72. YOSEF22ADAR said

    Το λεξικο στο οποιο ανετρεξα ηταν του Talmud,
    (η λεξη «μελαφεφον» εμφανιζεται στο βιβλιο πολλες φορες –
    – δυστυχως λογω μετακομισης δεν μπορω να εχω αμεση προσβαση).
    Αυτο σημαινει πως η λεξη χρησιμοποιειται
    τουλαχιστον τα τελευταια 1800 χρονια.
    Η μοναδικη λεξη στα συγχρονα εβραικα για το αγγουρι ειναι «μελαφεφον».

    Υποψιαζομαι οτι καποτε η λεξη σημαινε το «ξυλαγγουρο»
    ( παλιος αγαπημενος και φτηνος μεζες
    που συνοδευε το ουζο η το τσιπουρο στα ελληνικα καφενεια )
    που πωλειται σε αφθονια στις λαικες αγορες του Ισραηλ.

    ——————————————————————
    Το αγγουρι και το καρπουζι ανηκουν στην ιδια οικογενεια
    Cucurbitaceae / Κολοκυνθοειδή ( οπως επισης και τα κολοκυθια και οι κολοκυθες )
    και χαρακτηριζονται και τα δυο απο την υψηλη τους περιεκτικοτητα σε νερο:
    περιπου 95% το αγγουρι και 92% το καρπουζι ( αλλοι το ανεβαζουν στα 95%).

    ——————————————————————
    Και τελειωνω αντιγραφοντας απο το
    http://www.lexilogia.gr/forum/archive/index.php/t-4213.html
    03-08-2009

    Και το τουρκικό karpuz και το ρωσικό арбуз προέρχονται από το περσικό χαρμπούζα (هندوانه).

    ΥΓ Η δεύτερη άχρηστη πληροφορία της ημέρας:
    Το Αρμπούζοφ
    (http://www.google.com/search?q=%CE%B1%CF%81%CE%BC%CF%80%CE%BF%CF%8D%CE%B6%CE%BF%CF%86&rls=com.microsoft:en-us&ie=UTF-8&oe=UTF-8&startIndex=&startPage=1)
    σημαίνει Καρπούζης.

    ——————————————————————
    ΥΓ Παρ’ ολο που τα τελευταια 21 χρονια ειμαι χορτοφαγος,
    το καρπουζι το τρωω σπανια.
    Εκτος του οτι ειναι σχεδον νερο
    ενας πρακτικος λογος ειναι πως καταλαμβανει πολυ χωρο στο ψυγειο,
    οποτε θα προτιμουσα φετες αν πωλουνταν.

  73. Fotis said

    Καρπούζι – Βικιπαίδεια

    el.wikipedia.org/wiki/Καρπούζι – Προσωρινά αποθηκευμένη

    Η λέξη «καρπούζι» προέρχεται από την αντίστοιχη τουρκική karpuz, η οποία ανάγεται στην περσική xarbuz(a). Στην Κύπρο δε, χρησιμοποιείται και η αραβική …

  74. μαεδελ said

    72 To τουρκικό karpuz και το ρωσικό арбуз ίσως προέρχονται από το περσικό χαρμπούζα αλλά το هندوانه (η σημερινή ονομασία του καρπουζιού) προφέρεται χεντεβανέ στην περσική «καθαρεύουσα» και νομίζω χεντουνέ στη «δημοτική».
    58 Υπάρχει και η λέξη خربزه (χαρμπουζέ νομίζω προφέρεται) που είναι το πεπόνι, αν και τα χαρμπούζια που έχω φάει είχαν διαφορετικό σχήμα και τελείως διαφορετική γεύση απ’ τα δικά μας πεπόνια .

  75. Μπουζουξής said

    Ωραίο το άρθρο και τα σχόλια. Μία λεπτομέρεια: υπάρχουν δύο διαφορετικά τραγούδια με τίτλο «Δυο καρπούζια σ’ ένα χέρι». Αυτό που παραθέτει ο νοικοκύρης είναι όμως του Παλεντζά, το έχει τραγουδίσει και ο Νικολαΐδης. Του Βασιλειάδη με τραγουδιστή τον Στελλάκη είναι αυτό: http://www.youtube.com/watch?v=L8Q0vOawB7Y

  76. Gelimerus said

    Στην Κάλυμνο το λέγαν πλιζhίνα (ζh: παχύ ζήτα, χαρακτηριστικό της διαλέκτου του νησιού, με αυτό τον φθόγγο προφέρεται και το τζ, ντζ π.χ. ζhιζhικας)

  77. Γς said

    Πεπόνιας.
    Ηταν και μία φιγούρα του Καραγκιόζη.
    Θυμάμαι που έκοβα κι αυτόν με το κοπίδι.

    Θέατρο σκιών. Εν αρχή ο Μπερντές .

    Θυμάμαι, σαν να ήταν χτές, που πήγα στου Κοέν του Εβραίου στην Αγίας Σοφίας στο Βύρωνα, απέναντι από το σινεμά Αναστάζια, που σήμερα έγινε LIDLE. Ηταν η κόρη του Λέων (ο Λέων, του Λέων, τον Λέων) Κοέν, η Αννούλα (που αργότερα την παρομοίαζα με την Αννα Φρανκ).
    -Τι θέλεις Γιαννάκη.
    -Πανί.
    -Υφασμα. Τι ύφασμα;
    -Για μπερντέ, για καραγκιόζη.
    -Πόσο;
    -Τόσο. Τις έδειξα τεντώνοντας τα χέρια μου.
    -Α, δυό πήχες είναι αρκετές.
    -Πόσο κάνει;
    -Στο κάνω δώρο.

    Και έγινε ένας μπερντές πολύ μαγκιόρος.
    Τον έστησα, άναψα και τα κεριά από πίσω και βγήκα στη ρούγα:
    -Μια δεκάρα ο καραγκιόζης. Ελάτε!
    Και ήρθαν, πριν από μένα.
    Ένα κερί είχε στραβώσει κι έκανε τον μπερντέ μπουρλότο …

  78. sarant said

    76: Και μας έχει απασχολήσει η πλιζίνα, και από πού προέρχεται -νομίζω πως και στη Ζάκυθο το λένε έτσι.

    77: Λίγοι τον θυμούνται τον Πεπόνια (ή Ποπόνια).

  79. Pinguo said

    http://www.gutenberg.org/files/18021/18021-h/18021-h.htm#h2H_4_0009

    There is one term, especially, in Chinese which at once carries conviction as to its Greek origin. This is the term for watermelon. The two Chinese characters chosen to represent the sound mean «Western gourd,» i.e. the gourd which came from the West. Some Chinese say, on no authority in particular, that it was introduced by the Kitan Tartars; others say that it was introduced by the first Emperor of the so-called Golden Tartars. But the Chinese term [135] is still pronounced si kua, which is absolutely identical with the Greek word σικύα, of which Liddell and Scott say, «perhaps the melon.» For these three words it would now scarcely be rash to substitute «the watermelon.»

  80. gbaloglou said

    68 ΠΩΣ όμως κατέληξε ο «μηλοπέπων» να σημαίνει «αγγούρι» στα (Νέα ή/και Παλαιά) Εβραϊκά;;;

  81. sarant said

    68-81 Αφού είναι συγγενικοί καρποί

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: